16318 7 2026-10-21T13:30:01 780274 0 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-0 C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781941 1 Cy 261021-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780273 2 Cy 261021-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) yn y Gadair.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780432 3 Cy 2026-10-21T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3&l=cy 261021-1 Datganiad gan y Dirprwy Lywydd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Prynhawn da, Aelodau. Heddiw, rydym yn nodi 60 mlynedd ers trychineb Aberfan, pan gollodd 116 o blant a 28 o oedolion eu bywydau ar 21 Hydref 1966. Cyn i ni ddechrau busnes y prynhawn yma, gwahoddaf yr Aelodau i nodi munud o dawelwch i gofio am Aberfan. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780435 4 Cy 261021-1 Datganiad gan y Dirprwy Lywydd I Cynhaliwyd munud o dawelwch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780437 5 Cy 2026-10-21T13:31:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=94&l=cy 261021-1 Datganiad gan y Dirprwy Lywydd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780436 6 Cy 2026-10-21T13:31:36 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=98&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 1 ar yr agenda heddiw, cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni. Cwestiwn 1, Lynne Neagle.   16318 7 2026-10-21T13:30:01 780439 7 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Twf Swyddi Cymru+ 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780440 8 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne 1. Pa drafodaethau y mae'r Gweinidog Cabinet wedi’u cael gyda’r Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol ynghylch Twf Swyddi Cymru+? OQ64753 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780441 9 Cy 2026-10-21T13:31:55 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=117&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni Price, Adam Rydw i wedi trafod Twf Swyddi Cymru+ gyda'r Dirprwy Weinidog, gan gynnwys y pwysau y mae darparwyr yn ei reoli wrth iddyn nhw ymateb i'r galw parhaus am gymorth. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780445 10 En 2026-10-21T13:32:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=132&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Diolch, Weinidog Cabinet. Fel y gwyddoch, rydym yn wynebu argyfwng o ran pobl nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant yng Nghymru, gyda phopeth y mae hynny'n ei olygu i gyfleoedd bywyd pobl ifanc, eu cyflogaeth, a rhywbeth sy'n destun pryder arbennig i mi, sef eu hiechyd meddwl a'u lles. Fodd bynnag, nid yn unig ein bod yn wynebu'r posibilrwydd nawr o doriadau i gyllid addysg bellach, ond fel y nodais mewn gohebiaeth, mae darparwyr gwasanaethau i bobl ifanc drwy Twf Swyddi Cymru+, sydd i bob pwrpas yn ddarpariaeth ôl-16, hefyd yn wynebu toriadau sylweddol. Rwy'n ddiolchgar i chi am eich gohebiaeth, ond rwyf wedi ysgrifennu'n ôl atoch yn egluro bod gwerth contract ACT, sydd wedi cael eu canmol ar draws y Siambr hon am eu gwaith trawsnewidiol gyda phobl ifanc, wedi mynd o £18.8 miliwn wedi'i gadarnhau y llynedd i £13.9 miliwn yn 2026-27. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780451 11 En 2026-10-21T13:33:16 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=198&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gawn ni'r cwestiwn, os gwelwch yn dda, Lynne? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780452 12 En 2026-10-21T13:33:18 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=200&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Mae hynny'n doriad o 26 y cant. Ar sail y ffigurau hyn, a allwn dderbyn bod Llywodraeth Plaid Cymru wedi ymrwymo i fynd i'r afael â'r argyfwng o ran pobl nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant, ac os felly, beth rydych chi'n mynd i'w wneud i wrthdroi'r toriadau hyn a sicrhau bod cyfle gan bob dysgwr i gael eu haddysg? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780453 13 En 2026-10-21T13:33:38 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=220&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am ei chwestiwn, ac fel y dywedais nawr, yn amlwg, cefais drafodaethau eisoes gyda chyd-Aelodau o'r Cabinet i weld beth arall y gellir ei wneud o fewn yr adnoddau sydd gennym. Credaf ei bod yn sicr yn wir ein bod yn gweld problem enfawr o ran y farchnad lafur, nid yn unig yng Nghymru, ond ledled y DU. Mae wedi arwain at adolygiad Milburn, ac rwy'n cytuno ag Alan Milburn na fydd gweithio ar ochr y cyflenwad, gweithio ar raglenni cymorth cyflogadwyedd, yn ddigon i fynd i'r afael â maint y broblem, gan fod y broblem mewn gwirionedd ar ochr y galw i raddau helaeth. Dyna ble mae angen inni ganolbwyntio hefyd, ac mae maint y broblem yn golygu bod angen ymyrraeth arnom ar lefel debyg i'r hyn a welsom yn ôl ym 1997—y Fargen Newydd ar gyfer y di-waith. Felly, rydym yn edrych ymlaen at adroddiad terfynol adolygiad Milburn. Gobeithiwn y bydd Llywodraeth y DU yn buddsoddi’r lefel sydd ei hangen nid yn unig yng Nghymru ond ledled y DU, i fynd i’r afael â’r broblem y mae pobl ifanc ac eraill yn ei hwynebu oherwydd natur anghenion y farchnad lafur ar hyn o bryd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780433 14 En 2026-10-21T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=302&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780434 15 En 2026-10-21T13:35:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=312&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12152 12152 Carmelo Colasanto AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12152 Colasanto, Carmelo Weinidog Cabinet, rwy'n croesawu eich ymrwymiad i ymestyn Twf Swyddi Cymru+ i ystyried y cymelliadau i gyflogwyr, gan fod angen prentisiaethau a swyddi ar bobl ifanc sy'n gadael y rhaglen i gamu ymlaen iddynt. Yn ddiweddar, cyfarfûm â Williams Electrical (Cymru) Ltd, cwmni o sir Gaerfyrddin sydd eisiau cyflogi mwy o brentisiaid ond sy'n dweud na allant fforddio gwneud hynny mwyach. O dan y cymwysterau diwygiedig, rhaid i brentis trydanol blwyddyn gyntaf heb y cymhwyster sylfaen perthnasol ymgymryd â hyfforddiant a sgiliau adeiladu ehangach. Y pryder i'r cwmni yw bod y diwrnod coleg ychwanegol yn y flwyddyn gyntaf yn gadael tair wythnos yn unig ar y safle a'u bod yn gorfod talu cyflog wythnos lawn am y prentis hwnnw. Mae poblogaeth dros 65 oed sir Gaerfyrddin wedi tyfu bron i bumed, tra bo nifer y prentisiaethau a ddechreuwyd ledled Cymru ar eu lefel isaf ers dechrau cadw cofnodion. Ac eto, mae contractwyr trydanol yn gyffredinol wedi'u heithrio o grantiau prentisiaeth Bwrdd Hyfforddi'r Diwydiant Adeiladu sydd ar gael i gyflogwyr adeiladu eraill. Felly, a wnewch chi drafod gyda'r Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol sut y gallai'r cymelliadau hynny gynnwys cymorth wedi'i dargedu ar gyfer cwmnïau trydanol llai i dalu am y diwrnod coleg ychwanegol hwnnw fel y gall busnesau fel Williams hyfforddi'r trydanwyr y mae eu hangen yn daer ar Gymru? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780448 16 En 2026-10-21T13:36:22 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=384&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Mae'r Dirprwy Weinidog wedi dweud yn glir iawn ei fod o'r farn fod prentisiaethau'n hollbwysig i alluogi pobl ifanc i gyflawni eu potensial a hefyd i ni i hybu'r math o ddatblygu economaidd rydym am ei weld ar draws pob sector ac ar draws pob cymuned. Byddwn yn sicr yn croesawu'r syniadau hynny'n fawr ac yn eu trafod gyda'r Dirprwy Weinidog yng nghyd-destun y gwaith sydd eisoes yn mynd rhagddo drwy'r archwiliad sgiliau ac yn dilyn yr uwchgynhadledd sgiliau ychydig wythnosau yn ôl. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780450 17 En 2026-10-21T13:37:03 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=425&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Weinidog Cabinet, clywais eich ymateb i Lynne Neagle eiliad yn ôl, yn amlinellu'r her yn gywir ddigon o ran pobl nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant, ond mae angen ichi gydnabod bod problem arbennig yma yng Nghymru. Yn Lloegr, mae'r niferoedd wedi gostwng yn y 12 mis diwethaf i 13.3 y cant, tra bo'r niferoedd yng Nghymru wedi saethu i fyny i 17 y cant o bobl 16 i 25 oed nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant. Mae'n hanfodol bwysig ein bod yn sicrhau bod y bobl ifanc hyn yn cael y swyddi hynny cyn gynted â phosibl. Fel y gwyddoch, mae Twf Swyddi Cymru+ yn gwneud gwahaniaeth mawr yn hynny o beth, ac mae gennych eisoes y liferi polisi i allu gwneud gwahaniaeth yn y maes hwn, ac mae a wnelo â blaenoriaethu p'un a ydych chi'n credu ei fod yn fater pwysig i chi fynd i'r afael ag ef ai peidio. Yn fy etholaeth i yn Fflint Wrecsam, rwy'n meddwl yn arbennig am Coleg Cambria sy'n cynnal ysgol haf wych gyda Twf Swyddi Cymru+, a chymerodd 100 o bobl ifanc ran yn yr ysgol haf honno—y nifer uchaf erioed hyd yma. Felly, Weinidog Cabinet, a wnewch chi ymrwymo heddiw, er mwyn pobl 16 i 25 oed, i sicrhau bod hyn yn flaenoriaeth a'ch bod yn defnyddio'r liferi polisi sydd gennych eisoes i sicrhau bod rhywfaint o obaith i bobl ifanc? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780454 18 En 2026-10-21T13:38:13 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=495&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Yr hyn rwy'n cytuno â'r Aelod yn ei gylch yw nad oedd yr ymyriadau presennol yng Nghymru yn gweithio, ac roedd y canlyniadau eu hunain yn waeth. O ganlyniad i hynny, fel Llywodraeth, rydym wedi comisiynu gwaith gan yr Athro Melanie Jones, un o'r ffigurau blaenllaw ym maes economeg y farchnad lafur, i ddeall, 'Wel, gadewch inni edrych ar draws y byd ar yr hyn sy'n gweithio er mwyn llywio ein defnydd ein hunain o'r liferi polisi sydd gennym.' Ond dylwn ddweud mai'r consensws, sy'n dod i'r amlwg drwy waith adolygiad Milburn ac economegwyr sy'n edrych ar hyn, yw bod dull gweithredu ochr y cyflenwad, sydd yn y bôn yn dweud, 'Mae unigolyn di-waith yma ac os gallwn eu gwneud yn gyflogadwy, gallant fynd i mewn i'r farchnad lafur', y consensws cynyddol yw bod hynny'n anghywir at ei gilydd. Mae'r broblem ar ochr y galw. Nid yw'r swyddi'n cael eu creu i raddau digonol i greu'r cyfleoedd swyddi hynny, ac mae problemau strwythurol penodol o ran swyddi lefel mynediad. Dyna pam y credaf fod dulliau a arweinir gan sectorau, fel y rhai rydym wedi dechrau eu gweld, onid ydym, yn yr wythnosau a'r misoedd diwethaf—y sector manwerthu, y sector adeiladu, yn camu i'r bwlch ac yn gwneud ymrwymiadau i greu'r swyddi lefel mynediad hynny—mae'r mathau hynny o ddulliau gweithredu'n debygol o gael gwell effaith. Y cyfle i ni yng Nghymru yw gweithio gyda sectorau—ac rydym newydd glywed rhai enghreifftiau penodol mewn cwestiwn cynharach hefyd—i ddarparu'r swyddi lefel mynediad hynny, ac ie, sicrhau bod ein system hyfforddiant sgiliau yn gweithio gyda chyflogwyr ar gyfleoedd swyddi go iawn a fydd yn cael eu creu. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780438 19 En 2026-10-21T13:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=602&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780442 20 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Datblygu Sgiliau 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780443 21 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh 2. Pa drafodaethau y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cael gyda'r Dirprwy Weinidog dros Sgiliau ac Addysg Drydyddol ar gefnogi pobl ifanc i ddatblygu'r sgiliau sydd eu hangen mewn marchnad lafur sy'n newid yn gyflym ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni? OQ64780 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780444 22 Cy 2026-10-21T13:40:26 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=628&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Mae'r Dirprwy Weinidog a minnau'n trafod yn rheolaidd sut y gall sgiliau, cymorth cyflogadwyedd a phrentisiaethau arfogi pobl ifanc ledled Cymru i lwyddo mewn economi sy'n newid yn gyflym. Roedd y materion hyn yn nodwedd o'n huwchgynhadledd sgiliau'r dyfodol hynod lwyddiannus yn gynharach y mis hwn ac maen nhw’n ganolog i'm cenhadaeth cynhyrchiant. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780446 23 En 2026-10-21T13:40:50 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=652&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh Diolch, Weinidog Cabinet. Ym Mlaenau Gwent, nid oes gan bron i dri o bob 10 o drigolion 16 oed a hŷn unrhyw gymwysterau ffurfiol, sef y gyfran uchaf yng Nghymru gyfan, tra bo ganddynt y bedwaredd gyfradd uchaf drws nesaf yng Nghaerffili. Rwyf wedi gweld â'm llygaid fy hun y rôl hanfodol y mae sefydliadau fel ACT yng Nglynebwy yn ei chwarae. Maent yn chwarae rhan mor bwysig yn cefnogi pobl ifanc sy'n wynebu anghenion cymhleth iawn a rhwystrau i addysg, hyfforddiant a chyflogaeth. I lawer o'r bobl ifanc hyn, gall cynnydd olygu goresgyn heriau iechyd meddwl, ennill cymwysterau ar ôl gadael ysgol heb unrhyw gymwysterau, dod o hyd i dai diogel neu hyd yn oed droi cefn ar droseddu hefyd. Mae angen iddynt gael system a all ymateb i'r ystod lawn o rwystrau y maent yn eu hwynebu fel unigolyn a rhoi'r cyfle gorau iddynt gyflawni eu potensial. Felly, Weinidog Cabinet, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod gennym system sy'n addas i’r diben, ac sydd â'r hyblygrwydd a'r sefydlogrwydd sydd eu hangen i gefnogi pobl ifanc i gyflawni eu potensial, yn enwedig y rhai sy'n wynebu rhwystrau eithafol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780449 24 En 2026-10-21T13:41:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=720&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am ei chwestiwn. Yn sicr, rwy'n credu ein bod yn cydnabod pwysigrwydd rhaglenni fel Twf Swyddi Cymru. Rydym wedi ymrwymo i barhau â'r rhaglen honno y flwyddyn nesaf, hyd yn oed wrth inni ddechrau'r gwaith, fel y dywedais, o ddeall beth arall y gallwn ei wneud, a beth y gallwn ei wneud yn wahanol, oherwydd er bod y rhaglenni hyn wedi gwneud cyfraniad, nid ydynt wedi datrys y broblem; mae'r broblem wedi gwaethygu. Ac felly, mae angen inni ddarganfod beth sydd ar goll, beth arall y gallwn ei wneud. Fel roeddwn i'n ei ddweud, credaf mai'r farn gynyddol ymhlith y rhai sy'n gweithio yn y maes hwn ac yn ei ddadansoddi yw bod angen inni weithio mwy ar ochr y galw i greu'r swyddi, ac mae angen inni gael dull sy'n seiliedig ar leoedd hefyd. Felly, rwy'n credu eich bod yn llygad eich lle i ganolbwyntio ar yr anghenion penodol, a fydd yn wahanol ym Mlaenau Gwent i fannau eraill. Bydd y cyfleoedd yn wahanol. Bydd y cyflogwyr y gallwn weithio gyda nhw i greu cyfleoedd sectoraidd penodol yn wahanol. Felly, mae a wnelo â chyfuniad nid yn unig o'r dulliau presennol, ond eu cymysgu ag ymyriadau newydd sy'n cael eu harwain gan alw ac sy'n seiliedig ar leoedd. Credaf mai dyna sut y gallwn ddarparu, mewn modd cyfannol, ateb gwydn a chynhwysfawr a fydd yn rhoi gobaith i bobl ifanc ac i gymunedau ledled Cymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780456 25 En 2026-10-21T13:43:37 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=819&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12144 12144 Joshua Kim AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12144 Kim, Joshua Weinidog, yn draddodiadol, mae rolau lefel mynediad wedi caniatáu i bobl ifanc ennill y profiad sydd ei angen arnynt i gamu ymlaen i gyflogaeth fwy medrus. Ond mae deallusrwydd artiffisial bellach yn bygwth awtomeiddio rhai o'r cyfleoedd hynny. Felly, pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o effaith deallusrwydd artiffisial ar gyfleoedd cyflogaeth lefel mynediad i bobl ifanc ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni, a pha drafodaethau y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cael gyda'r Dirprwy Weinidog dros sgiliau ynghylch sicrhau bod darpariaeth hyfforddiant yn ein hetholaeth yn paratoi pobl ifanc ar gyfer y swyddi sy'n debygol o fod ar gael ymhen pump i ddeng mlynedd? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780459 26 En 2026-10-21T13:44:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=853&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am gwestiwn hollbwysig, sydd, yn fy marn i, ar ein meddyliau ni oll ar hyn o bryd, onid yw? Rwy'n credu ei bod yn sicr yn wir fod deallusrwydd artiffisial yn un o'r ffactorau sy'n achosi'r lefel unigryw hon o darfu ar y farchnad lafur. Rwy'n credu ei fod yn ddarlun cymhleth, ac mae'n deg dweud bod y dystiolaeth yn dal i ddod i'r amlwg. Buom yn trafod hyn yn yr uwchgynhadledd swyddi, ac mae angen inni gael gwell dealltwriaeth a data gwell. Felly, mae yna set ddata fyw sy'n edrych ar yr hyn sy'n digwydd ym marchnad lafur America. Fis ar ôl mis, gallwn weld beth sy'n digwydd, a gallwn weld mai pobl ifanc yn fwyaf arbennig sy'n cael eu heffeithio fwyaf o ran lefelau uwch o ddiweithdra. Gallwn fod hyd yn oed yn fwy penodol: mae pobl 22 i 25 oed yn wynebu lefel 20 y cant yn uwch o ddiweithdra nag o'r blaen. Nawr, mae angen inni gael y math hwnnw o ddata yma ac mae angen inni ddeall sut y mae hyn yn datblygu ar draws gwahanol sectorau ac ar draws daearyddiaeth wahanol. Mae'r gwaith hwnnw'n parhau, ac rwy'n gobeithio gallu rhoi mwy o wybodaeth i Aelodau'r Senedd yn hyn o beth gan y credaf ei bod yn un o'r heriau mwyaf a wynebwn ar hyn o bryd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780447 27 En 2026-10-21T13:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=902&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780457 28 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780458 29 Cy 2026-10-21T13:45:50 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=952&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Jason O'Connell. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780460 30 En 2026-10-21T13:45:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=960&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog, fel y trafodwyd yn ddiweddar yn y Siambr hon, mae 500 o swyddi yn Admiral mewn perygl o gael eu dileu. Mae'r rhain yn Gymry go iawn, yn deuluoedd go iawn ac yn fywoliaeth go iawn i bobl sydd bellach yn wynebu ansicrwydd. Mae llawer o'r swyddi hyn wedi'u lleoli ar draws ein hetholaethau yn Abertawe, Caerdydd a Chasnewydd. A nawr, er bod gweithwyr yng Nghymru yn wynebu'r posibilrwydd o golli eu swyddi, clywn y bydd rhai rolau—y rhan fwyaf o'r 500 o swyddi hynny—yn cael eu hallanoli i India. Nawr, mae hon yn ergyd enfawr i'r holl ddynion a menywod sydd wedi gweithio'n galed, wedi talu eu trethi, dim ond i'w swyddi gael eu hanfon dramor, ac mae'n ergyd fawr i hygrededd economaidd y Llywodraeth hon. Dylai hyn fod yn rhybudd enfawr i'r Llywodraeth hon yng Nghymru. Felly, Weinidog, pa gamau uniongyrchol rydych chi'n eu cymryd i atal swyddi medrus o Gymru rhag cael eu hanfon dramor, i ddiogelu gweithwyr yma yng Nghymru, ac i sicrhau bod gan gwmnïau sy'n elwa o weithredu yn y wlad hon gymhelliant gwirioneddol i gadw'r swyddi hynny yma? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780462 31 En 2026-10-21T13:46:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1021&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Yn amlwg, roedd hyn yn newyddion siomedig iawn, ac yn peri cryn bryder i'r gweithwyr a'u teuluoedd wrth gwrs. Rwyf wedi cyfarfod ag Admiral, a gyda Legal & General hefyd yn wir, i weld beth y gallem ei wneud—yn gyntaf oll i ddeall beth y gallem ei wneud yng nghyd-destun y rhai sydd mewn perygl o golli eu swyddi, ac rydym yn amlwg yn barod i wneud yr hyn a allwn yn hynny o beth, ond hefyd i ddeall mwy am y rhesymau dros y penderfyniadau hyn a'r hyn y gallem ei wneud, gan weithio gyda'r cwmnïau hyn a'u sectorau, i greu swyddi ychwanegol hefyd. Nawr, mae Admiral, yn y sgwrs honno, wedi cadarnhau i ni eu bod yn mynd i gadw eu swyddfeydd yng Nghaerdydd ac Abertawe. Yn fy sgwrs gyda Legal & General—a gydag Admiral hefyd yn wir—buom yn siarad ynglŷn â beth yw'r cyfleoedd twf, lle gallwn ni fel Llywodraeth weithio gyda'r cwmnïau a chyda'r sectorau er mwyn nodi posibiliadau twf, gan fod gennym gryfderau pwysig yn y sectorau hyn o hyd, ac mae'n bwysig peidio â cholli golwg ar hynny, er gwaethaf y newyddion hwn sy'n amlwg yn siomedig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780467 32 En 2026-10-21T13:48:31 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1113&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch. Roeddwn yn credu fy mod yn mynd i gael fy ngalw—esgusodwch fi. Weinidog, diolch, ond wrth inni symud ymlaen, yn wahanol i gwango ynni newydd Plaid Cymru, gallai drilio ym môr y Gogledd ddatgloi biliynau i economi'r DU, cefnogi miloedd o swyddi a chryfhau ein diogeledd ynni. Fel y mae Richard Tice o Reform UK wedi bod yn galw amdano ers blynyddoedd, mae prosiect Jackdaw bellach wedi cael y golau gwyrdd, ac fel y gwyddom ar yr ochr hon i'r Siambr, nid yw hynny'n agos at ddigon. Nawr, mae Reform yn credu y dylai'r Deyrnas Unedig echdynnu pob diferyn o olew allan o fôr y Gogledd—a nwy—i gefnogi ein heconomi, diogelu swyddi a lleihau ein dibyniaeth ar fewnforion. Yn hytrach, mae Plaid Cymru eisiau gwastraffu arian trethdalwyr ar gwango arall a chynlluniau ynni adnewyddadwy nad ydynt yn cynnig unrhyw sicrwydd o gwbl o filiau rhatach i ddynion a menywod ein gwlad. Weinidog, gadewch inni fod yn realistig am eiliad a chanolbwyntio ar y camau a fydd o ddifrif yn gwneud gwahaniaeth i bocedi pobl yma yng Nghymru. Pa gamau rydych chi'n eu cymryd i bwyso ar San Steffan i gyhoeddi trwyddedau fforio newydd, datgloi ein hadnoddau ym môr y Gogledd, hybu ein heconomi a gostwng biliau aelwydydd pobl ledled Cymru? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780479 33 En 2026-10-21T13:49:38 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1180&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Edrychwch, y cyfle go iawn i ni—. Os ydych chi eisiau siarad am ynni ar y môr, mae'r cyfle go iawn i ni yng Nghymru yn ein sector ffermydd gwynt arnofiol ar y môr, yn ein diwydiannau ffrydiau llanw a môr-lynnoedd llanw. Dyna ble mae'r cyfle go iawn o ran swyddi. Felly, gadewch inni ganolbwyntio ar hynny, gan fod negeseuon pwysig lle byddai'n ddefnyddiol pe gallem siarad ag un llais i annog Llywodraeth y DU, er enghraifft, i nodi gwerth strategol ynni'r môr, ffermydd gwynt arnofiol ar y môr, ac ynni'r llanw. Mae gennym asedau daearyddol unigryw. Na, nid ydynt yn cynnwys tanwydd ffosil, ond maent yn bendant yn sectorau'r dyfodol a fydd nid yn unig yn bwysig o ran ynni, ond os gwnawn hyn yn iawn, byddant yn creu cyfleoedd enfawr yn y gadwyn gyflenwi i gynyddu gweithgynhyrchu yn ein porthladdoedd ym Mhort Talbot ac mewn porthladdoedd ledled Cymru gyfan. Felly, gadewch inni ganolbwyntio ar hynny, lle mae'r cyfle go iawn i Gymru, yn hytrach na rhoi ein sylw i faterion a chwestiynau nad ydynt yn gyfrifoldeb i ni ac na fyddant o fudd uniongyrchol i ni. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780455 34 En 2026-10-21T13:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1202&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780461 35 En 2026-10-21T13:50:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1260&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch, Weinidog. Y gair pwysicaf y sylwais arno yn y datganiad hwnnw oedd 'os' y gwnawn hyn yn iawn. Mae hwnnw'n 'os' mawr iawn yn wir. Ond gan symud ymlaen, heddiw, bydd Reform UK yn arwain dadl yn galw am waharddiad ar orchuddion a ddefnyddir i guddio wynebau ac i ddychryn y cyhoedd. Mae Cymru wedi dod yn wlad lle gall troseddwyr guddio eu hwynebau tra bod ofn cerdded ar hyd eu strydoedd mawr eu hunain ar ddinasyddion sy'n ufudd i'r gyfraith. Ledled Cymru, mae busnesau gweithgar yn ei chael hi'n anodd, mae siopwyr yn wynebu bygythiad a lladradau, mae cwsmeriaid yn cadw draw, ac mae canol trefi a fu unwaith yn ffyniannus yn dioddef, gan arwain at niwed i'n rhagolygon economaidd. Yn rhy aml, mae'r rhai sy'n gyfrifol yn cuddio y tu ôl i falaclafas, yn reidio beiciau trydan anghyfreithlon, gan ei gwneud yn anos i'r heddlu eu hadnabod. Weinidog, gwyddom mai digon yw digon. Mae ein strydoedd mawr yn eiddo i deuluoedd, siopwyr a busnesau gweithgar, nid i labystiaid mewn mygydau. Gwyddom fod hwn yn fater a gedwir yn ôl i'r heddlu, ond mae cynghorau ledled Cymru yn ystyried defnyddio eu pwerau i wahardd gorchuddion wyneb, gan gynnwys balaclafas. Byddwn ni yn Reform yn gwneud popeth yn ein gallu i'w cefnogi. Weinidog, a ydych chi'n cytuno y byddai gwaharddiad Reform UK ar orchuddion wyneb yn cyfyngu ar ymddygiad gwrthgymdeithasol ac yn helpu i ddiogelu canol trefi Cymru? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780463 36 En 2026-10-21T13:52:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1336&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Sut y mae hyn yn berthnasol i'r cwestiynau penodol hyn—. Ond edrychwch, dyma ymgais, unwaith eto, i ddefnyddio'r platfform hwn i hau ymraniad. Siaradwch ag undeb y gweithwyr siopau—mae problem wirioneddol o ran y gamdriniaeth y maent yn ei hwynebu. Cyfarfyddwch â'r undebau a deallwch y cynigion y maent yn eu cyflwyno i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau'r gweithwyr hynny, nid defnyddio'r lle hwn yn gyson fel llwyfan i chwarae gwleidyddiaeth a hau ymraniad a chasineb. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780464 37 Cy 2026-10-21T13:52:57 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1379&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd Llafur Cymru, Shav Taj. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780465 38 En 2026-10-21T13:53:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1383&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Rydym wedi bod yn sôn am ddata, ac wrth gwrs, mae canolfannau data wedi cael llawer o sylw yn y newyddion yn ddiweddar. Yn ddiweddar, ymatebodd y Gweinidog cynllunio i gwestiwn ysgrifenedig gennyf yn nodi bod gan y system bresennol ar gyfer cymeradwyo canolfannau data drefniadau cadarn ar waith i sicrhau bod eu heffeithiau amgylcheddol a chymunedol yn cael eu hystyried yn briodol. Nawr, a yw'r Gweinidog Cabinet yn cytuno â'r Gweinidog cynllunio? Ac os yw'r system bresennol yn gadarn ar gyfer pob cais am ganolfan ddata, pam felly y mae ei Lywodraeth yn ysgrifennu fframwaith canolfannau data? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780466 39 En 2026-10-21T13:53:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1416&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n credu mai'r hyn rydym wedi'i ddweud yw ein bod yn cyflwyno fframwaith polisi cyffredinol o amgylch canolfannau data. Fe'i gadawaf i'r Gweinidog cynllunio fynd i'r afael â'r elfen gynllunio o hynny. Mae technoleg yn newid drwy'r amser, ac oherwydd yr elfennau niferus sy'n gysylltiedig â chanolfannau data—eu cyfraniad posibl i'r economi, ond hefyd yr angen i sicrhau y rhoddir ystyriaeth lawn i gwestiynau teilwng ynghylch defnydd tir, defnydd dŵr a defnydd ynni—ei bod yn synhwyrol inni gael fframwaith, fel y mae'r rhan fwyaf o wledydd eraill yn ei wneud ar hyn o bryd, i sicrhau ein bod yn gwneud y mwyaf o'r manteision a'r cyfleoedd, ond hefyd i liniaru unrhyw anfanteision posibl pe na bai fframwaith o'r natur honno ar waith. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780468 40 Cy 2026-10-21T13:54:35 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1477&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Janet Finch-Saunders. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780471 41 En 2026-10-21T13:54:38 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1480&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Diolch, Ddirprwy Lywydd. Wrth gwrs, Weinidog Cabinet, mae ein portffolio'n cynnwys cysylltedd ledled Cymru, ac mae band eang da a signal ffonau symudol cryf yn sicr yn elfen enfawr o hynny. Canfu Ofcom fod gan lawer o Gymru'r ddarpariaeth band eang waethaf yn y DU. Mae gan Gymru gyflymder band eang cyfartalog o 6.5 Mbps o gymharu â chyfartaledd y DU o 7.5 Mbps. Mae deuddeg awdurdod lleol ledled Cymru wedi'u dosbarthu fel rhai sydd â'r ddarpariaeth band eang waethaf, gyda rhai ardaloedd yn cael cyflymderau o oddeutu 2 Mbps yn unig. Rwyf wedi siarad gymaint o weithiau am hyn gyda'r Llywodraeth flaenorol, ac mae'n deg dweud, mewn ardaloedd gwledig, rhannau o fy etholaeth i, sef Bangor Conwy Môn, fod rhai trigolion yn dal i wynebu cysylltedd band eang gwael iawn. Nawr, mae angen inni weld mwy o bwyslais— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780476 42 En 2026-10-21T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1502&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780484 43 En 2026-10-21T13:55:40 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1542&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gawn ni'r cwestiwn, os gwelwch yn dda? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780485 44 En 2026-10-21T13:55:41 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1543&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Iawn. Mae angen inni weld mwy o bwyslais ar gyllid. Sut y byddwch chi'n mynd i'r afael â'r mannau gwan hyn? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780488 45 En 2026-10-21T13:55:48 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1550&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n derbyn sail y cwestiwn yn llwyr, fod hyn yn hanfodol bwysig am resymau cymdeithasol ac economaidd. Wrth gwrs, mae'n gyfrifoldeb i Lywodraeth y DU yn ei hanfod, ac felly un o'r pethau y mae angen i ni eu gwneud yw eu cymell i fynd ati'n gyflymach i gyflawni'r addewidion a wnaethant drwy Brosiect Gigabit a phethau eraill. Ym mhob buddsoddiad seilwaith y mae Llywodraeth y DU yn ei wneud, ni yng Nghymru sydd bob amser ar y pen anghywir mewn ciw hir iawn. Ac ni ddylai hynny fod yn wir, mewn gwirionedd, gan fod gan seilwaith digidol ynddo'i hun y gallu i leihau costau pellter. Ond yn anffodus, mae'r ffordd y gwnaed y penderfyniadau yn y DU wedi cael effaith i'r gwrthwyneb. Byddwn yn gwneud yr hyn a allwn o fewn ein hadnoddau i wneud iawn am ddiffygion y penderfyniadau a wnaed gan Lywodraeth y DU. Yn amlwg, byddwn yn rhoi'r holl bwysau y gallwn ei roi i sicrhau eu bod yn cyflawni eu cyfrifoldebau. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780490 46 En 2026-10-21T13:56:53 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1615&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Diolch. Mae angen i mi eich cywiro. O dan Lywodraeth Geidwadol flaenorol y DU, o dan arweiniad David Cameron, daeth £56.9 miliwn o gyllid yn uniongyrchol i Gymru ar gyfer band eang cyflym iawn yng Nghymru. Ac yna cawsom Brosiect Gigabit o dan y Gwir Anrhydeddus Boris Johnson, unwaith eto o dan Lywodraeth Geidwadol. Rhaid i hyn barhau. Ac yn ogystal, mae cwmnïau bellach yn rhoi'r gorau yn raddol i ddefnyddio ceblau copr. Felly, mae fy mhreswylwyr ym Mangor Conwy Môn yn ei chael hi'n anodd iawn, oherwydd, wrth iddynt roi'r gorau yn raddol i ddefnyddio ceblau copr, sy'n cysylltu llawer o drigolion â llinellau tir, mae pryder cynyddol am bobl sy'n byw mewn ardaloedd gwledig sydd â signal ffonau symudol gwael. Pa gamau rydych chi'n eu cymryd, Weinidog Cabinet, i sicrhau bod cartrefi mewn rhannau gwledig, anghysbell—ac mae nifer yng Nghymru, ond mae llawer ym Mangor Conwy Môn—? Sut rydych chi'n mynd i'w cefnogi fel Llywodraeth drwy'r cyfnod pontio hwn, a sut rydych chi'n mynd i weithio gyda Llywodraeth y DU nawr i sicrhau ein bod yn cael cyllid llawer gwell i Gymru ar gyfer hyn? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780506 47 En 2026-10-21T13:58:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1682&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Wel, fel y dywedais, yn gyntaf oll byddwn yn dal Llywodraeth y DU a'r rhanddeiliaid perthnasol i'r ymrwymiadau y maent wedi'u gwneud. Lle bo'n bosibl, o fewn yr adnoddau sydd gennym, ac o fewn yr ysgogiadau sydd gennym, byddwn yn gwneud popeth yn ein gallu i liniaru unrhyw ddiffyg o ganlyniad i'r diffyg buddsoddiad gan Lywodraeth y DU. Rwyf wedi cyfarfod â rhai o'r cwmnïau allweddol yn y sector i weld ym mha ffyrdd y gallwn weithio'n ddoethach, datblygu atebion arloesol, er mwyn sicrhau nad oes unrhyw gymuned nac unrhyw unigolyn, cyn belled ag y bo modd, yn cael eu gadael ar ôl yn ddigidol. Ond mae angen i Lywodraeth y DU ddarparu'r buddsoddiad a addawyd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780508 48 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Ffwrnais Arc Drydan 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780509 49 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin 3. Pa drafodaethau y mae'r Llywodraeth yn eu cynnal gyda'r Grid Cenedlaethol ynglŷn â gosod ffwrnais arc drydan ym Mhort Talbot? OQ64761 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780510 50 Cy 2026-10-21T13:59:04 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1746&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn cynnal cyfarfodydd rheolaidd gyda National Grid Electricity Transmission. Mae gwaith gosod ffwrnais arc drydan Tata Steel UK yn fater masnachol. Fodd bynnag, rydyn ni’n codi'r mater fel y bo'n briodol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780514 51 En 2026-10-21T13:59:19 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1761&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Diolch, Weinidog. Roedd y penderfyniad i gau'r ffwrneisi chwyth ym Mhort Talbot yn drychinebus i fy nghymuned leol. Collwyd miloedd o swyddi ac mae'r effaith ar yr economi ehangach yn ddifrifol. Roedd y cynnig i gysylltu'r ffwrnais arc drydan newydd â'r Grid Cenedlaethol wedi'i gontractio ar gyfer diwedd 2027. Fodd bynnag, mae amrywiaeth o ffactorau, megis cynllunio a chyflwr y tir, yn bygwth gohirio'r prosiect, ac mae rhai ffynonellau'n dweud y gallai fod mor hwyr â 2029 cyn i'r ffwrnais newydd ddod yn weithredol. Rydych chi wedi dweud yn flaenorol nad yw Llywodraeth Cymru yn rhan o'r cytundeb masnachol rhwng y Grid Cenedlaethol a Tata, ond hoffwn ofyn pa sgyrsiau a gawsoch chi gyda'r Grid Cenedlaethol ynghylch yr oedi hwn a pha gamau pellach y byddwch chi'n eu cymryd i atal unrhyw broblemau pellach a allai niweidio swyddi a'r economi leol ym Mhort Talbot. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780469 52 En 2026-10-21T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1802&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780501 53 Cy 2026-10-21T14:04:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2101&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780475 54 En 2026-10-21T14:00:13 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1815&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am ei gwestiwn atodol. Cyfarfûm â phrif swyddog gweithredol Tata Steel UK, Rajesh Nair, a'r undebau dur ar safle Tata ym Mhort Talbot ar 24 Medi i gael diweddariad pellach ar ddatblygiadau. Fe wnaethom ganolbwyntio ar ystod eang o faterion, gan gynnwys y materion ynghylch cysylltedd â'r grid, sef yr hyn sydd wrth wraidd ei gwestiwn, ond roedd materion eraill hefyd yn codi ynglŷn â chwotâu masnach Llywodraeth y DU a'r effaith yr oedd hynny'n ei chael ar y farchnad ddur ddomestig. Yn dilyn y cyfarfod hwnnw, cyfarfûm â Gweinidog Ailddiwydiannu Llywodraeth y DU, Blair McDougall, ynghyd ag Ysgrifennydd Gwladol Cymru i drafod rhai o'r materion a godwyd. Felly, rydym yn ymgysylltu'n gyson â'r cwmni, gyda'r undebau a hefyd gyda Llywodraeth y DU i sicrhau bod Cymru'n—. Rwy'n cytuno'n llwyr ag ef am y drasiedi o golli'r ffwrneisi chwyth, ond mae angen inni wneud yn siŵr nawr ein bod yn gwneud y mwyaf o'r cyfle a ddaw gan y ffwrnais arc drydan. Dyma'r ffwrnais arc drydan fwyaf neu'r ail fwyaf yn unman yn y byd. Mae potensial i ni allu cynhyrchu mwy na 50 y cant o gapasiti dur domestig y DU ar adeg pan fo Llywodraeth y DU wedi dweud ei bod eisiau cynyddu'r lefel sy'n cael ei chaffael yn ddomestig. Felly, mae yna gyfle enfawr yno. Rwy'n cytuno'n llwyr fod angen inni barhau i gadw ffocws er mwyn manteisio ar y cyfle hwnnw. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780482 55 En 2026-10-21T14:02:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1923&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12164 12164 Elyn Stephens AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164 Stephens, Elyn Weinidog Cabinet, ymwelais â'r Grid Cenedlaethol yn is-orsaf Margam dros yr haf i drafod y cysylltiad ag is-orsaf Port Talbot sydd ei angen ar gyfer ffwrnais arc drydan Tata Steel. Esboniodd y Grid Cenedlaethol fod nifer o rwystrau annisgwyl, fel y nododd yr Aelod yn flaenorol, er enghraifft, cyflwr gwael y tir sy'n cynyddu nifer y pyst sydd eu hangen yn y ddaear o'r 400 cychwynnol i 11,000, gan ychwanegu 34 wythnos amcangyfrifedig i gwblhau'r gwaith adeiladu. Hefyd, fe wnaethant amlinellu cynlluniau i adfer rhywfaint o'r amser coll hwnnw. O ystyried pwysigrwydd y prosiect i ddyfodol cynhyrchiant dur ym Mhort Talbot, a all y Gweinidog gadarnhau p'un a wnaed unrhyw gynnydd ar leihau'r oedi o 34 wythnos ac a oes lle i fyrhau'r rhaglen adeiladu ymhellach? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780486 56 En 2026-10-21T14:02:48 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=1970&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n credu y bydd yn rhaid imi adael i'r cwmni rannu unrhyw wybodaeth yr hoffai ei roi yn y parth cyhoeddus mewn perthynas â'r sefyllfa bresennol. Mae hon yn amlwg yn wybodaeth sensitif i'r farchnad. Gallwch ddeall ei bod yn briodol i hynny ddod gan y cwmni, ac rwy'n siŵr y byddent am ganiatáu i'r gweithlu glywed y wybodaeth honno yn gyntaf. Ond rwy'n meddwl mai un o'r pethau cadarnhaol yr wyf yn siŵr na fyddai gan Tata Steel broblem gyda mi'n ei rannu oedd y profiad cadarnhaol iawn a gawsant gyda Chyngor Castell-nedd Port Talbot. Rydym yn aml yn clywed pryderon, onid ydym, yng nghyd-destun datblygu economaidd, ynghylch oedi gyda chynllunio. Wel, y neges a glywais yn glir iawn gan y cwmni oedd bod y ffordd yr oedd swyddogion cynllunio Cyngor Castell-nedd Port Talbot wedi gweithio ar gyflymder anhygoel ac wedi dangos arloesedd o ran sut i reoli'r broses honno wedi creu argraff enfawr arnynt. Ac efallai y bydd gwersi ehangach y gellir eu rhannu â phrosiectau mawr eraill ledled Cymru. Ac fe wnaethom siarad ychydig ynglŷn â sut y gallem rannu'r arfer gorau hwnnw. O ganlyniad i'r profiad hwn hefyd, rydym yn ymwybodol iawn o bwysigrwydd cadw ffocws manwl iawn ar ddatblygiadau mawr a beth y mae hynny'n ei olygu i'r grid. Ac fel y dywedais, rydym yn trafod gyda Trawsyrru Trydan y Grid Cenedlaethol a rhanddeiliaid perthnasol eraill i wneud yn siŵr ein bod yn dysgu o'r profiad hwn a gwneud yn siŵr ein bod yn nodi meysydd lle gallwn wneud cynnydd o ran y cysylltiad grid a'i rôl bwysig yn ein heconomi. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780499 57 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Cyfleoedd Cyflogaeth 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780500 58 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay 4. Pa fesurau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gefnogi cyfleoedd cyflogaeth ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni? OQ64731 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780470 59 En 2026-10-21T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2102&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780472 60 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780473 61 Cy 2026-10-21T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2102&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780477 62 Cy 2026-10-21T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2102&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780474 63 Cy 2026-10-21T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2102&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Mae'r rhaglen lywodraethu yn nodi'r ystod o fesurau y byddwn ni'n eu cymryd i wella cyfleoedd a chanlyniadau economaidd ar gyfer pob rhan o Gymru. Mae hyn yn cynnwys y genhadaeth genedlaethol ar gynhyrchiant, gan gefnogi busnesau bach a'r stryd fawr i ffynnu a sicrhau bod gan Gymru y sgiliau sydd eu hangen arni ar gyfer y dyfodol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780478 64 Cy 2026-10-21T14:05:21 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2123&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Diolch am eich ateb, Weinidog. Fy mhryder yw bod gormod o'n pobl ifanc talentog ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni yn teimlo bod yn rhaid iddynt symud i ffwrdd i ddod o hyd i yrfaoedd cynaliadwy hirdymor. Tu hwnt i ffrydiau cyllido cyffredinol, pa warantau targedig all Llywodraeth Cymru eu cynnig i greu swyddi medrus sy'n ddiogel ar gyfer y dyfodol yn eu milltir sgwâr fel y gallwn stopio allforio ein cenhedlaeth nesaf? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780503 65 Cy 2026-10-21T14:06:02 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2164&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y cwestiwn atodol. Mae'r cwestiwn yma yn greiddiol i'n strategaeth economaidd ni. Mi oeddwn i, y bore yma, wedi cwrdd, am y tro cyntaf, gyda'r panel sydd yn ein cynorthwyo ni i ddylunio'r asiantaeth ddatblygu, ac un o'r themâu roeddwn i wedi'u pwysleisio oedd yr angen i sicrhau ein bod ni'n cynhyrchu swyddi da ym mhobman. Dŷn ni ddim eisiau gweld sefyllfa lle mae Cymru yn efelychu yr hyn rŷn ni wedi gweld o ran datblygiad anwastad y Deyrnas Unedig, lle mae ffyniant ond yn cronni mewn un cornel o'n gwlad. Rŷn ni eisiau i dde-ddwyrain Cymru ffynnu, rŷn ni eisiau i ogledd-ddwyrain Cymru ffynnu, ac rŷn ni'n falch iawn o'r llwyddiant sydd yn digwydd yno, ond rŷn ni eisiau i hynny gael ei ledu drwy'r Cymoedd, drwy Flaenau'r Cymoedd, i'r gorllewin, mewn i Gymru wledig, i'r gogledd-orllewin. Mae'n rhaid codi Cymru oll i fyny, a dyna'r ffordd rŷn fel Llywodraeth am weithredu, a dyna'r nod a'r genhadaeth rŷn ni wedi'u rhoi yn barod i'r asiantaeth ddatblygu newydd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780520 66 En 2026-10-21T14:07:25 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2247&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr Weinidog, mae gennyf bryder yn sgil siarad â llawer o bobl yn yr etholaeth sy'n teimlo bod pobl ifanc yn gadael ardal Blaenau Gwent Caerffili Rhymni yn gyflym iawn nawr. Gallwn weld bod oedran y boblogaeth yn codi ym mhob cyfrifiad, ac mae unrhyw un sydd wedi bod o gwmpas y dref yn ddiweddar yn teimlo bod pobl ifanc yn gadael am y dinasoedd, yn mynd draw i Loegr neu i rannau eraill o'r byd. Pa help y gallwch chi ei roi i ysgogi busnesau i ddod i mewn i'r etholaeth, oherwydd busnesau fydd yn creu'r swyddi hynny, ond gan y Llywodraeth y mae'r liferi grym? Felly, buaswn yn ddiolchgar pe gallech chi ddweud wrthym heddiw pa liferi rydych chi'n mynd i'w tynnu i ddod â'r swyddi hynny i mewn i gadw pobl ifanc yma. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780527 67 En 2026-10-21T14:07:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2281&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n credu bod hwnnw'n gwestiwn pwysig iawn, ac ar un lefel, rhaid i Lywodraethau greu amodau eang llwyddiant economaidd, ond rhaid inni hefyd weithio mewn ffordd ofalus iawn yn y tymor byr, sy'n ymwneud â chreu swyddi mewn busnesau. Yn y pen draw, gall Llywodraethau helpu i greu'r amodau hynny, ond nid Llywodraethau sy'n adfywio cymunedau; cymunedau a'r busnesau o'u mewn sy'n adfywio cymunedau ac yn creu'r swyddi hynny. Felly, yn sicr, wrth edrych ar rôl mewnfuddsoddiad, er enghraifft, rwy'n credu ei bod hi'n hanfodol ein bod yn meddwl am y ffordd y gallwn wneud yn siŵr bod cyfleoedd ar gyfer buddsoddiad uniongyrchol tramor ym mhob rhan o Gymru. Ac yn ddiddorol, mewn sgwrs a gefais gydag un o'r cwmnïau mwyaf blaenllaw yn y clwstwr lled-ddargludyddion cyfansawdd, fe wnaethant ddod â llawer o'u cyflenwyr i Gymru, roeddent eisiau bod yn agos at y clwstwr, ond dywedodd y cwmnïau hynny, 'Nid ydym eisiau bod yng Nghasnewydd. Nid oes angen inni fod yng Nghasnewydd. Rydym eisiau bod yn y Cymoedd gogleddol. Rydym yn meddwl bod hynny'n fwy addas i ni. Mae'r sgiliau yno. Mae manteision i ni.' Ac wrth gwrs, mae yna gysylltiadau trafnidiaeth gwych. Felly, mae yna asedau unigryw, yn seiliedig ar bobl a hefyd ar asedau ffisegol, y gellir eu defnyddio ym mhob cymuned. Ac mae angen inni feddwl yn y ffordd fanwl honno i nodi cyfleoedd sy'n addas, fesul cymuned, ledled Cymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780549 68 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Gwariant Caffael Cyhoeddus 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780550 69 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 278 278 Carrie Harper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278 Harper, Carrie 5. Sut mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi busnesau i elwa ar wariant caffael cyhoeddus? OQ64792 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780551 70 Cy 2026-10-21T14:09:36 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2378&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rydyn ni'n benderfynol bod mwy o fusnesau yng Nghymru yn elwa ar gaffael cyhoeddus. Mae Busnes Cymru yn darparu cyngor wedi'i deilwra, tra bod Deddf Caffael 2023 yn ei gwneud hi'n ofynnol i awdurdodau, mewn caffaeliadau a gwmpesir, ystyried rhwystrau sy'n wynebu busnesau ac a ellir rhannu contractau yn lotiau priodol. Rydyn ni hefyd yn datblygu opsiynau polisi i gryfhau'r cymorth ymhellach. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780480 71 Cy 2026-10-21T14:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2402&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780481 72 En 2026-10-21T14:10:04 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2406&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 278 278 Carrie Harper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278 Harper, Carrie Diolch yn fawr. Mae maniffesto Plaid Cymru yn gosod targed i gynyddu swm y gwariant caffael cyhoeddus yng Nghymru yn sylweddol i 70 y cant. O ystyried ein bod yn gwario £11 biliwn bob blwyddyn ar gaffael cyhoeddus, mae potensial enfawr yno, onid oes, i gefnogi busnesau Cymru yn well, ac o bosibl i greu degau o filoedd o swyddi ac i roi hwb i gadwyni cyflenwi lleol hefyd. A'r peth gorau, wrth gwrs, yw nad arian newydd yw hwn; mae hwn yn arian rydym eisoes yn ei wario. Mae angen inni ei wario'n ddoethach; mae angen inni wneud yn siŵr bod mwy ohono'n mynd i fusnesau lleol, i'n gweithwyr ac i'n cymunedau. Felly, a all y Gweinidog amlinellu pa gamau ymarferol y mae'n eu cymryd i gyrraedd y targed o 70 y cant, a sut y bwriadwn fesur cynnydd? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780483 73 En 2026-10-21T14:10:51 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2453&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Yn hollol. Y Gweinidog cyllid sydd â'r cyfrifoldeb ffurfiol, ond gyda hyn, mae'n allweddol iawn, fel y dywed yr Aelod, yn sbardun economaidd enfawr. Mae caffael cyhoeddus yn un o brif arfau polisi diwydiannol mewn gwirionedd. Felly, y tu hwnt i'r targed, sut rydym ni'n mynd i gyrraedd y 70 y cant? Byddwn yn nodi hyn yn fanylach cyn bo hir iawn. Ond fel y dywedais, rhan ohono yw gweithio drwy'r ffordd y mae contractau caffael wedi'u strwythuro. Felly, yn draddodiadol, mae contractau adeiladu ar raddfa fawr, er enghraifft, yn tueddu i fynd i gwmnïau ar yr ochr arall i'r ffin oherwydd y raddfa a'r risg sy'n gysylltiedig. Wel, mae torri'r contractau hynny'n lotiau llai yn swnio'n syml iawn, ond mae'n cael effaith enfawr, ac mae'n caniatáu i gwmnïau, yn ariannol ac yn ymarferol, i gael—. Yn aml, yr un cwmnïau sy'n cyflawni'r prosiect beth bynnag, ond nawr rydych chi'n tynnu haen allan ac yn cadw'r holl werth hwnnw yng Nghymru. Rwy'n credu bod rhan ohono hefyd yn ymwneud â hyfforddi cwmnïau nad ydynt o bosibl wedi bod yn rhan o ymarferion caffael ar raddfa fwy ac a allai fod â pheth ofn neu betruster ynglŷn â gwneud hynny, felly gweithio gyda nhw mewn cyd-destun gwahanol. Rwy'n mynd i ymarfer caffael yng ngogledd Cymru mewn perthynas â phrosiect Wylfa. Yr un math o ddull gweithredu ydyw: sut i gael busnesau bach a chanolig Cymru, y bydd llawer ohonynt heb feddwl am gynnig eu hunain erioed, i ddeall, 'Edrychwch, nid oes dim i boeni yn ei gylch; proses yw hi. Mae gennych chi'r sgiliau, mae gennych chi'r capasiti, gallwch ddarparu'r cynnyrch, ar gost is mewn llawer o achosion; rhaid i chi gael hyder i gynnig eich hunain, dyna i gyd.' 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780496 74 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Y Sector Amddiffyn 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780497 75 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine 6. Pa gamau y mae'r Gweinidog Cabinet yn eu cymryd i sicrhau bod grantiau yn y sector amddiffyn yn cael eu cyflwyno mewn modd amserol? OQ64756 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780498 76 Cy 2026-10-21T14:13:06 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2588&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rydym ni wedi ymrwymo i sicrhau bod cymorth i'r sector amddiffyn yn cael ei ystyried mewn ffordd amserol a chymesur. Tra bod y fframwaith buddsoddi moesegol mewn amddiffyn yn cael ei ddatblygu, mae trefniadau interim ar waith i alluogi penderfyniadau brys i gael eu gwneud pan fo angen. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780502 77 En 2026-10-21T14:13:24 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2606&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Diolch. Yn gynharach eleni, ymwelais â PMB Battery Technologies, cwmni ymchwil a gweithgynhyrchu arloesol sy'n gweithredu cyfleusterau yng Nglynebwy ac yn Adelaide, Awstralia. Mae hwn yn gwmni sy'n arbenigo mewn uwch-dechnoleg batri, ac o fudd mawr i'r economi leol a'r bobl y mae'n eu cyflogi. Y diwrnod hwnnw, cyfarfûm yn uniongyrchol â phrentisiaid yn y cwmni, pobl ifanc o Lynebwy a'r ardal leol, a oedd newydd adael addysg, a bellach mewn swydd fedrus werth chweil ar gyflog da. Dyma'r union fath o ddiwydiant y mae angen inni ei ddenu i ardaloedd difreintiedig fel Blaenau Gwent, sy'n dioddef gyda lefelau uchel o bobl, yn enwedig pobl ifanc, wedi'u categoreiddio'n NEET, nad ydynt mewn cyflogaeth, addysg na hyfforddiant. Mae cwmnïau fel hyn yn dibynnu ar grantiau'r Llywodraeth i ehangu eu gweithgarwch yng Nghymru a sicrhau bod hen gyfleusterau sydd wedi dyddio'n diwallu anghenion ymchwil a gweithgynhyrchu modern. Felly, pa gamau y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i sicrhau bod diwydiannau modern cystadleuol yn cael eu cadw yng Nghymru, fod grantiau'n amserol, ac nad ydynt yn cael eu gwthio i adleoli yn rhywle arall? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780504 78 En 2026-10-21T14:14:26 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2668&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod, yn enwedig am roi enghraifft o'r union ffenomen yr oeddwn yn cyfeirio ati mewn ymateb i gyd-Aelod yn gynharach, y gall y cwmnïau uwch-dechnoleg hyn ddod o hyd i safleoedd llwyddiannus iawn ym mhob rhan o Gymru, gan gynnwys y Cymoedd gogleddol. Rydym wedi ymrwymo i wneud yr hyn a allwn ym mhob sector, ond yn y sector hwn hefyd, i gefnogi creu swyddi uwch-dechnoleg. Lle mae gofyn gwneud penderfyniadau'n amserol, fel y dywedais ar sawl achlysur, rydym wedi creu llwybr i'r penderfyniadau hynny gael eu gwneud ar sail eithriadol, cyn i'r fframwaith gael ei gyhoeddi a'i rannu gyda'r Senedd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780487 79 En 2026-10-21T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2702&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780489 80 En 2026-10-21T14:15:20 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2722&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780517 81 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780518 82 Cy 2026-10-21T14:18:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2882&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780519 83 Cy 2026-10-21T14:18:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2891&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780522 84 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780495 85 Cy 2026-10-21T14:15:16 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2718&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A'r cwestiwn olaf, Weinidog, cwestiwn 7, Becca Martin. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780491 86 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni B Deallusrwydd Artiffisial 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780492 87 Cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni O 12184 12184 Becca Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184 Martin, Becca 7. Pa waith y mae'r Gweinidog Cabinet yn ei wneud i sicrhau bod deallusrwydd artiffisial yn cael ei fabwysiadu'n foesegol yng Nghymru? OQ64785 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780493 88 Cy 2026-10-21T14:15:28 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2730&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rydyn ni’n gweithio ar draws y Llywodraeth a chyda gwasanaethau cyhoeddus, busnesau a phartneriaid i gefnogi'r broses o fabwysiadu AI yn ddiogel, yn dryloyw ac yn atebol. Mae hyn yn cynnwys cryfhau sgiliau, caffael cyfrifol, technoleg Gymraeg a'r sylfeini digidol ehangach sydd eu hangen i sicrhau bod AI yn darparu gwerth cyhoeddus ac o fudd i gymunedau ledled Cymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780505 89 En 2026-10-21T14:15:54 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2756&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12184 12184 Becca Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184 Martin, Becca Diolch. Mae awtomeiddio wedi'i yrru gan ddeallusrwydd artiffisial yn cael effaith gynyddol ar y farchnad lafur ac yn enwedig ar gyflogaeth lefel mynediad ac ar ddysgu yn y gweithle, ac mae'n ehangu anghydraddoldebau sydd eisoes yn bodoli. Mae pobl ifanc ar ddechrau eu gyrfaoedd yn arbennig o agored i bethau fel dadleoli swyddi a diffyg mynediad teg at gyfleoedd ac yn wynebu methiant y llwybrau traddodiadol sy'n caniatáu i raddedigion a gweithwyr gyrfa gynnar gael profiad dysgu hanfodol. Rwy'n gwybod ein bod wedi cyffwrdd â hyn yn gynharach, ond pa fesurau y mae'r Gweinidog Cabinet yn eu cymryd i sefydlu fframweithiau clir ar gyfer y defnydd cyfrifol, moesegol a thryloyw o ddeallusrwydd artiffisial mewn cyflogaeth, a beth sy'n cael ei wneud i ddiogelu a helpu gweithwyr i addasu i ofynion rôl sy'n newid a marchnad swyddi sy'n newid? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780507 90 En 2026-10-21T14:16:37 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2799&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Mae'r Aelod yn codi pwynt pwysig iawn. Yn ein barn ni, rhaid mabwysiadu deallusrwydd artiffisial mewn ffordd sy'n deg, yn dryloyw ac nad yw'n dyfnhau anghydraddoldebau. Mae ein dull o weithredu wedi'i wreiddio mewn partneriaeth gymdeithasol. Mae canllawiau, a ddatblygwyd gydag undebau llafur a gweithwyr y sector cyhoeddus, yn rhoi llais gweithwyr, gwaith teg a goruchwyliaeth ddynol wrth wraidd deallusrwydd artiffisial yn y gweithle. Rydym yn llunio fframwaith llywodraethu cenedlaethol ar gyfer deallusrwydd artiffisial i ddarparu canllawiau clir ynghylch atebolrwydd, tryloywder, tegwch a risg, ac rydym yn dal i ystyried, fel y dywedais yn gynharach, beth yw'r effeithiau llawn ar gyflogaeth yn gyffredinol. Rydym yn cydnabod, fodd bynnag, fod deallusrwydd artiffisial yn newid y sgiliau sydd eu hangen ar gyflogwyr, a'r pryderon y cyfeiriais atynt yn gynharach o ran rolau lefel mynediad a llwybrau traddodiadol i mewn i waith. Dyna pam ein bod ni'n gweithio gyda chyflogwyr, gydag undebau llafur, gyda darparwyr addysg, yn gyntaf oll i ddeall sut y mae deallusrwydd artiffisial yn newid recriwtio, hyfforddiant a dysgu yn y gweithle, gan fuddsoddi ar yr un pryd, yn hollbwysig, mewn sgiliau digidol a deallusrwydd artiffisial trwy gyfrifon dysgu personol a'n cynllun peilot sgiliau deallusrwydd artiffisial. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780511 91 Cy 2026-10-21T14:17:51 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2873&l=cy 261021-2 1. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780515 92 Cy 2026-10-21T14:17:54 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2876&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 2, cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg. Cwestiwn 1, Darren Millar. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780523 93 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Deilliannau Addysgol 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780524 94 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren 1. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella deilliannau addysgol dysgwyr? OQ64729 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780552 95 Cy 2026-10-21T14:18:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2891&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg Brychan, Anna Diolch yn fawr am y cwestiwn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780525 96 En 2026-10-21T14:18:12 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2894&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Fy mlaenoriaeth yw safonau uchel a dyheadau uchel i bob dysgwr. Dyna pam y mae'r Llywodraeth hon wedi gweithio'n gyflym i ddatblygu'r 'Cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol'. Mae'r cynllun yn nodi rhaglen weithredu glir ac uchelgeisiol i godi canlyniadau llythrennedd a rhifedd drwy gydol tymor y Senedd hon a dyma ein cam cyntaf tuag at gyflawni gwelliannau parhaus yng nghanlyniadau addysgol pob dysgwr yng Nghymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780528 97 En 2026-10-21T14:18:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2921&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Diolch am yr ateb hwnnw, Weinidog Cabinet, ond mae cysylltiad clir hefyd rhwng presenoldeb a chanlyniadau addysgol, ac rydym yn gwybod bod gennym broblem enfawr gyda phresenoldeb yng Nghymru, gyda dros 100,000 o ddisgyblion bob blwyddyn yn colli o leiaf 10 y cant o'u gwersi yn y flwyddyn ddiwethaf y mae gennym ffigurau ar ei chyfer. Mewn gwirionedd, mae'r cofnodion presenoldeb sydd wedi'u cyhoeddi dros dro ar gyfer 2025-26 yn awgrymu bod problem presenoldeb yn gwaethygu mewn gwirionedd, nid yn gwella. Bu gostyngiad yn y presenoldeb cyfartalog i ychydig o dan 91 y cant yn 2025-26. Pa gamau y mae eich Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r ffigurau ofnadwy hyn—sy'n ymddangos fel pe baent yn llithro, nid yn gwella—a pham y mae gennym broblem presenoldeb mor barhaus pan fo'n ymddangos bod rhannau eraill o'r DU yn llwyddo i gael plant yn ôl i'r ysgol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780612 98 En 2026-10-21T14:19:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2981&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Am fod ganddynt Lywodraeth Lafur. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780530 99 En 2026-10-21T14:19:41 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=2983&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Rwy'n credu bod hynny'n ymestyn pethau braidd ar y pwynt hwn, ond diolch am y cyfraniad. Wrth gwrs, mae hwn yn faes pwysig i ni. Rydych chi'n hollol iawn, fe fu gostyngiad bach yn y ffigurau diweddaraf, ac mae nifer o gamau rydym yn eu cymryd i fynd i'r afael â hynny. Rydym yn ymwybodol fod presenoldeb ysgol wedi codi eto'n raddol ar ôl COVID ond nid yw'n agos at y gyfradd cyn COVID. Rydym hefyd yn ymwybodol fod y garfan rydym yn ei thargedu nawr yn debygol o fod angen ffocws sylweddol a chefnogaeth sylweddol yn ôl pob tebyg i wthio'r ffigur hwnnw'n uwch. Un o'r pethau rydym wedi'u cynnwys yn ein cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol yw targedau ar bresenoldeb. Fe welwch gynnydd o 0.5 y cant o un flwyddyn i'r llall i godi'r lefel honno. Mae yna ffocws hefyd ar absenoldeb parhaus, sef colli 10 y cant neu fwy o sesiynau ysgol. Cynnydd o 2 y cant o un flwyddyn i'r llall yw'r hyn rydym yn ei ddisgwyl yno. Mae yna nifer o feysydd eraill rydym canolbwyntio arnynt. Fe fyddwch wedi fy nghlywed yn siarad am y fframwaith cenedlaethol ar ymddygiad, presenoldeb a llesiant yr ydym bellach yn ei lunio, gan gydnabod na fydd unrhyw ymyrraeth unigol ynddi'i hun, er bod gennym dargedau nawr, yn datrys y problemau absenoldeb parhaus hynny. Maent yn aml yn faterion cymhleth ac mae angen cymorth wedi'i deilwra, a dyna pam ein bod ni'n edrych ar y fframwaith hwn yn ei gyfanrwydd ac yn gwneud cynnydd cyflym ar ei gyflwyno. Peth arall a wnaethom yw edrych yn fwy manwl—. Oherwydd yn aml fe welwn fod data dibynadwy, cyson ledled Cymru weithiau'n anodd ei ganfod, felly rydym wedi cyhoeddi canllawiau newydd ar y cod presenoldeb ysgol i'w gwneud hi'n bosibl cofnodi absenoldeb yn fwy cyson ledled Cymru, i'n helpu i dargedu ein gwaith yn y maes hwn i wneud gwahaniaeth ac i gynyddu'r ffigurau hynny dros amser. Oherwydd rwy'n cytuno â chi: mae angen i chi fod yn yr ysgol i allu elwa o'r system addysg. Mae'n ffocws pwysig iawn i ni. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780494 100 En 2026-10-21T14:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3002&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780535 101 En 2026-10-21T14:24:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3301&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780521 102 En 2026-10-21T14:21:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3121&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12183 12183 Tom Montgomery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12183 Montomery, Tom A gaf i ddechrau trwy ddatgan buddiant? Mae fy ngwraig yn gweithio mewn darpariaeth anghenion dysgu ychwanegol mewn ysgol yng Nghonwy. Diolch i arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig am gyflwyno'r cwestiwn hwn. Weinidog, roeddwn i'n siarad ag athro yn y Rhyl, ac eglurwyd i mi nad yw'r ysgol lle roedd yr athro hwnnw'n gweithio yn gallu fforddio ysgrifbinnau na phensiliau, ac mae staff ar hyn o bryd yn defnyddio eu harian eu hunain i brynu adnoddau dysgu. Nid yw'n syndod, felly, fod y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol wedi honni bod myfyrwyr yn ardal yr awdurdod lleol hwnnw hyd at 23 mis ar ei hôl hi o gymharu â'r cyfartaledd cenedlaethol. Wrth inni weld newid tuag at fwy o hyblygrwydd ar lefel ysgol ynghylch dulliau dysgu a dull dysgu mwy cydgysylltiedig, mae ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd wedi rhybuddio bod angen buddsoddiad sylweddol ar ysgolion mewn deunyddiau ac adnoddau dysgu er mwyn osgoi ehangu bylchau mewn canlyniadau addysgol rhwng gwahanol rannau o Gymru. Sut y gallwn ni ddisgwyl i athrawon yn fy etholaeth i gyflawni'r canlyniadau gorau i fyfyrwyr pan nad yw eu hysgolion yn gallu fforddio ysgrifbinnau a phensiliau hyd yn oed? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780526 103 En 2026-10-21T14:23:02 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3184&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Yn amlwg, mae cyllid ar gyfer ysgolion yn flaenoriaeth i ni, a dyna pam ein bod ni'n falch yr wythnos diwethaf, neu'r wythnos flaenorol, fod y gyllideb atodol wedi mynd drwodd, gyda £60 miliwn wedi'i glustnodi ar gyfer pwysau mewn ysgolion sy'n gysylltiedig ag ADY, ond gan gydnabod bod ysgolion a'r system addysg dan bwysau ledled Cymru. Ar y pwyntiau rydych chi'n eu gwneud am hyblygrwydd lleol, carwn eich cyfeirio'n ôl eto at y cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol, oherwydd bydd hwnnw'n dangos i ni, ar lefel genedlaethol a lleol, i ba gyfeiriad rydym ni'n mynd. Bydd yn ei gwneud hi'n haws inni alinio'r gefnogaeth yn briodol mewn gwahanol ardaloedd ac ysgolion gwahanol yng Nghymru er mwyn gwneud y cynnydd hwnnw. Rwyf hefyd wedi cyhoeddi bwriad i gynnal adolygiad wedi'i dargedu o'r cwricwlwm i wneud yn siŵr y gallwn gael gwell dealltwriaeth a rhoi gwell cyngor i ysgolion am rai o'r meysydd y disgwyliwn i ddysgwyr gael mynediad atynt. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780529 104 Cy 2026-10-21T14:24:07 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3249&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Weinidog, rydym yn gwybod bod gweithlu addysg sy'n cael ei gefnogi a'i werthfawrogi yn hanfodol er mwyn codi safonau a gwella canlyniadau ein dysgwyr. Felly, rwy'n croesawu’r dyfarniad cyflog o 3.5 y cant, sydd wedi'i ariannu'n llawn ac yn sicrhau cydraddoldeb â Lloegr, yn ogystal â'r buddsoddiad ychwanegol rŷch chi newydd sôn amdano fe i leddfu'r pwysau sy'n gysylltiedig ag ADY. Mae ASCL Cymru, sydd hefyd yn cynrychioli arweinwyr ysgolion, wedi derbyn y dyfarniad cyflog o 3.5 y cant. A yw'r Gweinidog yn cytuno gyda fi ei bod hi er budd staff ysgolion a disgyblion fel ei gilydd i'r rheini sydd yn parhau mewn anghydfod i ymgysylltu'n adeiladol â'r cynigion hyn a cheisio dod o hyd i ddatrysiad heb weithredu diwydiannol? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780512 105 Cy 2026-10-21T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3302&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr. Mae gweithio yn agos gyda'r gweithlu i sicrhau eu bod nhw'n cael eu talu a'u cefnogi yn ddigonol ar gyfer y gwaith pwysig maen nhw'n ei wneud yn flaenoriaeth greiddiol i fi. Rwy'n ddiolchgar iawn am y gwaith mae ASCL wedi ei wneud gyda ni, er enghraifft i symud ymlaen y ddadl ehangach ynglŷn ag ariannu ysgolion. Pan ddes i i fy swydd ym mis Mai, roedd yna drafodaethau manwl yn y cyfnod hwnnw er hwyluso cael yr un math o ddyfarniad o ran codiad cyflog i athrawon yng Nghymru o'i gymharu â Lloegr, ac roedd hwnna'n ofyn pendant gan yr undebau.  Rwyf wastad yn agored i siarad gydag unrhyw un ar sut rŷm ni'n symud y ddadl yma ymlaen ynglŷn â chefnogaeth addas i'r gweithlu, ac rwy'n benodol yn frwd iawn i drafod baich gwaith a'r moddion y gallwn eu rhoi yn eu lle er lleihau y faich honno. Dwi'n gweld nad yw arweinydd yr wrthblaid yma heddiw. Dwi wedi cael sgyrsiau gyda hi, a phob athro neu athrawes rwyf wedi cwrdd â nhw ers 20 mlynedd, yn trafod, yn benodol, baich gwaith. Mae angen symud y ddadl honno yn ei blaen, ac rwy'n barod i siarad ag unrhyw un sydd â syniadau grymus er hwyluso'r drafodaeth honno. Mae'r drws bob amser yn agored.   16318 7 2026-10-21T13:30:01 780540 106 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Addysg Bellach 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780541 107 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike 2. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i wella'r ddarpariaeth addysg bellach yn Abertawe? OQ64724 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780542 108 En 2026-10-21T14:26:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3396&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Y Dirprwy Weinidog Sgiliau ac Addysg Drydyddol Campbell, Cefin Diolch am y cwestiwn. Rydym yn buddsoddi mwy na £26 miliwn drwy'r rhaglen Cymunedau Dysgu Cynaliadwy i ddarparu cyfleusterau addysg bellach modern o ansawdd uchel ledled Abertawe. Mae hyn yn cynnwys adnewyddu campws Tŷ Coch Coleg Gŵyr Abertawe ac ailddatblygu Ysgol Gyfun Gymraeg Bryn Tawe ar gyfer dysgwyr addysg uwchradd ac addysg bellach. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780548 109 En 2026-10-21T14:26:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3420&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am yr ateb hwnnw? Efallai y dylwn ddweud fy mod i'n arfer bod yn llywodraethwr yn Nhŷ Coch ac mae fy ŵyr yn mynd i Fryn Tawe, felly mae gennyf fuddiant, er nad un ariannol o reidrwydd. Roeddwn i'n meddwl y dylwn godi hynny ar gyfer y cofnod. Un o'r materion y credaf ein bod ni i gyd yn cytuno yn ei gylch yw nad ydym am i bobl ifanc 16 oed beidio â bod mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant. Mae hynny'n golygu bod rhaid inni gael digon o gyrsiau ar gael yn y sector addysg bellach. Os nad yw pobl ifanc yn parhau mewn addysg neu hyfforddiant yn 16 oed, bydd llawer yn wynebu bywyd o ddiweithdra. Mae eu cael i fynd yn ôl yn 18 oed i ddilyn cwrs yn mynd i fod yn anodd iawn. Mae Coleg Gŵyr Abertawe yn gwneud ei orau i ddarparu cyfleoedd. Hoffwn eu canmol yn fawr, ac rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog yn gwneud hynny hefyd. Mae Coleg Gŵyr wedi gor-recriwtio yn erbyn y niferoedd a ariannwyd, ond mae'n dal i fod ganddynt restr aros ar gyfer rhai meysydd. A wnaiff y Gweinidog ymrwymo i ariannu addysg bellach er mwyn rhoi lle mewn coleg i bob unigolyn ifanc sydd ei eisiau yn Abertawe, fel nad oes gennym bobl yn eistedd gartref sydd eisiau dysgu? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780555 110 En 2026-10-21T14:28:03 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3485&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin Mae dau bwynt yno, Mike. Mae'r un cyntaf yn ymwneud â phobl ifanc NEET. Mae hwn yn faes sy'n peri pryder mawr i mi a'r Llywodraeth. Rydym yn gwybod bod y garfan NEET yng Nghymru yn cynyddu. Mae tua 17 y cant o'r grŵp oedran 16 i 24 oed yn NEET. Yn amlwg, nid dyna lle rydym eisiau bod. Rhaid inni roi ymyriadau ar waith i'w hatal rhag dod yn NEET. Geilw hynny am wahanol ddulliau o weithredu. Dangosodd adroddiad Alan Milburn fod tua 70 y cant o'r rhai sy'n NEET yn economaidd anweithgar—hynny yw, nid ydynt yn barod ar gyfer gwaith. Mae hynny oherwydd bod ganddynt sawl rhwystr yn eu bywydau personol sy'n eu hatal rhag bod yn gyflogadwy. Efallai fod hynny'n ymwneud â materion iechyd meddwl, gallai fod yn anghenion dysgu ychwanegol, gallai fod yn ofal plant, trafnidiaeth, anableddau, ac yn y blaen. Rwy'n mynd i arwain grŵp rhyngweinidogol i edrych ar yr agenda NEET a sut y gallwn ddod â gwahanol feysydd polisi'n weithredol, a fyddai'n amlwg yn cynnwys iechyd, gwasanaethau cymdeithasol, trafnidiaeth ac yn y blaen. Felly, dyna'r rhan gyntaf. Yr ail ran yw sicrhau na fydd unrhyw berson ifanc yn cael ei wrthod rhag dilyn y cwrs y maent am ei astudio. Rwy'n fwyfwy ymwybodol o'r cynnydd sylweddol yn niferoedd y dysgwyr mewn addysg bellach yn y blynyddoedd diwethaf, ac rwy'n cydnabod bod hynny'n ychwanegu heriau ariannu i golegau addysg bellach. Rwy'n ymrwymedig i adolygu'r lefel uwch honno o gyfranogiad a'r pwysau ariannol dros y mis nesaf, wrth i ffigurau terfynol ddod drwodd. Byddwn yn ystyried darparu cyllid ychwanegol yn ogystal â'r hyn y mae Medr eisoes wedi'i ddarparu, £6.25 miliwn, os bydd yr arian hwnnw ar gael, o ystyried y cyfyngiadau cyllidebol sydd arnom. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780531 111 En 2026-10-21T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3602&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780534 112 En 2026-10-21T14:30:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3616&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Diolch am eich cwestiwn, Mike. Rhaid i wella addysg bellach yn Abertawe olygu darparu'r sgiliau sydd eu hangen ar ddiwydiant lleol. Mae angen cyrsiau ar gyflogwyr sydd wedi'u llunio o amgylch eu busnesau, partneriaethau dibynadwy â cholegau a chymorth ymarferol. I fusnes bach, mae cyflogi prentis yn golygu ymrwymiad ariannol a llawer o adnoddau. Nid yw cyhoeddi archwiliad yn gwneud unrhyw beth ynddo'i hun i dalu'r costau hyn. Ers i'ch Llywodraeth ddod i rym, mae grŵp arall o bobl ifanc wedi gadael ysgol gan obeithio sicrhau prentisiaeth a chyflogaeth. Mae angen cyllid ar gyflogwyr ar unwaith. Mae eich maniffesto yn addo gwell defnydd o gyllid bargeinion dinesig a thwf sy'n bodoli'n barod i gefnogi prentisiaethau. Mae eich Llywodraeth yn fwy na pharod i wastraffu ein harian i ariannu prosiectau rhyngwladol fel plannu coed yn Uganda, ond ymddengys bod cyflogwyr Cymru’n cael eu gadael i ysgwyddo costau prentisiaethau. Ein pobl ifanc ni yw'r rhain, nhw yw ein dyfodol. Pa gyllid newydd y mae Plaid Cymru wedi'i ddarparu i helpu busnesau, yn enwedig cyflogwyr llai o faint, i gyflogi prentisiaid? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780536 113 En 2026-10-21T14:31:12 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3674&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin Fe ddeliaf â phrif rannau pwysicaf y cwestiwn hwnnw, os caf. Os caf gyfeirio'n ôl at uwchgynhadledd sgiliau a drefnwyd gennym ar 8 Hydref yn Stadiwm Swansea.com, am y tro cyntaf erioed, daethom â chyflogwyr, cwmnïau bach a chanolig a chwmnïau mawr ynghyd â darparwyr addysg. Roedd yn ddigwyddiad hynod lwyddiannus, lle dywedodd cyflogwyr wrthym fod angen iddynt feithrin perthynas well â darparwyr prentisiaethau a darparwyr sgiliau galwedigaethol. Mae cyflogwyr yn gwybod beth yw'r sectorau datblygol. Maent yn gwybod pa sgiliau sydd eu hangen arnynt ar gyfer y dyfodol. Felly, mae angen inni ddatblygu mecanwaith lle maent yn dweud wrth ddarparwyr beth sydd ei angen arnynt a'n bod yn eu paru gyda'i gilydd. Nawr, clywais fy nghyd-Aelod, y Gweinidog dros fenter, yn esbonio yn gynharach fod angen inni greu mwy o alw hefyd. Ac fe'i clywsoch yn esbonio sut y gwnawn hynny drwy sefydlu awdurdod datblygu Cymru a rhaglenni eraill hefyd i gefnogi diwydiant a busnesau bach a chanolig i gyflogi mwy o brentisiaid. Rwy'n credu bod prentisiaethau yn llwybr gwych i mewn i waith ac i addysg bellach ac addysg uwch hefyd. Gallwch ennill arian a dysgu ar yr un pryd. Felly, rydym wedi ymrwymo i gefnogi'r cynllun prentisiaethau, a byddwn yn gweithio gyda chyflogwyr i sicrhau bod yr hyn sydd ei angen arnynt, o ran y lefel sgiliau, yn cyfateb i'r hyn y gall darparwyr addysg ei gynnig mewn colegau addysg bellach, prifysgolion a hefyd drwy gynlluniau prentisiaeth. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780723 114 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780543 115 Cy 2026-10-21T14:33:03 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3785&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Galwaf yn awr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Llefarydd Reform UK, Stephen Senior. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780546 116 En 2026-10-21T14:33:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3793&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog Cabinet, mae cyllid anghenion dysgu ychwanegol yn parhau i fod yn fater dadleuol, gyda dadl wedi'i threfnu ar gyfer y mis nesaf mewn ymateb i ddeiseb. Mae cyllid ADY gan Lywodraeth Cymru 14 y cant yn uwch o gymharu â'r llynedd, ac mae wedi mwy na dyblu mewn wyth mlynedd. Mae chwyddiant dros y cyfnod hwnnw wedi bod oddeutu 35 y cant. Mae canran y gyllideb addysg a neilltuwyd i ADY wedi codi o ychydig o dan 15 y cant i bron i 19 y cant dros yr un cyfnod. Ar lefel awdurdodau lleol, bu amrywiadau enfawr, gyda chynnydd dros y degawd diwethaf yn amrywio o 65 y cant i 297 y cant. Mae un awdurdod bellach yn gwario mwy na chwarter ei gyllideb addysg ar ADY. Mae'r ffigurau hyn yn awgrymu bod newid cyflym wedi bod mewn addysg yng Nghymru. Mae beth bynnag sy'n digwydd yn edrych yn anghynaliadwy o ran cyllid. Weinidog, beth yw eich barn chi am y rhesymau dros y trywydd gwariant hwn mewn perthynas ag ADY? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780545 117 En 2026-10-21T14:34:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3857&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr am eich cwestiwn. Rwy'n credu ein bod yn delio â dau fater ar yr un pryd yma. Soniais yn gynharach fy mod yn falch fod £60 miliwn wedi mynd i mewn i'r system eleni, o ganlyniad i'r gyllideb atodol, i gynorthwyo gyda phwysau uniongyrchol. Ond rydych chi'n llygad eich lle fod angen inni weithio yn y tymor hwy tuag at system sy'n fwy cynaliadwy ac sy'n gynhwysol i ddysgwyr yng Nghymru. Rwy'n credu bod pob awdurdodaeth ym mhobman wedi bod yn delio ers peth amser, ac yn enwedig ar ôl COVID, â galw mwy a mwy cymhleth gan blant a theuluoedd sy'n ceisio delio ag ystod o faterion y mae eu dysgwyr yn eu hwynebu. Gellid dadlau bod y system addysg yn profi newidiadau yn y gymdeithas yn gyflymach na'r rhan fwyaf ohonom sy'n eistedd yma a'r rhan fwyaf o'n gwasanaethau hefyd yn ôl pob tebyg. Felly, rydym wedi gwneud ymdrech nawr i ganolbwyntio ar gynaliadwyedd y system ADY dros amser. Byddwch wedi gweld bod cyfran o'r hyn a gytunwyd yr wythnos diwethaf wedi'i ddyrannu'n benodol at y diben hwnnw, a byddwn yn gweithio'n gyflym nawr gydag awdurdodau lleol a phartneriaid eraill i weithio tuag at system fwy cynaliadwy dros amser. Mae angen i hyn fod yn gontinwwm cydlynol, mae angen iddo fod o ansawdd uchel, mae angen iddo fod yn gynhwysol, gyda—a dyma'r rhan allweddol, yn fy marn i—disgwyliadau cenedlaethol cliriach o sut y dylai'r system hon edrych, capasiti cryfach i addysg brif ffrwd, sydd yn ei dro yn cynyddu'r galw am gymorth, yn amlwg. Un o'r camau cyntaf yw deall yn fanwl, gyda'n holl bartneriaid, sut olwg sydd ar system gynhwysol a chynllunio ein ffordd o fan hyn tuag at y system honno a'r ymrwymiad hwn. Mae llawer o barodrwydd ymhlith ein holl bartneriaid i weithio ar hyn, a byddwn yn gwneud hynny'n gyflym. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780516 118 En 2026-10-21T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3902&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780533 119 En 2026-10-21T14:36:16 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=3978&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Iawn, diolch, Weinidog. Rwy'n gweld bod cwestiwn yn nes ymlaen ynglŷn ag athrawon yn gadael y proffesiwn. Mae arolygon yn dangos bod ymddygiad gwael gan ddisgyblion yn ffactor. Fodd bynnag, er bod rhaglen lywodraethu ddiweddar Plaid Cymru yn cydnabod pryderon ynghylch llwyth gwaith, nid yw'n sôn am ymddygiad. Mae gan staff sy'n gweithio mewn ysgolion hawl gyfreithiol i ddefnyddio grym rhesymol i reoli neu ffrwyno disgyblion. Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn nodi'n benodol na ddylai fod gan unrhyw ysgol bolisi 'dim cyswllt corfforol'. Fodd bynnag, mae achosion o hyd o staff ysgolion yn wynebu ymchwiliadau hirfaith a gwaharddiadau posibl am weithredu o fewn y gyfraith. Gall hyn gael effaith ddinistriol arnynt hwy ac ar ymddygiad disgyblion yn yr ysgol, pryd bynnag y bydd staff, heb fawr o syndod, yn penderfynu mai dim ymyrraeth gorfforol yw eu polisi gorau. Weinidog, a wnewch chi ofyn i'ch swyddogion sefydlu a yw ysgolion yn cynghori staff ar eu hawl gyfreithiol i ddefnyddio grym rhesymol ac a yw prosesau disgyblu'n cael eu cychwyn er bod staff wedi gweithredu o fewn y gyfraith? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780539 120 En 2026-10-21T14:37:26 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4048&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Mae'n amlwg yn bwysig fod staff yn teimlo'n ddiogel yn yr ysgol ac yn gallu gweithredu'n briodol. Mae'n glir y gall staff ddefnyddio grym rhesymol lle bo angen i atal niwed, trosedd, difrod i eiddo neu darfu difrifol, ond mae'n rhaid i'r ymyrraeth honno, a chredaf y byddai pob un ohonom yn cytuno ar hyn, fod yn gymesur a defnyddio'r grym lleiaf sydd ei angen. Ac ni ddylid byth ei defnyddio fel cosb. Rwy'n credu y gall pob un ohonom gytuno ar yr egwyddorion hynny. Os oes gennych enghreifftiau, enghreifftiau unigol, yna buaswn yn falch o edrych arnynt. Ond rydym yn glir mai dyna'r amgylchedd y mae ein gweithlu'n gweithio ynddo. Rydym hefyd yn disgwyl mai'r dewis olaf yw arferion cyfyngol. Ac i fynd yn ôl at eich pwynt cyntaf ynghylch ymddygiad, mae'r fframwaith ymddygiad a lles yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon, ac mae cywain mwy o gysondeb cenedlaethol ynghylch ein disgwyliadau ac ynghylch y cymorth a fydd yn helpu'r gweithlu a'r dysgwyr yn eu tro yn waith sy'n parhau. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780547 121 En 2026-10-21T14:38:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4124&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Iawn, diolch, Weinidog. Yn olaf, mae'r asesiadau llythrennedd a rhifedd cenedlaethol ar waith ac wedi'u personoli i bob disgybl. Felly, maent yn debyg i siart lif, lle mae'r cwestiwn nesaf yn dibynnu ar yr atebion i'r un diwethaf. Gellir sefyll y profion hyn pryd bynnag y mae'r ysgol yn teimlo ei bod yn briodol. Gall disgyblion gymryd seibiant yn ystod yr asesiadau, a chaniateir i ddisgyblion ailadrodd yr ymarfer unrhyw bryd. Nid prawf safonol yw hwn lle mae pob disgybl mewn carfan yn sefyll yr un prawf ar yr un adeg o'r flwyddyn fel y gellir asesu safonau disgyblion ac ysgolion, gan gynnwys cynnydd. Dyma y cynlluniwyd y profion i'w wneud yn wreiddiol pan gawsant eu cyflwyno gan Leighton Andrews, a dyna a ddigwyddodd pan gyflwynwyd y profion yn 2014. Mae'r system ymaddasol hon, fel y'i gelwir, wedi bod ar waith ers degawd, ond yn amlwg, nid yw wedi arwain at unrhyw welliannau yng nghanlyniadau'r Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr. Weinidog, a wnewch chi ailgyflwyno profion llythrennedd a rhifedd safonol i'w defnyddio gan bob disgybl yn flynyddol ar ddiwedd blwyddyn 2 i flwyddyn 9? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780554 122 En 2026-10-21T14:39:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4191&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Mae'r rhain yn brofion ymaddasol. Y syniad yw bod y dysgwr yn ymgysylltu â nhw, ac mae hynny'n helpu i nodi beth ddylai'r camau nesaf yn eu datblygiad fod. Dyna sut y cawsant eu llunio i weithredu. Gallwn ddefnyddio'r data y mae'r system hon yn ei roi i ni yn ehangach, i roi dangosydd i ni ym mlwyddyn 6, sef yr hyn a wnawn yn rhan o'r cynllun hwn, ac sy'n rhoi lle i ni fynd, felly, fel trywydd gwelliant cenedlaethol, ac i sicrhau y gallwn alinio'r cymorth sydd ar gael yn briodol ar gyfer yr ysgolion a'r dysgwyr hynny. Nid wyf am fynd yn ôl i'r dyfodol. Fodd bynnag, yn ystod tymor y Senedd hon, bydd gennyf ddisgwyliad cliriach y gallwn ei gyfathrebu'n effeithiol i ddysgwyr ac ysgolion. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780532 123 En 2026-10-21T14:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4202&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780537 124 Cy 2026-10-21T14:40:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4241&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd Llafur Cymru, Lynne Neagle. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780538 125 En 2026-10-21T14:40:43 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4245&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Diolch. Yr wythnos diwethaf, fel y clywsom gan Sera Evans, fe gyhoeddoch chi godiad cyflog o 3.5 y cant i athrawon yn dilyn yr ymgynghoriad ar adroddiad corff adolygu cyflogau annibynnol Cymru. Gwnaed y cyhoeddiad hwnnw yn ystod anghydfod diwydiannol gweithredol, ac mae Cymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon bellach wedi tynnu'n ôl o drafodaethau gyda'r Llywodraeth ac wedi cyhoeddi y byddant yn cynnal pleidlais ddiwydiannol statudol. Pam y gwnaethoch chi'r cyhoeddiad hwnnw tra bod y trafodaethau’n mynd rhagddynt, ac a ydych chi'n credu bod hynny’n gydnaws ag egwyddorion partneriaeth gymdeithasol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780544 126 En 2026-10-21T14:41:22 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4284&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Fel y dywedais yn fy ateb cynharach, rwy'n parhau i fod yn ymrwymedig i'r bartneriaeth gymdeithasol, ac rwyf bob amser yn barod i siarad â'r partneriaid cymdeithasol hynny ar faterion sydd gennym yn gyffredin. Cyhoeddais y dyfarniad cyflog wedi'i ariannu'n llawn yr wythnos diwethaf, yn dilyn yr ymgynghoriad hwnnw, am fy mod i eisiau parchu egwyddor dim niwed, fel na fyddai unrhyw wahaniaeth rhwng y codiadau cyflog yma a'r rhai dros y ffin yn Lloegr. Gwn fod hon wedi bod yn ddadl barhaus ers blynyddoedd, er mwyn sicrhau ein bod yn parhau i fod wedi ein halinio. Rwy'n credu y bydd y Gweinidog addysg blaenorol hefyd yn ymwybodol o'r amgylchedd ariannol, a'r amgylchedd cyllidebol rydym ynddo nawr, a bernais, ar hyn o bryd, nad oedd 4.25 y cant yn fforddiadwy pan ystyriwn flaenoriaethau eraill y Llywodraeth hon, a Chymru yn ehangach, ynghylch y galw, yn benodol, ar y gwasanaeth iechyd—y gwasanaeth iechyd gwladol—a blaenoriaethau eraill y mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo iddynt. Roedd y ffigur o 3.5 y cant yn bwysig i mi. Roedd yn bwysig i'r rhan fwyaf o bartneriaid. Ond rwy'n parhau i fod wedi ymrwymo i siarad ag unrhyw un sy'n dymuno archwilio meysydd o ddiddordeb a phryder cyffredin. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780553 127 En 2026-10-21T14:42:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4380&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Wel, diolch am eich ateb, ac rwy'n llwyr gefnogi'r egwyddor dim niwed fy hun. Ac rwy'n deall y cyfyngiadau ariannol, ond hoffwn nodi bod gan y Llywodraeth lawer iawn o arian heb ei ddyrannu o hyd o ganlyniad i'r cyllid canlyniadol a ddaeth i law gan Lywodraeth y DU. Felly, ers mis Mai, rydym wedi cael anghydfod diwydiannol gyda'r Gymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau, anghydfod sy'n dwysáu gyda Chymdeithas Genedlaethol y Prifathrawon, ac mae'r Undeb Addysg Cenedlaethol wedi cynnal pleidlais ddangosol yn y gorffennol. Rwy'n clywed yr hyn a ddywedwch am fod yn barod i siarad â phartneriaid, ond nid yw'n ymddangos i mi fod y sgyrsiau hynny'n mynd cystal ag y byddem eisiau iddynt fynd mewn gwirionedd. Felly, yng ngoleuni hynny, beth ydych chi'n mynd i'w wneud i adfer y bartneriaeth gymdeithasol gyda'r undebau addysg? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780556 128 En 2026-10-21T14:43:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4440&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Rwy'n credu bod y farn ynglŷn â ble mae pob un o'r partïon hyn yn dibynnu i raddau ar bwy rydych yn siarad â nhw ar hyn o bryd. Rwy'n credu er enghraifft ein bod wedi cael trafodaethau defnyddiol a ffrwythlon iawn gyda'r Gymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau, yn enwedig, ynglŷn â rhai o'r elfennau hyn. Mae'r bartneriaeth gymdeithasol—rwyf wedi bod yn rhan o drefniadau fel hyn ers blynyddoedd lawer—yn bwysig iawn i mi. Ac mae'n fan lle mae rhai o'r materion dybryd hyn y mae'r gweithlu wedi bod yn galw am weithredu arnynt ers blynyddoedd lawer—. Mae'n lle da i'w datrys, yn enwedig o ran ADY, yn enwedig o ran llwyth gwaith, recriwtio, cadw staff, ymddygiad, presenoldeb—yr holl bethau hyn sy'n bwysig iawn i bawb sy'n gweithio yn ein hysgolion ac sydd â chysylltiad â nhw. Rwy’n gwbl agored i ymgysylltu ar bob un o'r materion hynny. Ond rwyf am ailadrodd fy mhwynt cyntaf ynglŷn â'r codiadau tâl—y codiadau cyflog—mai 3.5 y cant oedd yr uchaf y teimlwn y gallwn fynd. Ond rwyf wedi ymrwymo ac yn parhau i fod wedi ymrwymo i drafod unrhyw faterion eraill. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780557 129 En 2026-10-21T14:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4502&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780558 130 Cy 2026-10-21T14:45:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4517&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Paul Davies. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780559 131 Cy 2026-10-21T14:45:17 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4519&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Diolch, Ddirprwy Lywydd. Cyn i mi ofyn fy nghwestiynau, hoffwn gofnodi fy niolch i Efa Gruffudd Jones am ei gwaith fel Comisiynydd y Gymraeg. Mae hi wedi bod yn eiriolwr cadarn dros yr iaith Gymraeg, a dwi'n dymuno'n dda iddi ar gyfer y dyfodol. Weinidog, mae adroddiad y Comisiwn Cymunedau Cymraeg, 'Cyrraedd pob cymuned, cryfhau'r Gymraeg', yn nodi y dylid ystyried gweithleoedd yn fannau allweddol ar gyfer defnyddio'r Gymraeg, ac mae'r adroddiad yn gwneud cyfres o argymhellion sydd â'r nod o gynyddu'r defnydd o'r Gymraeg yn y mannau yma. Pa gynnydd y mae Llywodraeth Cymru wedi ei wneud o ran gweithredu'r argymhellion hynny, a pha dystiolaeth sydd gyda chi fod mwy o bobl yn defnyddio'r Gymraeg yn rheolaidd yn eu gweithleoedd o ganlyniad i hynny? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780564 132 Cy 2026-10-21T14:46:07 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4569&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr am y cwestiwn. Hoffwn i ategu fy niolch innau hefyd i Gomisiynydd y Gymraeg am ei gwaith hithau. Mi fyddwn ni, ym mis Rhagfyr, yn cyhoeddi ymgynghoriad ar strategaeth y Gymraeg, Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025, a'r cod ar y gallu i siarad Cymraeg. Byddwn i'n gofyn i chi edrych ar y pwynt hwnnw ar yr hyn rŷn ni'n ei gyhoeddi achos byddwn ni'n dangos y taflwybr i sicrhau bod defnydd o'r Gymraeg, mynediad at y Gymraeg, Cymraeg yn ein cadarnleoedd, Cymraeg yn ein hysgolion ni, yn clymu at ei gilydd i un strategaeth gydlynus, yn seiliedig ar y cysyniad bod y Gymraeg yn perthyn i ni i gyd. Yn y cyd-destun hwnnw, byddwn ni'n dangos siẁd rydyn ni'n mynd i gyrraedd y nodau priodol o ran y cyfleoedd hyn, gan gynnwys y gweithle. Mi fydd yna fanylder yn dangos y ffordd ymlaen, yn cynnwys, felly, dargedau mwy penodol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780575 133 Cy 2026-10-21T14:47:23 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4645&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Dwi'n diolch i chi am yr ymateb yna. Dwi'n edrych ymlaen i'r cyhoeddiad hynny ym mis Rhagfyr. Nawr, daeth y comisiwn i'r casgliad hefyd nad yw'r gyllideb bresennol ar gyfer cryfhau'r Gymraeg ar lefel gymunedol yn ddigonol, a thynnodd sylw at yr angen am fwy o gefnogaeth i helpu sefydliadau i ddatblygu gweithleoedd lle siaredir y Gymraeg. Galwodd hefyd am adolygiad o'r modd y gellir defnyddio cyllid cyhoeddus a mecanweithiau cymorth i hyrwyddo nodau 'Cymraeg 2050'. Yn sgil hynny, a allwch chi ddweud wrthym ni ba gyllid sydd ar gael ar hyn o bryd i gefnogi defnyddio'r Gymraeg mewn gweithleoedd ledled Cymru, ac a allwch chi ddweud a ydych chi'n credu bod y lefel bresennol o fuddsoddiad yn ddigonol i gyflawni'r newidiadau diwylliannol a sefydliadol y mae'r comisiwn yn eu rhagweld yn ei adroddiad? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780586 134 Cy 2026-10-21T14:48:20 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4702&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Efallai y bydd angen i fi ysgrifennu atoch chi gyda manylder y cwestiwn cyntaf. Ond ar yr hyn a fydd yn ofynnol er mwyn gwireddu'r uchelgais yn y strategaeth y byddwn ni yn ei chyhoeddi—byddwn ni'n cyhoeddi ar gyfer ymgynghoriad ym mis Rhagfyr, i mewn i'r flwyddyn nesaf—fel rhan o hynny, er mwyn ei chyflawni hi, mi fyddwn ni'n edrych ar yr hyn sydd ei angen o ran adnoddau i'w gwireddu hi. Bydd y ddau beth yn mynd law yn llaw. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780592 135 Cy 2026-10-21T14:48:54 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4736&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Mae cwestiwn 3 [OQ64738] gan Vikki Howells. Yn anffodus, mae'r Aelod wedi'i hoedi ar y ffordd nôl o ddigwyddiad yn Aberfan, felly symudaf ymlaen i gwestiwn 4, Anna Nicholl. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780596 136 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Ysgolion a Gynhelir gan yr Eglwys yng Nghymru 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780597 137 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 12178 12178 Anna Nicholl AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna 4. Sut mae'r Gweinidog Cabinet yn sicrhau bod cymunedau'n cael eu cynnwys mewn penderfyniadau ynghylch dyfodol ysgolion a gynhelir gan yr Eglwys yng Nghymru yng Ngheredigion Penfro? OQ64786 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780599 138 Cy 2026-10-21T14:49:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4756&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Awdurdodau lleol sy'n gyfrifol am benderfyniadau ynghylch dyfodol ysgolion, ac mae'n rhaid iddyn nhw ddilyn gweithdrefnau statudol wrth gyflwyno cynigion. Mae hyn yn cynnwys ymgynghori â chymunedau, darparu digon o wybodaeth i bobl allu dod i farn ddeallus, ymgysylltu â phartneriaid perthnasol, gan gynnwys cyrff crefyddol, a rhoi sylw i ddymuniadau rhieni. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780606 139 En 2026-10-21T14:49:43 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4785&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12178 12178 Anna Nicholl AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna Diolch, Weinidog Cabinet. Rwy'n pryderu am y lefel isel o hyder y mae rhieni, staff a llywodraethwyr yn sir Benfro wedi dweud wrthyf sydd ganddynt y bydd y cyngor yn eu cynnwys mewn ffordd ystyrlon mewn penderfyniadau mawr ynghylch dyfodol eu hysgolion. Mae enghreifftiau'n cynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, ysgolion eglwysig. Ysgrifennais at y cyngor yn ôl ym mis Medi ynghylch penderfyniadau ar ddyfodol ysgol Cilgerran, ac rwy'n falch fod hyn bellach wedi'i ddatrys. Ond Weinidog Cabinet, mae ymddiriedaeth a hyder y cyhoedd yn hawdd eu colli. Wrth i Gyngor Sir Penfro ymgynghori ar gynigion i gau Ysgol Gynradd yr Eglwys yng Nghymru Dinbych-y-Pysgod, sy'n ysgol wirfoddol a gynhelir, ac ysgol gyfagos Greenhill, ac agor ysgol gymunedol newydd i blant tair i 19 oed yn eu lle, a all y Gweinidog Cabinet roi sicrwydd i ni ei bod yn disgwyl i'r penderfyniadau hyn fod yn seiliedig ar gyfranogiad ystyrlon rhieni a'r gymuned ehangach, gan gynnwys gwybodaeth agored a thryloyw am yr holl opsiynau sydd ar gael? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780562 140 En 2026-10-21T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4802&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780565 141 En 2026-10-21T14:50:37 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4839&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Mae awdurdodau lleol yn atebol yn ddemocrataidd i'w cymunedau ac yn gyfrifol am ddatblygu cynigion trefniadaeth ysgolion. Wrth wneud hynny, rhaid iddynt gydymffurfio â'r gofynion a nodir yn Neddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013, a'r cod trefniadaeth ysgolion, sy'n eithaf clir ynghylch y prosesau a'r cyfranogiad sy'n ofynnol yn yr achosion hyn. Rwy'n disgwyl i bob cynigydd gydymffurfio'n llawn â'r gofynion statudol hyn ac ymgysylltu'n agored ac yn ystyrlon â phawb yr effeithir arnynt gan unrhyw gynnig. Dylai'r penderfyniadau hyn gael eu llywio gan y dystiolaeth a gesglir drwy ymgynghori a'u gwneud yn unol â'r fframwaith deddfwriaethol. Fe fyddwch yn ymwybodol, gan fy mod wedi'i ddweud sawl tro, fod rôl Gweinidogion Cymru yn y broses statudol yn golygu na allaf wneud sylwadau ar gynigion y gallai fod yn ofynnol imi wneud penderfyniad yn eu cylch yn nes ymlaen. Ond yng nghyd-destun pob penderfyniad, buaswn yn disgwyl i fy nau bwynt cyntaf fod yn glir. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780568 142 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Ysgolion Gwledig 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780569 143 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 12187 12187 Andrew Griffin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12187 Griffin, Andrew 5. Pa asesiad y mae’r Gweinidog Cabinet wedi’i wneud o’r pwysau ariannol sy’n wynebu ysgolion gwledig yng Ngwynedd Maldwyn? OQ64722 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780571 144 En 2026-10-21T14:51:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4920&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Ymddengys fy mod wedi eich colli yn fy llyfr. Arhoswch eiliad. Mae’n ddrwg gennyf. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780570 145 Cy 2026-10-21T14:52:05 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4927&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Rydyn ni'n cydnabod y pwysau sylweddol ar draws ein hysgolion a'n hawdurdodau lleol ni, yn ogystal ag ymrwymiad y gweithlu addysg i barhau i gefnogi dysgwyr. Mae penderfyniadau ynghylch lefel y cyllid sydd ar gael i ysgolion, gan gynnwys ysgolion gwledig, yn cael eu gwneud gan bob awdurdod lleol wrth bennu eu cyllideb gyffredinol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780576 146 En 2026-10-21T14:52:30 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=4952&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12187 12187 Andrew Griffin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12187 Griffin, Andrew Diolch, Weinidog Cabinet. Yng Ngwynedd Maldwyn, rydym eisoes yn gweld canlyniadau'r pwysau ariannol ar yr ysgolion gwledig hyn. Mae Gwynedd a Phowys wedi cau ysgolion cynradd gwledig ac mae cau rhagor dan ystyriaeth neu ar y gweill. Rwy'n deall y gall ysgolion llai gostio mwy i'w rhedeg fesul disgybl, ond mae'r ysgolion hyn yn aml yn hollbwysig i'w cymunedau. Pan fydd un yn cau, nid adeilad yr ysgol yn unig sy'n cael ei golli; efallai y bydd yn rhaid i blant deithio'n llawer pellach, rhaid i rieni ad-drefnu eu bywydau, ac mae pentrefi'n colli rhywbeth y mae'n anodd iawn ei adfer. Ac wrth gwrs, mae cludo'r plant hynny i rywle arall yn costio hefyd. Felly, a gaf i ofyn i Ysgrifennydd y Cabinet a yw Llywodraeth Cymru’n cyfrif y costau ehangach hynny yn iawn a'r effaith ar gymunedau gwledig wrth asesu'r pwysau ariannol sy'n wynebu ein hysgolion gwledig? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780582 147 Cy 2026-10-21T14:53:19 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5001&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr. Rydyn ni'n gwybod yn iawn pa mor bwysig yw ysgolion i'n cymunedau gwledig, ac yng nghyd-destun ysgolion llai, er enghraifft, mae yna ofynion manwl iawn ynglŷn ag ymgynghori ynglŷn ag aildrefnu mewn unrhyw fodd. Mi fydd yr Aelod hefyd yn gwybod bod fy nghydweithiwr y Gweinidog dros ddygnwch gwledig yn edrych ar fesurau i feithrin a gwarchod dygnwch cymunedau gwledig, a bod ystyriaethau ynglŷn â chynnal gwasanaethau gyda phoblogaeth mwy gwasgaredig, er enghraifft, yn rhan o'r ystyriaethau hynny. Dwi'n credu mai'r ateb ehangach yw, o edrych ar y gofynion mewn cymunedau gwledig, fod yna gyfrifoldeb yn ehangach ar draws y Llywodraeth ar gyfer sicrhau ein bod ni'n deall yr heriau penodol yn yr ardaloedd hynny ac yn ymateb yn briodol iddyn nhw. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780591 148 Cy 2026-10-21T14:54:30 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5072&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12186 12186 Beca Brown AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12186 Brown, Beca Mae heriau ysgolion gwledig fel y rhai yn fy etholaeth i yn symptom o heriau ehangach ein hardaloedd gwledig, gyda'r boblogaeth yn heneiddio, teuluoedd yn symud i ffwrdd, a gwasanaethau llywodraeth leol yn ddrutach i'w rhedeg ac yn anoddach i'w gweithredu. Er mwyn i ysgolion gwledig ffynnu, mae angen swyddi o ansawdd, cartrefi digonol a thrafnidiaeth gyhoeddus effeithiol, a dwi'n falch o weld y Llywodraeth yn gweithredu ar y materion hyn. Os bydd cymunedau gwledig yn ffynnu, yna bydd ysgolion gwledig yn ffynnu. Sut, felly, bydd y cynllun Ysgolion Cymunedol a Mwy yn grymuso’n hysgolion gwledig, yn ogystal â grymuso'r cymunedau maen nhw’n perthyn iddynt? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780560 149 Cy 2026-10-21T14:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5102&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780563 150 Cy 2026-10-21T14:55:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5117&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr. Mi fydd yr Aelod efallai'n ymwybodol ein bod ni'n peilota'r cynllun ysgolion hynny ar hyn o bryd i edrych ar ddatblygu ein dealltwriaeth ni o'r heriau sydd yn eu hwynebu nhw, ac yn tynnu, fel roeddwn i'n dweud ynghynt, yr elfennau gwahanol yma o bolisïau at ei gilydd. Mi fydd hi'n ymwybodol hefyd fod trafnidiaeth ysgol yn flaenoriaeth benodol i'r Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth, bod y Gweinidog dygnwch gwledig yn edrych ar y materion yma hefyd, a fy mod i innau hefyd yn edrych yn gyson ar yr heriau demograffig sydd mynd i effeithio ar sut rŷn ni'n darparu gwasanaethau ac addysg mewn cymunedau cefn gwlad, ac yng Nghymru yn ehangach, i ddweud y gwir. Felly, beth fydden i'n annog yr Aelod i edrych arno fe yw'r gwaith manwl ar draws nifer o feysydd gwahanol rŷn ni'n symud arno fe'n gyflym ac sydd yn bethau sydd yn berthnasol i'r cwestiwn a gododd hi, ond nad sydd o angenrheidrwydd wedi eu hynysu i'r portffolio addysg yn unig, ac rŷn ni wedi mynd ati'n fwriadus i sicrhau nad ydyn ni'n edrych ar y gofynion hyn trwy un lens yn unig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780578 151 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Dysgwyr sy'n Oedolion 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780579 152 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub 6. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gefnogi dysgwyr sy'n oedolion sy'n ailhyfforddi ar gyfer gyrfaoedd newydd? OQ64766 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780581 153 Cy 2026-10-21T14:56:55 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5217&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Y Dirprwy Weinidog Sgiliau ac Addysg Drydyddol Campbell, Cefin Diolch am y cwestiwn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780580 154 En 2026-10-21T14:56:56 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5218&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddysgu gydol oes a sicrhau y gall oedolion gael mynediad at gyfleoedd i ddatblygu sgiliau newydd, ailhyfforddi a chamu ymlaen drwy gydol eu bywydau. Drwy gyfrifon dysgu personol, rhaglenni cyflogadwyedd a chyfleoedd addysg bellach, rydym yn cefnogi oedolion sy'n ailhyfforddi ar gyfer gyrfaoedd newydd i wireddu eu potensial a chamu ymlaen i gyflogaeth gynaliadwy. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780584 155 En 2026-10-21T14:57:21 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5243&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub Diolch, Weinidog. Mae pobl yn ailhyfforddi am lawer o resymau: ar ôl colli swydd, dychwelyd i'r gwaith ar ôl magu teulu, neu ddechrau pennod newydd yn dilyn seibiant gyrfa. Mae eraill yn dod i Gymru gyda chymwysterau a sgiliau gwerthfawr nad ydynt yn cael eu cydnabod, er gwaethaf y cyfraniad y gallent ei wneud i'n heconomi yng Nghymru. Yng ngwobrau dysgu oedolion Ysbrydoli!, cyfarfûm â dysgwyr sy'n benderfynol o ennill sgiliau newydd a chyfrannu at eu cymunedau. I lawer, mae dysgu oedolion yn fwy nag addysg yn unig; mae'n gyfle hanfodol i ailadeiladu eu gyrfaoedd a'u bywydau yma yng Nghymru. Cwblhaodd un o'm hetholwyr, Yassmein Hussein, 13 cwrs dysgu oedolion drwy Goleg Caerdydd a'r Fro a Chyngor Caerdydd, a arweiniodd at ennill y wobr rhannu dyfodol yn y gwobrau. Mae stori Yassmein yn dangos yr hyn y gall pobl ei gyflawni pan fydd ganddynt fynediad at y cyfleoedd dysgu cywir. Ond nid yw pawb yn cael y cyfle hwnnw, ac mae llawer o oedolion yn dal i wynebu rhwystrau i ailhyfforddi. Felly, hoffwn wybod sut y mae Llywodraeth Cymru yn sicrhau y gall oedolion sydd eisiau ailhyfforddi ar gyfer gyrfa newydd gael mynediad at y cyfleoedd dysgu a'r cymorth sydd ei angen arnynt i wneud y newid hwnnw. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780595 156 En 2026-10-21T14:58:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5315&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 8643 8643 Cefin Campbell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8643 Campbell, Cefin Wel, fel chi, roeddwn yno yng ngwobrau dysgu oedolion Ysbrydoli!, ac am noson wych oedd hi, i gael clywed straeon rhyfeddol dysgwyr sy'n oedolion ledled Cymru, gyda llawer ohonynt wedi goresgyn rhwystrau personol iawn i gyflawni yn eu dysgu. Roedd yn noson ysbrydoledig iawn, ac i mi, mae mynd i'r digwyddiad hwnnw yn un o uchafbwyntiau'r flwyddyn. Yr hyn y mae'n ei ddangos yw bod addysg oedolion yn ymwneud â mwy nag ennill cymwysterau neu sgiliau yn unig. Mae'n meithrin hyder, mae'n cynyddu gwydnwch ac mae'n gwella lles, ac roeddwn wrth fy modd yn bod yno i rannu llwyddiant Yassmein y noson honno. O ran eich cwestiwn uniongyrchol, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i sicrhau bod pobl o bob oed yn cael cyfleoedd i ddysgu drwy gydol eu hoes. Rydym yn darparu ffrydiau cyllido i Medr, sy'n cael eu dyrannu i golegau addysg bellach a darparwyr eraill i gefnogi dysgwyr sy'n wynebu rhwystrau penodol. Gallant ymwneud ag anableddau, caledi ariannol, problemau trafnidiaeth, gofal plant, iechyd meddwl a lles. Gall hyn gynnwys cymorth dysgu ychwanegol, cymorth sy'n gysylltiedig ag anabledd, cymorth trafnidiaeth, gofal plant, gwasanaethau lles ac yn y blaen, gan ein bod eisiau cael gwared ar y rhwystrau sy'n sefyll yn eu ffordd. Nawr, yn fwyaf arbennig, mae grant dysgu cymunedol gwerth £6.5 miliwn ar gael i ariannu dysgu cymunedol i oedolion yn gyffredinol, addysg sylfaenol i oedolion, cyflogadwyedd, Saesneg ar gyfer siaradwyr ieithoedd eraill a chyrsiau lles. Mae'r rhain yn helpu pobl i ddychwelyd at sgiliau a gwaith. Mae grant dysgu ar gael hefyd ar gyfer dysgwyr dros 19 oed, a rhaglen cyfrifon dysgu personol, sy'n anelu at helpu unigolion i uwchsgilio neu ailsgilio, fel y sonioch chi, mewn sectorau â blaenoriaeth. Felly, mae Llywodraeth Cymru yn gwbl glir ein bod yn cefnogi oedolion i ailhyfforddi ac uwchsgilio, ac eisiau bod mor gefnogol ag y gallwn. Oherwydd mae dysgu gydol oes yn golygu yn union hynny: nid yw byth yn dod i ben. Felly, rydym wedi ymrwymo 100 y cant i'r rhaglen honno. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780561 157 En 2026-10-21T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5402&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780572 158 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Athrawon sy'n Gadael y Proffesiwn 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780573 159 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 12174 12174 Cai Parry-Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12174 Parry-Jones, Cai 7. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i ganfod y rhesymau pam y mae athrawon yn gadael y proffesiwn? OQ64775 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780574 160 En 2026-10-21T15:01:23 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5485&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Gwella recriwtio a chadw staff yw un o fy mlaenoriaethau. Rydym eisoes yn gwybod bod athrawon yn gadael y proffesiwn am ystod o resymau, gan gynnwys llwyth gwaith, lles ac amodau gwaith. Rydym yn pwyso ar dystiolaeth genedlaethol a rhyngwladol ac yn gweithio gyda'n partneriaid cymdeithasol i roi camau ymarferol ar waith i fynd i'r afael â'r materion hyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780577 161 Cy 2026-10-21T15:01:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5504&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12174 12174 Cai Parry-Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12174 Parry-Jones, Cai Diolch, Weinidog. Ym mis Mawrth, cyfaddefodd cynllun gweithlu Llywodraeth Cymru nad oedd ganddyn nhw ddata ynghylch pam mae athrawon yn gadael. Nododd Estyn yn union yr un broblem 19 mlynedd yn ôl. Mae ffigurau diweddaraf Cyngor y Gweithlu Addysg yn dangos bod mwy na 3,000 o athrawon ysgol wedi gadael y gofrestr yn y flwyddyn hyd at fis Mawrth, y nifer uchaf mewn pum mlynedd. Ond dydyn ni ddim yn gwybod pam. Does yna ddim system genedlaethol i ofyn i’r athrawon eu hunain pam maen nhw wedi gadael. Mae Lloegr a’r Alban yn gwneud hynny. Pan nad yw Cymru? A wnaiff y Gweinidog ofyn i Gyngor y Gweithlu Addysg ddechrau gofyn i athrawon sy’n gadael y gofrestr pam yr aethant, er mwyn inni ddeall sut fedrwn ni stopio mwy o athrawon rhag gadael yn y dyfodol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780600 162 Cy 2026-10-21T15:02:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5555&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Dydw i ddim yn credu ei bod hi'n gywir i ddweud nad oes tystiolaeth gyda ni. Mae nifer o adroddiadau wedi ymchwilio i’r broblem benodol hon—un yn gymharol ddiweddar gan Cardiff Met, er enghraifft, y brifysgol yng Nghaerdydd, a gyhoeddwyd yn 2024. Mae’r OECD hefyd wedi edrych ar yr heriau yma yng nghyd-destun y gwaith y maen nhw wedi’i wneud yng Nghymru. Mae un o bwyllgorau’r Senedd hefyd wedi edrych yn fanwl ar y broblem yma. Yr un casgliad maen nhw i gyd wedi dod iddo, i bob pwrpas, sef bod y baich gwaith yn ormodol ac yn drwm. Mae teimlad hefyd nad yw cymdeithas yn gwerthfawrogi ymdrechion athrawon fel yr oedd ar un cyfnod. Rwy’n credu bod dyletswydd arnom i gyd i edrych ar siẁd rydyn ni yn siarad am y proffesiwn addysgu; gallwn ni i gyd fod o gymorth yn y cyd-destun hwnnw o leiaf. Mae hefyd cwestiynau ynglŷn â’r llwybr proffesiynol—dyrchafiadau felly, wrth i rywun symud drwy’r system. Wedyn, mae yna feysydd a phynciau penodol lle mae’n arbennig o anodd i recriwtio a chadw athrawon. Mae dibyniaeth hefyd ar athrawon sydd efallai wedi’u cymhwyso i ddysgu un pwnc, ond sydd yn cael eu gofyn yn gynyddol i addysgu un arall. Mae’r rhain i gyd yn faterion sydd yn dylanwadu ar ein gallu ni i recriwtio a chadw athrawon, ac mae hwn wedi bod, yn amlwg, yn flaenoriaeth i mi dros y cyfnod diwethaf. Dyna pam, er enghraifft, gwnaethom ni roi taliadau ychwanegol yn eu lle i recriwtio i rai pynciau sydd yn arbennig o anodd, ac wedyn yn edrych ar y gofynion ehangach gyda chynrychiolyddion o’r gweithlu eu hunain. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780614 163 Cy 2026-10-21T15:04:40 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5682&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A'r cwestiwn olaf, cwestiwn 8—Llŷr Powell. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780615 164 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg B Diogelwch Disgyblion 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780616 165 Cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg O 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr 8. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella diogelwch disgyblion? OQ64768 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780617 166 En 2026-10-21T15:04:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5691&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Mae diogelwch a lles dysgwyr yn flaenoriaeth absoliwt i Lywodraeth Cymru. Rydym yn parhau i weithio'n agos gydag ysgolion, awdurdodau lleol, yr heddlu a phartneriaid eraill i atal niwed, nodi risgiau sy'n dod i'r amlwg a sicrhau bod trefniadau priodol ar waith i ymateb yn effeithiol pan fydd pryderon yn codi. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780566 167 En 2026-10-21T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5702&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780567 168 En 2026-10-21T15:05:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5712&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr Diolch am yr ateb hwnnw, Weinidog. Ym mis Medi, collodd dros 300 o ddisgyblion ym mwrdeistref Caerffili eu cludiant ysgol am ddim oherwydd, fel y dywedodd y cyngor, maent o fewn mesuriad dwy filltir Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008. Nawr, y broblem gyda hynny yw bod y Mesur yn edrych ar bellter ond nid ar lethr. Rwyf wedi cerdded y llwybr hwn gydag ymgyrchwyr a rhieni a phlant eu hunain—euthum o Aberbargoed i Bargoed—a'r llethr yw'r rhan anodd. Mewn gwahanol fathau o dywydd, naill ai'r gwres a brofwyd gennym yn yr haf, neu ddyddiau oer y gaeaf hyd yn oed, pan fo'r ffordd honno'n gallu bod yn llithrig, mae'n dod yn risg. A wnaiff y Llywodraeth edrych ar adolygu Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008 a cheisio cynnwys y cyngor ar lethrau a'r llwybrau tywydd anodd y gallai hyn eu creu? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780583 169 En 2026-10-21T15:06:05 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5767&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12145 12145 Anna Brychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch. Fel y nodais mewn ateb cynharach ynglŷn â chludiant ysgol yn ehangach, mae hyn wedi bod yn her ar sawl lefel—mynediad at addysg cyfrwng Cymraeg, er enghraifft. Mae cost trafnidiaeth wedi bod yn bryder cynyddol a dyna pam fy mod, gyda fy nghyd-Aelod y Gweinidog trafnidiaeth, yn edrych ar gludiant ysgol yn arbennig fel blaenoriaeth uniongyrchol a chysylltu hynny, a allai fod o ddiddordeb i chi hefyd, â dysgwyr anghenion dysgu ychwanegol y mae hyn yn flaenoriaeth ddybryd iddynt. Ni allaf ymrwymo y prynhawn yma i edrych ar y Mesur Teithio gan Ddysgwyr eto, ond yn sicr, rwy'n gwybod bod materion ehangach ynghylch mynediad at ysgolion a thrafnidiaeth i gael dysgwyr yno'n ddiogel ar frig agenda fy nghyd-Aelod. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780593 170 Cy 2026-10-21T15:06:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5820&l=cy 261021-3 2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog a Dirprwy Weinidog. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780598 171 Cy 2026-10-21T15:07:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5823&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Awn ymlaen i eitem 3, cwestiynau i Gomisiwn y Senedd. Cwestiwn 1, Carmelo Colasanto. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780603 172 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Cefnogi Busnesau 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780604 173 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 12152 12152 Carmelo Colasanto AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12152 Colasanto, Carmelo 1. Sut mae caffael y Comisiwn yn cefnogi busnesau yng Nghymru? OQ64772 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780605 174 En 2026-10-21T15:07:16 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5838&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae'r Comisiwn yn cefnogi busnesau Cymru drwy wneud cyfleoedd caffael yn weladwy ac yn hygyrch. Mae pob cyflenwr yn cael ei drin yn deg ac yn gyson o dan gyfraith gaffael. Mae contractau gwerth mwy na £30,000 yn cael eu hysbysebu ar GwerthwchiGymru, gan ganiatáu i gwmnïau fynegi diddordeb ac i dendro. Rydym hefyd yn archwilio'r farchnad; rydym yn nodi darpar gyflenwyr Cymreig ac yn rhoi gwybod iddynt am gyfleoedd addas. Rydym yn monitro gwariant gyda chyflenwyr yng Nghymru drwy ddangosydd perfformiad allweddol corfforaethol yr adroddir yn ei gylch yn flynyddol. Ar hyn o bryd, fe ragorir ar y dangosydd—mae'n 55 y cant yn erbyn ein targed o 50 y cant. Ar gyfer contractau mwy sy'n cynnwys isgontractwyr, rydym yn chwilio am gyfleoedd i fusnesau Cymru ymuno â chadwyni cyflenwi. Mae'r mesurau hyn yn cryfhau cyfranogiad gan gynnal proses gaffael agored a thryloyw sy'n cydymffurfio â'r gyfraith i bawb sydd ynghlwm wrthi. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780602 175 En 2026-10-21T15:08:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5893&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12152 12152 Carmelo Colasanto AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12152 Colasanto, Carmelo Diolch, Lywydd. Dylai'r Senedd arwain drwy esiampl o ran sut y caiff arian cyhoeddus ei wario. Yn 2018-19, cyflwynodd y Comisiwn ddangosydd perfformiad sy'n olrhain gwariant caffael gyda chyflenwyr o Gymru. Yn dilyn craffu ar ei gyfrifon 2020-21, argymhellodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus y dylid rhannu'r contractau'n lotiau llai fel y gallai'r cwmnïau llai o Gymru gystadlu. Derbyniodd y Comisiwn yr argymhelliad hwnnw. Mae Llywodraeth Cymru bellach wedi addo cynyddu gwariant caffael cyhoeddus gyda chyflenwyr yng Nghymru hyd at 70 y cant. Busnesau bach a chanolig yw dros 99 y cant o fentrau yng Nghymru. Dylai busnesau ar draws sir Gaerfyrddin, o Lanelli i Rydaman a Chaerfyrddin gael cyfle teg i gystadlu am y contractau a ariennir gan drethdalwyr Cymru, ond nid yw gwybod faint y mae'r Comisiwn yn ei wario gyda chyflenwyr o Gymru yn dweud fawr ddim wrthym ynglŷn ag a yw'r arian hwnnw'n cyrraedd busnesau ledled Cymru gyfan. Felly, a wnaiff y Comisiwn gyhoeddi dadansoddiad rhanbarthol o wariant ei fodel caffael, gan gynnwys faint sy'n mynd i fusnesau bach a chanolig? A pha gamau ymarferol y mae'n eu cymryd i sicrhau bod y cwmnïau lleiaf mewn ardaloedd fel sir Gaerfyrddin yn gallu cystadlu am gontractau, gan gynnwys rhannu contractau mwy yn lotiau llai lle bo hynny'n briodol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780609 176 En 2026-10-21T15:09:23 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=5965&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn wir. Wel, un o'r pethau sy'n dangos hyn yn dda, wrth gwrs, yw'r hyn a wnawn gyda'r contract sydd gennym yma gyda'r cyflenwyr bwyd cyhoeddus. Yn ddiddorol, nodais ein bod yn rhagori ar y dangosydd perfformiad allweddol o 55 y cant yn erbyn ein targed o 50 y cant, ond mewn gwirionedd mae'r bwyd sy'n cael ei gaffael gan ein cyflenwyr arlwyo yma, gan ddefnyddio cyflenwyr Cymreig da sydd yn wir yn rhannu'r contractau unigol yn rhai llai i ffafrio cyflenwyr llai o faint o fewn y gadwyn gyflenwi bwyd yng Nghymru, maent yn cyflawni dros 70 y cant gyda chyflenwyr o Gymru. Felly, rydym yn gwneud yn dda mewn gwirionedd. Ond rydym bob amser yn agored i fwy o syniadau. Fe ystyriaf y syniadau rydych chi wedi'u rhoi i ni a gweld a allwn ni ddadgyfuno'r data ymhellach eto. Ond mae'n rhaid imi ddweud bod y stori'n un o lwyddiant cadarnhaol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780585 177 En 2026-10-21T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6002&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780587 178 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Sbectolau Clyfar 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780588 179 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah 2. Pa fesurau diogelu y bydd y Comisiwn yn eu rhoi ar waith o ran defnyddio sbectolau clyfar ar ystad y Senedd? OQ64771 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780589 180 En 2026-10-21T15:10:20 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6022&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Mae gan y Comisiwn fesurau diogelu eisoes ar waith sy'n cyfyngu ar ffilmio a recordio ar ystad y Senedd heb awdurdodiad perthnasol. Yn bwysig, mae'r cyfyngiadau hynny'n niwtral o ran technoleg, ac maent yn berthnasol p'un a yw recordio'n digwydd gan ddefnyddio offer confensiynol, ffôn, sbectol clyfar neu unrhyw ddyfais arall. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod bod technolegau gwisgadwy wedi'u galluogi gan ddeallusrwydd artiffisial yn datblygu'n gyflym. Felly, rwyf wedi comisiynu adolygiad o'n polisïau a'n canllawiau i sicrhau eu bod yn parhau i fod yn effeithiol ac yn cadw i fyny â'r datblygiadau hyn. Ein nod yw sicrhau bod Aelodau a'u staff, swyddogion y Comisiwn ac ystad y Senedd yn cael eu diogelu'n briodol, tra'n caniatáu i fanteision cyfreithlon technolegau newydd, gan gynnwys, gyda llaw, manteision hygyrchedd, gael eu gwireddu lle mae eu defnydd yn briodol ac wedi'i awdurdodi'n briodol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780601 181 En 2026-10-21T15:11:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6076&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Mae'r Aelod yn dweud bod ei sbectol wedi achosi cynnwrf. Fe wnaethant hynny yn sicr. Mae'r Comisiwn yn cynnal adolygiad, mae Swyddfa'r Cabinet wedi gosod gwaharddiad, a dim ond mater o amser yw hi cyn i sefydliadau eraill ddilyn eu hesiampl. Nid yr adolygiad yw'r broblem, ond y bwlch cyn iddo gwblhau. Mae Swyddfa'r Cabinet eisoes wedi gweithredu'n gyflym iawn, felly hoffwn wybod safbwynt y Comisiwn tra bod yr adolygiad hwnnw ar y gweill. Buaswn yn dadlau hefyd fod hyn yn fater o gydraddoldeb. Dylai pawb fod ar sail deg a chyfartal. Mae gan Aelod sy'n gwisgo dyfais recordio fantais dros bob person arall yn yr ystafell, ac nid oes ganddynt unrhyw syniad y gallant gael eu ffilmio. Felly, nid nad oedd y sbectol yn ffilmio yw'r pwynt—ni all unrhyw un arall ddweud, ac nid yw rheol sy'n dibynnu ar wirio wedyn yn fesur diogelwch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780607 182 En 2026-10-21T15:12:05 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6127&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Yn gyntaf oll, ar Swyddfa'r Cabinet, efallai fod Swyddfa'r Cabinet wedi gwneud penderfyniad ar hyn, ac mae'n berffaith agored i Lywodraeth Cymru wneud penderfyniad ar sut y maent hwy'n mynd ar drywydd y polisi hwn hefyd. Hefyd, mae llysoedd a thribiwnlysoedd wedi gwahardd defnyddio dyfeisiau ffilm a recordio yn llwyr. I ailadrodd, mae dyfarniad clir yma eisoes, mewn ffordd niwtral o ran technoleg, ar unrhyw ddyfais ffilmio a recordio ar safle'r Senedd. Ni ddylai fod angen imi atgoffa'r Aelodau o hynny. Maent yn gwbl ymwybodol, fe aethant drwy'r camau sefydlu, mae pawb yn ymwybodol. Rwyf wedi ysgrifennu ar hyn wedyn hefyd. Ar fater tegwch, mae hwnnw'n bwynt dilys. Mae wedi cael ei godi gan Aelodau eraill. Cefais sylwadau ysgrifenedig da iawn am syniadau y gellid eu bwydo i mewn i'r adolygiad. Felly, buaswn yn awgrymu'n gryf fod yr holl Aelodau'n cyfrannu at yr adolygiad hwn yn y dyfodol, ond gan gydnabod bod gan rywfaint o'r dechnoleg gynorthwyol hon fanteision, nid yn lleiaf ei bod wedi'i nodi gan lawer yn y lobi anabledd hefyd sy'n dweud, 'Rydym am weld defnydd priodol, wedi'i awdurdodi o hyn yn y sefyllfa gywir.' Felly, gallaf roi diweddariad byr pellach. Mae'r adolygiad cychwynnol o sbectolau clyfar a thechnolegau datblygedig eraill bellach wedi datblygu'n dda. Byddaf yn ysgrifennu at yr Aelodau cyn y toriad i nodi esboniad pellach o'r ffordd y bydd yr adolygiad yn cyflawni ei waith, gan gynnwys y ffyrdd y bydd yr Aelodau'n gallu cymryd rhan fel y gellir ystyried pob barn wedyn. Ac os cyrhaeddwn y pwynt hwn ar y cyflymder rydym yn mynd, byddwn ar y blaen i Seneddau eraill yn rhoi'r gweithdrefnau cywir ar waith ar gyfer y dechnoleg hon. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780608 183 En 2026-10-21T15:13:36 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6218&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr Rwy'n gwerthfawrogi ateb y Llywydd ar safbwynt y Comisiwn. Lywydd, ar gyfer yr adolygiad hwn sy'n digwydd gyda sbectolau clyfar, a wnewch chi gadarnhau y byddwch yn estyn allan at elusennau nawr? Mae llawer ohonynt wedi dweud, fel yr RNIB, sy'n cynrychioli pobl sy'n ddall neu'n gweld yn rhannol, fod y dechnoleg hon bellach wedi sicrhau tegwch. Rwy'n credu bod caniatáu i bobl sydd â'r sbectolau hyn ac sydd wedi'u cofrestru'n ddall neu'n gweld yn rhannol ar yr ystad yn bwysig o ran yr ochr gynhwysol i bethau. Hefyd, mae Dyslexia UK yn elusen arall sydd wedi dweud y gall y sbectol a'r dechnoleg hon helpu i sicrhau tegwch ym mywydau pobl wrth ddarllen mewn lliwiau penodol, ac yn y dyfodol, rwy'n credu ei bod yn bwysig i'r Comisiwn edrych ar yr elusennau hyn sy'n mynegi barn, er mwyn gwneud yn siŵr bod y Senedd mor deg â phosibl. Ac o ran cydraddoldeb, rwy'n credu ei bod yn bwysig i'r holl Aelodau gael yr un chwarae teg. Efallai y dylid rhoi sbectol i rai Aelodau i'w helpu i ddarllen y maniffestos y cawsant eu hethol arnynt i'r Siambr hon. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780611 184 En 2026-10-21T15:14:41 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6283&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw I ychwanegu at yr hyn roeddwn i'n ei ddweud, rwy'n credu bod croeso i bob safbwynt ar hyn. Mae hynny'n cynnwys rhai gan sefydliadau y tu allan sy'n gweld defnydd cyfreithlon o dechnoleg gynorthwyol. Fodd bynnag, mae angen safbwyntiau arnom hefyd ynglŷn â ble y gwneir defnydd o unrhyw ddyfeisiau ffilmio a recordio, a yw ein rheolau'n addas i'r diben ar hyn o bryd ai peidio, a ble y gellir defnyddio'r dyfeisiau hyn yn y dyfodol. Felly, nid wyf yn achub y blaen ar unrhyw ganlyniad i'r adolygiad hwnnw, ond rydym yn symud ymlaen yn gyflym ac rydym am i bob barn gael ei chlywed. Yn y cyfamser, fel y dywedais yn rhan agoriadol fy ateb, y cwestiwn sy'n codi yma yw uniondeb y lle hwn, er mwyn i Aelodau, staff, ymwelwyr a phawb arall sy'n defnyddio'r dechnoleg wybod y gallwn wneud ein gwaith yn y ffordd briodol yr ydym am iddo gael ei wneud. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780618 185 En 2026-10-21T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6302&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780619 186 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780620 187 Cy 2026-10-21T15:15:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6336&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780621 188 En 2026-10-21T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6302&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780625 189 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780626 190 Cy 2026-10-21T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6302&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780627 191 En 2026-10-21T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6302&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780629 192 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Polisi Darlledu 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780630 193 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine 3. A yw'r Comisiwn wedi cael cyngor annibynnol ynghylch a yw ei bolisi darlledu yn deg, yn gymesur ac yn cael ei gymhwyso'n gyson? OQ64743 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780631 194 En 2026-10-21T15:15:44 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6346&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Roedd polisi darlledu'r Comisiwn yn pwyso ar adroddiad gan gynghorydd annibynnol, a archwiliodd safbwynt y Senedd yn y gorffennol, ac edrychodd ar bum deddfwrfa arall ac ystyried egwyddorion polisi perthnasol. Cytunais yn ddiweddar y gellid adolygu'r polisi hwn. Ym mis Medi, gofynnwyd i'r Comisiynwyr ystyried pedwar opsiwn. Penderfynwyd bod angen ymgynghori pellach rhwng y Comisiwn a grwpiau'r pleidiau, ac mae hyn bellach ar y gweill, gyda swyddogion eisoes wedi cyfarfod â'r rhan fwyaf o grwpiau'r pleidiau neu wedi eu briffio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780632 195 En 2026-10-21T15:16:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6376&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Diolch. Mae GB News yn dal i gael ei wahardd o sgriniau teledu mewnol y Senedd, a'r cyfiawnhad oedd bod sylwadau a wnaed yn groes i werthoedd y Senedd. Fodd bynnag, datblygwyd y protocol darlledu ei hun gan gynghorydd annibynnol di-enw i Gomisiwn y Senedd. Felly, beth yw gwerthoedd y cynghorydd hwn ac ar ba sbectrwm gwleidyddol y mae'n sefyll? Y gwir yw bod cynnwys Sky News fel darlledwr masnachol yn tanseilio'r rheol o ganiatáu darlledwyr gwasanaeth cyhoeddus yn unig ar sgriniau teledu mewnol y Senedd. Mae GB News hefyd yn ddarlledwr newyddion a materion cyfoes trwyddedig fel Sky News, ac mae ei raglenni'n ymdrin â materion sy'n effeithio ar bobl ledled Cymru, gan gynnwys safbwyntiau sy'n herio polisïau Llywodraeth Cymru. Felly, er fy mod yn cydnabod cyfrifoldeb y Comisiwn i gynnal safonau priodol, rhaid cymhwyso'r safonau hyn yn deg, yn gyson ac yn gymesur. Felly, a gawn ni drafodaethau ar hyn yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach, ac a gawn ni i gyd farn ar hyn, fel y gallwn gael GB News yn ôl lle mae'n perthyn ar ein sgriniau teledu mewnol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780633 196 En 2026-10-21T15:17:22 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6444&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Felly, Catherine, rydym yn cynnal cysondeb yma fod hyn yn ymddangos yng nghwestiynau pob Comisiynydd, ond os caf ddweud yn syml fod adroddiad y cynghorydd annibynnol wedi parhau'n rhan o'r dystiolaeth a gyflwynwyd i Gomisiynwyr hefyd. Roedd honno'n cynnwys, gyda llaw, cymhariaeth ag Awstralia, Canada, Seland Newydd, San Steffan a Victoria a seneddau eraill. Ond mae'r fframwaith rydym ni'n ei ddefnyddio nawr yn un sy'n edrych ar feini prawf tryloyw, gwrthrychol yn hytrach na dyfarniadau am safbwyntiau penodol darlledwyr unigol ac yn y blaen. Cytunwyd ar y polisi gwreiddiol, gyda llaw, sy'n sefyll ar hyn o bryd i ddiwygio pa sianeli oedd ar gael ar setiau teledu mewnol gan y mwyafrif o'r Comisiynwyr blaenorol, ac mewn ymateb i'ch pwynt, mae'n sicrhau mynediad at sianeli sydd â rhwymedigaethau gwasanaeth cyhoeddus a hefyd yn darparu un sianel newyddion ychwanegol, Sky News, i sicrhau lluosogrwydd o orsafoedd newyddion. Fe wnaethoch chi ofyn a ydym yn bwrw ymlaen â hyn: ydym, fel y dywedais yn fy sylwadau agoriadol, rydym eisoes yn ymgysylltu â'r grwpiau gwleidyddol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780638 197 En 2026-10-21T15:18:24 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6506&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Ac rwy'n codi eto, gyda'r parch mwyaf at yr Aelod, sy'n ddyfal ac yn gyson o leiaf. Ond mae'n peri penbleth i mi, ac rwy'n meddwl tybed a yw'r Aelod yn gwrando. Na. Mae'n peri penbleth i mi pam y mae'r Aelod yn parhau i godi'r mater hwn. Felly, gadewch inni fod yn glir: mae GB News wedi bod ynghlwm dro ar ôl tro wrth anghydfodau difrifol. Fis Mehefin diwethaf—[Torri ar draws.] Ddirprwy Lywydd, a gaf i dawelwch i barhau, os gwelwch yn dda? Diolch. Yr wythnos diwethaf, ymddiheurodd cyflwynydd GB News yn y llys a chytunodd i dalu iawndal sylweddol i wleidydd o'r DU. Yn y cyfamser, mae Ofcom yn ymchwilio i'r sianel. Mae Ofcom yn ymchwilio i'r sianel yn dilyn mwy na 12,000 o gwynion am westai— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780653 198 En 2026-10-21T15:19:25 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6567&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Jane, a oes gennych chi gwestiwn i'r Llywydd? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780655 199 En 2026-10-21T15:19:27 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6569&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Oes, mae. Ond Ddirprwy Lywydd, torrwyd ar fy nhraws, felly rwy'n dod at hynny, diolch. Cafwyd 12,000 o gwynion am westai a oedd i'w weld yn cysylltu Pride, y sefydliad, â chamfanteisio'n rhywiol ar blant a milgydiad. Ac unwaith eto, rydym ni yma'n siarad am GB News. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780658 200 En 2026-10-21T15:19:47 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6589&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gawn ni'r cwestiwn i'r Llywydd, os gwelwch yn dda? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780662 201 En 2026-10-21T15:19:48 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6590&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Fy nghwestiwn i'r Llywydd yw: a yw'r Llywydd yn cytuno y byddai darlledu GB News yn groes i egwyddorion parch, urddas ac uniondeb a ddylai fod yn sylfaen i'r Senedd? Diolch yn fawr iawn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780590 202 En 2026-10-21T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6602&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780628 203 En 2026-10-21T15:20:05 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6607&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae'r Aelod yn fy nhemtio i achub y blaen ar ble mae'r adolygiad yn mynd a hefyd i achub y blaen ar farn Comisiynwyr unigol. Mae pedwar Comisiynydd yn ystyried hyn gyda mi, ac allan o barch atynt hwy, rhaid imi aros i weld safbwyntiau'r Aelodau'n cael eu cyflwyno. Byddant wedi clywed y safbwyntiau a gyflwynwyd gan yr holl Aelodau a byddant yn dod i benderfyniad da a theg a rhesymol, rwy'n siŵr, ar y pedwar opsiwn a roddwyd o'u blaenau. Gyda llaw, i atgoffa'r Aelodau, un o'r opsiynau hynny yw canolbwyntio ar y prif ddefnydd o fonitorau seneddol ar yr ystad, sef hysbysu Aelodau am yr hyn sy'n digwydd yn y lle hwn. Fodd bynnag, mae yna safbwyntiau amgen hefyd sy'n dweud y dylai Aelodau gael mynediad parod at newyddion sy'n torri ac yn y blaen. Rydym yn cymharu â Seneddau eraill hefyd ynglŷn â'r hyn sy'n cael ei wneud yno ar hyn o bryd. Felly, mae croeso go iawn i bob safbwynt. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780640 204 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Hyfforddiant Diogelu 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780641 205 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera 4. Pa ystyriaeth y mae'r Comisiwn wedi'i roi i gyflwyno hyfforddiant diogelu gorfodol ar gyfer yr holl Aelodau o'r Senedd a'u staff cymorth? OQ64741 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780642 206 En 2026-10-21T15:21:04 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6666&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Ni all y Comisiwn orfodi hyfforddiant ffurfiol i Aelodau, sydd wrth gwrs yn ddeiliaid swyddi etholedig, na'u staff, sy'n cael eu cyflogi gan yr Aelodau unigol hynny. Fodd bynnag, mae'r Comisiwn yn trin dysgu neu sesiynau briffio sy'n hysbysu ac yn diogelu Aelodau, eu staff a'r Senedd rhag risg gyfreithiol neu reoleiddiol neu risg i enw da yn ôl yr angen ac yn eu hargymell fel rhai hanfodol. Rydym yn darparu hyfforddiant a chefnogaeth i helpu Aelodau i ddeall eu cyfrifoldebau a sicrhau bod eu staff wedi'u hyfforddi'n briodol, ac rydym yn parhau i hyrwyddo cyfranogiad trwy ddarpariaeth hygyrch, wedi'i dilyniannu'n briodol. Mae cyfranogiad Aelodau a staff cymorth Aelodau yn hanfodol. Mae wedi bod yn arbennig o ddefnyddiol yn y gorffennol pan fo grwpiau'r pleidiau wedi gofyn i'w haelodau fynychu hyfforddiant penodol, tra gall defnyddio Aelodau alw am—ac yn dibynnu ar y pwnc, gall fod yn gyfrifol am sicrhau—bod eu staff yn cwblhau hyfforddiant priodol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780645 207 En 2026-10-21T15:21:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6721&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Diolch, Lywydd. Mae canllawiau'r Comisiwn ei hun yn dweud yn glir, er bod diogelu'n gyfrifoldeb i bawb, fod ganddo swyddogion diogelu wedi'u dynodi sy'n gweithredu fel pwynt cyswllt canolog ar gyfer rheoli pryderon. Mae hyn yn arfer safonol. Fodd bynnag, Aelodau unigol sy'n gyfrifol am drefniadau diogelu yn eu swyddfeydd eu hunain, ac er bod y Comisiwn yn cynghori Aelodau a'u staff i adlewyrchu ei bolisi diogelu, nid oes strwythur diogelu cyfatebol mewn gwirionedd na phwynt cyswllt canolog i'r Aelodau eu hunain. Fe wnaethoch chi sôn am grwpiau gwleidyddol, Lywydd, ond pa ystyriaeth y mae'r Comisiwn wedi'i roi o ddifrif i sut y gellid cryfhau trefniadau diogelu ar gyfer Aelodau a'u staff cymorth, gan gynnwys drwy'r hyfforddiant gorfodol a grybwyllais a gweithdrefnau cliriach i sicrhau bod pawb yn gwybod sut i godi pryderon a bod y bobl gynrychiolwn a'r rhai sy'n gweithio i'w cynrychioli yn cael eu diogelu'n briodol? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780648 208 En 2026-10-21T15:22:53 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6775&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Rwy'n credu fy mod wedi sôn am y pwynt ynghylch hyfforddiant gorfodol. Mae Aelodau'n ddeiliaid swyddi etholedig, felly ni allwn orfodi hyfforddiant ar gyfer Aelodau yn ffurfiol, ond rydych chi'n iawn i godi mater rôl swyddfeydd y grwpiau. Er budd eu Haelodau a'u staff, rydym wedi pwysleisio pa mor hanfodol yr ystyriwn y cyfleoedd a ddarperir. Os yw o gymorth i Aelodau, unwaith eto, rwy'n hapus i ysgrifennu at Aelodau a rheolwyr busnes i esbonio iddynt sut y gallant gyfeirio eu Haelodau at hyfforddiant diogelu. Mae'r datganiad polisi diogelu ar yr hwb ar-lein, a gyda llaw, mae'n cynnwys materion fel penodi arweinydd diogelu, recriwtio mwy diogel, cadw cofnodion diogel, trefniadau adrodd, amgylcheddau ffisegol a digidol diogel, a llawer mwy hefyd. Felly, rydym yn darparu pob cyfle posibl, er budd yr Aelodau ac er budd eu staff. Yn sgil y cwestiwn, Sera, fe wnaf ystyried a fyddai'n ddefnyddiol ysgrifennu unwaith eto at reolwyr busnes ac Aelodau i'w hatgoffa sut y gallant wneud hyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780673 209 En 2026-10-21T15:24:05 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6847&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Fel y mae Sera'n nodi'n glir, mae polisi Llywodraeth Cymru yn glir iawn fod diogelu'n gyfrifoldeb i bawb. Felly, os disgwylir hyfforddiant diogelu ar draws cymaint o feysydd eraill o wasanaeth cyhoeddus, pam y dylai'r rhai sy'n ceisio cymorth gan eu cynrychiolwyr etholedig ddisgwyl unrhyw beth yn llai na hynny? Felly, a yw'r Comisiwn yn cytuno bod hyfforddiant diogelu yn hanfodol nid yn unig i helpu Aelodau a'u staff i adnabod arwyddion camdriniaeth, esgeulustod neu ecsbloetio, ond hefyd i roi hyder i'r cyhoedd y byddant yn cael eu trin yn ddiogel, yn deg ac yn gyson gan unrhyw Aelod, fel cynrychiolwyr etholedig, a'u staff hefyd wrth gwrs? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780677 210 En 2026-10-21T15:24:44 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6886&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydym wedi pwysleisio—fe bwysleisiais i yn fy sylwadau agoriadol—sut rydym yn ystyried bod yr hyfforddiant a gynigiwn yn hanfodol. Mae'n wir. Ac mae hefyd yn hanfodol ar gyfer diogelu'r Aelodau unigol hefyd, oherwydd maent yn gwybod os ydynt wedi gwneud yr hyfforddiant, eu bod wedi'u diogelu'n well eu hunain, a'u staff hefyd. A gall y cyhoedd fod â hyder wedyn. Ond unwaith eto, rwy'n dod yn ôl at y pwynt: gallwn wneud llawer trwy reolwyr busnes, gallwn wneud llawer trwy Aelodau unigol. Rydym yn gwneud hyn yn hawdd iawn i Aelodau, ond efallai y caf bwysleisio pa mor hanfodol yw'r hyfforddiant hwn, ac apelio wedyn ar yr holl Aelodau a rheolwyr busnes i fynd ag ef yn ôl at eu grwpiau ac annog eu Haelodau i'w wneud. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780610 211 En 2026-10-21T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6902&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780622 212 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780623 213 Cy 2026-10-21T15:25:27 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6929&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780624 214 Cy 2026-10-21T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6902&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780634 215 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Gwaith Adnewyddu yn Nhŷ Hywel 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780635 216 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet 5. A wnaiff y Comisiwn nodi costau'r gofod swyddfa dros dro i staff yn ystod y gwaith adnewyddu yn Nhŷ Hywel? OQ64763 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780636 217 En 2026-10-21T15:25:36 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6938&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Comisiynydd Griffiths, Peredur Owen Diolch yn fawr am eich cwestiwn, Janet. Ar hyn o bryd mae'r Comisiwn mewn trafodaethau gyda landlordiaid yn ardal Bae Caerdydd i sicrhau llety dros dro addas tra bod gwaith adnewyddu Tŷ Hywel yn digwydd. Yn amlwg, bydd costau ynghlwm wrth hynny. Mae'r rhain yn cynnwys rhent, gwaith gosod y swyddfeydd, taliadau gwasanaeth, cyfleustodau, ac unrhyw gostau sy'n gysylltiedig â dychwelyd yr adeiladau ar ddiwedd lesoedd. Mae'r costau hynny'n dal i gael eu negodi, felly nid wyf mewn sefyllfa i roi ffigur manwl gywir i chi ar hyn o bryd, ond credaf ei bod yn bwysig nodi yma y bydd symud Aelodau a staff allan o Dŷ Hywel yn caniatáu i'r gwaith adnewyddu gael ei gwblhau'n gyflymach o lawer, ac mae hynny'n sicrhau arbedion sylweddol hefyd. Mewn gwirionedd, disgwylir i'r holl opsiynau rydym yn eu hystyried ar hyn o bryd fod yn niwtral o ran cost fan lleiaf o'i gymharu â chadw Aelodau yn Nhŷ Hywel tra bod y gwaith yn digwydd. Felly, rwyf am eich sicrhau, Janet, ein bod yn edrych yn ofalus ar y costau, gyda gwerth am arian yn ganolog yn ein hystyriaethau. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780639 218 En 2026-10-21T15:26:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=6996&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Diolch. Mae dros 500 o staff y Comisiwn yn gweithio yn Nhŷ Hywel, ac yna, wrth gwrs, mae gennych y 96 Aelod a'n haelodau staff. Disgwylir i'r gwaith o adnewyddu Tŷ Hywel bara tua thair blynedd. Dim ond tair blynedd a hanner sydd gennym ar ôl o'r tymor presennol hwn. Disgwylir i'r gwaith adnewyddu, wedi'i gwblhau, gostio tua £42 miliwn, ond gydag adleoli a dadleoli'r nifer uchel hwn o staff ac Aelodau, mae'n sicr y bydd yn ymarfer costus iawn. Gallech hyd yn oed gael dyblygu. Gallech gael sefyllfa lle rydych chi'n cadw'r holl oleuadau a'r holl wres i fynd yn yr adeilad hwn tra'i fod yn cael ei adnewyddu, a byddwn yn talu'r costau gwresogi hynny—yn dyblygu costau. A hyn ar adeg pan fo pobl yn wynebu cymaint o gostau byw eu hunain yn eu teuluoedd. Fel cyn Gomisiynydd Ceidwadol balch, mae'n wir, a dylai fod wedi'i gofnodi, fy mod wedi gwrthwynebu gwariant mor enfawr o arian trethdalwyr, oherwydd rwy'n credu mai arian trethdalwyr sy'n cael ei wario, ac mae'n hanfodol ein bod mor dryloyw â phosibl. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780643 219 En 2026-10-21T15:27:47 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7069&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gawn ni'r cwestiwn, os gwelwch yn dda? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780647 220 En 2026-10-21T15:27:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7071&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Cewch, mae'n dod nawr. A wnaiff y Comisiynydd ymrwymo i ddarparu dadansoddiad cyflawn a thryloyw o'r costau cynyddol hyn wrth i'r cynlluniau fynd rhagddynt? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780652 221 En 2026-10-21T15:28:07 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7089&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch am eich cwestiwn atodol, Janet, ac rwy'n gwerthfawrogi pwysigrwydd cadw costau mor isel â phosibl, yn enwedig pan fyddwn yn siarad am adeilad dros dro. Yn fy ateb cychwynnol, rwy'n credu fy mod wedi dweud mai'r hyn a ddisgwyliwn ar hyn o bryd yw iddo fod yn niwtral o ran cost fan lleiaf, pe baem yn aros yn Nhŷ Hywel neu'n symud allan, oherwydd, yn amlwg, byddai amserlen y prosiect yn fyrrach oherwydd gallai contractwyr barhau â'r gwaith. Felly, mae hynny'n sicr yn cael ei ystyried ar hyn o bryd. Ac er ein bod yn dal i fod mewn trafodaethau masnachol sensitif ar yr union gostau, rwyf am eich sicrhau ei fod yn ymwneud â chyflawni'r prosiect yn fwyaf effeithlon, gan leihau aflonyddwch a sicrhau'r gwerth gorau posibl am arian cyhoeddus. A bydd yr holl fanylion hynny ar gael maes o law, pan fydd y trafodaethau hynny wedi'u cwblhau. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780659 222 En 2026-10-21T15:29:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7152&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12173 12173 Nick Carter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12173 Carter, Nick Yn gyntaf, dylwn ddatgan buddiant i'r graddau fy mod wedi treulio dros 30 mlynedd yn gweithio yn y farchnad eiddo masnachol. Rwy'n deall yn iawn fod angen gwneud penderfyniad ar ddyfodol Tŷ Hywel, ac yn ystod y chweched Senedd, o dan Lywodraeth Cymru flaenorol, cytunodd y Comisiwn fod y cynnig presennol ar gyfer Bae 32 gryn dipyn yn rhatach na'r unig ddewis arall. Nid yw gwneud dim yn opsiwn ac yn anffodus, mae'n edrych yn debyg mai Aelodau'r Senedd hon fydd yn gorfod delio â'r materion sy'n codi o'r ffaith bod les Tŷ Hywel yn dod i ben. Felly, credaf ei bod yn bwysig fod pob Aelod yn cydnabod yr aflonyddwch posibl sy'n dod yr haf nesaf, yn seiliedig ar y rhaglen bresennol, wrth i'n swyddfeydd gael eu symud oddi ar y safle am weddill tymor y Senedd. Felly, cyn i'r penderfyniad terfynol gael ei wneud, a ellir cyflwyno cynigion mwy manwl i'r Aelodau ar y cynllun adleoli dros dro, yn enwedig ar y ffordd y caiff ein swyddfeydd newydd eu trefnu, a sut y byddant yn cysylltu â'r Siambr hon, fel y gellir deall y goblygiadau i'n gwaith yma'n llawn? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780613 223 En 2026-10-21T15:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7202&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780664 224 Cy 2026-10-21T15:33:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7383&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780646 225 Cy 2026-10-21T15:31:24 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7286&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780637 226 En 2026-10-21T15:30:05 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7207&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch, Nick. Credaf fod hwnnw'n bwynt teg iawn. Rwy'n llwyr gydnabod y pryderon a fydd gan yr Aelodau ynglŷn â'r tarfu posibl ar eu gwaith. Y bwriad gwreiddiol oedd cadw'r Aelodau yn Nhŷ Hywel tra bo'r gwaith adnewyddu'n mynd rhagddo er mwyn lleihau'r tarfu hwnnw. Fodd bynnag, ar ôl profi'r opsiynau'n ofalus, daeth yn amlwg fod y perygl o sŵn, dirgryndod, llwch ac oedi posibl yn ormod. Gallem wynebu llawer mwy o darfu a llawer llai o sicrwydd i'r Aelodau ac i'r staff yn y pen draw. Rydym yn gweithio nawr i sicrhau adeilad amgen o ansawdd uchel yn agos iawn at y Senedd, a fydd yn cadw'r ystod lawn o wasanaethau cymorth sydd eu hangen ar Aelodau i wneud eu gwaith yn effeithlon. Yn bwysig, bydd symud pawb allan dros dro hefyd yn caniatáu i waith adnewyddu fynd rhagddo'n llawer cyflymach. Dylai'r arbedion o hynny o leiaf wrthbwyso costau ychwanegol yr adeilad, a gallai arwain o bosibl at arbediad cyffredinol. Mae cynllun adleoli manwl yn cael ei ddatblygu, ac rwy'n cytuno â Nick fod angen i'r Aelodau ddeall beth yn union fydd y trefniadau hynny'n ei olygu iddynt hwy a'u staff. Rhaid inni flaenoriaethu gwneud y cyfnod pontio mor llyfn â phosibl, lleihau'r tarfu ar waith y Senedd, a sicrhau y gall yr Aelodau ddychwelyd i Dŷ Hywel wedi'i adnewyddu o dan y rhaglen bresennol erbyn mis Ebrill 2030. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780649 227 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Mannau Manwerthu'r Senedd 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780650 228 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 12146 12146 Joe Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe 6. Beth yw proses y Comisiwn ar gyfer penderfynu pa eitemau sydd ar gael i'w gwerthu i'r cyhoedd ym mannau manwerthu'r Senedd? OQ64769 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780651 229 En 2026-10-21T15:31:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7296&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Swyddogion y Comisiwn sy'n gyfrifol am benderfynu pa gynhyrchion sydd ar gael yn siop y Senedd. Caiff y cynhyrchion a gaiff eu stocio eu hadolygu a'u diweddaru'n rheolaidd. Mae nwyddau sydd ar werth yn y siop yn amrywio o, ond heb fod yn gyfyngedig i, swfenîrs wedi'u brandio, nwyddau artisan lleol, bwyd a diod o Gymru, a chynhyrchion sy'n darparu gwybodaeth ac yn gysylltiedig ag ystod eang o bynciau. Mae adolygiad cynhwysfawr i lywio strategaeth wedi'i hadnewyddu ar gyfer y siop wedi bod ar y gweill ers mis Gorffennaf ac mae wedi cynnwys cefnogaeth gan ymgynghorydd manwerthu annibynnol. Bydd strategaeth wedi'i hadnewyddu ar gyfer y siop yn dod gerbron y Comisiynwyr i'w hystyried yn y misoedd nesaf. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780657 230 En 2026-10-21T15:32:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7332&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12146 12146 Joe Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe Diolch, Gomisiynydd. Yn siop lyfrau Senedd Cymru, mae sawl llyfr sy'n hyrwyddo'r ideoleg draws hynod niweidiol i blant. Mae hyn yn fwy annifyr byth o ystyried bod Llywodraeth Cymru yn cefnogi mynediad i blant at feddyginiaeth atal y glasoed. Ni all plant gael eu geni yn y corff anghywir ac ni ddylid eu chwistrellu â hormonau croesrywiol. Ni ddylai'r ddau ddatganiad hwnnw fod yn ddadleuol. Gomisiynydd, a wnewch chi gael gwared ar y llyfrau hynny o siop lyfrau Senedd Cymru? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780660 231 En 2026-10-21T15:32:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7355&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Fel y rhan fwyaf o siopau anrhegion seneddol, mae siop y Senedd yn gwerthu amrywiaeth eang o gynhyrchion. Rydym bob amser yn chwilio am ffyrdd o wella'r siop anrhegion ac rydym yn croesawu adborth gan Aelodau a chwsmeriaid. Ond mae Comisiwn y Senedd hefyd wedi ymrwymo'n gadarn i hyrwyddo amrywiaeth a chynhwysiant, gan sicrhau bod y Senedd yn groesawgar ac yn hygyrch ac yn cynrychioli pobl Cymru. Felly, nid yw'n syndod y gallai'r ymagwedd honno gael ei hadlewyrchu yn rhai o'r eitemau sydd ar gael i'w prynu. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780665 232 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Dyfodol Tŷ Hywel 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780666 233 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve 7. A wnaiff y Comisiwn gyhoeddi'r arfarniad o gostau oes gyfan ac opsiynau ar gyfer dyfodol Tŷ Hywel cyn llofnodi unrhyw gontractau rhwymol pellach? OQ64760 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780667 234 En 2026-10-21T15:33:17 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7399&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch am eich cwestiwn, Steve. Mae'r Comisiwn wedi cynnal proses gaffael gyhoeddus, agored a chystadleuol i edrych ar yr opsiynau sydd ar gael i ni pan ddaw les bresennol Tŷ Hywel i ben yn 2032. Drwy gydol y broses honno, mae gwerth am arian wedi bod yn gwbl ganolog i'n hystyriaethau. Rydym wedi edrych nid yn unig ar gostau uniongyrchol, ond ar oblygiadau ariannol mwy hirdymor pob opsiwn, gan gynnwys cost gwneud cyn lleied â phosibl ac aros yn Nhŷ Hywel o dan y trefniadau presennol. Nododd y gwaith hwnnw yr opsiynau rydym yn bwrw ymlaen â nhw nawr fel y rhai sy'n cynnig y gwerth gorau am arian o gryn dipyn. Mae'r manylion ariannol terfynol yn dal i gael eu cyfrifo, a byddant yn rhan o'r achos busnes llawn, a fydd yn llywio penderfyniad y Comisiwn ym mis Rhagfyr i weld a ddylid bwrw ymlaen. Rwy'n derbyn yn llwyr y bydd yr Aelod eisiau gweld y ffigurau hynny, ac yn briodol felly. Fodd bynnag, rydym yn delio â gwybodaeth sy'n sensitif yn fasnachol, a gallai ei chyhoeddi cyn llofnodi contractau danseilio ein safbwynt negodi. Ond hoffwn roi sicrwydd i'r Aelodau y byddwn yn rhannu'r wybodaeth honno gyda nhw cyn gynted ag y byddwn mewn sefyllfa i wneud hynny. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780678 235 En 2026-10-21T15:34:20 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7462&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve Diolch. Bydd y penderfyniad hwn yn ymrwymo arian cyhoeddus am ddegawdau, ac mae angen i'r Aelodau weld y ffigurau cyn i'r Comisiwn ymrwymo i'r cytundeb. Ar 8 Hydref, dywedodd swyddogion wrth y Pwyllgor Cyllid fod yr achos busnes yn defnyddio cyfnod gwerthuso o 50 mlynedd. Mae'r Comisiwn hefyd wedi cadarnhau hawl i adnewyddu les bresennol Tŷ Hywel am 25 mlynedd arall. Rhaid profi'r opsiwn hwnnw ar sail debyg am debyg yn erbyn y cynnig a ffefrir. A wnaiff y Comisiynydd gyhoeddi cymhariaeth o gostau oes gyfan y ddau opsiwn, gan gynnwys rhent, gwaith adnewyddu, adeilad dros dro a chynnal a chadw? A fydd yn defnyddio'r un cyfnod gwerthuso ac yn nodi'r rhagdybiaethau a wnaed y tu hwnt i'r tymor adnewyddu? Ac a fydd gan yr Aelodau ddigon o amser i graffu ar y gymhariaeth honno cyn gwneud unrhyw ymrwymiad cytundebol rhwymol pellach? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780656 236 En 2026-10-21T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7502&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780661 237 En 2026-10-21T15:35:19 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7521&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch am eich cwestiwn atodol. Rwy'n derbyn yn llwyr fod yr Aelodau eisiau'r sicrwydd ein bod yn cael y gwerth gorau am arian cyhoeddus, ac yn briodol felly. Mae hefyd yn bwysig cydnabod nad yw gwneud dim yn opsiwn di-gost. Byddai aros yn Nhŷ Hywel o dan y trefniadau presennol yn golygu costau cynnal a chadw cynyddol, buddsoddiad sylweddol mewn adeilad sy'n heneiddio, a chynnydd posibl mewn rhent. Bydd achos busnes llawn yn archwilio'r holl gostau hyn ochr yn ochr â'r datblygiad arfaethedig, fel y gall y Comisiwn wneud penderfyniad gwybodus ym mis Rhagfyr. Mae hefyd yn cydnabod pwysigrwydd tryloywder, ac er bod yn rhaid inni ddiogelu gwybodaeth sy'n sensitif yn fasnachol yn ystod trafodaethau, rydym wedi ymrwymo i rannu'r manylion ariannol gyda'r Pwyllgor Cyllid a'r Aelodau cyn gynted ag y gallwn wneud hynny. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780668 238 Cy 2026-10-21T15:36:04 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7566&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Y cwestiwn olaf, cwestiwn 8, Lindsay Whittle.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780670 239 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd B Gwaith Allgymorth 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780671 240 Cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd O 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay 8. Sut mae'r Comisiwn yn ymgysylltu ag aelodau o'r cyhoedd yn Blaenau Gwent Caerffili Rhymni i wella gwaith allgymorth a helpu pobl i ddeall beth mae'r Senedd yn ei wneud a sut mae'n effeithio ar eu bywydau? OQ64776 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780672 241 Cy 2026-10-21T15:36:27 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7589&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Lindsay. Rydym yn cydnabod pa mor bwysig yw gwaith allgymorth cymunedol o ran helpu pobl i ddeall gwaith y Senedd. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, mae ein tîm addysg ac ymgysylltu â phobl ifanc wedi cyflwyno 29 o sesiynau allgymorth mewn ysgolion, colegau a grwpiau ieuenctid yn yr ardal, gan weithio gyda mwy na 2,000 o bobl ifanc. Mae 11 o sesiynau addysg eraill wedi’u cynnal yma ym Mae Caerdydd, a hynny gyda 337 o bobl ifanc o’r ardal.   Yn ystod cyfnod yr etholiad, fe wnaethom ni waith allgymorth mewn cymunedau ar draws pob etholaeth, gan ddefnyddio sesiynau sydyn a sgyrsiau mewn lleoliadau cymunedol cyfarwydd i ymgysylltu’n uniongyrchol â phobl leol, ateb eu cwestiynau, a gwella’u dealltwriaeth o rôl y Senedd. Roedd hwn yn cynnwys gweithgarwch ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780679 242 Cy 2026-10-21T15:37:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7654&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 518 518 Lindsay Whittle AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay Diolch am yr ateb, Gomisiynydd, ond rydw i’n gwybod bod teimlad cryf ymysg llawer o bobl yn ein cymunedau ni, o Fryn-mawr a Thredegar, hyd at Gaerffili a Rhymni, a Thorfaen hefyd, bod y Senedd yn teimlo fel rhywbeth sydd 'draw yno yng Nghaerdydd' ac yn bell oddi wrth eu bywydau bob dydd. A fydd y Comisiwn yn ymrwymo i drio cynyddu’r nifer o ymweliadau wyneb yn wyneb—achos mae hynny’n bwysig, dwi’n credu—a phrosiectau allgymorth uniongyrchol yn y meysydd lleol hyn, yn lle dibynnu ar ddeunyddiau digidol yn unig, i sicrhau nad yw pobl leol yn teimlo eu bod wedi eu hanghofio? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780693 243 En 2026-10-21T15:38:31 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7713&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydym wedi cael cryn dipyn o gydnabyddiaeth yn y Senedd am ein gwaith allgymorth. Soniais yn fy ymateb agoriadol am y 29 sesiwn allgymorth yn yr ardal leol honno—yn eich etholaeth chi—yn y flwyddyn ddiwethaf. Gallwn wneud mwy bob amser, wrth gwrs, ac mae ein tîm yn awyddus i fynd allan yno, ac yn gwahodd yr Aelodau hefyd, gan y credwn fod yr Aelodau yma, ar draws y Siambr, yn rhan bwysig o'r broses ymgysylltu honno. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780696 244 Cy 2026-10-21T15:38:57 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7739&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Mae'n bwysig iawn.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780701 245 En 2026-10-21T15:38:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7741&l=cy 261021-4 3. Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Byddwn yn parhau â hynny. Rwy'n credu bod hyn yn rhan bwysig iawn o ledaenu'r neges a'r ddealltwriaeth o'r hyn a wnawn yma, a sut y gall ysgolion ymgysylltu, a sut y gellir clywed eu llais hefyd, gan ddod ag ef yn ôl i'r Siambr. Diolch am eich cwestiwn; mae'n ddefnyddiol iawn yn wir. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780707 246 Cy 2026-10-21T15:39:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7757&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen i eitem 4, cwestiynau amserol. Nick Carter.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780709 247 Cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol B Afon Taf 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780710 248 Cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol O 12173 12173 Nick Carter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12173 Carter, Nick 1. A wnaiff y Gweinidog Cabinet ddatganiad am y gollyngiad tanwydd eang yn Afon Taf? TQ1507 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780711 249 En 2026-10-21T15:39:29 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7771&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd Gruffydd, Llyr Diolch yn fawr iawn. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cadarnhau bod y gollyngiad tanwydd bellach ar ben, gyda mesurau lliniaru yn atal tanwydd gweddilliol rhag cyrraedd afon Taf. Mae'r gwaith glanhau ac asesu'r effeithiau amgylcheddol posibl ar gynefinoedd yr afon a bywyd gwyllt yn parhau, a bydd Cyfoeth Naturiol Cymru yn parhau i fonitro datblygiadau'n agos. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780716 250 En 2026-10-21T15:39:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7791&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12173 12173 Nick Carter AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12173 Carter, Nick Weinidog Cabinet, nos Wener diwethaf, dywedwyd wrth CNC gan drigolion Caerdydd Ffynnon Taf yn Nantgarw a Ffynnon Taf, yn ogystal â chymunedau yn Nhongwynlais a Gwaelod-y-garth, am ddigwyddiad llygredd yn afon Taf, yn dilyn gollyngiad gwenwynig o waith cynnal a chadw injans GE Aerospace Wales. Dywedwyd wrthym fod hyd at 25,000 litr o gerosin wedi gollwng i'r afon. Roedd yr effaith ar iechyd pobl a'r niwed amgylcheddol, o leiaf 2 filltir i lawr yr afon, yn uniongyrchol. Mae aelodau o'r gymuned rydym wedi cyfarfod â nhw wedi sôn am amodau annioddefol, sy'n achosi cur pen, salwch a syrthni. At hynny, bu'r effaith ar fywyd gwyllt a'r amgylchedd naturiol ar hyd yr afon yn angheuol. Rydym wedi siarad â Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru, a gafodd eu galw gan CNC, a nhw oedd y cyntaf i gyrraedd y lleoliad. Fe wnaethant awgrymu bod digwyddiad wedi digwydd ar y safle rywbryd cyn iddynt gyrraedd. Yn olaf, rydym wedi cyfarfod â GE Aerospace, sydd wedi cadarnhau mai nhw oedd ffynhonnell y gollyngiad ac maent wedi rhoi sicrwydd i ni fod y pibellau tanwydd bellach wedi'u hynysu er mwyn atal unrhyw ollyngiadau pellach. Rydym yn croesawu'r gwaith parhaus gan Cyfoeth Naturiol Cymru, Iechyd Cyhoeddus Cymru a'r gwasanaethau brys i asesu ac ymateb i'r digwyddiad hynod ddifrifol hwn, ond mae llawer o gwestiynau'n parhau heb eu hateb. Pa sicrwydd rydych chi wedi'i gael ynghylch cyfaint a chyfansoddiad cemegol y tanwydd a ollyngwyd, a pha risg bellach sydd yna o ystyried bod hon yn ardal sy'n dueddol o gael llifogydd? Pa drafodaethau a gawsoch gyda Cyfoeth Naturiol Cymru ynghylch y camau nesaf sydd i'w cymryd o ran y gwaith glanhau ac adfer cynefinoedd, a pha mor hir y mae hyn yn debygol o bara? Pryd y gallwn ddisgwyl adolygiad llawn a thryloyw i nodi sut, pam a phryd yn union y digwyddodd y digwyddiad hwn, pa fesurau diogelwch sydd ar waith, a beth sy'n cael ei wneud i sicrhau na fydd hyn yn digwydd eto? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780669 251 En 2026-10-21T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7802&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780708 252 En 2026-10-21T15:41:29 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=7891&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch yn fawr am eich cwestiwn—neu am eich cwestiynau, dylwn ddweud; roedd nifer o gwestiynau yno, ond mae angen ymateb iddynt yn briodol. Y peth cyntaf y buaswn yn ei ddweud yw fy mod wedi siarad yn uniongyrchol â Cyfoeth Naturiol Cymru ynglŷn â'r digwyddiad difrifol hwn a'r ymateb parhaus. Rwy'n llwyr gydnabod y pryder y mae wedi'i achosi i gymunedau lleol ac i'r rhai sydd â buddiant yn afon Taf neu sy'n ymwneud â hi neu sy'n byw gerllaw. Mae CNC wedi cadarnhau i mi, fel y dywedais yn fy ateb cychwynnol, fod y gollyngiadau tanwydd bellach ar ben a bod mesurau lliniaru cyfredol yn atal tanwydd gweddilliol yn yr is-afon rhag cyrraedd afon Taf, ac mae'r gwaith glanhau ac asesiadau amgylcheddol yn parhau. Fe ofynnoch chi am y cyfaint yn arbennig, ond hefyd y ffynhonnell ac efallai ychydig am amgylchiadau penodol y gollyngiad. Mae'r rheini'n parhau i fod yn faterion ar gyfer ymchwiliad parhaus CNC, ond rydych chi'n llygad eich lle: roedd adroddiadau cynnar yn honni y gallai cryn dipyn o danwydd, hyd at 25,000 litr yn ôl amcangyfrifon, fod wedi gollwng i system ddraenio dŵr wyneb y safle. Ond ni fuaswn eisiau cyflwyno'r amcangyfrif hwnnw fel rhyw fath o ffigur terfynol wedi'i gadarnhau, oherwydd fel y dywedais, mae'r ymchwiliadau'n parhau. Er enghraifft, fy nealltwriaeth i yw ei bod yn bosibl y gallai'r tanc gynnwys cymaint o danwydd â hynny; nid yw'n glir eto faint oedd ynddo. Ac wrth gwrs, ni fyddai'r cyfan ohono wedi mynd i'r afon—byddai rhywfaint ohono wedi'i atal neu ei gasglu ar y safle cyn cyrraedd yr afon. Felly, mae angen inni fod yn ymwybodol o hynny, ond yn amlwg, bydd hyn yn dod yn gliriach dros amser. Fodd bynnag, cadarnhawyd mai cerosin oedd y llygrydd. Rwyf wedi trafod yr ymateb parhaus gyda CNC, a byddaf yn parhau i gadw llygad barcud ar y datblygiadau yno. Mae contractwr arbenigol gweithredwr y safle, y daethant i mewn â nhw'n gynnar iawn, yn parhau â gweithgarwch adfer a glanhau, gan gynnwys cynnal a chadw ac ailosod bwmau cyfyngu, tra bo CNC yn parhau i asesu'r effaith amgylcheddol. Mae swyddogion CNC wedi nodi effeithiau ar infertebratau dyfrol, a allai fod yn gysylltiedig â'r digwyddiad hwn. Nid yw'r wybodaeth sydd ar gael ar hyn o bryd yn darparu amserlen gadarn ar gyfer cwblhau'r gwaith glanhau—sy'n gwestiwn arall a ofynnwyd gennych—nac unrhyw waith adfer cynefinoedd dilynol a allai ddigwydd o ganlyniad. Unwaith eto, ni fuaswn eisiau dyfalu ynghylch hynny heddiw, ond mae'r gwaith hwnnw'n parhau. Bydd CNC yn parhau i weithio gyda gweithredwr y safle i nodi'r achos, a byddant yn sicrhau bod pob cam posibl yn cael ei gymryd i atal gollyngiadau pellach. Mae amgylchiadau'r digwyddiad a'i effeithiau amgylcheddol yn parhau i fod yn destun ymchwiliad, ac felly ni fyddai'n briodol imi ddyfalu pwy sy'n gyfrifol, na cheisio darogan unrhyw gamau rheoleiddio neu orfodi a allai ddilyn. Ond unwaith eto, rwyf am ailadrodd—ar ran pawb yma, rwy'n siŵr—ein diolch i bawb sydd wedi bod yn rhan o'r ymateb, a ddigwyddodd, rhaid imi ddweud, yn brydlon ac mewn modd effeithiol iawn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780720 253 En 2026-10-21T15:44:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8084&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve Diolch i'r Aelod am godi hyn. Weinidog Cabinet, treuliais dros 20 mlynedd gyda Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru, felly rwy'n cydnabod ymdrechion criwiau, swyddogion Cyfoeth Naturiol Cymru, a phawb sy'n rheoli llygredd. Ond mae'r ffeithiau'n peri cryn bryder: mae cerosin o safle GE Aerospace yn Nantgarw wedi effeithio ar oddeutu 4 km o afon Taf. Mae pysgod marw wedi'u casglu, mae trigolion wedi cael eu cynghori i gau ffenestri a drysau, ac mae mygdarth yn bresennol. Dywedodd GE Aerospace eu bod wedi ynysu'r ffynhonnell ddydd Gwener, ond ddydd Llun, dywedodd Cyfoeth Naturiol Cymru eu bod yn dal i ymchwilio i'r system ddraenio i atal llygredd pellach. Nid yw atal y gollyngiad gwreiddiol yr un peth ag atal llygredd rhag cyrraedd yr afon. Ac nid dyma'r tro cyntaf; yn 2024, lladdwyd pysgod yn Nhrefforest gan lygredd o PB Gelatins UK. Y canlyniad a gyhoeddwyd ym mis Mehefin eleni oedd yr ymgymeriad gorfodi, gan gynnwys rhodd o £50,000 a bron i £15,000 mewn costau. Weinidog Cabinet, chi oedd cadeirydd y pwyllgor a adroddodd ar bryderon Cyfoeth Naturiol Cymru eu hunain nad oedd eu dirwyon a'u sancsiynau yn ddigon i rwystro llygrwyr. Rydych chi nawr yn goruchwylio Cyfoeth Naturiol Cymru. Mae maniffesto Reform yn ein hymrwymo i ddatgymalu ac ailstrwythuro Cyfoeth Naturiol Cymru yn gyfan gwbl, gan ddod â pholisi strategol o dan oruchwyliaeth weinidogol tra bod amddiffyniadau amgylcheddol yn parhau heb ymyrraeth. Mae'r cyhoedd yn haeddu gwybod beth a aeth o'i le, pwy sy'n atebol a phwy fydd yn talu i'w unioni. Felly, Weinidog Cabinet, a wnewch chi ymrwymo i wneud datganiad ysgrifenedig i'r Senedd hon o fewn 14 diwrnod, yn nodi faint o danwydd a ollyngwyd, y niwed a nodwyd hyd yma, yr amserlen ar gyfer ymchwiliad Cyfoeth Naturiol Cymru ac unrhyw benderfyniad gorfodi, a sut y bydd y rhai a geir yn gyfrifol ac nid trethdalwyr Cymru yn talu'r holl gostau cyfreithiol sy'n adenilladwy? Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780644 254 En 2026-10-21T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8102&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780676 255 En 2026-10-21T15:46:57 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8219&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am eich cwestiwn. A dweud y gwir, mae popeth rydych chi wedi gofyn amdano ar y gweill. Cyfrifoldeb CNC fydd darparu'r holl wybodaeth honno. Ar adennill costau, yn amlwg, bydd angen iddynt sefydlu atebolrwydd, os oes atebolrwydd, ac yna byddant yn bwrw ymlaen yn y modd priodol, naill ai drwy'r llysoedd neu ba bynnag ffordd y credant sydd fwyaf priodol. Rhaid imi gwestiynu, os byddwch yn datgymalu Cyfoeth Naturiol Cymru, fel rydych chi'n ei ddisgrifio, mae'r cwestiwn yn parhau, pwy fyddai'n delio â'r sefyllfaoedd hyn pan fyddant yn codi? Efallai fod hynny'n rhywbeth y gallech chi fod eisiau ei ystyried. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780680 256 En 2026-10-21T15:47:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8254&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Yn ogystal â'r cwestiynau sydd eisoes wedi'u codi—mae hon yn etholaeth rwyf innau hefyd yn ei chynrychioli, Caerdydd Ffynnon Taf—rydym wedi gweld nifer o awdurdodau’n cyfrannu at yr ymateb uniongyrchol, gan gynnwys Cyfoeth Naturiol Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru: a wnaiff y Gweinidog gadarnhau felly pa gorff sy’n gyfrifol yn y pen draw am gydgysylltu negeseuon clir ac effeithiol i’r cyhoedd, a hefyd unrhyw arwyddion o rybuddion ymlaen llaw? Hefyd, gan adeiladu ar yr hyn a ddywedodd Nick ynghylch diogelu, pa fesurau diogelu sydd ar waith i sicrhau bod trigolion sy’n byw ger yr afon, a’r nifer fawr o ymwelwyr, wrth gwrs, â Thaith Taf, yn cael gwybod am y risgiau iechyd posibl cyn iddynt ddod i gysylltiad â dŵr halogedig? Nid yw pawb yn edrych ar Facebook, er enghraifft. Nid yw pawb yn mynd i gael rhybudd ar eu ffôn. Sut y gallwn sicrhau bod y cyhoedd yn gwybod, yn enwedig os oes ganddynt blant neu gŵn, er enghraifft, i beidio â mynd i mewn i’r afon? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780687 257 En 2026-10-21T15:48:35 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8317&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Diolch am eich cwestiynau. Mae CNC yn arwain yr ymdrech yn y cyd-destun amgylcheddol hwnnw, dyna yw eu rôl, ond maent hefyd yn cysylltu'n agos iawn ag Iechyd Cyhoeddus Cymru a'r gwasanaethau tân ac achub hefyd. O ran iechyd y cyhoedd, rydych chi'n llygad eich lle, mae negeseuon wedi'u cyhoeddi gan Iechyd Cyhoeddus Cymru; bydd rhai yn eu gweld, ac yn anffodus, ni fydd eraill. Mae honno'n her gyson yn y sefyllfaoedd hyn, ac mae unrhyw wersi y gellir eu dysgu o unrhyw ddigwyddiad yn cael eu nodi, rwy'n gobeithio, a'u hystyried. Mae'r cyngor wedi bod yn glir. Yn amlwg, os gallwch arogli cerosin, y cyngor yw cadw ffenestri a drysau ar gau ac osgoi cysylltiad ag unrhyw ddŵr yr effeithiwyd arno—mae hynny'n wir am anifeiliaid anwes a phlant yn arbennig. Mae angen i unrhyw un sy'n teimlo'n sâl neu'n bryderus o ganlyniad gysylltu â GIG Cymru 111, a bydd y system yn ymateb i hynny yn y ffordd orau y gall. Rwy'n credu bod cyrff cyhoeddus wedi bod yn darparu'r wybodaeth honno cystal ag y gallant, ond mae lle i wella bob amser o ran hynny. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780692 258 En 2026-10-21T15:49:51 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8393&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Cefais fy mrawychu dros y penwythnos wrth glywed am y gollyngiad cerosin o safle GE Aerospace yn Nantgarw yn fy etholaeth. Rwy'n bryderus iawn ynghylch effaith amgylcheddol y llygredd hwn wrth iddo dreiddio i'r dyfrffyrdd ac i afon Taf sy'n rhedeg drwy galon ein dinas, yr holl ffordd i lawr i'r lle hwn. Rwy'n deall bod Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cael gwybod am y digwyddiad ddydd Gwener ac wedi bod yn cymryd camau gyda rhwystrau amsugno tanwydd wrth y cydlifiad rhwng yr is-afon ac afon Taf, ond mae rhai anghysondebau rhwng y datganiadau cyhoeddus a welsom gan y ddau sefydliad. Honnodd GE Aerospace fod ffynhonnell y gollyngiad wedi'i nodi a'i hynysu'n llawn ddydd Gwener, ond mae CNC wedi dweud eu bod yn dal i geisio cadarnhau'r ffynhonnell. Weinidog Cabinet, rwy'n falch o glywed eich bod yn cael eich briffio gan CNC. A allwch chi gadarnhau p'un a yw GE Aerospace yn cydweithredu'n llawn â'r ymchwiliad ai peidio? A fydd GE Aerospace yn cael eu dal yn gwbl atebol am eu methiannau, a ganiataodd i hyn ddigwydd? A beth a wneir i asesu ac i adfer yr effeithiau ar y pysgod a'r anifeiliaid sy'n byw yn ac o amgylch afon Taf, a sut y caiff hynny ei ariannu? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780654 259 En 2026-10-21T15:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8402&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780675 260 En 2026-10-21T15:51:03 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8465&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Edrychwch, hyd nes bod yr ymchwiliadau wedi'u cwblhau, rwy'n gyndyn i bwyntio bys i'r graddau y byddai'r Aelodau'n hoffi i mi ei wneud. Yn amlwg, lle nodir atebolrwydd—gadewch inni ei roi felly—bydd CNC yn rhoi camau priodol ar waith. Dyna yw eu rôl a dyna y mae pob un ohonom yn ei ddisgwyl ganddynt. O ran chwilio am ffynhonnell y digwyddiad, er efallai ei fod wedi'i nodi'n gynnar, pan gyrhaeddodd y system ddraenio, a all fod yn gymhleth iawn, fy nealltwriaeth i yw ei bod hi'n anodd iawn gwybod i ble'n union y mae'n mynd. Felly, efallai fod rhywfaint o ddryswch ynghylch y ffynhonnell yn hytrach na nifer y ffyrdd y gallai'r dŵr hwnnw ddianc o'r safle mewn gwirionedd. Ond unwaith eto, bydd hyn oll yn dod i'r amlwg pan fydd yr ymateb cychwynnol a'r gwaith adfer wedi'i gwblhau. Bydd proses wedyn i sicrhau ein bod yn edrych ar ganlyniadau hynny i gyd. O ran yr effaith amgylcheddol, wrth gwrs—ac mae hynny'n amlwg yn ffactor pwysig yma—mae CNC yn aros am ganlyniadau samplau ar gyfer ymchwiliadau biolegol ac ecolegol. Mae arolygon drôn wedi'u cynnal fel y gallant asesu'r effaith yn weledol hefyd. Dywedir wrthyf fod 10 pysgodyn marw wedi'u casglu o'r afon o ganlyniad i hyn. Deg pysgodyn marw. Ond wrth gwrs, bydd effeithiau ar infertebratau yn golygu effeithiau ecolegol mwy hefyd, ac nid wyf yn bychanu hynny am eiliad. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780681 261 Cy 2026-10-21T15:52:46 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8568&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Ac yn olaf, Weinidog, Leticia Gonzalez. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780682 262 En 2026-10-21T15:52:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8571&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia Diolch, Lywydd. Mae llawer o sylw wedi bod yn ddiweddar i waddol halogiad diwydiannol yng Nghymru a'i effaith ddinistriol ar gymunedau lleol a'r amgylchedd. Ond mae newyddion syfrdanol yr wythnos hon yn dangos nad mater o'n gorffennol yn unig rydym yn delio ag ef, ond rhywbeth o'n presennol hefyd. A all y Gweinidog Cabinet gadarnhau eich bod yn gweithio'n agos gyda'r Gweinidog Cabinet dros iechyd ac Iechyd Cyhoeddus Cymru i roi sicrwydd i drigolion ledled fy etholaeth, Caerdydd Penarth, y mae'r gollyngiad hwn wedi effeithio arnynt? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780685 263 En 2026-10-21T15:53:20 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8602&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Gallaf. Ac? [Chwerthin.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780686 264 En 2026-10-21T15:53:21 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8603&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12155 12155 Leticia Gonzalez AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12155 Gonzalez, Leticia Mae’n ddrwg gennyf. Ac a yw Llywodraeth Cymru yn ailddatgan ei safbwynt ar yr egwyddor mai’r llygrwr sy’n talu, gan sicrhau mai'r rhai sy'n gyfrifol sy'n talu'r costau cyweirio? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780691 265 En 2026-10-21T15:53:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8614&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 425 425 Llyr Gruffydd AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=425 Gruffydd, Llyr Ydy. Ac fe sylwch, wrth gwrs, fod y Dirprwy Weinidog sy'n gyfrifol am iechyd y cyhoedd yma i sicrhau bod holl bryderon yr Aelodau'n cael eu hystyried yn llawn. Mae hwn yn fater parhaus, ac nid mewn perthynas â'r digwyddiad penodol hwn yn unig. Dyma'r heriau y bydd yn rhaid i ni eu hwynebu'n barhaus. Mae hinsawdd sy'n newid yn gwneud y frwydr honno'n fwy anodd hefyd, wrth inni wynebu digwyddiadau tywydd mwy eithafol, a fydd, heb os, yn profi'r seilwaith a'r mathau hyn o gyfleusterau i raddau mwy yn y blynyddoedd i ddod. Mae'n ein hatgoffa bod angen inni fod yn wyliadwrus bob amser, fod angen inni fod yn ddiwyd bob amser, ac rwyf am annog aelodau'r cyhoedd, gyda llaw, i wneud defnydd llawn o linell gymorth CNC. Mae llinell gymorth ar gael. Gall pobl fynd at eu Haelod o'r Senedd, gallant roi pethau ar y cyfryngau cymdeithasol, ond yn y pen draw, os ydych chi eisiau ymateb cyflym, mae angen ichi roi gwybod i CNC yn gyntaf. Mae honno'n apêl arall gennyf heddiw. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780694 266 Cy 2026-10-21T15:54:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8675&l=cy 261021-5 4. Cwestiynau Amserol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn, Weinidog. Roeddwn i'n disgwyl i chi ratlo off y rhif ffôn am yr hotline yna. [Chwerthin.] Diolch yn fawr iawn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780702 267 Cy 2026-10-21T15:54:40 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8682&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen ar gyfer y datganiadau 90 eiliad. Yn gyntaf, Peter Fox. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780705 268 En 2026-10-21T15:54:48 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8690&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Diolch, Ddirprwy Lywydd. Yn ddiweddar, cefais y pleser o ymweld ag Amgueddfa Lofaol Cymru Big Pit ym Mlaenafon, lle cyfarfûm â staff a dysgu am y gwaith rhagorol a wnânt i warchod a hyrwyddo treftadaeth ddiwydiannol gyfoethog Cymru. Yr hyn a wnaeth yr argraff fwyaf arnaf oedd ymrwymiad yr amgueddfa nid yn unig i ddiogelu ein hanes, ond i ymgysylltu â phobl o bob oed, drwy addysg, allgymorth cymunedol ac arddangosfeydd arloesol. Mae Big Pit yn parhau i chwarae rhan hanfodol yn sicrhau bod cenedlaethau'r dyfodol yn deall aberth a chyflawniadau'r rhai a adeiladodd ein cymunedau glofaol. Yn ystod fy ymweliad, cefais gyfle hefyd i weld arddangosfa Hanesion Aberfan. Ac wrth inni nodi 60 mlynedd ers trychineb Aberfan heddiw, mae'r arddangosfa hon yn atgof ingol a phwerus o'r 144 o fywydau a gollwyd, yr effaith ddinistriol ar y gymuned a'r dewrder a'r gwydnwch rhyfeddol a ddangoswyd yn y degawdau ers hynny. Mae'r hanesion personol a'r arteffactau yn yr arddangosfa yn helpu i sicrhau bod y cof am Aberfan yn parhau ac nad aiff gwersi'r drasiedi honno byth yn angof. Hoffwn ddiolch i bawb yn Big Pit am eu hymroddiad i ddiogelu'r hanesion pwysig hyn a'u rhannu â chenedlaethau'r dyfodol, ac rwy'n annog pawb i ymweld. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780663 269 En 2026-10-21T15:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8702&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780683 270 Cy 2026-10-21T15:56:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8772&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780684 271 En 2026-10-21T15:56:12 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8774&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 330 330 Sera Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Yr wythnos diwethaf, roeddwn i, ynghyd â chi a chyd-Aelodau trawsbleidiol eraill, yn falch iawn o groesawu Danielle Webb i gawcws menywod y Senedd. Mae Danielle yn fenyw ysbrydoledig ac rwy'n ffodus i'w galw'n ffrind a'i hadnabod fel cyn-gydweithiwr. Fel is-gadeirydd Little People UK, siaradodd yn angerddol am ei phrofiadau fel person bach fel rhan o Fis Ymwybyddiaeth Corachedd. Tynnodd sylw at yr heriau y mae llawer o bobl fach yn eu hwynebu bob dydd—fel myfyrwyr, wrth ddechrau cyflogaeth, cymudo neu symud o gwmpas mannau nad ydynt, yn rhy aml, yn darparu ar eu cyfer. Mae rhwng 3,000 a 7,000 o bobl â chyflwr corachedd yn y DU a dros 200 o wahanol fathau o gyflyrau corachedd. Yn dibynnu ar y cyflwr, gall pobl brofi cymhlethdodau meddygol sylweddol, gan gynnwys stenosis yr asgwrn cefn, hydroseffalws ac arthritis. Gall diagnosis a thriniaeth alw am brofion genetig, sganiau a delweddau pelydr-x, yn ogystal â thîm cydlynol o arbenigwyr meddygol. Mae Mis Ymwybyddiaeth Corachedd yn gyfle i herio camsyniadau, gwella dealltwriaeth ac wynebu'r rhwystrau y mae pobl â chyflyrau corachedd yn eu hwynebu bob dydd. Rhaid inni wrando ar bobl fel Danielle, hyrwyddo eu profiadau a sicrhau bod ein mannau cyhoeddus, ein gweithleoedd a'n gwasanaethau yn hygyrch ac yn gynhwysol. Rhaid i weithredu ymarferol fynd law yn llaw â gwell ymwybyddiaeth er mwyn i bobl â chyflwr corachedd gymryd rhan lawn ym mhob agwedd ar fywyd yng Nghymru. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780704 272 En 2026-10-21T15:57:54 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8876&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Ddirprwy Lywydd, mae'n Fis Ymwybyddiaeth Menopos y mis hwn, a ddydd Sul, fe wnaethom gydnabod Diwrnod Menopos y Byd. Tan yn ddiweddar, pan oeddwn yn meddwl am y menopos, roeddwn i'n dychmygu, yn naïf, yr hyn rwy'n tybio y mae llawer o bobl yn ei ddychmygu: menywod o oedran penodol, chwiwiau poeth a llawer o sgyrsiau am dymheredd ystafell. Efallai fod hynny'n tynnu sylw at ddiffyg addysg briodol ynglŷn â'r menopos wrth dyfu i fyny. Roeddwn yn anghywir, ac rwy'n dysgu hynny y ffordd anodd. Gall y menopos achosi poen cronig, a heriau iechyd gwybyddol a meddyliol hefyd a all effeithio ar waith, perthnasoedd a bywyd bob dydd. Ac i fenywod sy'n niwrowahanol, yn enwedig y rhai sydd ag anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd, gall y newidiadau hynny greu heriau ychwanegol y mae angen inni eu deall a siarad amdanynt. Mae angen inni herio'r rhagdybiaeth mai dim ond menywod o oedran penodol sy'n mynd drwy'r menopos. Hoffwn achub ar y cyfle hwn i gydnabod methiant ofarïaidd cynamserol, neu POI—rhywbeth nad oeddwn erioed wedi clywed amdano hyd nes imi gael diagnosis ohono yn 36 oed. Dydd Sul nesaf yw ail Ddiwrnod POI y Byd erioed, sydd ynddo'i hun yn dangos faint yn rhagor o ymwybyddiaeth a dealltwriaeth sydd ei angen o hyd. Ddirprwy Lywydd, fe ddywedaf eto: mae'r Siambr hon yn gweithio orau pan fyddwn yn defnyddio ein hamser i daflu goleuni ar agweddau ar fywydau pobl sy'n mynd o dan y radar yn rhy aml. Felly, i'r rhai sy'n byw gyda menopos a POI, rydych chi'n haeddu cael eich clywed, eich deall a'ch cefnogi. Ac yn fy amser yma, fe wnaf bopeth yn fy ngallu i sicrhau bod y profiadau hyn yn cael eu gweld, eu clywed a'u cymryd o ddifrif. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780712 273 Cy 2026-10-21T15:59:24 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8966&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. Ac yn olaf, Alun Cox. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780715 274 En 2026-10-21T15:59:27 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=8969&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 4491 4491 Alun Cox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn longyfarch tîm iechyd y cyhoedd Cwm Taf Morgannwg a thîm cymuned ddysgu Treherbert, a enillodd y wobr cynhwysiant a pharch yn ddiweddar yng ngwobrau Seren eleni. Mae eu gwaith yn rhan o fenter ehangach Treherbert, gyda Grow Rhondda yn bartner allweddol. Gofynnodd y fenter un cwestiwn syml: beth oedd ei angen i helpu pobl yn Nhreherbert i fyw bywydau iachach? Cyflwynwyd y cwestiwn hwn yn uniongyrchol i'r bobl a daeth rhai themâu clir i'r amlwg: bwyd iach fforddiadwy, cymorth iechyd meddwl, cyfleusterau ieuenctid a llawer mwy. Yn bwysig, yn dilyn hyn, mae gwaith wedi dechrau i weithredu ar rai o'r blaenoriaethau hyn, gan arwain, er enghraifft, at greu marchnad ffrwythau a llysiau rhad yng nghaffi Grow Rhondda, lle nad oes unrhyw beth yn costio mwy na £1.50. Mae hyn yn dangos pwysigrwydd gweithio gyda chymuned a gwrando arni wrth chwilio am gamau gweithredu pendant i wella bywydau pobl. Felly, llongyfarchiadau unwaith eto i dîm iechyd y cyhoedd Cwm Taf Morgannwg a thîm cymuned ddysgu Treherbert, ac edrychaf ymlaen at weld beth sydd gan y dyfodol i'w gynnig a pha weithgareddau pellach y maent yn eu cyflawni. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780674 275 En 2026-10-21T16:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9002&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780697 276 Cy 2026-10-21T16:00:43 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9045&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780688 277 Cy 2026-10-21T16:00:41 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9043&l=cy 261021-6 5. Datganiadau 90 Eiliad C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780690 278 Cy 2026-10-21T16:00:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9044&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 6 ar yr agenda heddiw, dadl ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv), Bil y GIG yn gyntaf. Cyn i mi alw ar Gwyn Williams, mae nifer fawr o siaradwyr yn gobeithio dod i mewn heddiw. Dwi'n mynd i ofyn i chi a ydych chi'n fodlon trio cwtogi er mwyn bod yn deg i'ch cyd-Aelodau er mwyn i mi drio galw cymaint â dwi'n gallu mewn hanner awr. Galwaf ar Gwyn Williams i wneud y cynnig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780698 279 Cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf I Cynnig NDM9275 Gwyn Williams Cefnogwyd gan Cristiana Emsley, Gareth Beer, Huw Thomas, Jane Dodds, Janet Finch-Saunders, John Davies, Kiera Marshall, Leticia Gonzalez, Lindsay Whittle, Lis McLean, Lyn Ackerman, Mike Hedges, Niamh Salkeld, Nick Carter, Paul Rock, Safa Elhassan, Sarah Cooper-Lesadd, Sera Evans, Shav Taj, Zaynub Akbar Cynnig bod y Senedd: 1. Yn nodi'r cynnig ar gyfer Bil y GIG yn gyntaf. 2. Yn nodi mai diben y Bil fyddai: a) cynyddu, lle bynnag y bo'n bosibl, ddarpariaeth meddygfeydd a chlinigau menter rhestr aros yn y GIG yn hytrach na thrwy'r sector preifat; b) ei gwneud yn ofynnol i bob bwrdd iechyd geisio a datblygu cynlluniau wedi'u costio ar gyfer gweithgareddau clinigol ychwanegol gan adrannau o fewn eu sefydliadau eu hunain cyn llunio contractau gyda darparwyr preifat; c) sefydlu rhagdybiaeth o blaid cynlluniau a arweinir gan y GIG dros ddarpariaeth y sector preifat mewn ymdrech i leihau rhestrau aros; d) rhoi awdurdod i arweinwyr clinigol y GIG wrthod cynigion darparwyr preifat pan gânt eu hystyried yn anniogel yn glinigol neu os oes diffyg trefniadau dilynol priodol; ac e) cyflwyno dyletswydd ar fyrddau iechyd i gyhoeddi data yn dryloyw ar ddefnyddio darpariaeth y sector preifat. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780699 280 Cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf I Cynigiwyd y cynnig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780703 281 En 2026-10-21T16:01:12 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9074&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 5083 5083 Gwyn Williams https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Mae'r ddadl hon, yn gryno, yn ymwneud â rhoi'r GIG yn gyntaf wrth benderfynu sut i leihau rhestrau aros, ac rwy'n ddiolchgar am y gefnogaeth drawsbleidiol ar y mater hwn. Dylwn ddatgan buddiant amlwg, fel rydych chi i gyd yn disgwyl i mi ei wneud beth bynnag, fy mod i'n feddyg llygaid ymgynghorol yn Ysbyty Singleton yn Abertawe. Rwyf wedi gweithio yn y GIG ers 23 mlynedd fel meddyg a 10 fel meddyg ymgynghorol. Rwy'n credu yn y GIG, yn gweithio yn y GIG, ac rwyf wedi gweld y problemau a'r cyfleoedd yn uniongyrchol. Mae ein clinigwyr yn adnabod eu cleifion, maent yn adnabod yr ysbytai ac yn bwysicach fyth, maent yn adnabod y systemau y maent yn gweithio ynddynt. Dylem roi cyfle iddynt gyflwyno cynlluniau ar gyfer lleihau rhestrau aros cyn gofyn i ddarparwyr preifat wneud hynny. Ac nid mater o wleidyddiaeth plaid yw hyn, neu o leiaf nid dyna ddylai fod. Rwy'n credu ein bod ni i gyd eisiau i bobl ledled Cymru gael gofal diogel ac amserol. Rydym eisiau i restrau aros leihau ac rydym eisiau i arian cyhoeddus ddarparu'r buddion mwyaf posibl i'n cleifion. Felly, am beth y mae'r cynnig hwn yn gofyn? Tri pheth: ffafrio darpariaeth dan arweiniad y GIG; rhoi pŵer i arweinwyr clinigol wrthod cynigion preifat anniogel neu drefniadau dilynol annigonol; a mynnu bod pob bwrdd iechyd yn cyhoeddi data ar ddarpariaeth breifat. A pham? Oherwydd rwy'n credu y gall rhoi'r GIG yn gyntaf ein helpu i ddarparu gofal mwy diogel, gweithio'n fwy effeithlon a gwneud gwell defnydd o arian y GIG. Ac fe roddaf sylw i bob un o'r pethau hyn yn eu tro. Darparu gofal mwy diogel. Dim ond un rhan o'r broses yn nhaith diagnosis a thriniaeth claf yw un apwyntiad neu lawdriniaeth. Nid yw, ac yn wir, ni all fod, yn rhywbeth sy'n sefyll ar ei ben ei hun. Yn yr un modd, ni all llawdriniaeth wneud hynny chwaith. Mae'r hyn sy'n digwydd wedyn yn bwysig hefyd, a chynt yn wir, gyda rhestru ac asesiadau cyn llawdriniaeth. Mae'n amlwg nad yw'n hynod ddiogel i anfon un ddolen o'r gadwyn hon at ddarparwr anghyfarwydd a bod y claf yn cael ei ddychwelyd wedyn. Gall clinigwyr ledled Cymru siarad am brofiadau, er enghraifft, gyda chleifion yn dychwelyd i'r GIG gyda rhyw fath o gymhlethdod yn dilyn llawdriniaeth gataract, er enghraifft, yn breifat trwy gontract allanol. Fe all ac fe ddylai'r cymhlethdodau hyn alw am driniaeth frys, sydd wedyn yn cael blaenoriaeth dros achosion a gynlluniwyd, fel atgyweirio twll y macwla. Byddai'r ddeddfwriaeth arfaethedig yn rhoi awdurdod i arweinwyr clinigol wrthod trefniadau preifat y maent yn eu hystyried yn anniogel neu lle nad oes ganddynt ofal dilynol priodol. Rhaid i'r bobl sy'n gyfrifol am ofal cleifion gael llais yn y ffordd y caiff y gofal hwnnw ei ddarparu—y bobl sy'n clirio'r llanast. Yn ail, gweithio'n fwy effeithlon. Mae timau GIG lleol yn adnabod y cleifion, yr adran a'r systemau, ond mae penderfyniadau i allanoli gwaith i gwmnïau'n gallu cael eu gwneud sawl lefel uwch eu pennau, cyn iddynt gael cyfle i gynnig ateb mewnol. Yn aml, os nad yw clinigwyr y cwmni'n adnabod y cleifion, ac na allant gael mynediad at gofnodion ac nad ydynt yn gyfrifol am ofal dilynol—nid oes gennym gofnod electronig am gleifion ledled Cymru, er enghraifft—mae penderfyniadau'n cael eu gohirio er mwyn gwneud i'r ffigurau edrych yn well dros dro. Ond mae bob amser yn dal i fyny'n waeth nag o'r blaen. Rwy'n hoff o gyfres HBO Chernobyl, lle mae'r Athro Valery Legasov yn dweud, 'Mae pob celwydd a ddywedwn yn creu dyled i'r gwir. Yn hwyr neu'n hwyrach mae'r ddyled honno'n cael ei thalu.' A phryd y digwydd hynny? Pan ddaw'r contract i ben yn yr achos hwn. Byddai'r cynnig hwn yn ei gwneud yn ofynnol i fyrddau iechyd geisio datblygu'r atebion hynny yn gyntaf: clinigau ychwanegol i'r cynllun rhestrau aros a rhestrau llawdriniaethau o fewn y GIG, wedi'u cynllunio gan y timau sy'n deall y gwasanaeth. Ac mae angen inni ystyried yr effaith ar ein gweithlu hefyd. Pan fydd clinigwyr yn torri eu horiau GIG i wneud mwy o waith darparwr preifat, sy'n talu'n well, rhaid dweud, mae'r sector preifat yn tyfu ac mae capasiti'r GIG yn crebachu. Down yn fwy dibynnol ar yr union ddarpariaeth sy'n mynd â'n staff, ac mewn gwirionedd, rydym yn talu i ddraenio'r union wasanaeth y mae angen i ni ei gryfhau. Os na all tîm y GIG gyflawni'r holl waith ychwanegol, byddai darpariaeth breifat yn parhau i fod yn opsiwn. Byddai'r Bil arfaethedig hwn ond yn sefydlu rhagdybiaeth o blaid cynlluniau dan arweiniad y GIG. Yn drydydd, gwneud gwell defnydd o arian cyhoeddus, os yn wir ein bod yn rhoi'r GIG yn gyntaf. Mae contractau preifat yn defnyddio arian cyhoeddus. Rwy'n credu bod Mabon yn ddiweddar wedi dweud bod £1.5 miliwn wedi'i wario dros y blynyddoedd diwethaf ar gontractau allanol. Byddai'r arian hwnnw o'i ddefnyddio mewn lleoliad GIG wedi helpu i ddatblygu gwasanaethau a gwneud gwelliant parhaol i adrannau ledled Cymru. Mae angen inni werthfawrogi a deall cost lawn y contractau, gan gynnwys trefniadau dilynol, cymhlethdodau ac unrhyw waith sy'n dychwelyd i wasanaethau'r GIG wedyn. Nid yw cataractau, er enghraifft—yn amlwg, rwy'n rhagfarnu o blaid cataractau—[Chwerthin.]—yn cael eu gwneud a chânt eu hanfon yn ôl. Mae angen llawdriniaeth ychwanegol ar gymhlethdodau, apwyntiadau mewn adrannau anafiadau llygaid, yn ogystal â phroblemau gweinyddol a achosir gan un llygad yn cael llawdriniaeth breifat trwy gontract allanol a'r llygad arall yn disgyn drwy'r rhwyd, sy'n ddelwedd ofnadwy. [Chwerthin.] Dylai byrddau iechyd gyhoeddi data tryloyw ar eu defnydd o ddarpariaeth breifat fel y gallwn weld beth sydd wedi'i brynu ac asesu'r hyn y mae'n ei ddarparu. A pham y mae hyn yn bwysig i etholwyr ledled Cymru? Oherwydd y tu ôl i bob ffigur rhestr aros mae unigolyn sy'n aros am driniaeth. Mae angen gofal diogel arnynt, triniaeth amserol, a hyder y bydd rhywun yn ysgwyddo cyfrifoldeb am eu gofal dilynol. Mae'r penderfyniad a wnawn heddiw yn effeithio ar allu'r GIG i drin cleifion yfory. Mae angen inni leihau rhestrau aros gan gryfhau'r gwasanaeth y bydd pobl yn parhau i ddibynnu arno. A pham y mae hyn yn bwysig i mi'n bersonol? Am mai dyna pam fy mod i yma. Dyma pam y deuthum i'r swydd hon a pham rwy'n eistedd yn y gadair hon: i roi cyfle i'r clinigwyr sy'n darparu gofal gynnig atebion. Mae gennym gyfle i roi capasiti, barn glinigol ac atebolrwydd y GIG wrth wraidd penderfyniadau ynghylch rhestrau aros—nid ymarfer drud, anniogel sy'n gohirio, plastr dros dro, sy'n erydu'r gwasanaeth iechyd rydym yn dibynnu arno. Gadewch inni sefyll dros y GIG. Gadewch inni roi'r GIG yn gyntaf. Gadewch inni ddangos i bobl Cymru ein bod o ddifrif ynghylch eu diogelwch, eu hamseroedd aros a'u harian cyhoeddus, drwy roi cyfle i'r bobl sy'n adnabod y cleifion ac sy'n darparu eu gofal i arwain. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780695 282 En 2026-10-21T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9302&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780719 283 En 2026-10-21T16:07:19 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9441&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780721 284 En 2026-10-21T16:07:23 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9445&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Reform UK, rydym yn cefnogi'r GIG. Rydym yn credu mewn GIG sy'n rhad ac am ddim pryd a lle bynnag y bo'i angen. Ac rydym yn credu mewn GIG sy'n cael ei ariannu'n briodol a GIG sy'n rhoi ei gleifion yn gyntaf. Mae gormod o bobl yng Nghymru yn aros yn rhy hir am driniaeth. Mae tua chwarter y bobl ar restr aros, ac nid yw amseroedd aros o ddwy flynedd wedi'u dileu fel yr addawyd. Mae adrannau damweiniau ac achosion brys ledled Cymru yn parhau i fod o dan bwysau aruthrol, ac mae ein capasiti gofal wedi'i gynllunio yn dal i fod yn llai na'r hyn sydd ei angen. Gall pawb sy'n rhyngweithio â'n GIG weld bod y staff o dan bwysau, fod angen buddsoddiad ar yr ystad, ac nad yw'r system yn cyflawni'r canlyniadau y mae'r cyhoedd yn eu haeddu. Ond rydym hefyd yn gwybod nad yw taflu arian at broblem yn ei datrys yn awtomatig. Ni allwn ddatrys problemau capasiti yn ein GIG os ydym yn gwrthod edrych ar bob arf ymarferol sydd ar gael i ni. Felly, ni allwn greu risg o eithrio darparwyr gofal iechyd annibynnol yn llwyr os gallant ddarparu gofal o safon sy'n clirio ôl-groniadau. Nid oes gennyf ddiddordeb mewn preifateiddio na chodi tâl ar gleifion. Mae gennyf ddiddordeb mewn defnyddio capasiti ychwanegol wedi'i ariannu o bwrs y GIG ac yn rhad ac am ddim i'r claf. Nawr, nid wyf yn credu bod y cynnig sydd o'n blaenau heddiw yn ceisio eithrio'r sector preifat yn llwyr. Ond rwy'n pryderu y gallai'r Bil arwain at set o ofynion cyfreithiol sy'n ei gwneud hi'n rhy anodd inni ddefnyddio capasiti annibynnol pan fo angen. Mae cleifion eisiau cael eu trin o fewn amser rhesymol a derbyn gofal sy'n ddiogel ac yn effeithiol. Os yw'r Bil hwn yn arwain at sefyllfa lle mae pobl yn aros blynyddoedd am ofal y GIG am nad yw'r system yn gallu defnyddio ei gallu annibynnol, byddai wedi methu cyflawni cenhadaeth graidd ein GIG: rhoi cleifion yn gyntaf. Nid wyf yn gwrthwynebu'r egwyddor o sicrhau bod y GIG yn cael ei reoli a'i ariannu'n briodol cyn chwilio am atebion amgen. Ac rwy'n gefnogol i'r mesurau sy'n cryfhau'r GIG, yn gwella atebolrwydd ein byrddau iechyd ac yn annog buddsoddiad yn ein gweithlu a'n hystadau. Ond gallai unrhyw Fil sy'n eithrio atebion o ran capasiti ymarferol wneud cam yn y pen draw â'r union bobl y mae'n ceisio eu diogelu. Felly, rwy'n edrych ymlaen at weld manylion y Bil hwn, a byddaf yn ei farnu ar ei allu i gael triniaeth i bobl yn gynt tra'n diogelu egwyddor sylfaenol y GIG o ofal am ddim pryd a lle bynnag y bo'i angen. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780714 285 En 2026-10-21T16:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9602&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780717 286 En 2026-10-21T16:10:21 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9623&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike A gaf i ddiolch i Gwyn am gyflwyno hyn heddiw? Rwy'n aelod o'r Gymdeithas Iechyd Sosialaidd, ac wedi ymrwymo i wasanaeth iechyd a ariennir yn gyhoeddus ac a ddarperir yn gyhoeddus. Mae'r GIG, er gwaethaf yr amseroedd aros a'r pwysau ariannol, yn cael ei gefnogi gan y mwyafrif helaeth o bobl yng Nghymru. Pan ystyriwch gost darpariaeth iechyd yn UDA, mae'r GIG yn darparu gwerth ardderchog am arian. Yn UDA, costau meddygol yw prif achos methdaliad personol. Rwy'n credu mewn gwasanaeth iechyd a ddarperir yn uniongyrchol gan weithwyr iechyd proffesiynol ac a ariennir ac a gyflogir yn gyhoeddus. Mae'r sector preifat yn gweld cyfleoedd i elwa o'r gwasanaeth iechyd, gan gymryd y gwasanaethau hawdd eu darparu, nid darparu'r rhai drud ac anodd eu darparu. Lle bynnag y bo modd, rwy'n cefnogi cyflwyno cynlluniau rhestrau aros, llawdriniaethau a chlinigau o fewn y GIG yn hytrach na thrwy'r sector preifat. Mae'r sector preifat yn chwilio am gyfleoedd i elwa ar iechyd a ariennir yn gyhoeddus. Fy nod yw gwasanaeth iechyd a ddarperir yn hollol uniongyrchol heb unrhyw wariant iechyd a ariennir yn gyhoeddus yn gollwng allan i'r sector preifat. Rwy'n cefnogi cynyddu gweithgarwch llawfeddygol trwy glinigau penwythnos a gyda'r nos, agor canolfannau diagnostig a thriniaeth newydd a chreu mwy o wasanaethau cymunedol i leihau galw mewn ysbytai. Mae gennym ddatblygiadau mewn deallusrwydd artiffisial hefyd sy'n rhoi dadansoddiadau a thriniaethau i ni. Dylai pob bwrdd iechyd ddatblygu cynlluniau wedi'u costio ar gyfer gweithgarwch clinigol ychwanegol gan adrannau yn eu sefydliadau cyn ystyried ymrwymo i gontractau gyda darparwyr preifat. Rhaid iddynt rymuso ac ymddiried mewn staff clinigol. Rwy'n credu mai dyna un o'r problemau mawr sydd gennym: diffyg parodrwydd i ymddiried yn y staff clinigol. Mae Cymdeithas Feddygol Prydain wedi mynegi pryder am rôl gynyddol darpariaeth gofal iechyd preifat yn y GIG, yn enwedig o ran preifateiddio gwasanaethau'r GIG. Maent yn dadlau y dylai cwmnïau gofal iechyd preifat orfod cydymffurfio â'r un safonau â darparwyr y GIG, gan gynnwys adrodd yn dryloyw ar ddigwyddiadau diogelwch cleifion a pherfformiad. Mae Cymdeithas Feddygol Prydain yn cefnogi cyfundrefn newydd ar gyfer dewis darparwyr ar gyfer y GIG i gyfyngu ar drefniadau caffael gyda darparwyr sector annibynnol a sicrhau cynaliadwyedd y GIG. Maent hefyd yn dadlau dros well goruchwyliaeth ar breifateiddio ac yn argymell y dylai darparwyr y sector annibynnol ar gyfer gwasanaethau'r GIG orfod cydymffurfio â'r un gofynion â darparwyr y GIG. Rwy'n rhannu pryder llawer yn y gwasanaeth iechyd y bydd cynyddu'r ddibyniaeth ar ddarparwyr preifat yn erydu cynaliadwyedd hirdymor y GIG a phen draw hynny fydd colli ein gwasanaeth iechyd gwladol, a chael gwasanaeth iechyd a ariennir yn gyhoeddus ac a ddefnyddir gan y cyhoedd mewn ysbytai preifat a mannau preifat yn lle hynny. A'r broblem wedyn yw na fydd y sector preifat eisiau gwneud gofal damweiniau ac argyfwng. Ni fyddant eisiau gwneud unrhyw beth sy'n anodd. Byddant eisiau gwneud y pethau haws i ddelio â nhw. Rwy'n credu ei bod yn wirioneddol bwysig ein bod ni'n sefyll dros y GIG, a dyna rwy'n ei wneud nawr. A gaf i ddweud yn olaf, fod y gwasanaeth iechyd yn cael ei ariannu ar gyfer darparu gwasanaethau, nid fel peiriant arian parod i'r sector preifat? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780724 287 En 2026-10-21T16:13:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9791&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Mae fy nghyd-Aelodau yn y Ceidwadwyr Cymreig a minnau'n credu'n llwyr fod angen inni wneud mwy i gynyddu capasiti yn y GIG. Mae angen inni wneud llawer mwy i leihau rhestrau aros cywilyddus y GIG, sy'n gadael ein hetholwyr yn dihoeni mewn poen. Mae angen inni rannu data'n well a rhoi mwy o reolaeth ac awdurdod i feddygon ymgynghorol ac arbenigwyr. Ond ni ddylai hynny fod ar draul y sector preifat. Mae gan y sector preifat le yn ein system gofal iechyd. Nid y sector preifat yw'r gelyn. Gall ategu ac adeiladu ar gynnig y GIG. Y GIG fydd y crème de la crème bob amser, ond dylem gael cymaint o arfau yn ein harfogaeth ar gyfer darparu'r gofal gorau posibl i gleifion. Ac o'm rhan i, mae hynny'n cynnwys y sector preifat. Dylem fod yn defnyddio darparwyr preifat. Ond trwy fynd ar ôl y sector preifat, rydych chi'n creu risg o gynyddu pwysau ar ein GIG sydd eisoes dan bwysau. Nid yn unig y gellir defnyddio darparwyr preifat i helpu i leihau amseroedd aros, gallant leddfu'r pwysau ar y gwasanaeth iechyd mewn ffyrdd eraill hefyd, trwy ddarparu capasiti ychwanegol ac arbenigedd arbenigol. Yn ddiweddar, cyfarfûm ag Icon Group, cwmni o Awstralia, sy'n barod i ailagor hen ganolfan ganser Rutherford yng Nghasnewydd. Ydy, mae'n gwmni preifat, ond mae'n barod i weithio gyda Llywodraeth Cymru a'r byrddau iechyd i weld cleifion y GIG. Dim ond un enghraifft yw honno, ond mae yna lawer o sefydliadau allan yno mewn sefyllfa debyg. Edrychwch ar Newmedica. Maent ymhlith y rhai sy'n darparu fwyaf o wasanaethau offthalmoleg a ariennir gan y GIG, ac yn trin bron i 14,500 o gleifion ledled Cymru. Pam y byddem ni'n mynd ati i'w hatal rhag cyflawni eu gwaith hanfodol? Byddai'r cynnig o'n blaenau yn gorfodi pob bwrdd iechyd i ddatblygu cynlluniau wedi'u costio ar gyfer gweithgarwch ychwanegol y GIG cyn ymrwymo i gontract sector preifat. Byddai rhai'n dadlau bod hyn yn swnio'n rhesymol ar yr wyneb, ond beth sy'n digwydd pan nad oes gan y GIG allu i gyflawni'n ddigon cyflym? A ydym yn mynd i wneud i gleifion aros hyd yn oed yn hwy na sy'n rhaid iddynt tra bod cynllun arall yn cael ei lunio? Os gall adran GIG ddarparu triniaeth yn brydlon ac yn gosteffeithiol, dylid rhoi pob cyfle iddi wneud hynny. Os gall darparwr annibynnol drin claf yn ddiogel yn gynt, ac am gost briodol, rhaid i fyrddau iechyd gadw'r hyblygrwydd i ddefnyddio hynny fel opsiwn. Mae angen inni weld mwy o waith cydgysylltiedig rhwng y GIG a'r sector preifat, nid llai ohono, ac rwy'n ofni mai dyna fydd yn digwydd os aiff y cynnig hwn drwodd. Rydym yn mynd i gefnogi'r cynnig hwn heddiw, ac fe gofnodaf fy mod, mewn gwirionedd, yn ofni bod hwn yn achos o dorri'ch trwyn i sbeitio'ch wyneb yn erbyn y sector preifat ar yr un pryd. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780713 288 En 2026-10-21T16:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9902&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780718 289 En 2026-10-21T16:15:31 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=9933&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 12189 12189 Safa Elhassan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12189 Elhassan, Safa Rwyf innau hefyd yn datgan buddiant fel offthalmolegydd ymgynghorol sy'n gweithio yn y GIG yn Abertawe. Contractau drud, gofal tameidiog, cyfleoedd a gollwyd i gryfhau ein GIG: dyma'r pryderon rwy'n eu cydnabod nid yn unig fel Aelod o'r Senedd, ond hefyd fel clinigydd sy'n trin cleifion. Diolch i fy nghyd-Aelod Gwyn am gyflwyno'r cynnig hwn, ac rwy'n ei gefnogi. Rydym i gyd eisiau rhestrau aros byrrach. Rydym i gyd eisiau i gleifion gael eu trin yn gynt. Ac rydym i gyd yn cydnabod y gwaith anhygoel y mae staff y GIG yn ei wneud i alluogi hynny i ddigwydd. Ond nid faint o gleifion y gallwn eu trin heddiw yw'r cwestiwn, ond a allwn ni adeiladu'r capasiti i drin cleifion yfory. Gadewch imi esbonio'r hyn a welais. Cleifion a gafodd asesiadau cyn llawdriniaeth gataract gan ddarparwr allanol, daw'r trefniant hwnnw i ben, mae'r claf yn dychwelyd i'r GIG, ac angen asesiad arall cyn cael llawdriniaeth. Dyna apwyntiad arall, cost arall, ac oedi eto. A phan fydd cymhlethdodau'n digwydd, mae cleifion yn dychwelyd at dimau'r GIG, yn ddigon priodol, gan ychwanegu at lwyth gwaith gwasanaeth sydd eisoes dan bwysau. Mae cydweithwyr mewn arbenigeddau eraill wedi adrodd rhwystredigaethau tebyg. Ddirprwy Lywydd, nid mater o feirniadu darparwyr unigol yw hyn. Mae'n ymwneud â chwestiynu a yw ein system yn gwneud y defnydd gorau o arian cyhoeddus ac arbenigedd clinigol, oherwydd gall rhestrau aros ymddangos yn fyrrach heb i'r GIG ddod yn gryfach. Felly, dyna sydd wrth wraidd y ddadl hon. Ym mae Abertawe, mae ein hadroddiad perfformiad yn nodi bylchau o ran capasiti asesiadau cyn llawdriniaeth gataract a chyfleoedd i wella'r defnydd o theatrau. Mae gennym y clinigwyr, mae gennym yr arbenigedd, a'r hyn sydd ei angen arnom yw'r gallu i gyflawni. Ac mae hynny'n golygu buddsoddi mewn clinigau asesu, ein theatrau, ein gweithlu, a'r arweinyddiaeth glinigol sydd ei hangen i ailgynllunio gwasanaethau. Mae hynny'n golygu gofyn i'n timau rheng flaen beth y gallant ei gyflawni gyda'r gefnogaeth gywir. Ac mae'n golygu sicrhau bod ein harweinwyr clinigol yn rhan o benderfyniadau ynghylch contractau allanol, diogelwch cleifion a dilyniant mewn gofal. A rhaid inni hefyd fod yn dryloyw ynghylch costau, canlyniadau a phwy sy'n parhau'n gyfrifol am gleifion pan ddaw contractau i ben. Ddirprwy Lywydd, nid wyf yn dadlau na ddylai fod rôl byth i ddarpariaeth allanol. Rwy'n dadlau na ddylai atebion dros dro gymryd lle capasiti parhaol y GIG. Dylai pob punt a wariwn wneud mwy na lleihau'r rhestr aros heddiw. Lle bo'n bosibl, dylai gryfhau gwasanaeth ar gyfer yfory. Rydym yn trin cleifion heddiw, rydym yn hyfforddi'r clinigwyr ar gyfer yfory, ac rydym yn adeiladu ein GIG ar gyfer y dyfodol. A'r egwyddor hon yw'r rheswm pam y credaf y dylid datblygu'r cynnig hwn, a dyna pam rwy'n ei gefnogi. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780727 290 En 2026-10-21T16:18:22 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10104&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 8650 8650 Gareth Beer AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8650 Beer, Gareth Rwy'n credu bod uchelgeisiau teilwng gan Fil y GIG yn gyntaf, cyhyd â bod y GIG yn gallu darparu'r gofal pan fo angen. Y cyfan y mae fy etholwyr yn gofyn amdano yw canolfan feddygol leol neu ysbyty a all eu trin yn gyflym, gydag arbenigedd lleol. Mae Gwyn Williams wedi siarad yn fynych ynglŷn â sut y mae ffiniau byrddau iechyd yn atal symudiad cleifion, staff ac arbenigwyr. Mae hyn yn golygu bod gwasanaethau'n dameidiog, wedi'u dyblygu ac yn profi oedi. Ni ddylid gwrthod mynediad i gleifion oherwydd eu bod yn byw ar yr ochr anghywir i ffin bwrdd iechyd. Ni ddylai fod loteri cod post o ran triniaeth na chanlyniadau. Cydnabu grŵp cynghori'r Gweinidog y llynedd fod trefniadau rhanbarthol de facto eisoes wedi'u sefydlu'n eang a galwodd am weithio rhanbarthol cryfach. Er mwyn cefnogi'r Bil, mae angen clir am fwy o staff meddygol. Rwy'n croesawu cyhoeddiad y Llywodraeth am 253 o swyddi nyrsys graddedig ychwanegol yn ddiweddar, ond mae'r Coleg Nyrsio Brenhinol wedi dweud bod yr ansicrwydd wedi achosi gostyngiad enfawr yn nifer y bobl sy'n cael graddau nyrsio yng Nghymru. Dylai'r Bil hwn alw am fwy o dryloywder hefyd. Dylai byrddau iechyd gyhoeddi gwybodaeth glir am y defnydd o ddarparwyr preifat, gan gynnwys costau, gweithgareddau a chanlyniadau. Byddai hynny'n caniatáu i'r cyhoedd farnu a yw gwariant yn arwain at gapasiti GIG parhaol neu atebion tymor byr yn unig. Rhaid i ddull GIG yn gyntaf gynnwys atebolrwydd cryfach. Am ormod o amser, mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu ymagwedd led braich at reoli'r GIG. Rhaid i Weinidogion arfer goruchwyliaeth gadarnach a gosod disgwyliadau clir pan fydd perfformiad, y broses o wneud penderfyniadau neu ddiogelwch cleifion yn dioddef. Dylid rhannu arferion llwyddiannus ledled Cymru. Mae ein GIG angen trefn reoli sy'n cael ei gyrru gan ganlyniadau, nid gan broses. Rhaid inni ganiatáu i'n gweithwyr iechyd proffesiynol rheng flaen ganolbwyntio ar y pethau pwysicaf: eu cleifion. Yr hyn sydd ei angen yw triniaeth gyflymach, gofal mwy diogel a gwell defnydd o arian cyhoeddus. Mae'n ymwneud â meithrin capasiti a gwydnwch mewn gwasanaeth iechyd gwladol sy'n perthyn i ni i gyd. Gadewch inni roi'r GIG yn gyntaf, chwalu'r rhwystrau sy'n peri oedi mewn gofal, cryfhau goruchwyliaeth ddemocrataidd a sicrhau bod pob penderfyniad yn dechrau ac yn gorffen gyda'r hyn sydd orau i gleifion Cymru. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780722 291 En 2026-10-21T16:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10202&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780725 292 En 2026-10-21T16:20:54 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10256&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 12175 12175 Shav Taj AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav Ddirprwy Lywydd, yn amlwg, nid oes neb yn y Siambr hon eisiau i gleifion orfod aros yn hwy am driniaeth. Ac os oes capasiti ar gael a all gael eu llawdriniaeth wedi'i gwneud yn ddiogel yn gynt i rywun, rwy'n deall pam y mae Llywodraethau, gan gynnwys Llywodraeth Cymru flaenorol, wedi edrych ar y sector preifat. Ond rwy'n credu bod y ddadl heddiw yn gofyn inni edrych y tu hwnt i'r rhestrau aros uniongyrchol ac ystyried pa fath o GIG rydym eisiau ei adeiladu ar gyfer y dyfodol. A dyna lle rwy'n credu bod yn rhaid i'r gweithlu gael rhan ganolog yn y drafodaeth. Yma yng Nghymru, mae 'Agenda ar gyfer Newid' yn darparu'r fframwaith ar gyfer cyflogau, a'r telerau ac amodau pwysig ar gyfer staff y GIG a gyflogir yn fwyaf uniongyrchol. Mae Unison Cymru wedi rhybuddio na all byrddau iechyd ddisgwyl recriwtio a chadw staff heb fynd i'r afael â chyflogau'r GIG. Mae hefyd wedi bod yn hollol eglur wrth alw am ddiogelu'r GIG yng Nghymru rhag preifateiddio. Felly, pan fydd arian cyhoeddus yn cael ei wario ar brynu gwasanaethau ychwanegol a chapasiti y tu allan i GIG Cymru, dylem ofyn nid yn unig, 'Faint o gleifion fydd hyn yn eu trin heddiw?' ond hefyd, 'Beth y mae hyn yn ei wneud mewn gwirionedd o ran y capasiti a materion gweithlu ein GIG ar gyfer yfory?' Nid oes angen i hon fod yn ddadl ideolegol. Lle mae capasiti preifat yn gwbl angenrheidiol i sicrhau bod cleifion yn cael triniaeth yn gynt, dylem fod yn bragmataidd. Dyna pam rwy'n cefnogi'r egwyddor o GIG yn gyntaf, ond nid oes raid i GIG yn gyntaf olygu GIG yn unig wrth gwrs. Ond dylai ein huchelgais fwy hirdymor bob amser fod yn llawer mwy; dylai olygu adeiladu cryfder a chapasiti ein GIG a'r gwasanaethau cyhoeddus o'i gwmpas. Mae'n golygu bod ein GIG a'n gofal cymunedol yn gweithio gyda'i gilydd yn hytrach na thrin iechyd a gofal cymdeithasol fel systemau ar wahân. Mae'n golygu cydnabod nad yw iechyd yn dechrau wrth ddrws yr ysbyty. Mae'n golygu mynd i'r afael â'r anghydraddoldebau economaidd-gymdeithasol sy'n arwain at iechyd gwael. Mae'n golygu mynd i'r afael ag iechyd meddwl yn gynt cyn i bobl wynebu argyfwng. Ac mae'n golygu wynebu rhai o achosion dyfnaf trawma a salwch yn ein cymunedau, gan gynnwys trais yn erbyn menywod a phlant, cam-drin domestig, a mathau eraill o gamdriniaeth. Oherwydd rhaid i GIG yn gyntaf olygu mwy na dim ond gofyn ble y byddwn yn trin rhywun pan fyddant yn sâl. Rhaid iddo hefyd olygu creu'r amodau lle mae llai o bobl yn mynd yn sâl, llai o bobl yn mynd i argyfwng, a llai o deuluoedd angen ymyrraeth argyfwng. Felly, i mi, mae hynny hefyd yn ymwneud â dal gafael ar egwyddor sylfaenol ein GIG fod gofal iechyd yn nwydd cyhoeddus, yno i bobl pan fydd ei angen arnynt, beth bynnag y bo'u modd neu eu cefndir. Ac fel y nododd Aneurin Bevan yr egwyddor honno'n syml: 'Ni all unrhyw gymdeithas alw ei hun yn waraidd os gwrthodir cymorth meddygol i rywun sâl oherwydd diffyg modd.' Ddirprwy Lywydd, ein cyfrifoldeb ni yn amlwg yw diogelu'r egwyddor honno, a gwneud iddi weithio ar gyfer yr heriau sy'n wynebu Cymru heddiw. Mae dod â rhestrau aros i lawr yn bwysig, ond felly hefyd y mae adeiladu'r GIG, y gweithlu, y gwasanaethau cymunedol a'r gymdeithas iachach honno sy'n sicrhau ein bod yn gadael ein GIG yn gryfach nag y daethom ato'n gyntaf. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780730 293 En 2026-10-21T16:24:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10451&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub Diolch i Gwyn am ddod â'r ddadl hon i'r Siambr. Rwy'n falch o gyfrannu at y ddadl sy'n taflu goleuni ar bwysigrwydd cadw ein GIG mewn dwylo cyhoeddus, a pheidio â dioddef preifateiddio cynyddol. Ar ryw adeg, bydd pob un ohonom yn dibynnu ar y GIG. Mae wedi gofalu am ein hanwyliaid a'n cymunedau ar eu hadegau o angen. Ac mae'n rhaid inni ddiogelu gwasanaeth sy'n darparu gofal am ddim pryd a lle bynnag y bo'i angen. Mae Caerdydd yn aml yn hyb ar gyfer gwasanaethau GIG arbenigol sy'n gwasanaethu pobl o bob cwr o Gymru. Mae fy etholaeth, Caerdydd Ffynnon Taf, yn gartref i Ysbyty Athrofaol Cymru, Ysbyty Brenhinol Caerdydd, Ysbyty Plant Arch Noa Cymru ac Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre. Mae'r ysbytai hyn wedi bod yn gofalu am bobl o bob cwr o Gymru ers degawdau, a gydag oddeutu 700,000 o bobl ar restrau aros y GIG yng Nghymru, rhaid mai'r ateb yw buddsoddi yn ein gwasanaeth iechyd cyhoeddus. Mae hyn yn arbennig o bwysig yn achos iechyd menywod. Er eu bod yn fwy na hanner y boblogaeth, mae anghenion gofal iechyd penodol menywod wedi cael eu hanwybyddu a'u tanariannu yn y gorffennol. Dim ond un enghraifft yw endometriosis. Mae'r cyflwr gwanychol hwn yn effeithio ar oddeutu un o bob 10 menyw, ac o ystyried pryderon am ddyfodol unig ganolfan endometriosis achrededig gan Gymdeithas Endosgopi Gynaecolegol Prydeinig y GIG yng Nghaerdydd, rhaid i ddiogelu'r gwasanaethau arbenigol hyn barhau i fod yn flaenoriaeth i ni. Mae mwy o ddibyniaeth ar ofal iechyd preifat yn creu perygl o system ddwy haen, lle mae'r rhai sy'n gallu fforddio triniaeth yn cael help yn gynt, tra bod eraill na allant ei fforddio'n cael eu gadael i aros am flynyddoedd. Felly, Ddirprwy Lywydd, yn y pen draw, rhaid inni fuddsoddi yn ein GIG a diogelu ei ddarpariaeth gyhoeddus pryd a lle bynnag y bo'i angen. Byddai Bil GIG sy'n cryfhau'r egwyddorion hyn yn gam cadarnhaol ymlaen i bobl Cymru. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780726 294 En 2026-10-21T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10502&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780728 295 Cy 2026-10-21T16:26:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10572&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, Mabon ap Gwynfor. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780729 296 Cy 2026-10-21T16:26:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10577&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ap Gwynfor, Mabon Diolch, Ddirprwy Lywydd. Dwi'n croesawu'r cyfle i gyfrannu i'r ddadl yma ac ymateb i'r cynnig sydd o'n blaenau ni. Dwi hefyd am ddiolch i'r Aelod dan sylw am fod yn eiriolwr diflino dros ein gwasanaeth iechyd, a dwi'n gwybod ei fod yn dod â phrofiad proffesiynol gwerthfawr iawn i'r ddadl hon heddiw. Mae yna lawer iawn yn y cynnig y gall y rhan fwyaf o Aelodau ar draws y Siambr ei gefnogi, fel rydyn ni wedi ei glywed. Rydyn ni oll eisiau gwasanaeth iechyd gwladol cryfach yng Nghymru, gyda mwy o ofal yn cael ei ddarparu mewn lleoliadau NHS lle bynnag y bo modd, a chleifion yn cael gofal amserol, diogel ac o safon uchel. Fel Llywodraeth, rydyn ni'n gadarn yn ein cred bod y gwasanaeth iechyd yn perthyn i bobl Cymru, ac er y byddai rhai cymeriadau gwleidyddol a'u noddwyr cyfoethog amheus ac anatebol yn hoffi meddwl fel arall, dyw ein gwasanaeth iechyd gwerthfawr ni ddim ar werth a fydd o byth ar werth tra byddwn ni wrth y llyw. Fe wnaethon ni etifeddu ôl-groniad sylweddol o gleifion sydd wedi aros yn rhy hir am driniaeth. Ein blaenoriaeth ni felly yw adeiladu capasiti'r NHS, cynyddu gweithgarwch a rhoi'r gefnogaeth sydd ei hangen ar dimau clinigol i drin mwy o gleifion yn ddiogel o fewn NHS Cymru. Mae'r Llywodraeth yn cytuno â'r egwyddorion canolog y tu ôl i'r cynnig. Mi ddylai capasiti'r NHS gael ei ddatblygu a'i ddefnyddio bryd bynnag y bo modd. Dylai penderfyniadau gael eu harwain gan ystyriaethau clinigol. Mae'n rhaid rhoi diogelwch cleifion yn gyntaf a rhaid i gapasiti ychwanegol bod yn dryloyw efo mesurau llywodraethiant priodol ar waith. Y cwestiwn yw: beth yw'r ffordd orau o gyflawni'r ymrwymiadau rydyn ni wedi'u gwneud i bobl Cymru, yn enwedig ein hymrwymiad i leihau amseroedd aros a chael gwared ar yr arosiadau hiraf? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780733 297 En 2026-10-21T16:28:13 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10695&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Mae ein cynllun ailosod a chyflawni ar gyfer gofal wedi'i gynllunio yn canolbwyntio'n gadarn ar yr amcan hwnnw. Datblygwyd y cynllun gydag arweinwyr clinigol cenedlaethol, arweinwyr arbenigol ac arbenigwyr gweithredol y GIG. Mae'n cynyddu capasiti a chynhyrchiant y GIG, yn ailgynllunio llwybrau ac yn archwilio hybiau llawfeddygol a diagnostig pwrpasol. Nid prynu gweithgaredd tymor byr yn unig yw ein nod, ond adeiladu gwasanaeth GIG cryfach a mwy cynaliadwy. Rydym eisoes yn gweld y dull hwn o weithredu yn cefnogi cynnydd ar fynd i'r afael ag amseroedd aros o fwy na 104 wythnos, gyda'r rhan fwyaf o weithgareddau ychwanegol yn cael eu darparu o fewn GIG Cymru ei hun. Drwy bwyso ar arbenigedd ein timau clinigol a gweithredol, cryfhau cynllunio wythnosol a gwneud gwell defnydd o'r capasiti presennol, rydym yn cefnogi mwy o gleifion i gael gofal o fewn y GIG, gyda chapasiti annibynnol yn cael ei ddefnyddio yn ddetholus lle bo angen. Mae arweinyddiaeth glinigol yn rhedeg drwy'r cynllun drwyddo draw. Mae arweinwyr clinigol yn nodi cyfleoedd i gynyddu cynhyrchiant, ailgynllunio llwybrau a chynyddu gweithgarwch yn ddiogel, gan gadw penderfyniadau i ganolbwyntio ar yr hyn sydd orau i gleifion. Ddirprwy Lywydd, ein prif gyfrifoldeb fel Llywodraeth yw cyflawni'r rhaglen lywodraethu. Mae hynny'n golygu lleihau amseroedd aros, dileu amseroedd aros gormodol a sicrhau bod cleifion yn cael triniaeth pan fydd ei angen arnynt. Nid yw ffiniau sefydliadol yn bwysig i bobl sy'n aros am lawdriniaeth, diagnosteg neu apwyntiadau cleifion allanol. Cael gofal diogel ac amserol sy'n bwysig iddynt. Disgwylir i fyrddau iechyd wneud y mwyaf o gapasiti'r GIG trwy wella cynhyrchiant, trwy ddefnyddio eu gweithlu'n effeithiol a chryfhau llwybrau clinigol. Ond rhaid i fyrddau iechyd wneud dewisiadau cyfrifol hefyd. Disgwylir iddynt ystyried sut y gellir gwneud y mwyaf o gapasiti'r GIG cyn comisiynu darpariaeth ychwanegol. Nid dull newydd yw hwn; mae'r GIG wedi comisiynu gwasanaethau gan ddarparwyr allanol lle bo angen i ategu ei gapasiti ei hun. Lle byddai cleifion fel arall yn wynebu oedi gormodol, rhaid i fyrddau iechyd gadw'r gallu i gynllunio gwasanaethau o amgylch angen clinigol, capasiti lleol a'r cyfrifoldeb i leihau amseroedd aros niweidiol. Yn bwysig, mae trefniadau cadarn eisoes ar waith i sicrhau atebolrwydd a thryloywder. Mae byrddau iechyd yn cyhoeddi perfformiad gofal wedi'i gynllunio bob mis, gan gynnwys cynnydd yn erbyn trywyddau cyflawni, amseroedd aros, gweithgaredd a chynlluniau adfer. Mae Llywodraeth Cymru yn craffu ar gyflawniad yn wythnosol fel y gellir mynd i'r afael â materion sy'n dod i'r amlwg yn ddioed. Ddirprwy Lywydd, rhaid i ddiogelwch cleifion aros yn ganolog i bob penderfyniad a wnawn. Pan ddefnyddir capasiti ychwanegol, rhaid i drefniadau sefydledig sicrhau bod gofal yn ddiogel, yn briodol yn glinigol ac yn cael ei fonitro'n gywir, gan gynnwys ansawdd, canlyniadau, gofal dilynol a dilyniant mewn gofal. Rhaid i arweinwyr clinigol allu codi pryderon lle nad yw'r trefniadau a argymhellwyd yn darparu triniaeth ddiogel, llywodraethu effeithiol neu ofal dilynol priodol, a rhaid gweithredu ar y pryderon hynny. Mae'r cynnig hefyd yn codi cwestiynau pwysig am gynaliadwyedd gwasanaethau gofal wedi'i gynllunio yn y dyfodol. Ochr yn ochr â mynd i'r afael ag amseroedd aros, rhaid inni adeiladu system gryfach a mwy gwydn trwy fwy o lawdriniaethau gofal dydd, mwy o gynhyrchiant, llai o weithgaredd dilynol diangen a gwell defnydd o ddiagnosteg a theatrau. Mae'r grŵp arbenigol sy'n ystyried hybiau llawfeddygol a diagnostig yn ganolog i'r gwaith hwnnw. Gallai cyfleusterau dewisol pwrpasol ddiogelu gofal wedi'i gynllunio rhag pwysau gofal argyfwng, gwella mynediad a chefnogi model mwy cynaliadwy dan arweiniad y GIG. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780731 298 En 2026-10-21T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10802&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780776 299 Cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780737 300 Cy 2026-10-21T16:32:02 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=10924&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Mi rydym ni'n cefnogi egwyddorion y cynnig, sef gwneud y mwyaf o gapasiti'r NHS a chryfhau darpariaeth gynaliadwy oddi mewn iddo lle bynnag mae hynny'n briodol yn glinigol. Mae'r gyfraith bresennol, gan gynnwys Deddf Caffael y Gwasanaeth Iechyd (Cymru) 2024, eisoes yn cefnogi darparu cydweithredol a chomisiynu hyblyg. Trwy ddisgwyliadau cenedlaethol clir, llywodraethiant cryf a rheoli perfformiad tryloyw, gellir cyflawni'r nodau hyn gan ganiatáu i'r byrddau iechyd sicrhau gofal diogel ac amserol. Felly, does dim rheidrwydd, fel y saif pethau, i gyflwyno Deddf newydd eto. Mae yna le i edrych ar gryfhau llywodraethiant, ac mi ydyn ni'n gwneud hynny, a sicrhau tryloywder, sydd yn rhywbeth rydym ni hefyd yn ei wneud. Os ydym ni'n gweld nad yw hyn yn cael y canlyniadau rydym ni'n eu dymuno, efallai y gellir dod yn ôl ac edrych eto ar Ddeddf newydd. Ond mae yna bethau y gellir eu gwneud ar hyn o bryd, ac yr ydym ni fel Llywodraeth newydd yn eu gwneud, sydd ddim yn golygu bod angen deddfu—ac wrth gwrs, does dim angen deddfu yn ddiangen chwaith. Mae Cymru hefyd wedi dilyn dull gwahanol o fuddsoddi mewn seilwaith, gan wneud llai o ddefnydd o PFI na Lloegr yn y gorffennol. Mae Cymru hefyd wedi datblygu modelau eraill i gryfhau rôl y sector cyhoeddus, gwella tryloywder a sicrhau mwy o fudd i gymunedau. All cleifion ddim aros os oes camau gweithredu y gellir eu cymryd rŵan. Maen nhw'n dyheu am weld newid positif rŵan, ac mae eu galwadau nhw'n gwbl gyfiawn. Y prawf yw a yw'r gofal yn ddiogel, yn amserol, yn rhad ac am ddim ar y pwynt o ddefnyddio, ac yn sicrhau'r canlyniadau gorau lle bynnag mae'n cael ei gomisiynu. Mi fyddwn ni bob amser yn ceisio cryfhau darpariaeth yr NHS, gan gydnabod hefyd bod rhaid i fyrddau iechyd allu gweithredu'n gyfrifol pan fydd angen capasiti ychwanegol i atal niwed y gellir ei osgoi. Am y rhesymau hynny, rydym ni'n cefnogi'r cynnig. Rydym ni'n gwneud hynny ar y sail bod modd cyflawni ei egwyddorion o gryfhau capasiti'r NHS, gwarchod diogelwch cleifion, sicrhau arweinyddiaeth glinigol a gwella tryloywder, a hynny heb ddefnyddio deddfwriaeth o reidrwydd eto. Mi fyddwn ni'n parhau i ganolbwyntio ar gyflawni, sef cynyddu capasiti'r NHS, lleihau'r ôl-groniad yr ydym ni wedi'i etifeddu, a galluogi penderfyniadau diogel sy'n cael eu llywio gan farn glinigol ac sydd er budd gorau cleifion. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780750 301 Cy 2026-10-21T16:34:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11084&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Weinidog Cabinet. Galwaf ar Gwyn Williams i ymateb i'r ddadl. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780751 302 Cy 2026-10-21T16:34:48 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11090&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 5083 5083 Gwyn Williams https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Diolch, Lywydd. Diolch, Weinidog Cabinet. Faint o amser sydd gen i ar ôl? Munud a hanner. Ocê.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780752 303 En 2026-10-21T16:34:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11100&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 5083 5083 Gwyn Williams https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083 Williams, Gwyn Yn gyntaf oll, diolch i bawb a gymerodd ran yn y ddadl o bob ochr. Cyn imi ddod at y manylion, os caf roi sicrwydd i Benjamin a Natasha nad yw hyn yn ymwneud â gwahaniaethu yn erbyn y sector preifat o gwbl, mae'n ymwneud â gwneud yr hyn a allwn yn fewnol a'r hyn na allwn yn allanol. Oherwydd mae yna risgiau—risgiau diogelwch, ond hefyd risgiau o ran dilyniant mewn gofal, risgiau gofal dilynol—pob math o bethau sy'n ei gwneud hi'n fwy dymunol gwneud y gwaith yn fewnol. Rwyf i fy hun wedi bod mewn sefyllfa ryfedd, er enghraifft, lle mae ein rhestrau aros ar gyfer gweld cleifion—apwyntiadau cleifion allanol—wedi bod ar ei hôl hi. Ac rwyf eisiau gweld mwy o bobl, ond oherwydd allanoli ac oherwydd diffyg arian i wneud y gwaith yn fewnol, dywedir wrthyf mai'r unig ffordd y buaswn wedi gallu gweld fy nghleifion fy hun yw drwy ymuno â'r cwmni a'u gweld mewn amgylchedd hollol wahanol, sy'n rhyfedd iawn. Dyna pam fy mod i eisiau dod â hyn i'ch sylw, yn benodol fel ein bod ni'n rhoi'r ceffyl o flaen y cart a'n bod yn ceisio gwneud pethau mewn ffordd synhwyrol, ratach a mwy diogel ymlaen llaw. Felly, i dawelu eich meddyliau, nid ydym yn mynd i wahardd y cwmnïau preifat yn gyfan gwbl. Nid dyna yw nod hyn o gwbl. Mae'n ymwneud â rhagdybiaeth o blaid gwneud y gwaith yn fewnol yn gyntaf. Rwy'n cytuno â Shav: nid dadl ideolegol yw hon o gwbl, mae'n fwy o ddadl wyddonol a synnwyr cyffredin. Rwy'n ddiolchgar i'r holl bobl a siaradodd. Roeddwn i'n mynd i'w rhestru nhw i gyd, ond mae gormod ac mae amser yn brin. Ond hefyd y bobl a oedd eisiau siarad ond nad oedd amser iddynt wneud hynny: Leticia, Sarah Rees a Cristiana Emsley. Rwy'n ddiolchgar iawn iddi hi, eto, nid am ei bod hi wedi siarad, ond am ei bod hi eisiau siarad, ac rwy'n ddiolchgar am hynny. Diolch. Ac yn olaf, mae hyn i gyd yn ymwneud â chreu'r amodau i ganiatáu i'r gwasanaeth iechyd gwladol oroesi. Dywedodd Aneurin Bevan, sydd wedi cael ei ddyfynnu eisoes, ond mae gennyf ddyfyniad gwahanol, 'Bydd y GIG yn para cyhyd ag y bydd pobl â ffydd ar ôl i ymladd drosto.' Rydym ni'n ymladd drosto. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780732 304 En 2026-10-21T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11102&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780744 305 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780745 306 Cy 2026-10-21T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11102&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780736 307 Cy 2026-10-21T16:37:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11222&l=cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780738 308 Cy 261021-7 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Bil y GIG yn gyntaf I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780787 309 Cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad I Detholwyd y gwelliant canlynol: gwelliant 1 yn enw Paul Davies. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780741 310 Cy 2026-10-21T16:37:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11237&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn ymlaen nawr at yr eitem nesaf, dadl Reform UK, strategaeth canser y prostad. Galwaf ar Benjamin Hodge Mckenna i wneud y cynnig.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780746 311 Cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad I Cynnig NDM9334 Llŷr Powell Cefnogwyd gan Andrew Griffin, Art Wright, Cristiana Emsley, Gareth Beer Cynnig bod y Senedd: 1. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i gynnwys canser y prostad yn y strategaeth ganser genedlaethol ar gyfer Cymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780747 312 Cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad I Cynigiwyd y cynnig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780743 313 En 2026-10-21T16:37:27 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11249&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Rwy'n codi heddiw i wneud y cynnig a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod Llŷr Powell yn galw ar y Llywodraeth i gynnwys canser y prostad yn benodol yn strategaeth ganser genedlaethol Cymru. Canser y prostad yw'r math mwyaf cyffredin o ganser ymhlith dynion yng Nghymru. Bob blwyddyn, mae mwy na 2,500 yn cael diagnosis, ac yn anffodus mae tua 640 yn marw o'r cyflwr. Os yw'n cael ei ddal yn gynnar, gall y rhagolygon fod yn fwy cadarnhaol. Mae bron bawb sy'n cael diagnosis yng ngham 1 yn byw am bum mlynedd neu fwy wedyn. Ond os caiff ei ddal yn hwyr, mae'r darlun yn wahanol iawn. Mae gormod o ddynion yng Nghymru yn cael diagnosis yn rhy hwyr, yn enwedig yn ein cymunedau mwyaf difreintiedig. Mae canlyniadau hyn yn ddifrifol, a chânt eu mesur mewn ansawdd bywyd is, dioddefaint diangen i gleifion a'u teuluoedd a gormod o bobl yn colli eu bywydau'n rhy fuan. Canfu adroddiad cenedlaethol yr archwiliad Cyflwr y Genedl 2026 i ganser y prostad fod diagnosau canser y prostad yng Nghymru wedi cynyddu 12 y cant rhwng 2023 a 2024. Roedd y twf hwnnw'n cynnwys mwy o ddiagnosau cam 1, sy'n arwydd calonogol os yw'n golygu bod y clefyd yn cael ei ganfod yn gynnar. Ond mae hefyd yn dangos yr angen am gapasiti a chynllunio clinigol gofalus yn y maes hwn. Yng Nghymru, cafodd 54 y cant o ddynion â chanser y prostad risg uchel neu ddatblygedig yn lleol driniaeth radical. Mae hynny'n cymharu â 69 y cant yn Lloegr. Mae pryderon difrifol wedi'u codi hefyd ynghylch cyfraddau uwch o ddynion yn cael eu haildderbyn i ofal argyfwng ar ôl llawdriniaeth a gostyngiad sylweddol yn y niferoedd a gofnodwyd o prostadectomïau radical—ceisiwch ddweud hynny ar ôl noson allan—a radiotherapi radical. Mae'r archwiliad hefyd yn codi cwestiynau difrifol am ansawdd data yng Nghymru. Mae'n tynnu sylw at broblemau gyda data anghyflawn, data gyda phroblemau cyswllt a thangofnodi. Gwyddom hefyd fod amseroedd aros am driniaeth canser yn parhau i fod yn broblem ddifrifol yma. Mae'r targed 62 diwrnod yn dal i gael ei fethu'n rheolaidd, ac mae angen mynd i'r afael â chapasiti diagnostig. Ledled Cymru, yn enwedig yng ngogledd Cymru, mae cleifion wedi wynebu oedi annerbyniol sydd wedi caniatáu i'w canserau ddatblygu. Os nad oes gennym systemau data digonol ar waith i olrhain triniaeth a chanlyniadau, mae'n anhygoel o anodd gwneud gwelliannau i'r system. Canser yw prif achos marwolaeth yng Nghymru ac am ormod o amser, ni fu gennym gynllun gweithredu priodol ar ganser fel cenedl. Mae angen gweithredu strategaeth sy'n buddsoddi mewn technolegau diagnostig a thriniaethau modern ac sy'n defnyddio mentrau sgrinio a arweinir gan dystiolaeth sy'n gwella mynediad cleifion. Dyna pam fy mod yn cefnogi egwyddor y strategaeth ganser genedlaethol 10 mlynedd. Fodd bynnag, rwyf wedi clywed pryderon gan glinigwyr, ymgyrchwyr a'r trydydd sector na fydd y ffocws penodol, yr atebolrwydd a'r adnoddau angenrheidiol yn cael eu rhoi i ganser y prostad. Felly, mae'r ddadl heddiw yn gyfle i'r Llywodraeth fynd i'r afael â'r pryderon hynny a sicrhau bod pobl ledled Cymru sy'n dioddef o ganser y prostad yn cael y sylw a'r driniaeth y maent yn ei haeddu. Y gwir amdani yw bod angen gofyn cwestiynau difrifol ynglŷn â chanser y prostad yng Nghymru. Pa asesiad y mae'r Llywodraeth wedi'i wneud o benderfyniad Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU i argymell rhaglen sgrinio gyfyngedig yn unig? Ochr yn ochr â hynny, pa drafodaethau y mae'r Llywodraeth wedi'u cynnal gyda'r GIG a'r trydydd sector ynglŷn â dichonoldeb gweithredu rhaglen sgrinio canser y prostad? Ac yn absenoldeb rhaglen sgrinio ar gyfer pob dyn risg uchel, a wnaiff y Llywodraeth ystyried cynnwys ymrwymiadau canfod cynnar eraill yn y strategaeth ganser i sicrhau bod mwy o ddynion â chanser y prostad yn cael diagnosis cynnar? Mae strategaeth nad yw'n cynnwys ymrwymiadau cadarn y bydd canser y prostad yn flaenoriaeth mewn perygl o adael dynion ar ôl. Dyna pam y mae'r cynnig heddiw yn rhesymol ac yn angenrheidiol. Mae angen mwy na sôn am ganser y prostad yn y strategaeth ganser; mae angen camau gweithredu clir, gan gynnwys targedau i gynyddu'r gyfran o ddynion sy'n cael diagnosis yn gynnar, yn enwedig yn ein cymunedau mwyaf difreintiedig; gwelliannau mesuradwy yn y gyfran o ddynion â chlefyd risg uchel sy'n cael triniaeth radical amserol; gweithredu ar frys i ddatrys problemau ansawdd data fel y gellir monitro cynnydd; cynlluniau i wella capasiti diagnostig a thriniaeth; ac integreiddio â dull iechyd dynion ehangach sy'n annog dynion i fynd at eu meddyg yn gynt. Mae cleifion yng Nghymru yn haeddu cael diagnosis cyn i'w canser ledaenu fel y gallant gael triniaeth briodol mewn modd amserol. Drwy flaenoriaethu canser y prostad yn benodol yn y strategaeth ganser genedlaethol, gall y Llywodraeth gymryd cam ymarferol tuag at y nod hwnnw. Bydd yn rhoi'r eglurder sydd ei angen ar glinigwyr, byrddau iechyd a chleifion, a bydd yn rhoi'r gallu i'r Senedd hon ddwyn y Llywodraeth i gyfrif yn ôl ei chyflawniad. Mae canser y prostad yn haeddu lle clir yn strategaeth ganser Cymru, un a gefnogir gan adnoddau, data a chyflawniad. Yn y ffordd honno, gellir darparu diagnosis yn gynnar i fwy o ddynion a gellir achub mwy o fywydau. Felly, rwy'n annog Aelodau i gefnogi ein cynnig heddiw. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780735 314 En 2026-10-21T16:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11402&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780756 315 Cy 2026-10-21T16:43:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11631&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rwyf wedi dethol y gwelliant i'r cynnig. Galwaf ar Paul Davies i gynnig gwelliant 1 a gyflwynwyd yn ei enw ei hun.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780758 316 Cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad I Gwelliant 1—Paul Davies Ychwanegu pwynt newydd ar ddiwedd y cynnig: Yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno rhaglen sgrinio genedlaethol ar gyfer canser y prostad. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780759 317 Cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad I Cynigiwyd gwelliant 1. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780760 318 En 2026-10-21T16:43:57 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11639&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Diolch, Lywydd. Rwy'n cynnig y gwelliant a gyflwynwyd yn fy enw i. Fel y mae'r Aelodau'n ymwybodol eisoes, rwy'n byw gyda chanser y prostad ac fel y cyfryw, rwy'n credu bod y profiad hwnnw wedi rhoi cipolwg go iawn i mi ar yr heriau sy'n wynebu cleifion, a'u teuluoedd yn wir, ledled Cymru. Fel y dywedwyd eisoes, rwy'n un o fwy na 2,500 o ddynion sy'n cael diagnosis o ganser y prostad bob blwyddyn yma yng Nghymru ac fel y clywsom eisoes, mae tua 640 o ddynion yn marw ohono. Oherwydd y nifer uchel o ddynion yng Nghymru sy'n cael diagnosis ohono, rwy'n credu bod yn rhaid ei gynnwys yn strategaeth ganser genedlaethol Cymru. Yn wir, yn y cwestiynau ysgrifenedig a gyflwynais i'r Gweinidog Cabinet, mae'r ymatebion wedi cynnwys camau a fyddai'n cael eu cyflawni trwy gyfrwng y strategaeth ganser genedlaethol, ac felly nid oes gennyf unrhyw reswm dros gredu na fyddai'n llywio rhyw ran o ystyriaeth y Llywodraeth hon yn y dyfodol. Rhaid imi ddweud fy mod yn croesawu'r ymgynghoriad ar y strategaeth ganser genedlaethol, oherwydd mae'n gyfle da i feddwl ychydig yn fwy arloesol ynglŷn â sut y gellir darparu gwasanaethau yn y dyfodol. Fodd bynnag, rhaid i'r ymgynghoriad hwn fod yn fwy nag ymarfer ticio blychau, ac fel y clywsom mor aml yn y gorffennol, boed yn ymgynghoriad Llywodraeth Cymru neu ymgynghoriad bwrdd iechyd, rhaid i leisiau cleifion gael eu clywed. Mae'n gwbl hanfodol fod yr ymgynghoriad hwn yn ystyrlon, fod y rhai sy'n cyfrannu ato'n hyderus fod eu barn yn cael ei hystyried go iawn, a bod y strategaeth derfynol yn adlewyrchu'r cyflwyniadau a ddaw i law. Felly, rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog Cabinet yn rhoi'r sicrwydd hwnnw i ni heddiw yn ei ymateb i'r ddadl hon. Nawr, fel y mae ein gwelliant yn dweud yn glir iawn, mae'r Ceidwadwyr Cymreig eisiau gweld rhaglen sgrinio genedlaethol yn cael ei chyflwyno gan Lywodraeth Cymru. Rwy'n credu bod canfod yn gynharach yn gwella canlyniadau cleifion, ac fel y dywed Ymchwil Canser y Prostad, pan fydd canser y prostad yn cael ei ganfod yn gynnar, mae cyfraddau goroesi yn agos at 100 y cant. Ac nid pwynt gwleidyddol yw hwn. Rwyf wedi gweithio'n adeiladol gyda chydweithwyr mewn pleidiau eraill ac mewn sefydliadau gwleidyddol eraill i alw am raglen sgrinio genedlaethol. Er enghraifft, ymunais â'r arglwydd Llafur, yr Arglwydd Kevin Brennan, i godi ymwybyddiaeth o rai o symptomau canser y prostad. Fe wnaeth y ddau ohonom rannu ein gwahanol deithiau canser y prostad, ac fe wnaethom drafod pam ein bod yn credu y dylid cyflwyno rhaglen sgrinio genedlaethol. Ond p'un a ydych chi'n cytuno neu'n anghytuno â rhaglen sgrinio genedlaethol, mae'n amlwg fod cyd-ddealltwriaeth rhwng pleidiau gwleidyddol y gellir ac y dylid gwneud mwy ar ganser y prostad, felly rwy'n gobeithio y bydd yr ysbryd cydweithredol hwn yn parhau wrth ddatblygu'r strategaeth. Nawr, mae rhan allweddol o ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ar strategaeth ganser genedlaethol yn ystyried y cyfleoedd a gyflwynir gan ddatblygiadau mewn technoleg feddygol. Rydym yn gweld datblygiadau sylweddol mewn offer diagnostig ac amrywiol driniaethau arloesol, llawer ohonynt yn trawsnewid canlyniadau i gleifion, gan gynnwys therapi ffocal, radiotherapi abladol stereotactig a llawer o driniaethau eraill. Gall fod potensial enfawr i'r datblygiadau technolegol hyn, nid yn unig i wella cyfraddau goroesi, ond hefyd i wella ansawdd bywyd i'r rhai sy'n byw gyda chanser y prostad. Rhaid i'r technolegau hyn fod ar gael i ddynion ym mhob rhan o Gymru, ble bynnag y maent yn byw, ac rwy'n gobeithio y bydd y strategaeth newydd yn dangos sut y gall cleifion gael mynediad at y triniaethau penodol hyn. Wrth gwrs, ochr yn ochr â buddsoddiad mewn technoleg, rhaid cael ymrwymiad i gefnogi'r gweithlu a sicrhau bod gweithwyr gofal iechyd proffesiynol yn cael y capasiti, yr hyfforddiant a'r adnoddau sydd eu hangen arnynt i ddarparu'r triniaethau hyn yn effeithiol. Lywydd, mae'r strategaeth ganser genedlaethol sydd ar y ffordd yn cynnig cyfle pwysig i wella canlyniadau canser ledled Cymru, ond er mwyn cyflawni'r nod hwnnw, rhaid cael proses ymgynghori ystyrlon, ymrwymiad i ddiagnosis a sgrinio cynharach, buddsoddiad mewn technolegau blaengar a phenderfyniad i ddarparu mynediad cyfartal at y gofal a'r driniaeth sydd eu hangen ar gleifion ble bynnag y maent yn byw yng Nghymru. Ein cyfrifoldeb i'r dynion sydd eisoes yn byw gyda chanser y prostad yng Nghymru ac i'r rhai a fydd yn cael diagnosis o ganser y prostad yw defnyddio'r cyfle hwn i gael y strategaeth hon yn iawn. Ac ar raglen sgrinio genedlaethol, gall Cymru arwain y ffordd os yw hi eisiau. Nid oes raid inni ddilyn Lloegr, nid oes raid inni ddilyn rhannau eraill o'r DU. Felly, rwy'n annog Llywodraeth Cymru i ymrwymo i archwilio hyn ymhellach o leiaf. Rydym i gyd eisiau sicrhau canlyniadau gwell i ddynion sydd wedi cael diagnosis o ganser y prostad ledled Cymru, ac felly byddwn yn cefnogi'r cynnig hwn y prynhawn yma, ac rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi fy ngwelliant. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780734 319 En 2026-10-21T16:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11702&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780748 320 En 2026-10-21T16:49:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=11952&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 12151 12151 Matthew Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i siarad ar y mater pwysig hwn heddiw. Mae yna gyffro gwirioneddol ar draws y sector elusennau canser a'r gweithlu canser oherwydd mae strategaeth ganser hirdymor yn gyfle i osod cwrs newydd i gleifion yng Nghymru. Mae hon yn foment dyngedfennol ar gyfer sut rydym am weld canlyniadau canser yn gwella dros y blynyddoedd i ddod, ac rwy'n croesawu pob cyfle i drafod sut beth fydd y strategaeth, oherwydd byddwn i gyd yn adnabod rhywun y dywedir wrthynt fod ganddynt ganser yn ystod eu bywydau, os nad ni ein hunain. Bydd canser yn effeithio ar un o bob dau o bobl. Mae'r ffigurau ar gyfer canser y prostad yn arbennig o frawychus. Bydd canser y prostad yn effeithio ar un o bob wyth dyn. I ddynion duon, mae'n un o bob pedwar. Ac i ddynion sydd â hanes teuluol o ganserau penodol neu sy'n cario'r amrywiolyn genynnol BRCA2, maent yn wynebu risg sylweddol uwch. Rhaid i leihau'r anghydraddoldeb hwn a'r anghydraddoldebau eraill mewn diagnosis a gofal canser fod yn ffocws i'r strategaeth. Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod amserlen uchelgeisiol iddi ei hun, gyda'r nod o gyhoeddi'r strategaeth ar Ddiwrnod Canser y Byd y flwyddyn nesaf. Mae hynny'n ganmoladwy ac yn dangos y brys sydd ei angen. Dyma fydd strategaeth ganser genedlaethol gyntaf Cymru ers 2006. Ac fel cadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar ganser, y croesewir pawb yma ymuno ag ef—rwyf wedi e-bostio rhai ohonoch yn unigol; mae croeso i chi i gyd—nid wyf yn ymwybodol o unrhyw gynlluniau i'r strategaeth fel y mae ar hyn o bryd ganolbwyntio ar unrhyw ganserau lleoliad penodol, fel y mae'r ddadl a gyflwynwyd heddiw yn galw am ei wneud, ond gydag amserlen mor dynn, rhaid i'r strategaeth adeiladu ar y sylfaen bresennol. Mae yna lwybrau optimaidd cenedlaethol eisoes wedi'u siapio gan arbenigwyr clinigol ac arfer gorau sy'n nodi sut y dylid trin a chefnogi pobl lle'r amheuir bod ganddynt ganserau lleoliad penodol, gan gynnwys canser y prostad, ond mae'r llwybrau hyn yn methu gwasanaethu gormod o bobl yn gyflym ac yn effeithiol. Yn aml, mae ôl-groniad ar gyfer diagnosis ac amseroedd aros am driniaeth yn dibynnu ar ofod llawfeddygol ac argaeledd gweithlu. O ganlyniad, dim ond un o bob tri o bobl â chanser y prostad sy'n dechrau triniaeth o fewn 62 diwrnod, pan fo'r targed yn 75 y cant. Rhaid i'r strategaeth beidio â bod yn rhywbeth a gaiff ei wneud unwaith a dyna ni. Mae gormod o ddatganiadau ansawdd a chynlluniau tymor byr wedi gorwedd ar y silff ar ôl eu cyhoeddi. Rhaid i'r strategaeth hon fod yn beth byw. Rhaid iddi roi cyfle i bob llwybr optimaidd cenedlaethol, gan gynnwys canser y prostad, weithio i'w allu llawn a datgloi'r rhwystrau sy'n eu dal yn ôl. Ochr yn ochr â hyn, rhaid iddo wella mynediad at dreialon clinigol, ymwybyddiaeth o arwyddion a symptomau a chymaint mwy, fel data a gweithlu. Mae'r holl bethau hyn yn allweddol. Hoffwn gydnabod y gwelliant a gyflwynwyd gan Paul Davies, ac rwy'n rhannu'r brys sy'n sail iddo. Nid yw Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU yn argymell sgrinio cyffredinol ar gyfer pob dyn yn seiliedig ar y dystiolaeth sydd ar gael ar hyn o bryd, ond mae'r dystiolaeth honno'n newid. Ym mis Mai, argymhellodd y pwyllgor sgrinio wedi'i dargedu bob dwy flynedd ar gyfer dynion rhwng 45 a 61 oed sy'n cario'r amrywiolyn genynnol BRCA ac sydd â hanes teuluol o ganser y fron, yr ofari, y pancreas neu'r prostad, ac mae Llywodraeth y DU wedi derbyn hynny. Felly, hoffwn ofyn i'r Gweinidog: pryd fydd hyn ar waith yng Nghymru ac a fydd y strategaeth newydd yn ymrwymo i'w gyflawni? Rwyf hefyd yn sefyll gyda chyd-Aelodau i alw am ymchwil i fynd ymhellach ac yn gyflymach ac i fwy o ddynion wybod am hanes eu teulu. I ddynion sy'n wynebu diagnosis o ganser y prostad, mae cefnogaeth ac amser i wneud penderfyniadau am eu gofal yn hanfodol, ond nid yw amser bob amser yn foethusrwydd sydd gan gleifion. Po gynharaf y gwneir diagnosis, y mwyaf o opsiynau triniaeth sydd ar gael. Rwy'n gobeithio y gall y drafodaeth heddiw ffocysu ein meddyliau ar ddyfodol agos pan wneir diagnosis o ganser y prostad yn gyflym ac yn gynnar, pan fo triniaethau arloesol ar gael a phan all cleifion edrych ymlaen at fywyd ar ôl canser neu at fyw'n dda am ddegawdau i ddod. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780739 321 En 2026-10-21T16:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12002&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780753 322 En 2026-10-21T16:53:54 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12236&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Arweinydd Llafur Cymru Skates, Ken A gaf i ddiolch i'r Aelod am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw a diolch hefyd i Paul Davies am rannu ei brofiad a'i fewnwelediad i bwnc mor bwysig? Ac fel y clywsom yn ystod y ddadl eisoes, canser y prostad yw'r canser mwyaf cyffredin ymhlith dynion yng Nghymru ac mae llawer gormod o deuluoedd ledled y wlad wedi colli anwyliaid oherwydd bod diagnosis o ganser wedi dod yn rhy hwyr. Felly, mae Llafur Cymru yn cefnogi'r cynnig hwn yn gryf ac rydym yn ymuno â galwadau i gynnwys canser y prostad yn strategaeth ganser genedlaethol Cymru. Rydym yn dymuno gweld strategaeth sy'n cyflawni canlyniadau gwell, yn gwella cefnogaeth i gleifion canser ac yn adeiladu ar y cynnydd a wnaed o dan Lywodraeth Lafur flaenorol Cymru. Yn y Llywodraeth, sicrhaodd Llafur Cymru fod y nifer uchaf erioed o bobl yn cael y newyddion da bob blwyddyn nad oes ganddynt ganser. Fe wnaethom fuddsoddi degau o filiynau o bunnoedd mewn cyfleusterau canser newydd, offer diagnostig, triniaethau, technoleg a datblygu'r gweithlu, ac fe wnaethom ddechrau adeiladu Canolfan Ganser Felindre newydd, sy'n agor y gwanwyn nesaf. Fe wnaethom gyflwyno rhaglen adfer gwasanaethau canser gwerth £2 filiwn i wella'r ffordd y caiff gwasanaethau eu darparu, gan gynnwys ffocws penodol ar ganserau wrolegol, ac fe roesom gamau sylweddol ar waith i wella sgrinio canser a diagnosis cynnar. Fe wnaethom ehangu sgrinio canser y coluddyn i gynnwys pawb rhwng 50 a 74 oed, a chynyddu sensitifrwydd y prawf sgrinio. Hefyd, fe wnaethom Gymru yn genedl gyntaf y DU i gyflwyno profion firws papiloma dynol fel y prif brawf sgrinio ceg y groth. Ar ben hynny, fe wnaethom gyhoeddi rhaglen genedlaethol newydd ar gyfer sgrinio canser yr ysgyfaint, ac ar yr holl benderfyniadau hynny, cafodd Llafur Cymru ei sbarduno gan ein penderfyniad i sicrhau canlyniadau iechyd gwell i deuluoedd yng Nghymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780742 323 En 2026-10-21T16:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12302&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780783 324 En 2026-10-21T16:55:44 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12346&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James A wnaiff yr Aelod dderbyn ymyriad? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780784 325 En 2026-10-21T16:55:45 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12347&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Gwnaf, wrth gwrs. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780749 326 En 2026-10-21T16:55:47 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12349&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch am dderbyn yr ymyriad. Ar ben y pethau rydych chi newydd eu rhestru fodd bynnag, rwy'n credu bod yn rhaid i chi gydnabod, hyd yn oed drwy gydol fy amser i yn y Senedd, pan oeddem yn edrych ar restrau aros, fod targedau rhestrau aros canser yn cael eu methu bron bob tro y byddent yn dod o'r canol gan Lywodraeth Cymru. Felly, a ydych chi'n cyfaddef bod hynny mewn gwirionedd yn un peth y gwnaethoch chi ei gael yn anghywir fel Llywodraeth mewn gwirionedd, na wnaethoch chi erioed lwyddo i gael rheolaeth ar restrau aros canser yng Nghymru? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780757 327 En 2026-10-21T16:56:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12371&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Roeddem yn sicr yn gywir i osod targedau ymestynnol iawn ar gyfer canser. Yn amlwg, ni wnaethom eu cyrraedd bob amser, ond nid wyf yn ymddiheuro am y targedau ymestynnol a osodwyd gennym. Ac o'r holl benderfyniadau hynny, fel y dywedais, câi Llafur Cymru eu sbarduno bob amser gan y penderfyniad i sicrhau gwell canlyniadau iechyd i'r bobl yr oeddem yn eu gwasanaethu. Nawr, mae hynny'n arbennig o berthnasol heddiw. Rhaid i benderfyniadau am raglenni sgrinio fod yn seiliedig bob amser ar y dystiolaeth orau sydd ar gael. Yn yr achos hwn, fe wyddom nad yw Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol annibynnol y DU yn argymell sgrinio ar draws y boblogaeth ar gyfer canser y prostad. Mae'n cynghori y gall sgrinio poblogaeth gyfan achosi mwy o niwed nag o les, oherwydd y risgiau sy'n cynnwys canlyniadau positif ffug a hefyd y risg o ddarparu sicrwydd ffug. Yn hytrach, maent yn argymell sgrinio wedi'i dargedu ar gyfer canser y prostad, ac wrth gwrs, mae Llywodraeth Lafur y DU wedi dilyn y cyngor hwnnw. Mae Llywodraeth Lafur y DU wedi ymrwymo mwy na £20 miliwn i wella ymchwil a thriniaeth canser y prostad, gan gynnwys cefnogi'r treial Transform, sy'n anelu at ddarparu ffyrdd gwell o ganfod y clefyd. Mae'r ymchwil honno'n arbennig o bwysig i ddeall sut y gall sgrinio gefnogi dynion du sy'n wynebu risg uwch o ddatblygu canser y prostad. Felly, a wnaiff y Gweinidog gadarnhau nawr y bydd ef hefyd yn dilyn y wyddoniaeth ac y bydd Llywodraeth Plaid Cymru yn ymrwymo i gyflwyno rhaglen sgrinio wedi'i thargedu ar gyfer canser y prostad ar sail tystiolaeth yng Nghymru, yn debyg i'r hyn y mae Llywodraeth Lafur y DU wedi'i chyhoeddi ar gyfer Lloegr? Os nad yw'r Gweinidog yn gallu gwneud yr ymrwymiad hwnnw heddiw, dylai nodi ei resymau'n fanwl ac esbonio pam y mae Llywodraeth Cymru'n gwneud penderfyniad na chaiff ei arwain gan y dystiolaeth. Hoffwn annog y Gweinidog hefyd i sicrhau bod y strategaeth ganser genedlaethol yn canolbwyntio'n llwyr ar ganlyniadau a gwelliannau bywyd go iawn i gleifion, a'i bod yn adeiladu ar y mesurau a gyflwynwyd gan Lywodraeth Lafur Cymru. Oherwydd yr hyn sy'n bwysig yw diagnosis cynnar, triniaeth gyflymach a gwell gobaith o oroesi i gleifion canser. Mae gan y Gweinidog ein cefnogaeth i'r cynnig heddiw eisoes. Os gall wneud yr ymrwymiadau pellach hynny ar y strategaeth ganser genedlaethol, a rhaglen sgrinio canser y prostad wedi'i thargedu, fe gaiff gefnogaeth lawn yr Aelodau Llafur wrth iddo gyflawni'r cynlluniau hynny. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780762 328 En 2026-10-21T16:58:37 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12519&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Rwy'n mynd i annerch dynion Cymru, ac yn gyntaf oll, diolch, Llŷr Powell, am gyflwyno'r ddadl hon. Dyma un o'r dadleuon lle dylem allu rhoi gwleidyddiaeth i'r naill ochr. Nid yw canser y prostad yn poeni i bwy rydych chi'n pleidleisio, ble rydych chi'n byw neu beth yw eich gwaith. Pan ddywedir wrth rywun fod ganddynt ganser, nid ydynt yn meddwl am wleidyddiaeth, maent yn meddwl am eu teulu, beth sy'n digwydd nesaf ac a ydynt yn mynd i fod yn iawn. Mae'r mater hwn yn bersonol i mi. Bu farw fy nhaid o fethiant yr arennau a achoswyd gan ganser y prostad, ac mae sawl dyn arall ar ochr fy mam o'r teulu wedi cael eu heffeithio ganddo. Dyna pam y mae'n bwysig i mi. Rwy'n meddwl am fy nhaid ac am y teuluoedd ledled Cymru sy'n wynebu'r un pryderon heddiw. Rwyf hefyd yn meddwl am y dynion a allai fod wedi gohirio siarad â'u meddyg teulu. Rwy'n 61 nawr, ac oherwydd fy nghefndir teuluol, rwyf wedi cael y prawf antigen prostad-benodol, a diolch byth, roedd y canlyniad yn tawelu'r meddwl. Ond mae yna lawer o ddynion nad ydynt yn cymryd y cam hwnnw. Mae rhai'n gyndyn i wneud ffws. Mae rhai'n poeni am yr hyn y gallent ei glywed. Mae eraill yn meddwl os ydynt yn teimlo'n iawn, na all fod unrhyw beth o'i le. Y gwir amdani yw nad yw canser y prostad bob amser yn rhoi rhybudd i chi. Dyna pam y mae ymwybyddiaeth yn bwysig a pham y mae angen i ddynion ddeall eu risg eu hunain. Ond nid yw ymwybyddiaeth ar ei ben ei hun yn ddigon. Pan fydd rhywun yn mynd i weld meddyg, rhaid i'r GIG fod yno iddynt. Os oes angen profion, sganiau neu driniaeth arnynt, ni ddylid eu gadael i aros yn poeni am yr hyn sy'n digwydd nesaf. I'r rhai ohonom yng nghefn gwlad Cymru, gall fod heriau ychwanegol. Gall apwyntiad ysbyty olygu taith hir, amser o'r gwaith a threulio diwrnod cyfan yn teithio. Os ydych chi eisoes yn bryderus am eich iechyd, mae hynny'n ychwanegu at y baich. Mae'r archwiliad cenedlaethol canser y prostad diweddaraf hefyd yn codi pryderon am amrywiad rhwng triniaethau yng Nghymru. Mae'r ffigurau'n cynnig rhybuddion pwysig am ansawdd data, ond mae hynny ei hun yn codi cwestiwn: sut y gallwn ni fod yn hyderus fod cleifion yn cael y driniaeth gywir os na allwn fesur yn ddibynadwy beth sy'n digwydd? Rwyf eisiau dweud gair byr am welliant y Ceidwadwyr hefyd. Rwy'n deall yr achos sy'n cael ei wneud, oherwydd hoffwn innau weld mwy o ddynion yn cael diagnosis yn gynharach hefyd, yn enwedig o ystyried profiad fy nheulu fy hun. Mae gwaith pwysig yn digwydd ar sgrinio wedi'i dargedu ar gyfer dynion sydd â risg arbennig o uchel, ac rwy'n credu y dylai Cymru barhau i ddilyn y dystiolaeth a'r cyngor meddygol wrth i hynny ddatblygu. Ond mae'r cynnig heddiw yn syml. Rydym yn gofyn i Lywodraeth Cymru sicrhau bod lle clir i ganser y prostad yn strategaeth ganser genedlaethol Cymru. Ac mae'n rhaid i'w gynnwys mewn strategaeth olygu mwy na dim ond cyfeiriad mewn dogfen. Mae angen ymrwymiad clir ar ddiagnosis cynharach, triniaeth amserol a mynediad teg ledled Cymru, gyda chynnydd y gall cleifion a theuluoedd ei weld—nid am fod canser y prostad yn bwysicach nag unrhyw ganser arall, ond am ei fod yn effeithio ar gymaint o ddynion a theuluoedd, ac mae'n haeddu sylw parhaus. Hoffwn ddiolch i sefydliadau fel Prostate Cymru, Prostate Cancer UK, Cymorth Canser Lingen Davies yn fy etholaeth i, a Tashwedd, ynghyd â staff y GIG a'r holl sefydliadau ac unigolion eraill sy'n gweithio'n ddiflino i gefnogi cleifion a'u teuluoedd. Lywydd, ni allaf newid yr hyn a ddigwyddodd i fy nhaid, ond hoffwn feddwl y gallwn wella pethau i'r dynion a'r teuluoedd a ddaw ar ein holau, oherwydd y tu ôl i bob diagnosis mae gŵr, tad, taid, brawd neu ffrind. A'r hyn sy'n bwysig i'r teuluoedd hynny yw nid pa blaid a gyflwynodd y ddadl hon; yr hyn sy'n bwysig yw beth a wnawn nesaf ac a ydym yn gwneud gwahaniaeth. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780754 329 En 2026-10-21T17:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12602&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780763 330 En 2026-10-21T17:02:37 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12759&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Fe wnaf ddatgan buddiant yn y ddadl hon, oherwydd mae'r canser hwn wedi dod i guro ar fy nrws i yn achos rhywun annwyl yn fy nheulu. Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i'm cyd-Aelod, Paul Davies AS, am yr holl waith gwych y mae eisoes wedi'i wneud i godi ymwybyddiaeth o ganser y prostad. Drwy rannu eich profiadau eich hun, Paul, a oedd yn ddewr iawn, rydych chi eisoes wedi chwarae rhan weithredol yn annog mwy o ddynion i fynd i gael eu sgrinio. Mae mwy na 2,500 o ddynion yn cael diagnosis o ganser y prostad yng Nghymru bob blwyddyn. Mae tua 640 o ddynion yng Nghymru yn marw o'r clefyd hwnnw bob blwyddyn. A'r rheswm rwy'n siarad yw oherwydd y gall yr hyn sydd wedi digwydd i mi a fy nheulu ddigwydd i unrhyw un. Dylem wneud mwy na chicio sodlau a darllen y ffigurau ynglŷn â faint o bobl sydd wedi marw bob blwyddyn. Yn fy achos i, dwy flynedd o fonitro—diagnosis ddwy flynedd yn ôl, dwy flynedd o fonitro—ac roedd y cyflwr yn mynd yn waeth ac yn waeth yn ystod y monitro, i'r fath raddau nawr nes bod angen llawdriniaeth fwy helaeth nag a fyddai wedi bod pe bai hyn wedi'i godi'n gynt. Mae bron i 40 y cant o achosion o ganser y prostad yn cael diagnosis yng nghamau 3 neu 4. Nid yw hynny'n ddigon da. Pan fydd y clefyd yn fwy datblygedig, mae'r driniaeth yn dod yn fwy heriol. Dylai'r ffigurau hyn fod yn destun pryder i bawb sy'n eistedd yma, gan eich cynnwys chi, Weinidog Iechyd a Gofal. Y tu ôl i bob ystadegyn mae dyn sy'n wynebu canlyniadau dinistriol canser, a chanser y prostad yw'r canser mwyaf cyffredin i effeithio ar ddynion. Eto mae'n parhau i fod yn un o'r canserau lle mae diagnosis yn rhy aml yn dod yn rhy hwyr. Dyna pam y mae'n rhaid i ganfod yn gynnar fod yn flaenoriaeth, fel y dywedwyd sawl gwaith yma heddiw, ac rwy'n cymeradwyo hynny. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu'n gryf y gallai rhaglen sgrinio genedlaethol ar gyfer canser y prostad helpu i ganfod y clefyd yn gynharach, gwella cyfraddau goroesi, lleihau anghydraddoldeb a chodi ymwybyddiaeth ledled Cymru. Rydym yn cydnabod bod yn rhaid i sgrinio fod yn seiliedig ar dystiolaeth ac wedi'i gynllunio'n ofalus. Codwyd pryderon, yn briodol ddigon, am ganlyniadau positif ffug, triniaethau diangen a'r pwysau y gallai rhaglen sgrinio ei roi ar gapasiti'r GIG. Rwy'n deall hefyd fod yna wthio'n ôl, yn sicr gan ein bwrdd iechyd, ond hefyd gan y Llywodraeth, fod gormod o brofion yn gallu nodi problemau a allai arwain at fwy o broblemau. Nid wyf erioed wedi fy argyhoeddi gan hynny. Nid yw canlyniad PSA uchel yn golygu'n awtomatig fod gan ddyn ganser y prostad, ond mae canlyniad PSA sy'n cynyddu o hyd yn destun pryder mawr i'r teulu. Gall sgrinio ganfod rhai canserau sy'n tyfu'n araf na fyddant byth o bosibl yn achosi niwed difrifol. Ond dylai'r heriau hyn ein hysgogi ni yma, fel Aelodau'r Senedd, i ddatblygu dull llawer gwell o weithredu. Mae datblygiadau mewn technoleg ddiagnostig, gan gynnwys MRI a llwybrau profi gwell, yn cynnig cyfleoedd i wneud diagnosis yn fwy cywir, ac i wneud penderfyniadau triniaeth gwell pan fydd gennym fwy o wybodaeth. Dylem sicrhau bod Cymru'n cadw i fyny â'r datblygiadau hyn ac yn mabwysiadu arloesedd a thystiolaeth brofedig wrth iddi ddod i'r amlwg. Dylem hefyd gydnabod y bydd dull cenedlaethol cyson yn mynd i'r afael â'r union anghydraddoldebau a ddisgrifiwyd heddiw: dynion duon, dynion â hanes teuluol o ganser y prostad a dynion â rhai amrywiadau genetig etifeddol. Mae'n deg dweud bod aelod agos iawn o fy nheulu eisoes wedi marw gyda chanser y prostad, felly pam na chafodd y rhybuddion hynny eu hystyried yn gynharach—pwy a ŵyr? Rydym yn cydnabod argymhellion Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU, gan gynnwys sgrinio wedi'i dargedu ar gyfer rhai dynion sydd ag amrywiolyn BRCA2 wedi'i gadarnhau a hanes teuluol perthnasol. Rhaid i Lywodraeth Cymru ystyried yr argymhellion hyn yn ofalus. Fodd bynnag, credwn hefyd y dylai Cymru fod yn uchelgeisiol. Dylem weithio gyda chlinigwyr, ymchwilwyr, elusennau, a chleifion a'u teuluoedd, i sefydlu'r dull sgrinio cryfaf posibl, wedi'i lywio gan dystiolaeth ac wedi'i gynllunio ar gyfer anghenion ein dynion yng Nghymru. Rhaid inni hefyd sicrhau bod mynediad amserol at driniaeth o ansawdd uchel ar gael law yn llaw â diagnosis cynharach, ynghyd â staff GIG digonol a'r adnoddau sydd eu hangen i ateb y galw. Fe ddywedaf hyn yma heddiw: ni ddylai cleifion o ogledd Cymru, cleifion ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, fod yn mynd i Lundain ar gyfer llawdriniaethau. Roedd datganoli bob amser i fod i olygu darparu'r mathau hynny o driniaethau yma yng Nghymru, ac roedd yn syndod mawr clywed nad yr offer robotig a brynwyd ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr oedd yr offer cywir—dyna pam ein bod ni'n anfon pobl o ogledd Cymru i Lundain. A rhaid i hynny ddod i ben nawr. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780755 331 En 2026-10-21T17:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=12902&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780767 332 En 2026-10-21T17:08:04 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13086&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 12148 12148 Gareth Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz Bydd pob Aelod yma wedi cyfarfod ag etholwr sydd wedi byw gyda chanser y prostad neu deulu sydd wedi colli rhywun iddo. Dyn a ohiriodd weld y meddyg teulu oherwydd ei fod yn teimlo'n iawn. Gwraig a sylwodd fod rhywbeth o'i le cyn iddo ef wneud hynny. Mab sydd bellach yn mynd am archwiliadau am fod ei dad wedi cael diagnosis yn rhy hwyr. Nid achosion haniaethol yw'r rhain. Dyma ein cymdogion, ein ffrindiau, ac i rai ohonom, ein teuluoedd ein hunain. Nid yw canser y prostad yn effeithio ar bob cymuned yn gyfartal. Yn ein cymunedau mwyaf difreintiedig, mae'r rhan fwyaf o ddynion, neu fwy o ddynion, bellach yn cael diagnosis ar gam diweddarach nag ar gam cynharach, tra bod canserau dynion mewn ardaloedd mwy cyfoethog yn cael eu canfod yn gynnar. Yn ymarferol, mae hynny'n golygu y gall cod post dyn benderfynu a yw ei ganser yn cael ei ddarganfod tra gellir ei drin. Yn ôl adroddiad cenedlaethol yr archwiliad Cyflwr y Genedl 2026 i ganser y prostad, cynyddodd diagnosau yng Nghymru 12 y cant rhwng 2023 a 2024 i oddeutu 2,500 o ddynion. Hynny yw 2,500 o ddynion mewn un flwyddyn a glywodd y geiriau, 'Mae gennych ganser', a 2,500 o deuluoedd y newidiodd eu bywydau yn y foment honno. Canfu'r un archwiliad mai dim ond 54 y cant o ddynion yng Nghymru sydd â chlefyd risg uchel neu glefyd wedi datblygu'n lleol a gafodd driniaeth radical, o'i gymharu â 69 y cant yn Lloegr. Dyna'r dynion sydd â'r canserau mwyaf peryglus, ac mae'n ymddangos bod gormod ohonynt heb gael y driniaeth a allai fod wedi achub eu bywydau. Ar yr un pryd, cafodd 11 y cant o ddynion yng Nghymru â chlefyd risg isel driniaeth radical nad oedd ei hangen o bosibl, o'i gymharu â 7 y cant yn Lloegr, gyda'r holl ganlyniadau parhaol y gall hynny eu creu. Mae'r archwiliad yn annog gofal ynglŷn â'r ffigurau Cymreig oherwydd problemau gydag ansawdd data. Meddyliwch beth y mae hynny'n ei olygu. Ni allwn ddweud yn hyderus hyd yn oed faint o ddynion â chanser y prostad sy'n cael eu trin yng Nghymru. Dylai hynny beri pryder i bob un ohonom, a dylid ei gywiro. Fe wyddom hefyd pa mor anodd yw hi i lawer o ddynion fynd at eu meddyg. Mae gormod o bobl wedi tyfu i fyny'n credu bod siarad am eu hiechyd yn wendid, ac yn aml, nid yw canser y prostad yn rhoi unrhyw rybudd yn ei gamau cynnar. Mae Aelodau'r Senedd wedi siarad gyda dewrder gwirioneddol am eu profiadau personol, ac rwy'n talu teyrnged iddynt, Paul. Mae arweinydd ein plaid ni yn yr Alban wedi gwneud yr un peth. Ond ni allwn ofyn i ddynion fod yn ddigon dewr i fynd at eu meddyg a methu cael cynllun clir yn aros amdanynt pan fyddant yn gwneud hynny. Dynion yw 54 y cant o farwolaethau canser yng Nghymru. Dyna pam y mae Reform Wales wedi galw am strategaeth ganser 10 mlynedd, buddsoddiad mewn diagnosteg fodern, sgrinio wedi'i dargedu lle mae'r angen mwyaf, a fframwaith iechyd dynion i Gymru. Felly, rwy'n galw ar y Llywodraeth i enwi canser y prostad yn y strategaeth, gan gynnwys amcanion clir a mesuradwy, i drwsio'r data fel ein bod yn gwybod beth sy'n digwydd i ddynion sydd wedi cael diagnosis o ganser y prostad, ac i gau'r bwlch rhwng ein cymunedau cyfoethocaf a thlotaf, fel nad oes unrhyw ddyn yn cael diagnosis yn rhy hwyr oherwydd lle mae'n byw. Rwy'n annog pob Aelod i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780761 333 En 2026-10-21T17:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13202&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780770 334 Cy 2026-10-21T17:11:53 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13315&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 8371 8371 Elwyn Vaughan https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8371 Vaughan, Elwyn Diolch am ddod â'r ddadl yma ymlaen heddiw. Fel rydym eisoes wedi'i glywed, mae'r ystadegau ynghylch nifer y dynion sy'n cael eu heffeithio gan y clefyd creulon hwn bob blwyddyn yn peri cryn bryder. Mae'n bwysig cydnabod nad yw ein cymunedau gwledig yn imiwn i'r her hon. Yn wir, fel nodai sawl astudiaeth, gall y baich fod yn arbennig o drwm ar ddynion mewn ardaloedd gwledig, lle gall mynediad at wasanaethau iechyd fod yn fwy heriol. Mae nifer o ffactorau'n cyfrannu at hyn: y pellter y mae'n rhaid i rai dynion ei deithio i gyrraedd meddygfa; y pryderon ynghylch y gostyngiad mewn gwasanaethau meddygon teulu, fel y gwelwn ym Mhowys ar hyn o bryd; a'r diffyg trafnidiaeth gyhoeddus mewn ardaloedd gwledig. Gall y rhwystrau hyn ei gwneud yn anoddach i ddynion gael cyngor meddygol a'r diagnosis cynnar hollbwysig. Nid heriau ymarferol yn unig sydd angen inni fynd i'r afael â nhw, ychwaith. Yn aml, gall stigma ac amharodrwydd i drafod materion iechyd personol hefyd arwain at oedi. Gwyddom fod rhai dynion mewn cymunedau amaethyddol yn fwy parod i boeni am iechyd a lles eu hanifeiliaid nag am eu hiechyd eu hunain. Mae hynny'n rhywbeth y mae angen inni ei newid. Rhaid meithrin diwylliant lle gall dynion deimlo'n gyfforddus i siarad am eu hiechyd a bod yn barod i ofyn am gyngor pan fydd rhywbeth yn peri pryder iddynt. Mae nifer o fudiadau eisoes yn gwneud gwaith gwerthfawr iawn i fynd i'r afael â'r stigma hwn. Mae gwaith diweddar elusen FCN, ar y cyd â Macmillan, i dynnu sylw at yr heriau o ran mynediad at wasanaethau canser mewn ardaloedd gwledig yn enghraifft bwysig o hynny. Yn yr un modd, roeddwn yn falch iawn o weld Undeb Amaethwyr Cymru yn mabwysiadu Prostate Cymru fel elusen llywydd yr undeb eleni. Gobeithiaf yn fawr bydd y bartneriaeth hon yn helpu i gyrraedd mwy o ddynion yn ein cymunedau ffermio a phwysleisio pwysigrwydd adnabod symptomau posibl a chanfod cyngor meddygol yn brydlon. Er mwyn sicrhau newid gwirioneddol, mae'n hanfodol bod unrhyw strategaeth i wella ymwybyddiaeth a mynediad at ddiagnosis a thriniaeth yn cyd-fynd â chynlluniau ehangach Llywodraeth Cymru i wella gwasanaethau iechyd gwledig. I'r perwyl hwn, rwy'n mawr obeithio y bydd strategaeth o'r fath yn gweithio law yn llaw â dyhead blaengar Llywodraeth Cymru i sefydlu canolfan diagnosis cyflym newydd ym Mhowys. Mae hwn yn ddatblygiad pwysig i'r rhanbarth. Ar hyn o bryd, mae'n rhaid i rai cleifion deithio y tu allan i Bowys i gael asesiadau arbenigol, gan nad oes gwasanaethau diagnostig priodol ar gael yn lleol. Gall hyn olygu teithiau hir, costau ychwanegol a straen pellach i gleifion a'u teuluoedd ar adeg sydd eisoes yn llawn pryder. Byddai canolfan newydd yn gyfle i wella mynediad at asesiadau amserol, lleihau rhwystrau daearyddol, a helpu i sicrhau bod cleifion yn cael yr ymchwiliadau sydd eu hangen arnynt cyn gynted â phosibl. Gwyddom fod ymwybyddiaeth a diagnosis cynnar yn hanfodol er mwyn gwella canlyniadau triniaeth ar gyfer canser y prostad. Drwy sicrhau bod anghenion cymunedau gwledig wrth galon unrhyw strategaeth, gallwn wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau dynion ledled Cymru. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780765 335 Cy 2026-10-21T17:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13502&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780766 336 En 2026-10-21T17:15:18 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13520&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Arweinydd yr Wrthblaid Jenner, Hellen Ni all unrhyw beth byth baratoi rhywun ar gyfer cael diagnosis o ganser, neu glywed am ddiagnosis aelod o'r teulu neu ffrind yn wir. Mae'n un o'r pethau mwyaf dychrynllyd y gellir dweud wrth unrhyw un, ac mae'n glefyd sy'n cyffwrdd â gymaint ohonom. Felly, rwy'n croesawu strategaeth ganser 10 mlynedd y Llywodraeth, oherwydd mae ei hangen yn fawr. Rydym yn clywed heddiw pam y mae canser y prostad yn haeddu sylw priodol yn strategaeth ganser genedlaethol Cymru, ac fe adeiladaf ar y pwyntiau hynny. Ond rwyf hefyd eisiau rhannu profiad personol gyda chi. Hoffwn ddiolch i Paul a Janet am rannu eu profiadau nhw hefyd. Cafodd fy nhad ddiagnosis o ganser y prostad yn 2023. Dyma'r newyddion mwyaf erchyll i'w glywed ac mae wedi bod yn brofiad anodd iawn i'n teulu, yn enwedig, ar un adeg, pan fu'n rhaid inni aros am saith diwrnod i ddarganfod a oedd wedi lledaenu i'w esgyrn ai peidio. Mae'n rhyddhad gallu dweud wrth y Siambr heddiw, dair blynedd yn ddiweddarach, ei fod yn dal yn rhydd o ganser. Nid yw'n hoff o ffws, ac aeth trwy wythnosau cyntaf y broses hon ar ei ben ei hun am nad oedd eisiau peri gofid i neb. Diolch byth, rydym yn dechrau cefnu ar y cyfnod anodd hwn i ni. Roedd diagnosis cynnar a thriniaeth amserol yn allweddol i fy nhad, fel y maent i bob dyn yr effeithiwyd arnynt gan ganser y prostad yma yng Nghymru. Mae sicrhau bod gan ein gwasanaeth iechyd allu i brofi a thrin y miloedd o bobl yng Nghymru sy'n cael diagnosis bob blwyddyn yn hanfodol. Cofnododd adroddiad cenedlaethol yr archwiliad Cyflwr y Genedl 2026 i ganser y prostad oddeutu 2,700 o ddiagnosau canser y prostad yng Nghymru yn 2024, fel y clywsom, a chynyddodd 12 y cant o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol. Ac fel y clywsom fwy nag unwaith, ond mae'n werth ei bwysleisio, dim ond 54 y cant o ddynion yng Nghymru â chanser y prostad risg uchel neu wedi datblygu'n lleol a gafodd driniaeth radical, o'i gymharu â 69 y cant yn Lloegr. Yn y cyfamser, cafodd 11 y cant o ddynion yng Nghymru sydd â chlefyd risg isel driniaeth radical, gyda phryderon y gallent fod wedi cael gormod o driniaeth, o'i gymharu â 7 y cant yn Lloegr. Mae'r ffigurau hyn yn codi cwestiynau difrifol ynglŷn ag a yw cleifion yn cael y driniaeth gywir yn gyson ar yr adeg iawn. Fodd bynnag, mae'r archwiliad ei hun yn rhybuddio bod problemau gydag ansawdd data a pha mor gyflawn yw data yng Nghymru sy'n golygu bod yn rhaid dehongli'r canfyddiadau hyn yn ofalus. Mae angen data dibynadwy, systemau modern ac atebolrwydd effeithiol i gyflawni ei ymrwymiadau. Sut y gall y Llywodraeth asesu perfformiad yn iawn, dyrannu adnoddau neu sefydlu a yw ei pholisïau'n gweithio os nad yw'n gallu mesur yn ddibynadwy beth sy'n digwydd? Mae angen systemau dibynadwy ar wasanaethau canser sy'n caniatáu i glinigwyr gael mynediad at wybodaeth gywir, cydlynu triniaeth a nodi unrhyw oedi. Rhaid i'r Llywodraeth esbonio sut y bydd yn sicrhau bod y platfform newydd yn cyflawni a sut y bydd yn dwyn y rhai sy'n gyfrifol i gyfrif os nad yw'n cyflawni. Lywydd, mae gwers ehangach yma ynglŷn â chyllid. Yn ei thystiolaeth i Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus y Senedd, dadleuodd Cynghrair Canser Cymru nad yw mwy o fuddsoddiad mewn gwasanaethau canser wedi trosi'n welliannau cymesur mewn perfformiad na chanlyniadau cleifion. Nododd hefyd nad yw'r targed cenedlaethol sy'n ei gwneud yn ofynnol i 75 y cant o gleifion ddechrau triniaeth o fewn 62 diwrnod i amheuaeth gyntaf o ganser wedi'i gyrraedd ledled Cymru gyfan, nac mewn unrhyw fwrdd iechyd unigol, ers mis Awst 2020. Gadewch inni ystyried hynny. Blynyddoedd o dargedau wedi'u methu ar draws pob bwrdd iechyd yng Nghymru. Dylai hynny beri pryder i bob Aelod o'r Senedd hon. Wrth gwrs, mae angen cyllid digonol ar wasanaethau canser fel y gall y GIG fforddio offer diagnostig modern, triniaethau effeithiol, seilwaith digidol dibynadwy a gwasanaethau wedi'u staffio'n briodol. Mae pob un ohonynt yn galw am fuddsoddiad. Ond ni allwn gymryd yn ganiataol y bydd gwario mwy o arian yn awtomatig yn cynhyrchu canlyniadau gwell. Mae angen llinellau cyfrifoldeb clir, mesurau perfformiad tryloyw ac atebolrwydd pan fydd ymrwymiadau'n cael eu methu dro ar ôl tro. Rhaid cynnwys canser y prostad yn y strategaeth genedlaethol a rhaid i hynny olygu ymrwymiadau mesuradwy ar ddiagnosis cynharach, triniaeth amserol, data dibynadwy a lleihau amrywiad diangen rhwng byrddau iechyd. Ac mae'n rhaid iddo olygu cyhoeddi cynnydd, gan nodi methiannau a chyfeirio adnoddau i lle byddant yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf i gleifion. Ni ddylem dderbyn sefyllfa lle na all y Llywodraeth sefydlu'n hyderus beth sy'n digwydd i gleifion am fod ei data'n anghyflawn. Mae'r strategaeth sydd ar y ffordd yn gyfle i gywiro'r methiannau hyn. Rhaid i'r Llywodraeth gydnabod canser y prostad yn benodol fel blaenoriaeth a dangos sut y bydd buddsoddiad, trawsnewid digidol a diwygio gwasanaethau'n gweithio gyda'i gilydd i wella canlyniadau, oherwydd nid addewid arall sydd ei angen ar ddynion sydd wedi cael diagnosis o ganser y prostad, mae angen iddynt wybod bod eu hiechyd yn cael ei ystyried, ei ddeall a'i gynnwys. Mae angen gwasanaeth iechyd arnynt sy'n gallu darparu'r driniaeth iawn, ar yr adeg iawn, a dangos ei fod yn gwella. Dyna yw atebolrwydd; dyna beth fydd ein cynnig yn ei gyflawni. Felly, rwy'n annog yr Aelodau i'w gefnogi. Diolch, Lywydd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780768 337 En 2026-10-21T17:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13802&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780769 338 Cy 2026-10-21T17:20:29 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13831&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, Mabon ap Gwynfor. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780771 339 Cy 2026-10-21T17:20:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13836&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ap Gwynfor, Mabon Diolch, Lywydd. Dwi'n croesawu'r cyfle i ymateb i'r ddadl yma ac i gydnabod pwysigrwydd canser y prostad i'r nifer fawr o ddynion, teuluoedd a chymunedau ledled Cymru y mae e'n effeithio arnyn nhw. Canser yw prif achos marwolaethau yng Nghymru, ac mae canser y prostad bellach yn un o'r canserau mwyaf cyffredin y mae dynion yn cael diagnosis ohonyn nhw. Mae gormod o ddynion yn dal i wynebu oedi cyn cael diagnosis, triniaeth a gofal, ac mae gormod o deuluoedd yn dal i brofi ansicrwydd a phryder wrth aros am atebion. Mae'n rhaid i ni wneud yn well. Gaf i fod yn glir? Dwi'n deall y pryderon sydd wedi ysgogi'r ddadl hon. Bydd yr Aelodau'n gwybod bod gwasanaethau canser yng Nghymru yn flaenoriaeth fawr i mi. Ym maes canser, mae'r perfformiad o ran amseroedd aros yn parhau i fod yn is na'r safonau rydyn ni'n eu disgwyl, ac mae hynny'n cynnwys rhannau o'r llwybr wroleg. Er bod staff yr NHS yn parhau i weithio'n ddiflino o dan bwysau sylweddol, dwi ddim yn fodlon efo ble rydyn ni heddiw a dylai neb arall yn y Siambr yma fod yn fodlon chwaith. Mae gwellau canlyniadau a phrofiadau i bawb sy'n cael eu heffeithio gan ganser yn parhau i fod yn flaenoriaeth allweddol i'r Llywodraeth yma. Dyna'n union pam rydyn ni'n datblygu strategaeth ganser genedlaethol 10 mlynedd newydd, y cyntaf o'i bath ers 2006. Bydd y gwaith hwn yn gosod gweledigaeth strategol, hirdymor a blaenoriaethau cenedlaethol i lywio gwaith cynllunio'r NHS a thrawsnewid gofal canser dros y ddegawd nesaf. Mae'r nod yn syml ond yn arwyddocaol: bod mwy o bobl yn goroesi canser, bod mwy o ganserau yn cael diagnosis yn gynharach, nad yw mynediad at ofal yn dibynnu ar ble mae rhywun yn byw, a bod pobl yn cael cymorth amserol wedi'i bersonoli drwy gydol eu taith canser. Rhaid i'r un nod gael ei wireddu ar gyfer dynion sy'n cael diagnosis o ganser y prostad ag i bawb sy'n cael eu heffeithio gan ganser yng Nghymru. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780774 340 En 2026-10-21T17:22:43 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=13965&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Rydym yn bwriadu cyhoeddi'r strategaeth hon ar Ddiwrnod Canser y Byd 2027, ochr yn ochr â chynhadledd ganser genedlaethol sy'n dod ag arweinwyr y GIG, clinigwyr, cynllunwyr, partneriaid, rhanddeiliaid a'r trydydd sector ynghyd i rannu arferion gorau ac archwilio sut y bydd ein blaenoriaethau cenedlaethol yn cael eu cyflawni dros y degawd nesaf. Bydd gwella canlyniadau a phrofiad i gyd-fynd â'r chwartel uchaf yn Ewrop yn galw am ymdrech barhaus, ymrwymiad hirdymor a chydnabyddiaeth onest o'r heriau sy'n ein hwynebu. Mae'n uchelgais sy'n deilwng o bobl Cymru. Nid yw canser yn gwahaniaethu, ac ni ddylem ninnau chwaith. Ein bwriad yw cefnogi gwelliannau ar draws pob math o ganser ac ar gyfer pobl o bob oedran, cefndir a chymuned. Yn bwysig, bydd y strategaeth yn cwmpasu'r llwybr canser cyfan, o atal a sgrinio hyd at ddiagnosis, triniaeth, adferiad, goroesi a byw'n dda gyda chanser a thu hwnt. Bydd y strategaeth yn mynd i'r afael â'r heriau allweddol sy'n wynebu gwasanaethau canser, gan roi'r galluogwyr sydd eu hangen ar waith i gyflawni gwelliant parhaus. Mae hynny'n golygu edrych ar weithlu, arweinyddiaeth, ymchwil, arloesedd, systemau digidol, seilwaith a llunio gwasanaethau ochr yn ochr ag ansawdd ac effeithiolrwydd gofal ei hun. Rydym hefyd am gyflymu'r broses o fabwysiadu profion, technolegau a thriniaethau newydd a ddilyswyd a rhai a argymhellir, gan gryfhau atebolrwydd a thryloywder i ysgogi gwelliant ledled Cymru. Caiff y strategaeth ei llywio gan un o'r ymarferion ymgysylltu mwyaf helaeth a gynhaliwyd ym maes polisi canser yng Nghymru. Ar hyn o bryd mae galwad genedlaethol am dystiolaeth yn casglu sylwadau gan randdeiliaid a'r cyhoedd, ac rwy'n annog pawb sydd â diddordeb mewn gwasanaethau canser i gyfrannu erbyn y dyddiad cau ar 31 Hydref. Ochr yn ochr â hyn, rydym yn ymgysylltu'n strwythuredig â sefydliadau'r GIG, cyrff proffesiynol, partneriaid allweddol a Chynghrair Canser Cymru. Ar bwynt Paul ynghylch ymgynghori, rydym yn gwrando'n uniongyrchol ar bobl yr effeithir arnynt gan ganser drwy fforymau ymgysylltu â chleifion ledled Cymru, a gydlynir gan Gynghrair Canser Cymru, i sicrhau bod profiad bywyd yn helpu i siapio'r blaenoriaethau a'r camau gweithredu sydd eu hangen i wella canlyniadau a phrofiadau ar gyfer y dyfodol. Mae'n bwysig fod y broses hon yn cael ei gadael i orffen cyn y gwneir penderfyniadau ar gynnwys terfynol y strategaeth. Mae'r rhaglen ymgysylltu'n dal i fynd rhagddi a dylai'r blaenoriaethau terfynol gael eu siapio gan y safbwyntiau, yr arbenigedd a'r profiadau bywyd yr ydym yn eu casglu, yn hytrach na chasgliadau y daethpwyd iddynt ymlaen llaw. Nid yw'r heriau sy'n wynebu'r llwybr canser wrolegol yn unigryw, ond maent yn rhoi ffocws clir i'r newidiadau sy'n rhaid inni eu gwneud os ydym am wella canlyniadau canser yng Nghymru. Mae'r uchelgeisiau hyn yn ganolog i'r strategaeth. Er nad yw Llywodraeth Cymru yn ariannu profion diagnostig unigol yn uniongyrchol, bydd y strategaeth yn nodi sut y bydd y GIG a'i bartneriaid yn gweithio gyda'i gilydd i werthuso a chyflwyno archwiliadau diagnostig newydd lle ceir amheuaeth o ganser, gan gynnwys ar gyfer canser y prostad. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780764 341 En 2026-10-21T17:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14102&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780773 342 Cy 2026-10-21T17:26:08 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14170&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 269 269 Mabon ap Gwynfor AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269 ap Gwynfor, Mabon Dwi'n cydnabod y pryder y mae canser y prostad yn achosi i ddynion a'u teuluoedd a pham y byddai llawer yn croesawu sgrinio. Mae Llywodraeth Cymru yn dilyn cyngor Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y Deyrnas Gyfunol ac, ar hyn o bryd, dyw'r pwyllgor ddim yn argymell sgrinio poblogaeth ar gyfer canser y prostad. Er hynny, mae wedi argymell sgrinio wedi ei dargedu ar gyfer dynion rhwng 45 a 61 oed gyda'r gennyn BRCA2 a hanes teuluol gradd gyntaf o ganser y fron, yr ofari, y pancreas neu'r prostad. Rydyn ni wedi gofyn i Iechyd Cyhoeddus Cymru i ystyried sut y gallai hyn gael ei gyflawni yng Nghymru. Mae'n arfer clinigol sefydledig eisoes i gleifion â chanser prostad lleol risg isel gael cynnig gwyliadwriaeth weithredol, ac rydyn ni'n monitro cyfraddau triniaeth radical drwy archwiliad cenedlaethol canser y prostad, i gefnogi gwelliannau mewn gofal. Mae meddygon teulu yn cefnogi gwneud penderfyniadau a rennir gydag unrhyw ddyn sy'n pryderu am ei risg o ddatblygu canser y prostad. Mi fyddwn ni'n gweithio gyda'r NHS i ystyried a oes angen canllawiau ychwanegol i gefnogi meddygon teulu i gynnal y trafodaethau hyn. Dwi am roi sicrwydd i'r Aelodau nad ydyn ni'n aros i'r strategaeth i wella'r data canser. Gan weithio gyda sefydliadau'r NHS, rydyn ni eisoes yn cryfhau argaeledd, ansawdd a defnydd o'r data i osod amodau llwyddiant ar gyfer pan fydd y strategaeth yn cael ei chyhoeddi. Mae Llywodraeth Cymru wedi gweithredu a bydd yn parhau i weithredu ar ganfyddiadau adroddiad Archwilio Cymru, gyda cham nesaf y gwaith hwn yn cael ei yrru gan y strategaeth. Lywydd, mae pawb yn y Siambr yn rhannu'r un amcan eang: canlyniadau gwell, profiadau gwell a gwasanaethau gwell i bobl sy'n cael eu heffeithio gan ganser yng Nghymru. Mae'r strategaeth ganser genedlaethol yn darparu cyfle unwaith mewn cenhedlaeth i sicrhau'r gwelliant hwnnw, nid yn unig i ddynion sydd wedi cael diagnosis o ganser y prostad, ond i bawb y mae canser yn effeithio arnyn nhw yng Nghymru. Dyna'r ymrwymiad sy'n gyrru'r gwaith yma, a dwi'n edrych ymlaen at barhau â'r daith honno gyda chleifion, clinigwyr, elusennau ac Aelodau ar draws y Siambr hon. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780780 343 Cy 2026-10-21T17:28:29 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14311&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf ar James Evans i ymateb i'r ddadl. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780781 344 En 2026-10-21T17:28:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14315&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch, Lywydd. A gaf i ddechrau trwy ddiolch i'r holl Aelodau sydd wedi cyfrannu at y ddadl hon, a hefyd i'r Aelodau nad ydynt wedi cyfrannu, ond sydd wedi eistedd i wrando ar y ddadl? Oherwydd rwy'n credu ei bod yn braf iawn fod gennym ni ddadl sy'n uno'r Siambr gyfan gyda'i gilydd. Gyda'r holl sgyrsiau llawn twrw a gawn yma, mae'n eithaf braf cael rhai sy'n dod â ni at ein gilydd. Agorodd Ben y ddadl ac fel y dywedoch chi, dyma'r achos mwyaf cyffredin o ganser mewn dynion: 2,500 o bobl wedi cael diagnosis ac fel y dywedodd llawer o bobl, yn eich cynnwys chi, fe fu farw 640 o'r rheini—llawer ohonynt yn rhy ifanc, am na chafwyd diagnosis yn gynnar. Ac mai dim ond 54 y cant o ddynion yng Nghymru sy'n cael triniaeth gyflym o'i gymharu â 69 y cant yn Lloegr, ac mae hynny'n rhywbeth a ddylai beri pryder i bawb ohonom. Rwy'n gwybod bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi nodi awydd—fe ddof ato yn nes ymlaen—i fod y gorau yn Ewrop, ac rwy'n rhannu'r uchelgais hwnnw, fel pawb ohonom rwy'n siŵr, ond mae angen inni roi ffocws manwl iawn ar y maes canser hwn, oherwydd mae'n bosibl ei atal os caiff ei ddal yn ddigon cynnar. Fe wnaethoch chi hefyd godi mater data, fel y gwnaeth llawer o'r Aelodau. Mae'n rhywbeth y mae nifer ohonom sydd wedi bod yma ers amser maith bob amser wedi ei glywed am ofal canser, nad yw'r data yno i lywio'r broses o wneud penderfyniadau, felly mae cael data mwy cywir yn bwysig tu hwnt. Fe wnaethoch chi hefyd godi sgrinio cynnar. Rwy'n gwybod bod nifer o'r Aelodau wedi codi hynny ac mae hynny'n rhywbeth sy'n bwysig iawn hefyd. Rwy'n gwybod bod Prostate Cymru, er enghraifft, wedi mynd allan i wneud y sgrinio eu hunain ar ben yr hyn y mae'r GIG yn ei wneud, ac rwy'n credu eu bod wedi gwneud gwaith hollol anhygoel yn dod o hyd i nifer o bobl ledled y wlad. Fel y mae'r Aelodau wedi dweud, weithiau mae'r rheini'n ddynion na fyddent yn naturiol yn mynd i weld meddyg, ond maent wedi cynnal y sesiynau mewn clybiau rygbi, mewn campfeydd, er enghraifft, neu yn y dafarn leol. Felly, mae wedi bod yn dda iawn eu bod nhw wedi gwneud hynny 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780772 345 En 2026-10-21T17:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14402&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Ac yna Paul Davies—a diolch, Paul, am rannu eich profiad personol. Rydych chi a minnau wedi siarad llawer am hyn yn y gorffennol, am eich profiad personol o fyw gyda chanser y prostad a'r angen i'w gynnwys yn y strategaeth ganser honno. Mae hynny'n rhywbeth y mae angen inni ei weld, gan mai dyma'r canser sy'n lladd y nifer fwyaf o ddynion. Mae angen inni sicrhau ei fod wedi'i gynnwys yn y strategaeth. Fe wnaethoch chi grybwyll yr ymgynghoriad hefyd, ac mae angen i bob un ohonom sicrhau, os bydd y Llywodraeth yn cynnal ymgynghoriad, fod rhaid cynnwys profiad bywyd pobl yn yr ymgynghoriad hwnnw. Ni all fod yn ymarfer ticio blychau'n unig, fel y nodoch chi. Mae angen ei ystyried yn iawn. Fe wnaethoch chi hefyd grybwyll y rhaglen sgrinio genedlaethol, a gwn eich bod wedi bod yn hyrwyddwr go iawn drosti, pan gafodd ei thrafod gyntaf, ac yna penderfynodd pwyllgor sgrinio'r DU beidio â'i chyflwyno. Gwn eich bod wedi'ch siomi'n fawr gan hynny, fel llawer o bobl eraill, a hoffwn ddiolch i chi am y gwaith a wnaethoch, nid yn unig yn y Senedd hon ond mewn Seneddau eraill ledled y DU, i ddeall pam y dylai'r rhaglen sgrinio honno fod ar waith. Fe sonioch chi hefyd am y datblygiadau mewn technoleg feddygol, ac y dylai dynion yng Nghymru gael mynediad at y dechnoleg honno ac nid technoleg sydd wedi dyddio, a chafodd hynny ei ategu i raddau gan y Gweinidog Cabinet. Matthew, mae eich ymrwymiad i ganser yn ddihafal yn y Siambr hon. Fe fuoch chi'n gweithio i nifer o elusennau canser cyn i chi ddod i'r lle hwn, a nawr, rydych chi'n gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar ganser. Fel rhywun sydd wedi bod yma, gallaf ddweud bod y grŵp trawsbleidiol hwnnw'n gwneud llawer iawn o waith da iawn, ac mae wedi llywio llawer o waith y strategaeth ganser dros y blynyddoedd hefyd. Felly, diolch am hynny. Fe sonioch chi am y cyffro ymhlith nifer o gyrff y trydydd sector a'n helusennau ynghylch strategaeth ganser, rhywbeth y mae nifer ohonom wedi bod yn gweiddi amdano ers amser maith, felly mae'n gadarnhaol fod honno'n cael ei chyflwyno. Fe godoch chi'r llwybrau canser hefyd, a'r oedi y mae rhai pobl yn ei wynebu drwy'r llwybrau hynny. Rwy'n siŵr bod hynny'n rhywbeth y bydd y Llywodraeth yn ei ystyried oddi wrth eich grŵp trawsbleidiol hefyd, i weld sut y gallwn wella, nid yn unig ar gyfer canser y prostad, ond pob canser, i wella'r llwybrau. Yna agorodd Ken Skates gyda'i gefnogaeth i'r cynnig. Rwyf am roi clod i'r Llywodraeth ddiwethaf—nid wyf yn rhoi llawer o glod iddynt—am ganolfan gofal canser newydd Felindre. [Torri ar draws.] Gallwch barhau i chwifio'ch llaw, Ken, ond dyna pa mor bell y mae'r clod yn mynd. A'r gwaith a wnaeth gyda'r ganolfan ganser newydd yn Ysbyty Nevill Hall, y ganolfan ganser Felindre yno, a sut y mae hynny wedi agor cymaint yn fwy o lwybrau i gael gofal yn nes at adref. Gwn fod y Gweinidog Cabinet newydd wedi bod yno, ac rwyf innau wedi bod yno gydag aelod o'r teulu. Gwn pa mor bwysig yw'r ganolfan honno i gynifer o bobl. Soniodd hefyd am y strategaeth a gaiff ei harwain gan dystiolaeth drwy bethau sy'n digwydd ar lefel y DU. Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn i'w nodi. Adrian, fe sonioch chi am eich profiad personol, fel y gwnaeth llawer o Aelodau eraill, gyda chanser, a'r ffaith bod yna lawer o ddynion nad ydynt yn ceisio cymorth. Mae hynny'n rhywbeth a welwn ar draws iechyd dynion ledled y wlad. Mae llawer o bobl nad ydynt yn ceisio cymorth gyda'u problemau iechyd eu hunain, maent yn tueddu i ddelio â'r peth yn dawel, ac nid ydynt yn mynd at y meddyg teulu, ac nid ydynt yn mynd am brofion. Maent yn ei roi mewn blwch yn rhywle ac yn dweud, 'Wnawn ni ddim siarad am y peth'. Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn. Fe sonioch chi am sgrinio hefyd, a dweud y dylai Llywodraeth Cymru ddilyn y cyngor wrth iddo ddatblygu. Fe sonioch chi hefyd am y cymorth y gellir ei roi i gleifion a'u teuluoedd. Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn. Janet, diolch yn fawr iawn. Gwn am eich profiad personol. Fel y dywedoch chi, rydym ninnau'n dau wedi siarad llawer am hynny hefyd. Fe godoch chi'r pwynt fod 40 y cant o achosion o ganser y prostad ond yn cael eu dal yng nghamau 3 a 4, sy'n ystadegyn cwbl frawychus. Mae'n digwydd yn llawer rhy hwyr. Mae'n debyg mai dyna un o'r rhai gwaethaf o ran hynny o'r holl ganserau mewn gwirionedd, ac eithrio rhai o'n canserau mwyaf prin. Ac fe wnaethoch chi sôn, fel y gwnaeth eraill, am y rhaglen sgrinio. Felly, rwy'n siŵr bod y Gweinidog Cabinet wedi clywed hynny, fod llawer ohonom yn y Siambr hon eisiau hynny. Gareth, fe ddywedoch chi y gall canser effeithio ar bawb, a bod dynion mewn ardaloedd difreintiedig yn fwy tebygol o gael diagnosis yn hwyrach na'r rheini mewn ardaloedd mwy cyfoethog, ac mae hynny'n dweud rhywbeth am anghydraddoldebau iechyd, y mae'r pwyllgor iechyd wedi edrych arnynt ar nifer o achlysuron, a sut y mae angen inni sicrhau y ceir cydraddoldeb iechyd ledled Cymru, heb greu anfantais i unrhyw un mewn unrhyw ran o'r wlad. A'r loteri cod post—nid wyf yn gwybod sawl gwaith y mae'r Gweinidog Cabinet a minnau wedi clywed hynny o'r blaen, ac eraill yn y Siambr hon, ynglŷn â sut y gall ble rydych chi'n byw yng Nghymru benderfynu eich canlyniadau a'ch prognosis, sydd hefyd yn frawychus. Siaradodd Elwyn Vaughan am bobl sy'n byw mewn ardaloedd gwledig. Rydych chi a minnau a llawer o bobl eraill yn rhannu hyn hefyd, y rhwystrau a wynebwn i ddiagnosis. Fe sonioch chi am y gymuned ffermio yn benodol. I nodi rhywbeth yn fy nghymuned fy hun, cododd Shearing is Caring lawer iawn o arian i Prostate Cymru, ac mae a wnelo hynny â'r gymuned ffermio ac annog dynion i siarad mwy am eu hiechyd. Fe sonioch chi am y cysylltiad â Farming Community Network yn Macmillan. Rwyf am roi hysbysiad digywilydd nawr fy mod yn rhedeg ras Hyrox yr wythnos nesaf i Macmillan. Felly os oes unrhyw un eisiau fy noddi, rwy'n dal i gasglu noddwyr. Fe sonioch chi hefyd am gynllun Llywodraeth Cymru ar gyfer y ganolfan ddiagnosis cyflym ym Mhowys. Nid wyf yn cytuno â Phlaid Cymru ar lawer, ond rwy'n credu y gallai hwn fod yn faes gwirioneddol gadarnhaol i'r bobl sy'n byw mewn ardaloedd gwledig, yn enwedig ym Mhowys. Soniodd Helen Jenner am ei phrofiad personol yn ei theulu ei hun, a chredaf ei bod yn bwysig iawn fod pobl yn siarad am eu profiad personol. Rwy'n credu ei fod yn rhywbeth sy'n rhoi siâp i ddemocratiaeth seneddol, fod gennym bobl yma sy'n deall y mater, sydd â theulu yn mynd drwyddo. Fe ddywedoch chi hefyd nad oedd eich tad eisiau peri gofid i bobl. Sawl gwaith y clywsom hynny gan ddynion sy'n mynd drwy ddiagnosis? 'Nid wyf am ddweud wrth fy nheulu.' Rwyf hyd yn oed wedi adnabod pobl a fu farw o ganser, nad oedd eu teulu eu hunain yn gwybod pam eu bod wedi marw tan ar ôl iddynt farw, am eu bod wedi'i guddio oddi wrthynt, rhag gwneud iddynt boeni. Felly, mae'n bwysig sicrhau bod dynion yn siarad mwy. Fe wnaethoch chi nodi'r data a'r blynyddoedd o dargedau a fethwyd hefyd, a chredaf fod hynny'n rhywbeth y mae angen i'r Gweinidog Cabinet fyfyrio arno, ac Aelodau eraill yn y Siambr a oedd yn arfer bod yn y Llywodraeth, fod hwn mewn gwirionedd yn fater hanesyddol ac yn anghyfiawnder hanesyddol y mae gwir angen ei ddatrys. Yna, fe wnaethom symud ymlaen at ein Gweinidog Cabinet, ac nid wyf am esgus nad ydych chi'n dangos ymrwymiad i'r maes hwn. Gwn eich bod chi a ninnau wedi gweithio'n agos yn y gorffennol ar lwybrau canser a gwella gofal canser ledled Cymru, felly nid wyf yn amau eich ymrwymiad i hynny. Fel y dywedoch chi, canser yw prif achos marwolaeth ymhlith dynion yng Nghymru. Mae'n dal i fod yn rhy uchel, ac mae angen mynd i'r afael â hynny. Fel y dywedais yn gynharach, fe sonioch chi ein bod eisiau bod y gorau yn Ewrop. Rwyf eisiau inni fod y gorau yn y byd o ran mynd i'r afael â chanser, yn enwedig canser y prostad. Rydym yn genedl fach sy'n gwario llawer iawn o'n harian cyhoeddus ar y gwasanaeth iechyd. Am yr arian a roddwn iddo, mae'r enillion a gawn yn eithaf gwael mewn gwirionedd. Mae gwneud i'r arian hwnnw weithio'n well i gael gwell canlyniadau i bobl Cymru, ac yn enwedig dynion â chanser y prostad, yn bwysig iawn. Fe ddywedoch chi hefyd fod Llywodraeth Cymru eisiau technolegau a phrofion newydd. Gwn fod profion sgrinio newydd i'w cael ar gyfer yr ysgyfaint, ond mae profion newydd i'w cael ar gyfer canser y prostad hefyd, a byddai'n dda iawn pe gallai Cymru fod yn bartner blaenllaw gydag elusennau a chyda'r sefydliadau prifysgol i ddatblygu'r technolegau newydd hyn fel y gellir gweld pobl yn gyflymach. Fe sonioch chi am sgrinio. Rhywbeth nad wyf wedi'i glywed o'r blaen mewn gwirionedd yw'r ymrwymiad gan y Llywodraeth—eu bod wedi gofyn i Iechyd Cyhoeddus Cymru edrych ar y sgrinio. Efallai nad yw mor eang ag y byddai rhai Aelodau yn ei ddymuno, ond mae'n wasanaeth sgrinio ar gyfer cyfran o'r boblogaeth a allai wynebu mwy o risg o gael canser y prostad. Mae'r cloc wedi troi'n goch nawr, ond rwy’n mynd i roi cais digywilydd arall. Mae'n rhywbeth rwyf wedi bod yn awyddus iawn i'w weld. Roedd yn ein maniffesto—strategaeth iechyd dynion go iawn i Gymru. Credaf fod hynny'n rhywbeth sydd ei angen. Mae canser y prostad yn un o brif achosion marwolaeth ymhlith dynion, ond mae llawer o feysydd iechyd eraill hefyd y mae angen mynd i'r afael â nhw ar ran ein dynion ledled y wlad. Nid ydym yn siarad amdano'n ddigon aml, ac rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y dylai'r Llywodraeth ei ystyried o ddifrif—strategaeth iechyd dynion go iawn i Gymru i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd nifer o ddynion ledled ein gwlad. Rwy'n annog pob Aelod i gefnogi ein cynnig y prynhawn yma. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780777 346 En 2026-10-21T17:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14702&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780806 347 En 2026-10-21T17:38:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14882&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780801 348 Cy 2026-10-21T17:37:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14881&l=cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780831 349 Cy 261021-8 7. Dadl Reform UK: Strategaeth canser y prostad I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780808 350 Cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd I Detholwyd y gwelliant canlynol: gwelliant 1 yn enw Heledd Fychan. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780809 351 Cy 2026-10-21T17:38:13 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14895&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yr eitem nesaf yw dadl Llafur Cymru, yr M4 o amgylch Casnewydd. Galwaf ar Jayne Bryant i wneud y cynnig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780810 352 Cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd I Cynnig NDM9335 Lynne Neagle Cynnig bod y Senedd: 1. Yn credu bod cynigion Llywodraeth Cymru ar gyfer lliniaru tagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd yn annigonol. 2. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i: a) diystyru cau cyffyrdd; a b) dechrau ar y gwaith o adeiladu ffordd liniaru briodol ar gyfer yr M4. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780811 353 Cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd I Cynigiwyd y cynnig. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780818 354 En 2026-10-21T17:38:22 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=14904&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Diolch, Lywydd. Casnewydd yw'r ddinas lle cefais fy ngeni, fy magu, a lle rwy'n byw, ac rwy'n siarad heddiw fel rhan o grŵp o Aelodau Senedd Llafur Cymru sy'n gwybod bod y mater hwn heb ei ddatrys ers gormod o amser. Nid oes angen ichi fyw'n lleol i wybod bod rhywbeth o'i le gyda'r M4 o amgylch Casnewydd. Yn anffodus, mae twnelau Bryn-glas wedi dod yn gyfystyr â thagfeydd. Nid yw'r mwyafrif helaeth o draffig yr M4 yn draffig lleol, ond ni chafodd y draffordd ei chynllunio i ysgwyddo pwysau economi genedlaethol fodern. Y darn hwn o ffordd yw'r prif borth i dde a gorllewin Cymru. Mae'n allweddol i'n diwydiannau, y rhai sefydledig a'r rhai newydd, ein porthladdoedd a'n twristiaeth, ond eto mae'n hollti dinas sy'n tyfu. Er bod tagfeydd ar y darn hwn o'r M4 yn rhwystro twf economaidd, pobl Casnewydd sy'n talu'r pris bob dydd drwy lygredd aer, sy'n lladdwr tawel. Mae Llafur Cymru wedi cyflwyno'r cynnig hwn heddiw am fod pobl Casnewydd a chymunedau cysylltiedig yng Nghwmbrân, Torfaen a Chaerffili wedi cael digon. Nid rhyw fath o arbrawf damcaniaethol yw'r cymunedau hyn, ac mae Llywodraeth Plaid Cymru yn chwarae gyda chynigion costus ac aneffeithiol a fydd yn achosi anhrefn ym mywydau pobl. Gadewch inni ystyried cynigion y Llywodraeth i gau cyffyrdd. Nid yw cau High Cross yn llwyr a'r slipffyrdd tua'r dwyrain ym Malpas a Chaerllion yn ateb cyflym. Mae adroddiad Llywodraeth Cymru ei hun yn dangos na fyddai ond yn mynd â hyd at 3 y cant o draffig oddi ar y draffordd. Ni all pawb weithio o gartref, a byddai cau cyffyrdd, boed dros dro neu'n barhaol, hefyd yn effeithio ar drafnidiaeth gyhoeddus, mynediad at ofal iechyd, gofal plant a phrisiau eiddo. Mae'n syfrdanol fod y Llywodraeth hyd yn oed yn ystyried hyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780775 355 En 2026-10-21T17:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15002&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Pan ofynnais i'r Dirprwy Weinidog sut y byddai'r cyffyrdd eraill ym Mharc Tredegar a'r Coldra yn ymdopi â'r traffig wedi'i ddadleoli, nid oedd ganddo ateb, gan na fyddai'n ymdopi; byddai'n sianelu aer gwenwynig a thagfeydd i mewn i strydoedd preswyl. Dyna pam, Lywydd, ein bod yn gofyn i'r Senedd hon gynllunio trywydd newydd heddiw. Mae Llafur Cymru yn credu y dylai pobl leol fod wrth wraidd dull y Llywodraeth newydd hon o ddelio â'r M4 o amgylch Casnewydd. Mae Llywodraethau olynol—y Ceidwadwyr cyn datganoli, Gweinidog Plaid Cymru yn 2009, a Llywodraethau Llafur Cymru—oll wedi methu datrys yr her hon. Pan archwiliodd yr arolygydd cynllunio annibynnol y llwybr du bron i ddegawd yn ôl, daeth i'r casgliad fod achos cryf ar sail economaidd a dynol dros adeiladu'r ffordd liniaru. Roedd hon yn broses gynhwysfawr a hir a fu'n ymgysylltu â chymunedau, gan gynnwys gwrandawiadau cyhoeddus, ac roedd yn cynnwys cynlluniau manwl i wella a diogelu'r amgylchedd. Gall seilwaith mawr wedi'i gyflwyno'n iawn wella, yn hytrach na dinistrio, ein hamgylchedd naturiol. Yn wir, sefydlwyd gwarchodfa natur hyfryd a phoblogaidd gwlyptiroedd Casnewydd i wneud iawn am gynefinoedd a gollwyd yn ystod y gwaith o adeiladu morglawdd Bae Caerdydd. Mae llawer ohonom ar draws y mudiad Llafur wedi gwybod ers amser maith pa mor hanfodol yw ffordd liniaru, a dyna pam na allwn bleidleisio dros roi'r gorau i'w datblygu yn y Siambr hon yn 2019. Heddiw, fel plaid, mae Llafur Cymru yn glir: er y gallai'r penderfyniad i wrthod argymhellion yr arolygydd fod wedi bod yn ddealladwy ar sail ariannol gul, mae wedi gadael y mater heb ei ddatrys. Dylid bod wedi archwilio modelau ariannu arloesol, fel partneriaethau cyhoeddus-preifat, benthyca rhanbarthol gan awdurdodau lleol wedi'i gefnogi gan Lywodraeth Cymru, neu gipio gwerth tir, yn hytrach na'i wrthod yn llwyr. Gadewch inni fod yn glir: mae'r penderfyniadau hyn yn anodd, ac ers gormod o amser, mae'r M4 wedi cael ei rhoi yn y blwch 'rhy anodd'. Mae adroddiad diweddar Llywodraeth Plaid Cymru gan Arup yn datgan, ar dudalen 3: 'Ni fyddai'r un o'r opsiynau nac unrhyw gyfuniad o opsiynau a ystyriwyd fel rhan o'r adolygiad hwn yn datrys problem yr M4 yn llawn.' Os yw'r Llywodraeth o ddifrif ynglŷn â datrys y mater hwn, pam ar y ddaear y mae'r Llywodraeth wedi glynu wrth eu cred fod ffordd liniaru newydd yn amhosibl? Ymddengys bod Plaid Cymru yn berffaith fodlon adeiladu ffyrdd a phontydd mewn mannau eraill yng Nghymru, ond nid pan ddaw'n fater o ddatrys yr M4 o amgylch Casnewydd. Yn ogystal â chau cyffyrdd, mae'r adolygiad yn nodi'r opsiynau ar gyfer lledu twnelau Bryn-glas, ynghyd â'r ymyriadau aneffeithiol ar ffyrdd lleol, ac mae'r hyn a elwir yn llwybr glas yn ôl ar y bwrdd, a fyddai'n mynd â thraffig yn agosach at gymunedau fel Llyswyry, Ringland, Pilgwenlli a Dyffryn. Efallai y gallai'r llwybr glas swnio fel opsiwn da i bobl nad ydynt yn byw yn yr ardal, ond gyda miloedd o gartrefi wedi'u hadeiladu yng Nglan Llyn a Pharc Milton ers i'r opsiwn cychwynnol gael ei gynnig, a miloedd yn rhagor yn cael eu hadeiladu, mae troi'r hyn a elwir yn ffordd ddosbarthu ddeheuol yn lled-draffordd yn gwbl ynfyd. Mae pawb lleol yn gwybod pa mor brysur yw'r ffordd honno. Ni ellir ystyried yr opsiwn i ledu twnelau Bryn-glas mewn ffordd gredadwy. Mae'r adroddiad yn nodi nad oes disgwyl i'r gwaith o ledu'r twnelau leihau traffig ar yr M4 gan ei fod yn cynnwys gwaith ar ffordd weithredol eisoes ac nid yw'n creu llwybr amgen yn rhywle arall. Mae'r ddwy lôn yn dechrau cyn y twnelau, ac er ein bod am i'r traffig lifo'n well, ni fydd yn mynd i'r afael â phroblem llygredd aer. A rhaid inni beidio ag anghofio'r tarfu ar gartrefi a busnesau lleol uwchlaw ac wrth ymyl y draffordd. Nid yw cynlluniau trafnidiaeth gyhoeddus Plaid Cymru yn newydd. Roeddent ar y gweill cyn y Llywodraeth hon. Mae gorsafoedd trên Burns a gwell trafnidiaeth gyhoeddus yn hanfodol. Fe'u cefnogwyd gan Lafur Cymru, ac mae angen iddynt gael eu darparu. Ac er ein bod yn falch o weld cynnydd ar orsafoedd Magwyr a Gwndy a pharcffordd Caerdydd, ni fydd y gorsafoedd hyn ar eu pen eu hunain yn datrys tagfeydd yn nhwnelau Bryn-glas. Mae angen inni weld Llywodraeth Plaid Cymru yn gweithredu ar frys i ddarparu'r gorsafoedd yng Nghasnewydd yn Somerton, Llyswyry a Pharc Tredegar. Rhaid i drafnidiaeth gyhoeddus fod yn rheolaidd, yn ddibynadwy ac yn fforddiadwy i bobl ei defnyddio. Rwy'n dweud hyn fel rhywun sydd wedi ymgyrchu ers amser maith dros y rheilffordd o Lynebwy i Gasnewydd ac mae cymudwyr ar y rheilffordd honno'n dal i wynebu trenau gorlawn a chanslo annerbyniol. Rhaid i drafnidiaeth gyhoeddus a seilwaith ffyrdd ddiwallu anghenion poblogaeth sy'n tyfu, a Chasnewydd yw'r ddinas sy'n tyfu gyflymaf ac sydd â'r boblogaeth ieuengaf yng Nghymru. Felly, gadewch inni fod yn glir: ni fyddai ffordd liniaru newydd yn dilyn yr hen lwybr du. Mae tai ac ysgolion wedi'u hadeiladu, mae pobl wedi symud i'r ardal ac mae'r safonau amgylcheddol ar gyfer cyflawni wedi codi, yn gwbl briodol, yn dilyn yr adolygiad ffyrdd. Yr hyn sydd ei angen arnom nawr yw ffordd liniaru fodern, addas sy'n gweithredu fel templed ar gyfer seilwaith cyfrifol. Dychmygwch ffordd wedi'i hadeiladu gyda chyn lleied â phosibl o garbon corfforedig ac amddiffyniadau cryf ar gyfer safleoedd o ddiddordeb gwyddonol arbennig. Ni ddylai'r ffordd ymlaen gael ei llunio gan Weinidogion yn pregethu, ond gan bobl yr effeithir arnynt yng Nghasnewydd a'r cyffiniau. Mae Llafur Cymru'n credu y dylem rymuso'r arweinwyr lleol hynny ar draws cynghorau a phrifddinas-ranbarth de-ddwyrain Cymru, gan adeiladu ar fodel cydweithredol Burns, i ddatblygu ffordd liniaru briodol a phecyn ariannu amlffynhonnell creadigol a gefnogir gan Lywodraeth Cymru. Yn groes i'r hyn a welsom hyd yma, rhaid i'r Llywodraeth gofio nad pwyntiau data mewn dogfen polisi trafnidiaeth yw pobl Casnewydd a de-ddwyrain Cymru, ond unigolion, teuluoedd a busnesau. Felly, rwy'n annog y Senedd i gefnogi ein cynnig heddiw. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780778 356 En 2026-10-21T17:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15302&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780788 357 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780789 358 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780790 359 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780785 360 Cy 2026-10-21T17:46:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15420&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rwyf wedi dethol y gwelliant i'r cynnig. Galwaf ar y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth i gynnig yn ffurfiol welliant 1 a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780791 361 Cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd I Gwelliant 1—Heledd Fychan Dileu popeth a rhoi yn ei le: Cynnig bod y Senedd: 1. Yn gresynu at fethiant Llywodraeth flaenorol Cymru i fynd i’r afael â phroblem hirdymor tagfeydd a gwydnwch gwael ar yr M4 o amgylch Casnewydd, sy’n parhau i effeithio ar gymunedau, busnesau a gweithgarwch economaidd ar draws de-ddwyrain Cymru. 2. Yn nodi mai penderfyniad Llywodraeth flaenorol Cymru oedd gwaredu cynllun ffordd liniaru’r M4, ac felly nid yw’r llwybr arfaethedig bellach yn hyfyw. 3. Yn croesawu penderfyniad Llywodraeth Cymru fod yn rhaid i welliannau i ffyrdd a pheirianneg fod yn rhan o’r ymateb hirdymor i dagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd a’i hymrwymiad i bennu datrysiad ymarferol a ffefrir. 4. Yn nodi’r rhaglen o fesurau i’w cyflwyno ar unwaith ac yn y tymor canolig a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru, gan gynnwys buddsoddi yn y draffordd bresennol, gwelliannau i wydnwch y rhwydwaith, cymorth ar gyfer cysylltedd trenau a bysiau a mesurau i hwyluso cludo nwyddau. 5. Yn cefnogi dull Llywodraeth Cymru o weithredu yn awr i wella dibynadwyedd a chysylltedd tra bo datrysiad hirdymor yn cael ei ddatblygu. 6. Yn croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i barhau i ymgysylltu â phobl, busnesau a chymunedau yng Nghasnewydd a’r cyffiniau wrth i ddatrysiadau gael eu datblygu a’u gweithredu. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780792 362 Cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd I Cynigiwyd gwelliant 1. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780793 363 En 2026-10-21T17:47:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15431&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4822 4822 Mark Hooper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822 Y Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth Hooper, Mark Yn ffurfiol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780794 364 Cy 2026-10-21T17:47:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15432&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr iawn. Lyn Ackerman. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780795 365 En 2026-10-21T17:47:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15437&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn Diolch, Lywydd. Dyma'r tro cyntaf imi godi yn y Siambr hon i orfod cyfaddef fy mod yn edmygu'r Blaid Lafur—oherwydd yr ehofndra llwyr sydd ei angen i ddod â'r cynnig hwn i lawr y Senedd, ar ôl canslo'r cynllun blaenorol yn 2019. Gadewch inni beidio ag anghofio, yn y Llywodraeth, eu bod wedi gwario £135 miliwn i beidio ag adeiladu'r union beth y maent yn ei fynnu gan Blaid Cymru heddiw. Arian cyhoeddus wedi'i wario ar ffordd a ganslwyd ganddynt, ac rwy'n nodi mai arweinydd y grŵp Llafur oedd y Gweinidog trafnidiaeth ar y pryd. Ni all Llafur ddisgwyl i bobl anghofio am eu bod bellach yn eistedd ar feinciau'r wrthblaid. Yn wir, nid yw'r cyhoedd wedi anghofio. Er gwaethaf eu holl brotestiadau ffug ar-lein, buaswn yn awgrymu y dylent ddarllen y sylwadau gan y cyhoedd ar eu cyfrifon cyfryngau cymdeithasol. Mae hawl gan swyddfa gangen Burnham i ddadlau dros ffordd wahanol, ond mae arni esboniad i'r bobl a dalodd am y cynllun diwethaf ynghylch yr hyn y byddai'n ei wneud yn wahanol y tro hwn. Nid yw ei chynnig yn rhoi unrhyw ffordd inni wybod pa ffordd y mae'n ei golygu na sut y byddai'n cael ei hariannu. Mae angen i Lafur esbonio beth y byddai eu cynnig yn ei ychwanegu at y gwaith y mae Gweinidogion eisoes wedi'i gyhoeddi. Mae'r Llywodraeth eisoes wedi derbyn bod angen gwelliannau ffyrdd a pheirianneg o amgylch Casnewydd. Mae wedi cyhoeddi astudiaeth 18 mis i ddewis trydydd— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780845 366 En 2026-10-21T17:48:55 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15537&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Adolygiad arall. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780846 367 En 2026-10-21T17:48:56 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15538&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn —opsiwn ffordd ochr yn ochr â gwelliannau i drafnidiaeth gyhoeddus a'r draffordd bresennol. Mae angen i'r astudiaeth arwain at benderfyniad y gall Gweinidogion ei ariannu a'i gyflawni. Rwyf hefyd yn disgwyl cynnydd ar y rhwydwaith presennol tra bo'r gwaith hwn yn mynd rhagddo. Dylai pobl allu gweld beth sy'n cael ei gyflawni o fewn y 18 mis a phryd y gallant ddisgwyl gwella eu teithiau. I bobl yng Nghasnewydd Islwyn, mae'r ffyrdd sy'n arwain at yr M4 yr un mor bwysig â'r draffordd ei hun. Gallai newidiadau wrth gyffordd Casnewydd effeithio ar deithiau o'r Cymoedd a chyfeirio mwy o draffig drwy ardaloedd preswyl. Mae adolygiad Arup yn rhybuddio y gallai traffig gael ei ddadleoli o amgylch Malpas, High Cross a Ridgeway, sy'n effeithio ar sŵn ac ansawdd aer. Felly, gallai cynnig wella llif traffig ar y draffordd gan waethygu rhai teithiau lleol. Mae angen inni wybod i ble fyddai'r traffig hwnnw'n mynd a beth fyddai'r canlyniadau i'r bobl sy'n byw o amgylch y llwybrau hynny. Mae'r Llywodraeth wedi dweud nad oes unrhyw benderfyniad wedi'i wneud i gau cyffyrdd. Mae wedi ymrwymo i ragor o fodelu traffig cyn gwneud unrhyw benderfyniadau. Rwy'n cefnogi'r penderfyniad ac yn edrych ymlaen at weld y data wedi'i ddiweddaru cyn i'r Llywodraeth wneud unrhyw benderfyniad terfynol. Yn seiliedig ar y dystiolaeth, rwy'n cefnogi'r gwelliant ac yn annog yr Aelodau i wneud yr un peth. Mae'r etholwyr yn disgwyl inni weithredu yn y Siambr hon ar eu rhan, a pheidio ag ymostwng i wleidyddiaeth pantomeim drwy esgus bod ateb hawdd yn bodoli i ddatrys problemau cymhleth. Dyma sut y gwnaethom gyrraedd y fan hon yn y lle cyntaf. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780779 368 En 2026-10-21T17:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15602&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780782 369 En 2026-10-21T17:50:52 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15654&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason O, rwyf wedi bod yn aros am hyn. [Chwerthin.] Nawr, fe fyddwn ni, Reform, yn cefnogi'r cynnig heddiw wrth gwrs. Mae'n eithaf clir, serch hynny, ei fod yn ymgais amlwg i dorri llinynnau meistr pypedau Llafur, Mark Drakeford. Nawr, rydym yn croesawu'r penderfyniad ac rydym yn llongyfarch Llafur Cymru ar gymryd 27 mlynedd i ddod i'r un casgliad ag a wnaethom ni mewn un funud. Ac roedd yr un funud honno 59 eiliad yn rhy hir, yn fy marn i. Nawr, bob dydd, mae degau o filoedd o fodurwyr yn eistedd mewn ciwiau ar yr M4. Mae busnesau'n colli arian, mae gweithwyr yn colli amser ac mae teuluoedd yn treulio mwy o'u bywydau yn eistedd mewn traffig nag yn eistedd gartref gyda'u hanwyliaid. Ac ar ôl degawdau'n llythrennol o addewidion, beth y maent wedi'i gael? Mwy o dagfeydd, mwy o esgusodion a dim ateb o gwbl. Mae'r union wleidyddion sy'n gyfrifol am y methiant hwn yn ceisio argyhoeddi pobl Cymru fod ganddynt yr ateb. Gadewch inni ddechrau gyda Llafur. Saith mlynedd ar hugain mewn Llywodraeth. Saith mlynedd ar hugain i ddarparu ateb i'r broblem drafnidiaeth bwysicaf yn hanes diweddar Cymru. Cant a hanner o filiynau o bunnoedd o arian trethdalwyr wedi'i wario ar gynlluniau, ymgynghoriadau ac adolygiadau. A beth a gafodd pobl Cymru am y buddsoddiad sylweddol hwnnw? Dim byd. Ychydig dudalennau o bapur efallai. Canslodd Mark Drakeford ffordd liniaru'r M4, gan gefnu ar brosiect a fyddai wedi gwneud gwahaniaeth gwirioneddol. A phwy oedd Gweinidog y Llywodraeth ar y pryd? Gŵr bonheddig o'r enw Ken Skates. [Torri ar draws.] Amseru da, syr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780796 370 En 2026-10-21T17:52:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15754&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Fi ydoedd. Mewn gwirionedd, roedd y prosiect cyfan yn fy enw i. Fi oedd y Gweinidog a'i noddodd ac a aeth ag ef drwy'r ymchwiliad cyhoeddus a ddyfarnodd, ym marn yr arolygydd, y dylai fynd yn ei flaen. Gwnaed y penderfyniad ar sail ariannol ac am y rheswm cywir. Ond nid wyf yn gwybod a allwch chi fy ngweld drwy'r sgript ar eich sbectol, ond a allwch chi ddweud wrthyf p'un a yw eich plaid chi'n dal i ffafrio gwneud i fodurwyr dalu ddwywaith drwy drethi ac yna drwy dollau? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780800 371 En 2026-10-21T17:52:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15781&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Wel, newyddion da, Ken: gallaf weld yn syth drwoch chi, felly dim problem yno. [Chwerthin.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780802 372 En 2026-10-21T17:53:06 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15788&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Rydych chi wedi bod yn ymarfer yr ateb hwnnw, onid ydych? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780848 373 En 2026-10-21T17:53:08 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15790&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Nid oeddwn yn gwybod ei fod yn dod. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780847 374 En 2026-10-21T17:53:09 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15791&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Rydych chi wedi bod yn ei ymarfer. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780804 375 En 2026-10-21T17:53:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15792&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Nid oeddwn yn gwybod ei fod yn dod. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780812 376 En 2026-10-21T17:53:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15793&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken A oedd hynny yn y drych neu yn eich sbectol? [Chwerthin.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780813 377 En 2026-10-21T17:53:12 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15794&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Ddim o gwbl. Mae Reform wedi dweud yn glir iawn: byddwn yn adeiladu ffordd liniaru'r M4. Felly, dyna ein safbwynt ni. Dyna rydym yn ei drafod ar hyn o bryd, ac ni fydd yn dollffordd. Bydd cronfa gyfoeth sofran Llywodraeth y DU yn talu amdani. Diolch yn fawr iawn. Ond i barhau, a wnaethoch chi sefyll i herio'r penderfyniad? Na. A wnaethoch chi sefyll ac ymladd dros fusnesau, cymudwyr a theuluoedd y mae taer angen y ffordd honno arnynt? Na. Fe wnaethoch chi amddiffyn yr union Lywodraeth a'i canslodd. Nawr, mae Llafur eisiau pregethu wrth y Siambr hon am bwysigrwydd adeiladu ffordd liniaru. Mae'n eithaf doniol. Mae'r un blaid a laddodd y prosiect eisiau cymryd y clod am ei atgyfodi. Felly, dyma fy nghwestiwn i Lafur: os oes cymaint o angen ffordd liniaru'r M4 heddiw, pam na wnaethoch chi ei hadeiladu pan oeddech chi mewn grym? Y gwir amdani yw nad yw Llafur wedi newid. Maent wedi darganfod canlyniadau gwleidyddol ei anwybyddu. A nawr, a hwythau'n ofni colli hyd yn oed mwy o gefnogaeth i Reform UK, maent yn ceisio ymbellhau oddi wrth waddol gwrth-fodurwyr Mark Drakeford a Lee Waters. Ond ni fydd pobl Cymru yn anghofio, ac ni fyddwn ninnau chwaith. Felly, gadewch imi droi nawr at Blaid Cymru, plaid a addawodd newid ond sy'n benderfynol o barhau â'r un dull aflwyddiannus o weithredu. Ymddengys bod y llwybr du wedi'i ddiystyru. Ond newyddion da, fodurwyr diobaith, rydym wedi cael cynnig mwy o astudiaethau, mwy o asesiadau a hyd yn oed mwy o oedi, ac yn rhyfeddol, cynigion i gau cyffyrdd traffyrdd a dargyfeirio traffig i ffyrdd lleol yng Nghasnewydd a'r trefi cyfagos. Nawr, meddyliwch am hynny am eiliad. Eu hateb i dagfeydd ar yr M4 yw symud y tagfeydd hynny i mewn i gymunedau Casnewydd. Sut ar y ddaear y mae hynny i fod i wella bywydau'r bobl a gynrychiolwn? Nawr, diolch i drydariadau sydd wedi dod yn ôl i'r wyneb, mae gennym fwy o eglurder ynghylch y rhesymeg sy'n sail i gau'r cyffyrdd. Yn 2019, dywedodd y Gweinidog ei fod am annog pobl i beidio â defnyddio ceir ar yr M4 oherwydd yr argyfwng hinsawdd, ac aeth mor bell ag awgrymu o ddifrif mai'r ffordd i ddatrys problem yr M4 oedd y dylai gweithwyr yng Nghymru, yn y sector cyhoeddus, weithio diwrnod yn llai yr wythnos. Nawr, maent yn ein galw ni'n ddamcaniaethwyr cynllwyn mewn perthynas â'r hinsawdd, ond nhw sy'n rhwystro'r ffordd liniaru fel rhan o'u hagenda sero net. Dyna yw eu cynllun: cosbi modurwyr a'u gwthio ar drafnidiaeth gyhoeddus. Ac os nad ydych chi'n fy nghredu, edrychwch ar eiriau'r Gweinidog trafnidiaeth ei hun ar hyn. Mae a wnelo heddiw ag unioni'r sefyllfa. Cafodd Llafur gyfle i adeiladu'r ffordd, ac fe wnaethant ei chanslo. Cafodd Plaid Cymru gyfle i gyflwyno ateb, ac maent yn diystyru'r union brosiect a fyddai'n darparu un. Nawr, mae un blaid wedi canslo'r ffordd, mae'r llall yn gwrthod ei hadeiladu, ond gŵyr pob un ohonom mai pwysau cyson Reform, canlyniad ein hetholiad hanesyddol a'n hymgyrch lawr gwlad sydd wedi dod â ni yma heddiw. Mae pobl Cymru eisoes yn gwybod sut y cânt y ffordd M4 hon wedi'i chyflawni—drwy Lywodraeth Reform UK. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780786 378 En 2026-10-21T17:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15902&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780797 379 En 2026-10-21T17:56:21 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=15983&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Rwy'n falch iawn o gefnogi'r cynnig Llafur hwn heddiw. Mae'r tagfeydd traffig ar yr M4 o amgylch Casnewydd wedi bod yn embaras cenedlaethol ers dros 30 mlynedd. Canlyniad methiant holl bleidiau'r Senedd i gytuno ar ffordd ymlaen ar gyfer yr M4 o amgylch Casnewydd yw lefelau cynyddol o dagfeydd a llygredd yng Nghasnewydd, a chymunedau cysylltiedig y Cymoedd i'r gogledd o'r M4 yn Nhorfaen a Chaerffili. Mae Cydffederasiwn Diwydiant Prydain a busnesau lleol wedi bod yn cynghori ers blynyddoedd fod y tagfeydd traffig ar yr M4 yn rhwystr i dwf economaidd a ffyniant cymunedau ar hyd coridor cyfan yr M4 yn ne Cymru. Un o'r gwersi allweddol y mae grŵp Llafur Cymru wedi eu dysgu o'i golledion yn etholiadau'r Senedd ym mis Mai yw bod yn rhaid inni wneud mwy dros bobl heddiw. Dyma pam y mae'n rhaid inni siarad yn erbyn yr hyn y mae Plaid Cymru yn bwriadu ei wneud i bobl Casnewydd a Chymoedd de-ddwyrain Cymru drwy ei chynigion ar yr adolygiad o'r M4 o amgylch Casnewydd. Bydd pob plaid yn y Siambr hon, wrth gwrs, yn awyddus i gefnogi'r cynigion trafnidiaeth gyhoeddus a ddatblygwyd o dan y Llywodraeth Lafur ddiwethaf ar gyfer mwy o wasanaethau rheilffordd ar brif linell de Cymru, a bydd hyn yn y pen draw yn cynnig trên fel opsiwn trafnidiaeth gyhoeddus i lawer o gymudwyr. Ac mae gan fysiau ac atebion teithio llesol ran i'w chwarae hefyd. Ond y broblem yw mai dim ond 7 y cant o draffig y bydd yr ymyriadau trafnidiaeth gyhoeddus hyn yn ei dynnu oddi ar yr M4 ar ôl eu cwblhau, a hynny ar ôl chwech i saith mlynedd o adeiladu. Mae hyn yn llai na thraean o'r 25 y cant neu fwy o draffig y mae angen ei ddargyfeirio oddi ar yr M4 o amgylch Casnewydd. Comisiynodd Llywodraeth Lafur ddiwethaf Cymru gyfres o astudiaethau ffyrdd mawr i baratoi ar gyfer Llywodraeth newydd, gan edrych ar yr M4 yn ogystal â choridorau’r A55 a’r A494 yn benodol. Y gwaith hwn o dan Lafur a alluogodd y Gweinidog i wneud ei gyhoeddiadau ar bont Menai a’r M4 yn yr wythnosau diwethaf. Yr ymyrraeth fwyaf effeithiol ar gyfer yr M4 fyddai ffordd liniaru. Byddai'n bodloni'r meini prawf allweddol o leihau tagfeydd, a thrwy hynny'n lleihau'r llygredd a waethygir gan draffig segur a thraffig araf iawn, ac yn gwella gwydnwch, gan ddarparu llwybr amgen i'r M4 pan fydd damweiniau'n digwydd. Nid yw'r opsiynau eraill y mae'r Gweinidog i'w weld yn eu hyrwyddo yn addas i’r diben. Ar gyfer gostyngiad o 3 y cant mewn traffig ar yr M4, bydd cau cyffyrdd yn achosi anhrefn o ran tagfeydd, llygredd a niwed economaidd yn ac o amgylch Casnewydd. Mae lledu twnelau Bryn-glas yn opsiwn annisgwyl, a gafodd ei wrthod gan bob adolygiad blaenorol. Nid yw'r A48 a'r llwybr glas yn gredadwy chwaith. Byddent yn dinistrio iechyd a chyfoeth yng Nghasnewydd, a bydd y cynigion yn wynebu heriau mawr ar ffurf tai newydd a'r cyd-destun trefol. Wrth edrych ar opsiynau adolygiad hanner pob y Llywodraeth hon yng Nghymru, byddai angen iddi weithredu cyfuniad o'r opsiynau y mae'n eu nodi, a byddai cost y cyfuniadau hyn yn fwy na £3 biliwn, ac yn cymryd bron i 30 mlynedd gan na ellir gwneud y gwaith arnynt ar yr un pryd. Hyn oll yng nghyd-destun Llywodraeth â therfyn benthyca blynyddol o £165 miliwn, a chyfanswm cap benthyca o £1.1 biliwn. Ni all Llywodraeth Cymru ddarparu ateb i'r M4 ar ei phen ei hun. Bydd angen partneriaid sy'n barod i rannu adnoddau ariannol, yn amodol ar gytuno ar opsiynau addas i’r diben. Mae'n bryd bod yn realistig. Rhaid diystyru'r cynigion arfaethedig i gau cyffyrdd er budd pobl Casnewydd. Yr unig opsiwn sy'n lleihau tagfeydd, yn sicrhau gwell canlyniadau amgylcheddol drwy gadw traffig i symud ac yn rhyddhau tagfa'r M4 ar yr economi yw ffordd liniaru. Mae angen arweinwyr lleol arnom sydd wedi'u grymuso i arwain y gwaith o gynllunio ffordd liniaru newydd ar gyfer yr M4—partneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol sy'n gallu ystyried cyllid arloesol ac sy'n gwbl seiliedig ar ymgysylltiad â'r gymuned. Diolch, Lywydd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780798 380 En 2026-10-21T18:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16202&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780803 381 En 2026-10-21T18:00:40 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16242&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Nid wyf am ddweud celwydd, rwy'n teimlo fy mod wedi cerdded i mewn i fyd arall heddiw gyda'r ddadl hon. Fel rhywun a gafodd ei geni a'i magu yng Nghasnewydd, rhaid imi ddweud ar fy rhan fy hun, yn ogystal â'r holl drigolion, cymudwyr a busnesau, fod Casnewydd wedi cael ei gorfodi i ddioddef ers blynyddoedd gydag anhrefn traffig annerbyniol, yn enwedig gyda'r M4. Mae'r darn hanfodol hwn o ffordd yn dioddef tagfeydd rheolaidd, gyda thraffig yn dod i stop yn fynych mewn mannau problemus fel twnelau Bryn-glas. Mae hyn nid yn unig yn effeithio ar drigolion sy'n byw eu bywydau bob dydd, mae hefyd yn cael effaith fawr ar ymwelwyr ac yn niweidio ein ffyniant economaidd yn ddifrifol. Mae angen gwneud rhywbeth i fynd i'r afael â phroblemau diddiwedd yr M4. Nid yw cau cyffyrdd 26, 27 a 25 yn mynd i fod yn ateb i weddïau pawb. Nawr, yn hytrach na darparu unrhyw fath o ryddhad, fel y mae'r Llywodraeth yn honni, bydd cau cyffyrdd yn achosi mwy fyth o ddiflastod i Gasnewydd. Ni fydd traffig yn diflannu'n wyrthiol pan fydd y cyffyrdd hyn yn cau, bydd yn cael ei symud i ffyrdd A a strydoedd preswyl ein dinas, gan greu mwy o broblemau. Ac yna mae'r tag pris. Mae'r Llywodraeth yn edrych ar wario £14 miliwn ar gau'r tair cyffordd ar sail gostyngiad bychan o 3 y cant yn y traffig ar yr M4. A ydych chi'n meddwl o ddifrif fod hynny'n werth ei wneud? Gallai'r £14 miliwn fynd tuag at adeiladu ffordd liniaru'r M4—rhywbeth a fyddai'n gwella'r problemau traffig ar draws Casnewydd a'r cyffiniau. Ers i'r newyddion am gynlluniau cau'r cyffyrdd ddod i'r amlwg, mae'r gwrthwynebiad cyhoeddus yng Nghasnewydd a'r cymunedau cyfagos wedi bod yn glir iawn. Nid ydynt eisiau gweld gwleidyddion Plaid Cymru'n gwario £14 miliwn ar gynllun sy'n mynd i wneud eu bywydau'n ddiflas. Ac nid wyf yn gweld unrhyw fai arnynt. Mae llu o drigolion wedi cysylltu â mi dros yr wythnosau diwethaf i dynnu sylw at y problemau y bydd cau cyffyrdd yn eu hachosi iddynt hwy, ac rwyf am rannu rhai o'u straeon gyda chi i gyd yma yn y Siambr heddiw. Dyma eiriau un o'm hetholwyr: 'Os bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i ddilyn y polisïau gormesol a difeddwl hyn, mae’n gwneud i mi gwestiynu fy nyfodol yma, ac o ddifrif, rwy’n ystyried symud fy nheulu a thalu fy nhrethi dros y ffin yn Lloegr. Rwy'n gwybod nad wyf ar fy mhen fy hun yn meddwl o ddifrif am wneud hynny.' Dywedodd etholwr arall wrthyf, 'Bydd cau'r cyffyrdd hyn nid yn unig yn achosi anhrefn ar y ffyrdd yng Nghasnewydd a'r cyffiniau, bydd hefyd yn creu problemau ar y ffyrdd sy'n arwain i lawr i'r ddau ddyffryn, sydd eisoes yn dioddef tagfeydd. Bydd yn achosi i fusnesau golli cwsmeriaid gwerthfawr, yn cynyddu eu costau tanwydd ac yn gwneud dosbarthu nwyddau'n hunllef logistaidd. Bydd yn gwneud cymudo'n hirach, gan gymryd mwy o amser ac yn fwy costus.' Dywedodd etholwr dryslyd arall, 'Ni ddylai trigolion Casnewydd orfod talu'r pris am flynyddoedd o gynlluniau trafnidiaeth a buddsoddiad seilwaith annigonol. Roedd rhoi'r gorau i ffordd liniaru'r M4 yn fethiant mawr i gynllunio tuag at ddyfodol Cymru yn fy marn i. Nid yw cau cyffyrdd yr M4 yn ateb, nid yw ond yn symud y broblem i fan arall. A oes unrhyw un wedi ystyried o ddifrif beth fydd y canlyniadau i drigolion lleol, busnesau, cymudwyr a gwasanaethau brys? Mae angen buddsoddiad priodol yn y seilwaith a meddwl hirdymor. Mae angen capasiti ffyrdd ychwanegol a gwell cysylltedd ar draws de-ddwyrain Cymru tuag at Loegr, nid mesurau sy'n gwneud y tagfeydd presennol hyd yn oed yn waeth. Mae trigolion Casnewydd yn haeddu gwell, mae Cymru'n haeddu gwell.' Nawr, cipolwg yn unig ar deimladau fy etholwyr yw hwnnw. Yn onest, gallwn sefyll yma drwy'r prynhawn yn darllen e-bost ar ôl e-bost i chi, ond rwy'n derbyn nad oes digon o amser. Ond rwy'n fwy na hapus i rannu'r rhain gyda'r Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth er mwyn iddo gael gwell dealltwriaeth o'r ymateb i'w gynlluniau mewn cymunedau ar draws fy etholaeth. Mae derbyn adborth a barn gan drigolion, busnesau a rhanddeiliaid allweddol yn hollbwysig, Lywydd, ac er fy mod yn credu y dylid diystyru cau'r cyffyrdd hyn yn bendant iawn, os yw'r Llywodraeth hon yn benderfynol o wthio'r gwaith hwn drwodd, rhaid sicrhau ymgynghoriad trylwyr. Yr wythnos diwethaf, codais y pwynt hwn gyda Llywodraeth Cymru, a byddai dweud fy mod wedi fy siomi gan yr ymateb yn danosodiad. Mae'r Llywodraeth yn parhau i ddweud y bydd yn ymgysylltu â chymunedau yng Nghasnewydd ynglŷn â'r cynlluniau ar gyfer y cyffyrdd, ond nid ydym wedi clywed unwaith hyd yma—ddim unwaith—sut y byddant yn gwneud hyn na phryd y bydd y gwaith yn dechrau. Felly, rwy'n mynd i geisio eto, ac rwy'n gobeithio yr aiff y Dirprwy Weinidog i'r afael â'r pwyntiau hyn pan fydd yn ymateb i'r ddadl hon yn nes ymlaen. Mae'r rhain yn bryderon gwirioneddol am yr effaith y bydd cau cyffyrdd yn ei chael ar wasanaethau brys a mynediad at ofal meddygol. Mae un etholwr y siaradais â hi, sydd â phlentyn ag anghenion meddygol cymhleth, yn ofni'n fawr yr oedi ychwanegol posibl y bydd yn ei wynebu o ganlyniad i fwy o draffig wrth fynd â'i merch i ysbyty'r Faenor. Mae comisiynydd heddlu a throseddu Gwent, Jane Mudd, hefyd wedi rhybuddio ynghylch cau cyffyrdd, gan ddweud ei fod yn creu risg o arafu amseroedd ymateb brys. Nid yn unig hynny, mae gorsaf dân Malpas dafliad carreg i ffwrdd o gyffordd 26, sydd wedi'i chlustnodi ar gyfer ei chau'n rhannol. A yw Llywodraeth Cymru wedi ystyried hyn? A yw'r Gweinidog wedi cael trafodaethau difrifol gyda Heddlu Gwent, y gwasanaeth ambiwlans, Cyngor Dinas Casnewydd a Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan? Os felly, beth yw eu hadborth hyd yn hyn? Bydd fy nghyd-Aelodau yn y Ceidwadwyr Cymreig a minnau'n cefnogi cynnig Llafur y prynhawn yma, sy'n galw am ddiystyru cau cyffyrdd yr M4 ac am adeiladu ffordd liniaru. Ond buaswn ar fai'n peidio â nodi rhagrith llwyr y Blaid Lafur ar y mater hwn. Gadewch inni beidio ag anghofio bod Llafur wedi bod mewn grym yma am 27 mlynedd cyn cael ei diorseddu ym mis Mai. Fe gawsoch chi dros chwarter canrif i wneud rhywbeth i ddatrys problem yr M4, ond ni wnaethoch chi unrhyw beth. Fe wariodd Llafur fwy na £100 miliwn o arian trethdalwyr ar ymchwil a datblygu ar gyfer ffordd liniaru'r M4, gan gynnwys prynu maes carafanau, bawb, ddim ond i'r cyn-Brif Weinidog, Mark Drakeford, ddileu'r prosiect. A gadewch inni beidio ag anghofio bod y Prif Weinidog Ceidwadol, David Cameron, wedi cynnig arian i'ch Llywodraeth Lafur i adeiladu'r ffordd liniaru, ond cafodd ei wrthod. Ble roedd y brotest gan wleidyddion Llafur Casnewydd bryd hynny? Eisteddodd pawb mewn tawelwch. Drwy beidio â gweithredu pan oeddech chi'n Llywodraeth, mae llawn cymaint o fai arnoch chi fod y cynlluniau hyn i gau cyffyrdd— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780805 382 En 2026-10-21T18:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16502&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780817 383 En 2026-10-21T18:05:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16560&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw A wnewch chi ddod i ben nawr, os gwelwch yn dda, Natasha? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780819 384 En 2026-10-21T18:05:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16561&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha —yn digwydd nawr. Mewn gwirionedd, un o'ch Aelodau Senedd a bedlerodd y syniad o gau cyffyrdd yn y lle cyntaf, y cyn Aelod John Griffiths—[Anghlywadwy.] —y tro cyntaf. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780821 385 En 2026-10-21T18:06:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16573&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ken Skates. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781000 386 En 2026-10-21T18:06:12 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16574&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha [Anghlywadwy.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781001 387 En 2026-10-21T18:06:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16577&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ken Skates. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780824 388 En 2026-10-21T18:06:16 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16578&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Ac a wyddoch chi pa Weinidog a ddiystyrodd y cynlluniau hynny i gau cyffyrdd ar y pryd? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780825 389 En 2026-10-21T18:06:24 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16586&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Ai chi, tybed? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780826 390 En 2026-10-21T18:06:25 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16587&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Ie'n wir. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780827 391 En 2026-10-21T18:06:26 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16588&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Iawn, wel, roedd y ffaith bod—[Anghlywadwy.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780828 392 En 2026-10-21T18:06:30 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16592&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw [Anghlywadwy.]—mynd, ond gofynnais i chi'n ddigon uchel i ddod â'ch sylwadau i ben. Ken Skates. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780829 393 En 2026-10-21T18:06:36 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16598&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Diolch, Lywydd. Yn amlwg, mae pwnc y ddadl hon yn rhagflaenu datganoli mewn gwirionedd. Mae'n mynd yr holl ffordd yn ôl i ddechrau'r 1990au, i Lywodraeth John Major, pan oedd methiant i gyflawni bryd hynny. Ac wrth gwrs, roedd rhai yn y Siambr yn Dorïaid unwaith a oedd yn methu cyflawni. Ond os symudwn ymlaen wedyn i 2019, wrth gwrs, rhoddodd yr arolygydd cynllunio gefnogaeth i'r lonydd lliniaru arfaethedig ar yr M4 a hyrwyddwyd drwy'r ymchwiliad cyhoeddus. Ond fe wnaed y penderfyniad yn 2019 i beidio â bwrw ymlaen â'r lonydd lliniaru am reswm da iawn. Roedd y gost ar y pryd, mewn cyfnod o ansicrwydd ofnadwy, yn waharddol. Roedd yn ormod o arian ar y pryd, gyda rhy ychydig o opsiynau ar gael i dalu amdano. Roedd costau, a chostau amcangyfrifedig, wedi bod yn codi yn ystod y datblygiad a chyrraedd £1.4 biliwn. Ar y pryd, roeddem yn cynllunio ar gyfer Brexit heb gytundeb, gyda chyllid yn cael—[Torri ar draws.]—mae hyn yn ffaith—gyda chyllid yn cael ei baratoi i helpu busnesau, i helpu ffermwyr, i helpu gwasanaethau cyhoeddus gyda'r anhrefn a fyddai wedi dod. Yn lle hynny, daeth COVID a llyncu ein cyllidebau i gyd. Nawr, rwy'n falch o'r gwaith a wnaeth yr Arglwydd Burns a Chomisiwn Trafnidiaeth De-ddwyrain Cymru, yn ogystal â sicrhau'r arian ar gyfer gorsafoedd rheilffordd liniaru de Cymru, gan gynnwys Parcffordd Caerdydd. Ac rwy'n falch ein bod wedi cyflwyno metro de Cymru. Ond rydym bellach yn gwybod i sicrwydd, oherwydd yr astudiaeth wydnwch arbenigol annibynnol a gyhoeddwyd y mis hwn, os ydym am ddatrys problem tagfeydd yr M4 trwy Gasnewydd, na fydd unrhyw becyn sengl neu gyfunol o atebion yn gwneud y tro. Nawr, mae'n werth gwybod y bydd 25 miliwn km—25 miliwn km—o ffyrdd newydd yn cael eu hadeiladu ledled y byd rhwng nawr a 2050. Byddai llwybr du yr M4 wedi bod yn llai nag un rhan o filiwn o'r ffigur hwnnw. Ac nid yw hynny'n ein rhyddhau o'n cyfrifoldebau i gyrraedd targedau sero net ac i hyrwyddo bioamrywiaeth, ond mae'n dangos bod hyd yn oed y cenhedloedd mwyaf sensitif i'r amgylchedd yn adeiladu ffyrdd. Yr allwedd yw adeiladu'n well, ac mewn mannau addas, yn hytrach na pheidio ag adeiladu o gwbl. Mae ecolegwyr o bob cwr o'r byd, o Cairns i Gaergrawnt, bellach yn cytuno y gall ffyrdd, wedi'u hadeiladu yn y ffordd gywir, helpu natur a'r amgylchedd. A dyna pam y mae ein cynnig yn nodi bod yn rhaid i ffordd liniaru fod yn briodol. Mae'r amgylchedd polisi a chydsynio wedi newid yn sylweddol ers 2019, a byddai'n rhaid i ffordd liniaru oresgyn heriau amgylcheddol llawer mwy ymestynnol. Byddai adolygu'r cynlluniau presennol yn rhoi cyfle i gynnwys llwybrau trafnidiaeth bysiau cyflym a theithio llesol pwrpasol ar hyd yr M4. Byddai hynny'n arbed mwy na £300 miliwn o'r ffordd trafnidiaeth bysiau cyflym annibynnol arfaethedig o Gasnewydd i Gaerdydd. Gellid ei defnyddio hefyd fel esiampl fyd-eang o'r defnydd o ddeunyddiau carbon isel, technegau adeiladu modiwlaidd, a manteision amgylcheddol sy'n arwain y byd. Mae'r byd yn adeiladu 25 miliwn km o ffyrdd newydd. Yn fy marn i, rhaid i ni eu helpu i adeiladu'n well trwy arwain ar seilwaith cynaliadwy. Nawr, mae tudalennau 27-29 o'r adroddiad annibynnol a gyhoeddwyd y mis hwn yn dangos sut y mae twf economaidd a buddsoddiad mewn seilwaith trafnidiaeth ffyrdd wedi'u cysylltu'n dynn gyda'i gilydd—mae hyn yn ffaith—lle mae economi'n cael ei phwysoli tuag at y sectorau gweithgynhyrchu, logisteg, amaethyddiaeth, adeiladu, modurol ac awyrofod, yr union sectorau sy'n gyrru dyfodol economi Cymru. Felly, hoffi hynny ai peidio, oni bai bod economi Cymru'n newid yn ddramatig ac yn gyflym, mae ei thwf neu ei chrebachiad yn y dyfodol yn gysylltiedig â thrafnidiaeth ffyrdd. Mae lle rydym ni heddiw yn fyd gwahanol i 2019. Mae gennym fwy o sefydlogrwydd economaidd— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781040 394 En 2026-10-21T18:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16802&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780799 395 En 2026-10-21T18:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16802&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780815 396 En 2026-10-21T18:10:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16841&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 7 7 Aelod o'r Senedd / Member of the Senedd Senedd, Aelod o'r Senedd / Member of the A wnewch chi dderbyn ymyriad, os gwelwch yn dda? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780816 397 En 2026-10-21T18:10:41 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16843&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken —mewn eiliad—Llywodraeth y DU sy'n tyfu, mwy o bwerau benthyca gan Lywodraeth Cymru, mwy o opsiynau cyllid ar gael, ac wrth gwrs, cyd-bwyllgor corfforedig sefydledig yn y rhanbarth i wneud penderfyniad ar yr M4 ar gyfer y rhanbarth. A nawr mae gennym astudiaeth annibynnol ddiamheuol a arweinir gan dystiolaeth sy'n dod i'r casgliad mai dim ond ffordd liniaru briodol fydd yn diwallu anghenion y bobl a wasanaethwn. Nawr, rwy'n credu'n gryf nad yw mynd i'r afael â newid hinsawdd a mynd i'r afael â dirywiad economaidd yn amcanion sy'n eithrio'i gilydd i Lywodraeth. Mae honni eu bod yn hyrwyddo dadl absoliwtaidd sy'n rhannu ac yn niweidio cymdeithas. Ac fel y mae ecolegwyr blaenllaw bellach yn cytuno, gall adeiladu ffyrdd gwell helpu'r blaned yn ogystal â'r economi. Gadewch inni gael meddwl agored, cael ein harwain gan y dystiolaeth, a bod yn uchelgeisiol ac yn gyfrifol ac yn unedig er mwyn adeiladu gwell seilwaith sy'n ymladd newid hinsawdd a dirywiad economaidd. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780820 398 En 2026-10-21T18:11:48 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16910&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw A gaf i rybuddio'r Aelodau fod yna lawer o enwau i lawr ar gyfer y ddadl hon? Nid wyf yn credu y gallaf alw pawb, ond gadewch inni wneud ein gorau. Paul Rock. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780822 399 En 2026-10-21T18:11:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=16921&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Diolch, Lywydd. Yn ei ddatganiad ymddiswyddo i'r Senedd yn 2024, myfyriodd y cyn-Brif Weinidog, Mark Drakeford, ar ei benderfyniad mawr cyntaf, sef peidio â bwrw ymlaen â ffordd liniaru'r M4. Dywedodd, 'Y penderfyniad hawdd fyddai dweud, 'Ewch amdani.' Roedd y lleisiau pwerus yng Nghymru yn barod i'w gefnogi. Fy mhenderfyniad i, wedi treulio llawer iawn o ddyddiau'n darllen ac yn meddwl amdano, oedd nad oedd hynny er lles hirdymor Cymru.' Llafur Cymru hefyd oedd yn gyfrifol am basio'r ddeddf arloesol, Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, a llawer o gynlluniau eraill blaenllaw. Rwy'n credu mai dyna pam rwy'n gweld y cynnig hwn yn eithaf trist. Nid yw'r llwybr du bellach yn opsiwn; nid yw'r tir ar gael mwyach. Ond hyd yn oed pe bai'n opsiwn, mae gosod concrit dros wastadeddau Gwent yn opsiwn na allai unrhyw Lywodraeth neu Senedd ddifrifol ei ystyried, o gofio'r dinistr amgylcheddol y byddai'n ei achosi. Nid oes y fath beth â thraffordd arnofiol werdd hud. Ond rwy'n cytuno nad yw gwneud dim yn opsiwn. Y rhan bwysicaf o'r ateb i dagfeydd yr M4 yw buddsoddiad pellach mewn trafnidiaeth gyhoeddus i annog mwy o yrwyr i adael eu ceir gartref a mynd ar drên neu fws. Felly, rwy'n croesawu'n fawr y cyhoeddiad fod y gorsafoedd rheilffordd newydd a argymhellwyd—[Torri ar draws.]—na, mae'n iawn—gan gomisiwn Burns yn cael eu cyflwyno'n gynt nag a gynlluniwyd yn wreiddiol. Bydd cynyddu hygyrchedd a nifer y gwasanaethau ar y brif linell rhwng Caerdydd a Chyffordd Twnnel Hafren yn hynod werthfawr i bobl ledled y rhanbarth, ac edrychaf ymlaen at eu defnyddio fy hun yn y dyfodol heb fod yn rhy bell. Nawr, wrth edrych ar gynigion y Llywodraeth, mae lorïau sy'n teithio rhwng gogledd Lloegr a gorllewin Cymru yn cael eu hatal rhag defnyddio ffordd Blaenau'r Cymoedd ar hyn o bryd oherwydd diffyg cyfleusterau gorffwys y mae'n ofynnol yn gyfreithiol iddynt eu defnyddio, wrth gwrs. Mae cynnig y Llywodraeth i fuddsoddi mewn cyfleusterau gorffwys yn fater o synnwyr cyffredin, yn gosteffeithiol, a gall gael gwared ar gryn dipyn o draffig cludo nwyddau oddi ar yr M4. Bydd pobl Casnewydd yn fwy tebygol o fynd ar fws os oes ganddynt hyder fod bws yn mynd lle mae ei angen arnynt, y bydd yn cyrraedd eu harosfan pan fydd yr amserlen yn dweud y bydd yn gwneud hynny, ac yn eu cludo i'w cyrchfan ar amser. Felly, unwaith eto, mae gwelliannau rhwydwaith bysiau arfaethedig y Llywodraeth yn synhwyrol ac yn gosteffeithiol ac mae ganddynt allu i leihau nifer y ceir preifat sy'n defnyddio'r M4 a'r ffyrdd cyfagos. Mae'r gorsafoedd rheilffordd a argymhellwyd gan yr Arglwydd Burns i'w croesawu, fel y dywedais. Mae profiad yn dangos bod gorsafoedd rheilffordd newydd bob amser yn perfformio'n well na modelau o niferoedd teithwyr, felly gallai'r gorsafoedd hyn wneud gwahaniaeth i draffig ar yr M4 o amgylch Casnewydd. Ni fydd yn syndod i'r Aelodau fy mod yn teimlo nad yw gorsafoedd Burns yn mynd yn ddigon pell. Yn fy etholaeth fy hun, byddai'r gorsafoedd hirddisgwyliedig, ond sydd heb eu hariannu ar hyn o bryd, yn Gabalfa a pharc y Rhath, yn ogystal ag eraill fel Caerllion, yn annog mwy o bobl i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, gan helpu i leihau tagfeydd ar draws y rhwydwaith ffyrdd cyfan. Yn hytrach na gwario cyllideb gyfalaf gyfan Llywodraeth Cymru ar un draffordd newydd a fyddai'n dinistrio ecosystem fregus, byddai'n llawer gwell gwario arian cyhoeddus ar wneud gwelliannau costeffeithiol yn gyflymach i'n rhwydwaith ffyrdd presennol a'n trafnidiaeth gyhoeddus a allai, gyda'i gilydd, gynhyrchu manteision sylweddol i holl ddefnyddwyr y ffyrdd, gan gynnwys trafnidiaeth cludo nwyddau, ceir preifat, bysiau, beicwyr a cherddwyr. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780814 400 En 2026-10-21T18:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17102&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780823 401 En 2026-10-21T18:16:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17163&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Ar bapur, rydym yn trafod ffordd liniaru'r M4, ond crafwch wyneb y ddadl hon ac mae'n ymwneud â rhywbeth arall yn llwyr: hygrededd gwleidyddol, cysondeb ac enghraifft ysblennydd o oportiwnistiaeth wleidyddol. Pan welais y ddadl hon ar yr agenda, roeddwn i'n meddwl tybed a oedd sgriptwyr The Thick of It wedi meddiannu'r grŵp Llafur, oherwydd, Lywydd, mae hyn yn anhygoel. A yw'r Aelodau Llafur yn meddwl ein bod ni wedi anghofio pwy ganslodd ffordd liniaru'r M4? Gadewch inni atgoffa ein hunain o'r ffaith fod Llywodraeth Lafur wedi gwario dros £100 miliwn yn datblygu'r cynlluniau a phrynu tir ar hyd y llwybr. Comisiynodd Llywodraeth Lafur ymchwiliad cyhoeddus drud. Canslodd Llywodraeth Lafur y prosiect ym mis Mehefin 2019. Fel y clywsom, fe wyddom pwy oedd y Gweinidog trafnidiaeth ar y pryd—neb llai na'r arweinydd Llafur ei hun. Ond nid oes angen i ni fynd yn ôl saith mlynedd i ddod o hyd i anghysondeb. Bydd saith mis yn ddigon. Ym mis Mawrth, wrth siarad fel Ysgrifennydd trafnidiaeth, dywedodd hyn wrthym yn y Siambr hon, ac rwy'n dyfynnu: 'Ar yr M4, mae'r ddadl hon wedi bod ac wedi mynd, ac rydym yn bwrw ymlaen â chynlluniau hynod uchelgeisiol i wella cysylltedd drwy drafnidiaeth gyhoeddus, cysylltedd cynaliadwy. Byddai'r gost o adeiladu ffordd liniaru'r M4 ar hyn o bryd yn enfawr, ac mae angen iddo fod yn gynnig wedi'i gostio, rwy'n credu, ac ni all fod yn gynnig cefn pecyn sigaréts boed gennych chi neu'r Ceidwadwyr.' Saith mis yn ôl, Lywydd. Felly beth sydd wedi newid? A yw'r gost wedi gostwng? A oes tystiolaeth newydd, neu a yw'r cynllun a oedd yn anfforddiadwy mewn Llywodraeth— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780830 402 En 2026-10-21T18:17:38 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17260&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken A wnewch chi dderbyn ymyriad? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780832 403 En 2026-10-21T18:17:41 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17263&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Na, rhaid i mi wneud cynnydd, oherwydd mae'r Llywydd wedi dweud. Neu a yw'r cynllun nad oedd yn fforddiadwy mewn Llywodraeth wedi dod yn syniad gwych yn yr wrthblaid? Mae'n ymddangos bod ychydig fisoedd ar feinciau'r wrthblaid yn gwneud gwyrthiau. Ond y tu hwnt i'r theatr wleidyddol, mae yna broblem ddifrifol i'r cymunedau rwy'n eu cynrychioli. Mae pobl Casnewydd Islwyn eisiau mynd i'r gwaith ar amser. Maent eisiau trenau a bysiau dibynadwy a diwedd ar rwystredigaeth ddyddiol tagfeydd yr M4. Rwy'n gwybod pa mor wael y mae'r tagfeydd yn effeithio ar drigolion a busnesau. Nid oes un ateb syml i'w gael. Pe bai un, efallai y byddai Llafur wedi dod o hyd iddo dros yr holl flynyddoedd mewn grym. Mae angen cynigion credadwy, tystiolaeth briodol ac ymgynghori ystyrlon â chymunedau lleol. Os yw Llafur eisiau helpu, gallent ddechrau gyda'u cymheiriaid yn San Steffan. Mae Cymru'n dal ar ei cholled o ran cyllid rheilffyrdd, yn enwedig yn sgil HS2. Roedd Llafur yn cytuno â ni ar un adeg. Yn wir, dywedodd yr arweinydd presennol yn 2020 y gallai fod cymaint â £5 biliwn yn ddyledus i Gymru. Dychmygwch y gwahaniaeth y gallai hynny ei wneud. Eto i gyd, ers i Lafur ddod i rym yn San Steffan, mae'r galwadau hynny wedi tawelu'n rhyfeddol. Felly, rwyf am orffen gyda chwestiynau i'r Gweinidog pan fydd yn ymateb i'r ddadl hon. Pe bai Cymru'n cael y cyllid rheilffyrdd sy'n ddyledus i ni, pa welliannau y byddai ef yn eu blaenoriaethu ar gyfer Casnewydd a'r cyffiniau? A fyddai'r rhain yn cynnwys gorsafoedd Burns yng Nghasnewydd? Mae ein cymunedau'n haeddu mwy na theatr wleidyddol. Maent yn haeddu buddsoddiad, gwell trafnidiaeth a Llywodraeth sy'n barod i gyflawni. Diolch yn fawr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780833 404 En 2026-10-21T18:19:23 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17365&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Pe baem yn dechrau o'r dechrau nawr, byddai'r M4 yn ymestyn o'r bont dros yr Hafren i Abergwaun. Byddai'r draffordd yn dair lôn o led ar hyd-ddi. Byddai llai o gyffyrdd, a byddent ymhellach oddi wrth ei gilydd. Fe'i hadeiladwyd mewn ffordd dameidiog. Ond nid ydym yn dechrau o'r dechrau, ydym ni? Felly, beth y bwriadwn ei wneud? Nid o gwmpas twnelau Bryn-glas yn unig y mae gennym broblemau ar yr M4. I'r rhai ohonom sy'n dod i mewn o'r gorllewin, mae gennym broblemau o gwmpas Port Talbot. Mae gennym broblemau o gwmpas y gyffordd sy'n mynd i Flaenau'r Cymoedd, ac yna rydym i gyd yn ymuno—ac rwy'n siŵr eich bod chi'n ei wneud, os ydych chi'n gyrru yma, Lywydd—gan ddod oddi ar yr M4 yng nghyffordd 33. Mae gennym yr holl dagfeydd traffig hyn sy'n effeithio arnom. Felly, rwy'n gofyn i Lywodraeth Cymru: pam ein bod ni bob amser yn meddwl ein bod ni'n unigryw? Pam ein bod ni'n meddwl nad oes unrhyw wlad arall erioed wedi delio â'r mathau hyn o broblemau? Mae'n digwydd drwy'r amser. A gaf i sôn am yr hyn sydd wedi digwydd yn yr Eidal? Mae yna dechneg o'r enw dull Nazzano, sy'n caniatáu i dwnelau gael eu lledu tra bod traffig yn parhau i deithio trwyddynt. Wedi'i ddatblygu'n wreiddiol a'i weithredu'n llwyddiannus yn yr Eidal, mae'r dull Nazzano yn caniatáu i dwnnel presennol gael ei ledu gan barhau i fod ar agor i draffig. Mae'r dechneg hon yn cynnwys adeiladu cragen twnnel newydd a mwy o faint o amgylch y twll presennol, gan gynnal llif traffig trwy gydol y gwaith, a thynnu'r hen leinin wedyn pan fydd y strwythur newydd wedi'i gwblhau. Mae'r dull hwn wedi cael ei ddefnyddio'n rhyngwladol ar dwnelau traffordd prysur lle nad oedd yn bosibl eu cau, ac mae wedi darparu mwy o gapasiti yn gyson. A gaf i annog Llywodraeth Cymru i feddwl o ddifrif am hynny? Ac nid dim ond hynny. [Torri ar draws.] Yn sicr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780874 405 En 2026-10-21T18:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17402&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780877 406 En 2026-10-21T18:21:07 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17469&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12151 12151 Matthew Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew Beth wnaeth i chi'n bersonol newid eich meddwl rhwng mis Mehefin y llynedd, pan wnaethoch chi bleidleisio yn ei erbyn, a mis Ionawr eleni pan wnaethoch chi bleidleisio yn erbyn ffordd liniaru'r M4? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780888 407 En 2026-10-21T18:21:15 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17477&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike A gaf i ofyn i chi pryd y soniwyd am ddull Nazzano? Nid wyf yn cofio unrhyw un ar wahân i mi'n sôn amdano. Rwy'n rhagweld lledu'r twnelau a dwy lôn fer y naill ochr a'r llall. Mae yna ddulliau eraill—hynny yw, yn Japan, mae ganddynt waith lledu twnelau cyntaf y byd ar raddfa fawr. A gaf i orffen y darn hwn? Yn Japan, mae ganddynt waith lledu twnelau cyntaf y byd ar raddfa fawr drwy ddefnyddio peiriannau tarian. Mae gweddill y byd yn lledu twnelau. Pam na allwn ni? Yn sicr, Darren. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780890 408 En 2026-10-21T18:21:47 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17509&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Rwy'n credu bod gennym i gyd ddiddordeb yn y ffaith na wnaethoch chi ateb y cwestiwn a ofynnwyd i chi, sef: pam eich bod chi wedi newid eich meddwl? Rwy'n gwybod ein bod ni'n siarad am ffordd i Gasnewydd, ond mae'n debycach i'r ffordd i Damascus—[Chwerthin.]—yn onest, heddiw, oherwydd rydych chi'n dweud pethau eithriadol o wahanol i'r hyn roeddech chi i gyd yn ei ddweud pan oeddech chi'n blaid mewn Llywodraeth heb fod mor bell â hynny'n ôl. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780891 409 En 2026-10-21T18:22:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17533&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Wel, a gaf i ddweud, Darren, y byddech chi a minnau'n cytuno bod yr hyn a ddigwyddodd ar y ffordd i Damascus gyda Saul, a ddaeth yn Paul, yn un o'r pethau mwyaf a ddigwyddodd erioed yn hanes y byd? [Torri ar draws.] Felly, ni fuaswn yn beirniadu hynny, ond rwyf ond yn dweud, ac rwyf i wedi dweud hyn sawl gwaith yn y gorffennol, ac rwy'n gwybod bod Natasha hefyd wedi siarad am ledu'r twnelau—a heb lawer o gefnogaeth gennych chi, Darren, er enghraifft—ond mae lledu'r twnelau yn ateb. Dylid rhoi ystyriaeth ddifrifol iddo. Nid yw'n golygu gyrru am gilomedrau trwy wastadeddau Gwent. Mae'n golygu lledu'r draffordd sy'n mynd trwy'r twnelau hynny. Mae wedi digwydd yng ngweddill y byd—pam na all ddigwydd yma? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780897 410 En 2026-10-21T18:22:57 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17579&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Mike. Rwy'n mynd i alw un Aelod olaf am gyfraniad byr. Art Wright. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780898 411 En 2026-10-21T18:22:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17580&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12157 12157 Art Wright AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12157 Wright, Art Diolch, Lywydd. Gofynnwyd i mi fyrhau'r ddadl hon, felly ni fyddaf yn derbyn unrhyw ymyriadau, os gwelwch yn dda, oherwydd rwy'n mynd i orfod torri wrth i mi fynd, am fod rhai pobl yn hoffi siarad mwy nag y dylai fod angen. [Chwerthin.] Am fwy na 30 mlynedd, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrafael â thagfeydd yr M4 o amgylch Casnewydd, ond rydym yn dal yma'n wynebu'r un cwestiwn heddiw: y broblem ym Mryn-glas. Mae adolygiad Llywodraeth Cymru yn ystyried sawl opsiwn, ond mae'n dweud na fyddai unrhyw un ar ei ben ei hun neu'n gyfunol yn datrys problem yr M4 yn llawn. Er bod Llywodraethau blaenorol wedi gwario £136.5 miliwn eisoes, mae'r adolygiad yn amcangyfrif ar hyn o bryd y byddai angen cael gwared ar oddeutu 25 y cant o draffig oriau brig er mwyn osgoi tagfeydd oni bai bod capasiti ffyrdd yn cael ei gynyddu. Ond dim ond 17 y cant y gallai'r pecyn a ystyriwyd ei gyrraedd, gan gynllunio i fethu yn hytrach na chynllunio i drwsio pethau. Cymerwch y newidiadau arfaethedig i'r cyffyrdd: gellid gwario £14 miliwn ar gau cyffyrdd 27, 26, 25 am ostyngiad o 3 y cant. Mae'r rhain yn gwestiynau uniongyrchol gan drigolion. Felly, ble mae'r traffig hwnnw'n mynd? Faint sy'n symud i ffyrdd lleol Casnewydd? Pa gymunedau sy'n cymryd y traffig ychwanegol hwnnw? Beth sy'n digwydd i dagfeydd ar lwybrau fel Queensway a'r ffordd ddosbarthu ddeheuol? A beth sy'n digwydd i amseroedd teithio gyrwyr sy'n byw o gwmpas y cyffyrdd hynny? Mae'r cwestiynau hyn hyd yn oed yn fwy pwysig gyda'r cynnydd yn nifer y tai sy'n dod i'r ardal. Mae ymchwil a ddarparwyd i mi eisoes yn amcangyfrif bod rhwng 7,100 a 7,400 o gartrefi wedi'u hadeiladu ar draws pedwar hen awdurdod Gwent ers 2019. Mae'r rhan fwyaf o'r cynghorau bellach yn anfon eu cynlluniau datblygu rhanbarthol allan. Mae Casnewydd yn cynllunio ar gyfer ychydig bach o dan 400 o gartrefi; Trefynwy i ddarparu rhwng 5,400 a 6,200 o gartrefi. Mae Caerffili'n nodi 7,400 o gartrefi newydd erbyn 2035. Mae Torfaen a Blaenau Gwent yn dal i ddatblygu eu cynlluniau nhw, felly bydd eu niferoedd yn cael eu hychwanegu yn nes ymlaen. Nawr, Weinidog, nid yw pob cartref yn rhoi car arall ar yr M4, ond mae mwy o gartrefi yn golygu mwy o bobl, mwy o deithiau yn y tymor hir. Mae'r adolygiad yn dweud bod buddion yn ansicr oherwydd twf yn y dyfodol ac y gallai galw nas bodlonir lyncu capasiti dros amser. Mae hefyd yn dweud nad oedd unrhyw fodelu trafnidiaeth newydd wedi'i wneud yn yr adolygiad. Felly, Weinidog, pa mor hir y bydd y cynigion hyn yn gweithio? Pa mor gyflym y gallai'r galw cynyddol ddileu'r gostyngiad o 3 y cant? Ble mae'r modelu sy'n cynnwys miloedd o gartrefi newydd? Mae'r adolygiad yn rhoi mwy o bwyslais ar deithio cynaliadwy a lleihau carbon, ond rhaid i'r Gweinidog ateb hyn: ai'r prif amcan yw datrys problem capasiti M4 neu gael pobl allan o'u ceir ar drywydd amcanion sero net ehangach? Nid ydynt o reidrwydd yr un peth. Mae'r adolygiad yn dweud y bydd gwelliannau i drafnidiaeth gyhoeddus yn helpu, ond i raddau cyfyngedig. Rwy'n mynd i orfod hepgor rhywfaint, oherwydd rwy'n ymwybodol eich bod chi eisiau imi fod yn fyr. Pan ganslodd Llafur Cymru, y Llywodraeth, y llwybr du, amcangyfrifwyd mai'r gost ar y pryd oedd £1.4 biliwn. Nid wyf yn awgrymu mai £1.4 biliwn fyddai'r pris heddiw, ond byddai angen ei ailgyfrifo. Dyna'n union yw'r pwynt—pam ei wrthod cyn i'r cyfrifiad gael ei wneud? Mae'r adolygiad yn dweud bod traffordd newydd wedi'i gwrthod yn bennaf oherwydd heriau tebygol mewn perthynas â fforddiadwyedd, yr amgylchedd a chynllunio. Yn sicr, mae'n rhaid asesu a chymharu'r rheini fel y gallwn gymharu'n deg. Felly, beth am roi cost y llwybr du i ni heddiw? Rhowch gost lawn y pecynnau amgen i ni. Dangoswch i ni'r gostyngiad yn y tagfeydd y byddai pob un yn ei gyflawni. Dangoswch i ni'r capasiti ychwanegol y byddai pob un yn ei ddarparu. Cynhwyswch dwf y cyflenwad tai yn y dyfodol ym mhob model. Ac yna dywedwch wrthym pa mor hir y disgwylir i fuddion pob opsiwn bara. Dangoswch i ni ble mae'r traffig a ddadleolir yn mynd. Dangoswch i ni beth sy'n digwydd i'r 1,000 yn fwy o gartrefi a adeiladir. Dangoswch i ni beth y mae pob opsiwn yn ei gostio a'i gyflawni, a rhowch yr un prawf i'r llwybr du. Os yw'r Llywodraeth yn darparu'r ateb hirdymor gorau, gadewch i'r dystiolaeth ei ddangos. Ond os yw'n costio mwy, yn darparu llai, ac yn gadael Casnewydd gyda phroblem capasiti, dylid rhoi'r llwybr du yn ôl ar y bwrdd. Yn olaf, Weinidog, ychydig wythnosau yn ôl, pan wnaethom drafod yr M4, gofynnais i chi a fyddech chi'n gwrando ar drigolion Casnewydd. Mae dwy ddeiseb ar waith: un gan Lafur, sydd wedi denu 5,846 o lofnodion erbyn bore ddoe, ac un a gefnogwyd gan Aelodau Reform, sydd wedi cyrraedd 13,713. A wnewch chi wrando ar eu lleisiau nhw nawr? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780873 412 En 2026-10-21T18:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17702&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780882 413 Cy 2026-10-21T18:28:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17896&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf ar y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth, Mark Hooper. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780884 414 Cy 2026-10-21T18:28:20 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17902&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4822 4822 Mark Hooper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822 Y Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth Hooper, Mark Lywydd, hoffwn ddechrau gyda rhywbeth rydyn ni i gyd yn cytuno arno: mae tagfeydd ar y M4 o amgylch Casnewydd yn broblem fawr i bobl, busnesau a chymunedau. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780885 415 En 2026-10-21T18:28:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=17921&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4822 4822 Mark Hooper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822 Hooper, Mark Rwy'n croesawu'r cyfle i ymateb i'r ddadl hon. Ac yn y lle cyntaf, rwyf am gyfeirio'n uniongyrchol at bwynt a wnaeth Jayne, nad pwyntiau data'n unig yn hyn yw pobl Casnewydd, a'u bod yn bwysig iawn i'r gwaith y byddaf yn ei wneud. Mae angen i chi wybod hynny o'r cychwyn cyntaf, fel y pwynt cyntaf a wnaethoch. Mae pawb yn y Siambr yn cydnabod bod tagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd yn effeithio ar fywydau beunyddiol pobl, busnesau ac economi ehangach de-ddwyrain Cymru. Y cwestiwn yw sut yr awn ati i'w datrys. Mae hwn yn gwestiwn y profodd Llafur ei hun yn gwbl analluog i'w ateb mewn dros chwarter canrif. Rydym wedi gwneud yr hyn na wnaeth y Llywodraeth Lafur ddiwethaf: rydym wedi gosod llwybr clir tuag at ateb go iawn y gellir ei gyflawni. Rydym yn onest am faint yr her a'r gwaith sydd ei angen i fynd i'r afael â hi. Dyna pam rwy'n falch o gynnig gwelliant y Llywodraeth. Gadewch inni fod yn glir ynglŷn â ble rydym ni heddiw. Yn flaenorol, roedd yna gynnig ar gyfer ffordd liniaru'r M4 o amgylch Casnewydd—un a oedd wedi costio degau o filiynau i'w ddatblygu. Penderfynodd Gweinidogion Llafur beidio â bwrw ymlaen ag ef. Yn dilyn hynny, rhoddodd Gweinidogion Llafur y gorau i ddiogelu'r llwybr hwn. Nid yw'r hyn a elwid yn llwybr du bellach yn gynnig byw oherwydd y penderfyniadau hyn. Yn eich cwestiwn chi felly, Art, fe wnaethoch chi siarad am y llwybr du ac roeddech chi yn y cyfarfod pan oeddem yn trafod pam nad yw hwn bellach yn ateb hyfyw. Pe bai llefarydd Reform wedi trafferthu mynychu'r briff technegol a ddarparais, ni fyddai ganddo ef unrhyw amheuaeth am hyn chwaith. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780940 416 En 2026-10-21T18:30:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18034&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4822 4822 Mark Hooper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822 Hooper, Mark Mae'r cynnig yn galw am ffordd liniaru. Os yw Aelodau'r gwrthbleidiau o ddifrif ynglŷn â datrys y mater hwn, mae angen iddynt ateb rhai cwestiynau sylfaenol. Pa ffordd? Ar ba lwybrau? Drwy ba broses gynllunio a chydsynio? A pha mor gyflym y gellid ei gyflwyno'n realistig? Nid oes un wrthblaid—[Torri ar draws.] Nid wyf yn derbyn—. Rydych chi wedi ceisio sawl gwaith, Ken. Nid oes unrhyw Aelod o'r wrthblaid wedi cyflwyno atebion ymarferol i'r cwestiynau hyn heddiw, ond dyma'r union gwestiynau y mae'n rhaid i Lywodraeth gyfrifol eu hateb cyn ymrwymo i seilwaith mawr. Dyna pam roedd y cyhoeddiad a wneuthum ar 6 Hydref yn bwysig. Gwnaethom benderfyniad strategol clir fod yn rhaid i atebion ffyrdd a pheirianneg ffurfio rhan o'r ateb hirdymor i dagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd. Nid oes unrhyw ddadl na ddylai ffyrdd fod yn rhan o'r ateb. Rydym wedi derbyn y dylent. Y dasg nawr yw nodi'r ateb cywir a sefydlu llwybr credadwy i gyflawniad. Dyna pam mai canolbwynt ein dull o weithredu yw astudiaeth 18 mis o waith peirianegol, technegol ac arfarnu. Nid yw hyn yn—[Torri ar draws.] Na, Mike. Nid ymarfer arall i benderfynu a oes problem neu a oes angen gweithredu yw hwn. Mae'r cwestiynau hynny eisoes wedi'u hateb. Pwrpas y gwaith hwn yw nodi'r datrysiad ffyrdd a pheirianneg a ffefrir, asesu pa mor gyflawnadwy ydyw, deall ei effeithiau a sefydlu llwybr realistig ar gyfer gweithredu. Yn fyr, mae'n ymwneud â symud o gydnabod y broblem i ddarparu'r ateb. Mae'r cynnig yn honni bod ein hymateb yn annigonol. Yr hyn sy'n annigonol yw galw am ffordd liniaru heb nodi pa ffordd sy'n cael ei chynnig, a yw'n parhau i fod yn gyflawnadwy a sut y byddai'r cynllun yn cael ei ddatblygu mewn gwirionedd. Mae'r cynnig hefyd yn galw ar y Llywodraeth i ddiystyru cau cyffyrdd. Rwy'n deall pam y mae'r mater hwn wedi creu dadl, ond hoffwn gywiro rhywfaint o'r sylwebaeth sy'n gysylltiedig ag ef, gyda llawer ohono'n dod oddi ar feinciau'r gwrthbleidiau, gan gynnwys o gyfraniad Natasha yn gynharach. Nid yw'r adroddiad a gyhoeddwyd ochr yn ochr â fy natganiad yn argymell cau'r tair cyffordd. Mae'n nodi opsiynau ar gyfer ymchwiliad pellach, gan gynnwys cau cyffordd 27 yn High Cross a chyfyngiadau ar slipffyrdd sy'n wynebu'r dwyrain ar gyffyrdd 25 a 26. Nid penderfyniadau'r Llywodraeth yw'r rhain, maent yn opsiynau i'w harchwilio. Pwrpas y gwaith sydd ar y gweill bellach yw penderfynu a allai unrhyw fath o gyfyngiad ar gyffordd gyfrannu at ddatrysiad ehangach ac os felly, o dan ba amgylchiadau. Mae hynny'n golygu deall yr effeithiau ar gymunedau, busnesau, ffyrdd lleol a defnyddwyr ffyrdd, ochr yn ochr ag unrhyw fanteision posibl i berfformiad a gwydnwch y draffordd. Mae hwn yn gwestiwn a ofynnwyd yn aml i ni yn hyn, am y dystiolaeth. Un o'r pethau y mae'r adroddiad wedi'i wneud—. Rydym wedi rhannu'r adroddiad hwnnw yng ngolwg pawb, gan gynnwys y cyhoedd. Byddwn yn cynnal y lefel honno o dryloywder trwy gydol y broses ac yn ei rhannu wrth inni fynd. Mae'n golygu ymgysylltu ag awdurdodau lleol, busnesau, cymunedau a rhanddeiliaid eraill. Ac mae'n golygu dilyn y dystiolaeth. Os yw'r dystiolaeth yn dangos na fydd opsiwn yn cyflawni'r canlyniadau gofynnol, ni fydd yn cael ei ddatblygu. Yn fyr, nid ydym wedi cyhoeddi rhaglen ar gyfer cau cyffyrdd. Yr hyn a gyhoeddwyd gennym yw gwaith technegol pellach i asesu a ddylai cyfyngiadau ar gyffyrdd fod yn rhan o ddatrysiad ehangach i wella gweithrediad a gwydnwch yr M4 o amgylch Casnewydd. Lywydd, y penderfyniad pwysicaf a gyhoeddais ar 6 Hydref oedd bod angen ymyrraeth sylweddol o ran ffyrdd a pheirianneg, ac y dylem ddechrau'r gwaith manwl sy'n angenrheidiol i'w nodi. Dyma'r newid sylfaenol y mae'r Llywodraeth hon wedi'i wneud, ond yn allweddol, tra bod yr ateb hirdymor hwnnw'n cael ei ddatblygu, rydym hefyd yn gweithredu nawr. Lle roedd Gweinidogion trafnidiaeth blaenorol Llafur wedi ei esgeuluso, rydym yn buddsoddi mewn gwydnwch a dibynadwyedd fel ased cenedlaethol hanfodol. Rydym yn bwrw ymlaen â gwaith cynnal a chadw ac adnewyddu ar seilwaith allweddol y gallai'r Llywodraeth flaenorol fod wedi mynd i'r afael ag ef, a bod yn onest, ac ni wnaeth. Rydym yn gwella symudiad trafnidiaeth cludo nwyddau ar draws y rhanbarth, ac rydym yn cefnogi gwelliannau i gysylltedd rheilffyrdd a bysiau—gwelliannau a hyrwyddwyd gan y Llywodraeth flaenorol, ond a ddiystyrwyd yn llwyr gan Lafur yn y cynnig hwn. Gan gynnwys yn ein sgyrsiau gyda Llywodraeth y DU, rwy'n falch fod Plaid Cymru o ddifrif ynghylch cyflwyno gorsafoedd Burns. Ac yma hefyd buaswn yn dadlau ein bod wedi gwneud mwy o gynnydd ar hyn mewn pum mis nag y llwyddodd Llafur i'w wneud mewn pum mlynedd. Mae'r rhain yn gamau gweithredu ymarferol a all ddarparu buddion nawr tra bod yr ateb peirianegol mwy hirdymor yn cael ei ddatblygu. Ni ddaw llwyddiant— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780887 417 En 2026-10-21T18:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18302&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780895 418 En 2026-10-21T18:36:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18362&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen A wnewch chi dderbyn ymyriad? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780896 419 En 2026-10-21T18:36:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18363&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4822 4822 Mark Hooper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822 Hooper, Mark Nid wyf yn derbyn ymyriadau, mae'n ddrwg gennyf, Stephen. Ni ddaw llwyddiant o un mesur ar ei ben ei hun. Fe ddaw o gyfuno ymyrraeth ffyrdd a pheirianneg fawr gyda gwelliannau i'r draffordd bresennol a mesurau trafnidiaeth ehangach sy'n cefnogi twf economaidd a gwella cysylltedd. Dyna'r dull cytbwys rydym wedi'i nodi. Rydym yn awyddus i leihau traffig oriau brig ar yr M4 o amgylch Casnewydd oddeutu 10 y cant. Byddai hynny'n llawer iawn mwy nag unrhyw beth y ceisiodd Llafur ei wneud mewn 27 mlynedd. Mae hynny'n dangos uchelgais clir i wneud cynnydd mesuradwy tra bod atebion mwy hirdymor yn cael eu datblygu. Wrth i'r gwaith fynd rhagddo, rhaid i bobl a busnesau gael cyfle gwirioneddol i gyfrannu. Bydd y penderfyniadau a wnawn yn effeithio ar gymunedau ledled y rhanbarth. Mae pobl yn iawn i ddisgwyl cael eu hysbysu, eu cynnwys a'u clywed, ac rwyf wedi ymrwymo i wneud hynny. [Torri ar draws.] Rwy'n dod tuag at y diwedd. Lywydd, mae'r bobl a'r busnesau sy'n dibynnu ar yr M4 wedi aros yn ddigon hir am gynnydd. Rydym wedi gwneud penderfyniad clir fod yn rhaid i ymyriadau ffyrdd a pheirianneg fod yn rhan o'r ateb hirdymor. Mae hon yn ymagwedd ddifrifol a chredadwy, sy'n canolbwyntio ar gyflawni, yn hytrach nag oportiwnistiaeth a sloganau. Efallai fod eraill eisiau chwarae gwleidyddiaeth yma—[Chwerthin.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780902 420 En 2026-10-21T18:37:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18455&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw A wnewch chi ddirwyn i ben nawr, os gwelwch yn dda? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780903 421 En 2026-10-21T18:37:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18456&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 4822 4822 Mark Hooper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4822 Hooper, Mark —nid wyf i. Diolch yn fawr iawn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780905 422 Cy 2026-10-21T18:37:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18461&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf ar Jayne Bryant i ymateb i'r ddadl.  16318 7 2026-10-21T13:30:01 780906 423 En 2026-10-21T18:37:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18464&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Diolch, Lywydd. Un ffordd o ddechrau yw drwy chwerthin yn dilyn y sylw am beidio â chwarae gwleidyddiaeth. Hoffwn ddiolch i bawb am eu cyfraniadau i'r ddadl hon heddiw. Ers cael fy ethol yn 2016, rwyf bob amser wedi dweud nad yw diffyg gweithredu'n opsiwn, ond rhaid i bobl Casnewydd a'r ardal gyfagos beidio â thalu'r pris am opsiynau costus y mae adroddiad y Llywodraeth hon yn dweud na fyddant yn datrys y broblem ar yr M4 o amgylch Casnewydd. Yr hyn sydd wedi bod ar goll hefyd, i lawer o Aelodau nad ydynt yn sylweddoli hynny, yw bod yr adroddiad hwn wedi'i gomisiynu gan y Llywodraeth Lafur flaenorol a'r Gweinidog trafnidiaeth Llafur ar y pryd. Felly, mae'r hyn rydym yn ei drafod, y mae'r adroddiad yn seiliedig arno, yn rhywbeth a ddeilliodd o'r Llywodraeth flaenorol. Rwy'n sylweddoli efallai y bydd llawer o Aelodau na wnaethant glywed fy nghyfraniadau i yn y Senedd yn y gorffennol yn sylweddoli na wneuthum bleidleisio dros ddileu ffordd liniaru'r M4. Nid wyf yn credu bod llawer o'r Aelodau yma yn sylweddoli hynny o bosibl. Fe fanteisiais ar bob cyfle i siarad drwy gydol y cyfnod hwnnw pan oedd yn cael ei drafod, felly hoffwn i chi fod yn ymwybodol o hynny. Efallai y byddwch chi'n meddwl bod cau cyffyrdd yn atebion cyflym, ond prin y byddant yn gwneud unrhyw wahaniaeth o gwbl i dagfeydd ar yr M4 ac yn sicr byddant yn achosi anhrefn ar ffyrdd lleol. A chlywsom hynny gan lawer o'r Aelodau ar draws y Siambr heddiw. Siaradodd Lyn Ackerman yn gynharach, ac rwy'n credu, o'ch cyfraniad chi, Lyn, nad oeddem yn glir, ac efallai y gallwn gymryd yn ganiataol nad ydych chi yn erbyn y cynnig i gau cyffyrdd. Ac i Aelodau eraill o Blaid Cymru hefyd, os ydych chi'n cofio'r adeg y caewyd cyffordd 41 o amgylch Abertawe, cafodd honno ei chau dros dro gan Lywodraeth Lafur, ond cafwyd ymgyrch gan Aelodau Plaid Cymru i ailagor y gyffordd honno ar y pryd. A hoffwn wybod—ar y pryd, fe wrandawodd y Llywodraeth Lafur ar Aelodau Plaid Cymru—a fydd Llywodraeth Plaid Cymru yn gwrando ar Aelodau eraill yn y Siambr hon, felly edrychaf ymlaen at weld hynny. Natasha, rwy'n cytuno'n llwyr â'ch pwyntiau ar gau'r cyffyrdd. Ymwelais â grŵp o bensiynwyr ychydig wythnosau yn ôl, a'r unig beth roeddent eisiau siarad â mi yn ei gylch oedd y cynnig i gau cyffyrdd, dros dro neu'n barhaol. Roeddent yn bryderus iawn ynglŷn â hynny. Y peth arall sydd wedi bod ar goll o gyfraniadau nifer o bobl yw'r ffordd nad oes neb i'w weld yn cofio bod Plaid Cymru hefyd wedi pleidleisio dros wrthod ffordd liniaru'r M4 ar y pryd, a Gweinidog Plaid Cymru yn 2009 a wrthododd ffordd liniaru'r M4 gan wneud inni gymryd cam yn ôl, a phleidleisiodd Plaid Cymru gyda'r Blaid Lafur, felly nid fi fy hun, dros atal ffordd liniaru'r M4 y tro diwethaf. Paul Rock, dylwn ddweud pen-blwydd hapus yn gyntaf oll. Rwy'n credu y byddem i gyd yn hoffi dweud hynny wrthych chi, Paul, ar eich pen-blwydd. Rwyf wedi dweud nad yw'r llwybr du yn opsiwn, ond rwy'n meddwl—a buaswn yn eich annog chi i edrych ar adroddiad Arup—pan fyddwch chi'n siarad am y drafnidiaeth cludo nwyddau a fyddai'n diflannu, mae adroddiad Arup hefyd yn nodi mai hyd at 1 y cant o'r traffig y byddai hynny'n ei dynnu oddi ar y ffordd. Felly, byddwch yn ymwybodol o hynny, oherwydd mae yna nifer o'r materion hyn y credaf nad yw pobl wedi edrych arnynt mor ddwfn â hynny eto. Ond dim ond 1 y cant o'r traffig y byddai hynny'n ei dynnu oddi ar yr M4 o amgylch Casnewydd. Mae gan drafnidiaeth gyhoeddus rôl i'w chwarae, ac mae Llafur Cymru wedi hyrwyddo gorsafoedd Burns, ac mae angen inni weld lefel debyg o ymrwymiad i'r gorsafoedd hyn gan Blaid Cymru nawr. Mae'r dystiolaeth yn glir, fodd bynnag, fod yn rhaid cyflwyno ymyriadau trafnidiaeth gyhoeddus ochr yn ochr â ffordd liniaru ddiwygiedig, a dyna'r unig opsiwn sy'n darparu gwydnwch ac yn lleihau tagfeydd. Rydym wedi clywed geiriau cynnes gan Lywodraeth Cymru heddiw ac rwy'n gobeithio ymgysylltu â phobl leol. Rwy'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog wedi siarad unwaith eto heddiw am bwysigrwydd hynny, rhywbeth rwy'n ei bwysleisio'n gryf iawn. Ormod o weithiau dros y blynyddoedd, rwy'n teimlo nad yw llais pobl Casnewydd wedi cael ei glywed i'r graddau y dylid ei glywed—[Torri ar draws.] Mae'n ddrwg gennyf? O'r holl bleidiau, fel y dywedais, o bob plaid. Rwyf wedi cefnogi fy etholwyr dros y cyfnod hwnnw, ac rwyf wedi codi llais, ac rwy'n teimlo bod—. Rwy'n gobeithio y byddai'r Llywodraeth hefyd o ddifrif ynghylch yr ymgysylltiad hwnnw â phobl leol. Yn anffodus, nid ydym wedi gweld hynny eto. Mae rhai penderfyniadau ac opsiynau wedi cael eu cyflwyno i bobl leol, ac maent yn teimlo nad ydynt wedi cael mynegi barn yn hyn i gyd hyd yma. Felly, rwy'n edrych ymlaen at ddeall, fel y mae Natasha, sut y byddwch chi'n ymgysylltu â phobl leol trwy gydol y cyfnod hwn, gan fod angen clywed eu llais. Dyna pam ein bod ni yng Llafur Cymru yn credu bod angen i bobl leol siapio'r ateb hwn i broblem ddegawdau oed yr M4 o amgylch Casnewydd, ac fe wyddom na ddylai fod yn arbrawf yn y ffordd y teimlaf ein bod yn ei weld heddiw. Dylai Llywodraeth Cymru ddechrau gwaith ar unwaith i weld sut beth fyddai ffordd liniaru briodol i ddiwallu anghenion dinas sy'n tyfu. Ac mae hynny wedi newid: Casnewydd, fel y dywedais, yw'r ddinas sy'n tyfu gyflymaf, mae'n ddinas ifanc, felly mae'n rhaid inni fod yn ymwybodol o hynny. Nododd Mike Hedges nad yn unig—. Yn amlwg, hwn yw'r mater rydym yn siarad amdano heddiw, ond fe wyddom fod materion gwydnwch eraill yn codi ynghylch y rhwydwaith ffyrdd yng Nghymru. Soniodd Mike am yr M4 o amgylch Abertawe. Siaradodd Ken am adeiladu ffyrdd yn well a buddsoddi mewn twf. Rwy'n credu y byddai gan ffordd liniaru briodol yr arloesedd i leihau a dal carbon a hyrwyddo dewisiadau amgen yn lle trafnidiaeth breifat, a dylai weithredu fel templed ar gyfer adeiladu ffyrdd yn gyfrifol y gall eraill ei ddilyn. Rwy'n credu ei fod yn rhywbeth y gallwn ei wneud i arwain y byd yma. Soniodd Art—[Torri ar draws.] Hoffwn droi at Art, mae'n ddrwg gennyf, James; Nid oes gennyf amser fel arall. Ond hoffwn sôn am Art, a gyfrannodd hefyd, gan siarad am y cartrefi a adeiladwyd, ac fe soniodd am y pwyntiau yn yr adroddiad, a bod y Llywodraeth ar hyn o bryd yn cynllunio i fethu. Ond dylid archwilio gwahanol opsiynau ariannu, fel rydym wedi dweud. Mae angen inni wrando ar yr arweinwyr lleol sy'n gweithio gyda chymunedau lleol i ddatrys y broblem hon. Rhowch hi i arweinwyr sy'n arloesi ac yn ysbrydoli ateb effeithiol. Felly, gadewch inni roi pobl uwchlaw gwleidyddiaeth a phleidleisio dros y cynnig hwn heddiw. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780880 424 En 2026-10-21T18:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18602&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780893 425 Cy 2026-10-21T18:44:55 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18897&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780834 426 Cy 2026-10-21T18:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18902&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780835 427 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780836 428 Cy 2026-10-21T18:45:10 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18912&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780837 429 Cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd I Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780838 430 En 2026-10-21T18:45:11 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18913&l=cy 261021-9 8. Dadl Llafur Cymru: Yr M4 o amgylch Casnewydd C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Oni bai bod pum Aelod yn dymuno i'r gloch gael ei chanu, fe symudwn ymlaen yn syth at y cyfnod pleidleisio. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780840 431 Cy 2026-10-21T18:45:28 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18930&l=cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn gyntaf, dadl ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv), Bil y GIG yn gyntaf. Galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Gwyn Williams. Agorwch y bleidlais. Cau'r bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 64, yn ymatal 24, yn erbyn 2. Mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780841 432 Cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv) - Bil y GIG yn gyntaf.: O blaid: 64, Yn erbyn: 2, Ymatal: 24 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16318/?#V7490">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780842 433 Cy 2026-10-21T18:46:35 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=18997&l=cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at bleidleisio ar ddadl Reform UK, strategaeth canser y prostad. Galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Llŷr Powell. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliant a gyflwynwyd i'r cynnig. Agorwch y bleidlais. Cau'r bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 90, neb yn ymatal, neb yn erbyn. Mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780843 434 Cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 7. Dadl Reform UK - Strategaeth canser y prostad. Cynnig heb ei ddiwygio.: O blaid: 90, Yn erbyn: 0, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16318/?#V7491">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780844 435 Cy 2026-10-21T18:47:37 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19059&l=cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Nesaf, pleidleisiwn ar ddadl Llafur Cymru, yr M4 o amgylch Casnewydd. Galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Lynne Neagle. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliant a gyflwynwyd i'r cynnig. Agorwch y bleidlais. Cau'r bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 46, neb yn ymatal, yn erbyn 44. Mae'r cynnig wedi ei dderbyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780875 436 Cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio V Eitem 8. Dadl Llafur Cymru - yr M4 o amgylch Casnewydd. Cynnig heb ei ddiwygio.: O blaid: 46, Yn erbyn: 44, Ymatal: 0 Derbyniwyd y cynnig<div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16318/?#V7492">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div> 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780878 437 En 2026-10-21T18:48:50 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19132&l=cy 261021-10 9. Cyfnod Pleidleisio C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Os oes Aelodau'n gadael, a allent wneud hynny'n gyflym ac yn dawel, os gwelwch yn dda. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780881 438 Cy 2026-10-21T18:49:32 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19174&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yr eitem nesaf yw'r ddadl fer. Jason O'Connell. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780883 439 En 2026-10-21T18:49:39 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19181&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch, Lywydd. Mae'n dda gweld y Siambr mor llawn ar gyfer dadl fer. Nid oedd gennyf syniad fy mod mor boblogaidd. Hoffwn roi munud o amser yn y ddadl hon i Joe Martin, Sarah Cooper-Lesadd, Francesca O'Brien, Carrie Harper, Steven Rodaway a Kiera Marshall. Lywydd, roedd ein canol trefi unwaith yn galon ddisglair yn curo yn ein cymunedau, lle roedd busnesau'n ffynnu a theuluoedd yn teimlo'n ddiogel. Ond mae blynyddoedd o ddirywiad economaidd a methiant gwleidyddol wedi gadael i'n canol trefi bydru, yn anffodus. O ganlyniad, mae diwylliant peryglus newydd wedi dod i'r amlwg. O Gasnewydd i'r Rhyl, mae dynion ifanc mewn balaclafas, sy'n aml yn reidio e-feiciau anghyfreithlon, wedi bod yn tanio ymddygiad gwrthgymdeithasol ac yn gwneud i'n strydoedd deimlo'n anniogel. I'r unigolion hyn, mae gorchuddion wyneb yn ffordd o guddio eu hunaniaeth, i'w gwneud hi'n anos i awdurdodau eu dwyn i gyfrif. Ac er bod Llywodraethau ledled y DU yn troi llygad dall i hyn, mae Reform yn dweud, 'Digon yw digon'. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780849 440 Cy 2026-10-21T18:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19202&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780850 441 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780851 442 Cy 2026-10-21T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=-48598&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780852 443 En 2026-10-21T18:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19202&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Nid oes lle i orchuddion wyneb yng nghymdeithas Prydain a Chymru. Gadewch inni edrych ar ddinas Casnewydd, y ddinas sydd â'r teitl annymunol o fod â'r stryd fawr waethaf ym Mhrydain. Mae pobl ifanc anfodlon wedi dinistrio busnesau, gan achosi i'r stryd fawr a'r siopau ddirywio, ac wedi arwain at golli mewnfuddsoddiad a gobaith ar gyfer dyfodol, diolch yn rhannol i bobl ifanc mewn balaclafas sy'n rhedeg yn wyllt dros y rheini sydd ond yn ceisio gwneud bywoliaeth—pobl weithgar, sydd wedi talu eu trethi a chyfrannu at eu cymunedau. Ond mae a wnelo hyn â mwy nag un ddinas yng Nghymru; mae hon yn broblem ledled Cymru. Bydd Plaid Cymru'n dweud bod hon yn ddadl ddiangen am ei fod yn fater nad yw wedi'i ddatganoli a gedwir yn ôl i San Steffan. Ond nid yw hynny'n golygu bod cynghorau'r DU yn ddi-rym. Edrychwch ar yr hyn y mae Nottingham wedi'i gyflawni er enghraifft. Fe wnaethant gyflwyno cyfyngiad wedi'i dargedu yn erbyn gorchuddion wyneb, ac maent wedi gweld gostyngiad o 40 y cant mewn ymddygiad gwrthgymdeithasol yng nghanol y ddinas. Mae Cyngor Dinas Casnewydd wedi pleidleisio dros archwilio opsiynau tebyg, a byddaf i, ochr yn ochr â phob AS Reform, yn annog pob cyngor yng Nghymru i wneud yr un peth. Fe wnaeth Adam Price fy siomi heddiw gyda'i ymateb i gwestiynau'r llefarwyr. Dychmygwch fod yn ddioddefwr trosedd neu ladrad treisgar, ddim ond i wrando ar Weinidog economi Plaid Cymru heddiw yn dweud bod gwahardd balaclafas yn gimig, nad yw busnesau'n poeni. Ond y gwir amdani yw nad yw Plaid Cymru'n poeni. Mae Plaid Cymru'n poeni mwy am hyrwyddo diwylliannau tramor na'n diwylliannau ni ein hunain. Mae'n amlwg nad ydynt yn poeni am gadw pobl a busnesau Cymru'n ddiogel. Pan fydd Cymro'n cefnogi Reform, mae Plaid Cymru'n aml yn eu cyhuddo o gwestiynu eu teyrngarwch i Gymru. Ond pan fydd pobl estron nad ydynt yn gallu siarad unrhyw iaith Brydeinig yn dod i mewn i Gymru i fyw ar y system les, cânt eu dathlu fel arwydd o fanteision ymfudo torfol. Nid ydynt yn poeni sut y mae diffyg integreiddio gan bobl anhysbys â gorchuddion wyneb yn effeithio ar Gymru, ein cymunedau dosbarth gweithiol. Y cyfan y maent yn poeni amdano yw cefnogi mudo torfol yn ei holl ffurfiau, beth bynnag y bo'r gost i'n cymunedau. Gwelwn hyn heddiw. Maent yn amddiffyn balaclafas, am eu bod eisiau i rai yn ein cymdeithas allu cuddio eu hwynebau. Bydd rhai'n dweud yn ddiog ein bod ni'n Islamoffobig, beth bynnag y mae hynny'n ei olygu. Bydd rhai, heb os, yn lleisio'r hen glasur ac yn ein cyhuddo o hiliaeth. Mae'r troadau ymadrodd hyn yn dreuliedig, yn aneffeithiol, ac yn amlwg yn hollol anghywir, ond fe af i'r afael â nhw. Mae Reform yn cefnogi rhyddid crefyddol o bob math. Ond lle mae'r rhyddid hwnnw'n gormesu menywod ac yn niweidio cymhathiad i gymunedau Cymreig, rhaid tynnu llinell. Yn Affganistan, o dan reolaeth y Taliban, mae menywod o dan system o apartheid rhywedd. Ni allant astudio dros 12 oed, ni allant siarad yn uchel yn gyhoeddus, a chânt eu gorfodi,gan y gyfraith, i wisgo'r burqa. Os nad ydynt yn gwneud hynny, gallent gael eu hamddifadu o ofal iechyd, gallent gael eu curo, neu hyd yn oed yn waeth. I'r menywod hyn, a fagwyd o dan ffurf eithafol o Islam, mae'r burqa yn symbol o ormes. Y symbol hwn yw'r hyn y ceisia Aelodau Plaid Cymru ei gefnogi heddiw: ideoleg eithafol sy'n wrth-Brydeinig, yn wrth-fenywod ac yn erbyn cymhathu, wedi'i orfodi ar ferched ifanc a'i barhau drwy eu bywydau fel oedolion. Mewn nifer o wledydd, mae'r burqa eisoes wedi'i wahardd. Ond ni allwn ganiatáu i'r math hwn o ormes ddod yn norm yng Nghymru. Cerddwch trwy unrhyw ardal ledled Cymru, ac fe'i gwelwch drosoch eich hun. Mae Cyngor Mwslimaidd Cymru wedi ceisio tawelu'r ddadl hon heddiw, gan ddweud ein bod yn tanio casineb ac yn ymrannol. Felly, rwy'n dweud eto, a gadewch imi fod yn glir iawn: nid oes gan Reform unrhyw broblem â'r hijab, nid oes gennym unrhyw broblem ag Islam na Mwslemiaid, ond mae gennym broblem gyda phobl sy'n byw yn ei cymunedau ac yn cuddio pwy ydynt. Rydym yn dweud yr un peth wrth brotestwyr sy'n gorchuddio eu hwynebau, beth bynnag yw eu tueddiad gwleidyddol. Yn y Brydain fodern, rydym yn bobl gwrtais. Rydym yn dweud 'helo' wrth ein cymdogion, ac nid ydym yn cuddio ein hwynebau. Dyna yw ein diwylliant, dyna yw ein ffordd, beth bynnag yw'r hil, cred neu grefydd. Mae Reform eisiau strydoedd mwy diogel a chymunedau cryf i'n teuluoedd allu byw, gweithio a ffynnu ynddynt. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780860 444 En 2026-10-21T18:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19502&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781067 445 En 2026-10-21T18:56:50 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19612&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780863 446 En 2026-10-21T18:55:34 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19536&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca Mae gorchuddion wyneb, gan gynnwys y burqa, yn wrth-Brydeinig. Nid yw pob diwylliant yn gyfartal. Ni allwn barhau i fewnforio diwylliannau estron i'r wlad hon a disgwyl integreiddio. Mae'r credoau gormesol hyn yn gwbl groes i'n hanes a'n diwylliant. Mater o synnwyr cyffredin syml yw gwahardd y gorchuddion hyn. Mae gwledydd Ewropeaidd fel Denmarc, Gwlad Belg ac Awstria eisoes wedi eu gwahardd. Dylem ni wneud yr un peth. Mae gwledydd Mwslimaidd fel Kazakhstan a Tunisia eisoes wedi gwahardd gorchuddion wyneb. Mae Ffrainc ar dân ar hyn o bryd; gallai ddigwydd yn y wlad hon nesaf. Ni allwn ganiatáu i gymdeithas gyfochrog ddatblygu yn y wlad hon, neu gallem orfod wynebu'r canlyniadau yn gynt nag a feddyliwn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781065 447 En 2026-10-21T18:56:40 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19602&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw [Anghlywadwy.]—gwahanol i'r rhestr sydd gennym yma. A wnewch chi roi'r rhestr i mi eto, os gwelwch yn dda? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781068 448 En 2026-10-21T18:56:46 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19608&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Carrie Harper, Joe Martin, Steven Rodaway— 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781071 449 En 2026-10-21T18:55:56 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19558&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Irranca-Davies, Huw Carrie Harper. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780867 450 En 2026-10-21T18:56:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19620&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 278 278 Carrie Harper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278 Harper, Carrie Diolch, Lywydd. Rwy'n credu bod gennym i gyd hawl i gwestiynu gwir fwriadau Reform pan fyddant yn cyflwyno dadl ar orchuddion wyneb, yn enwedig o ystyried, yn y pythefnos diwethaf yn unig, fod dadl debyg iawn wedi'i chyflwyno yn Senedd yr Alban, yn galw'n glir am wahardd y burqa a'r niqab, ac rydym wedi clywed yr un datganiadau yma heddiw. Felly, gadewch inni beidio ag esgus bod hyn yn ymwneud â throseddoldeb a balaclafas. Nonsens yw hynny, a gallwn i gyd weld trwy hynny. Ymosodiad eglur ar hawliau crefyddol menywod yw hyn. Mae hynny'n gwbl amlwg i bawb. Rwy'n credu ei bod yn eironig iawn hefyd fod Reform wedi dewis fframio'r ddadl hon am werthoedd yn yr un wythnos ag y cawsom ymchwiliad ITV yn datgelu hiliaeth a rhywiaeth sydd wedi'i wreiddio'n ddwfn yn eich plaid. Un o'r pethau gwaethaf a glywais yn y rhaglen honno oedd y cynghorydd Reform Chris Whelan yn siarad am gyd-ymgeisydd Reform. Dywedodd, 'Pe bai hi'n ferch i mi, byddai'n dal i fod yn noson bath ar ddydd Iau'. Ffiaidd, gwarthus ac yn peri pryder yn y ffordd y gwnaeth rywioli plentyn. Roedd sawl enghraifft o rywiaeth a hiliaeth yn y rhaglen honno, gan y blaid sy'n honni ei bod am ddiogelu menywod. Felly, o ddifrif, sut y gall Reform bregethu wrthym am werthoedd a hwythau yng nghanol sgandal am hiliaeth a rhywiaeth? Sut ar y ddaear y gallwch chi honni eich bod chi'n sefyll dros fenywod a chithau'n ceisio datgan beth sy'n briodol i fenywod Mwslimaidd ei wisgo? Rhagrith llwyr—rhagrith llwyr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780871 451 En 2026-10-21T18:58:55 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19737&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12146 12146 Joe Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe Mae'r burqa a'r niqab yn ddwy o'r nifer o ffyrdd y mae Islam ffwndamentalaidd yn unigryw anghydnaws â gwareiddiad gorllewinol. Maent yn cynrychioli syniadau sy'n ormesol, yn fisogynistaidd ac yn wrth-Brydeinig. Gwerthwyd mewnfudo torfol i'r cyhoedd gyda'r honiad y byddai'r rhai a gyrhaeddai'n cymhathu i ddiwylliant Prydain. Roedd hynny'n gelwydd—ni allwn hyd yn oed weld wynebau miloedd o bobl sydd wedi symud yma. Os yw dwy fenyw Fwslimaidd yn byw yn yr un stryd a bod y ddwy'n gwisgo burqas, sut rydym ni i fod i wahaniaethu rhyngddynt? Ni allaf gredu bod angen dweud hyn, ond mae gallu gwahaniaethu rhwng pobl yn rhan bwysig o ddiwylliant Prydain. Bydd cefnogwyr yn dadlau eu bod yn hyrwyddo cymedroldeb ac yn atal menywod rhag cael eu rhywioli. Am filoedd o flynyddoedd, cyflawnodd y gorllewin yr un canlyniad—nid trwy ormesu menywod, ond trwy ei gwneud yn ofynnol i ddynion ddefnyddio owns o hunanreolaeth. Os nad yw'r bobl sydd wedi symud yma'n gallu gwneud hynny, dylent fyw mewn gwledydd lle caiff ei dderbyn nad yw dynion yn gallu rheoli eu hunain. Rwyf wedi gweld plant yn gwisgo gorchuddion wyneb hefyd; ni ddylai unrhyw un sy'n cael trafferth i beidio â theimlo chwant wrth edrych ar blentyn fod yn rhydd i gerdded o gwmpas yn ein cymdeithas. Mae yna wledydd lle gallai hynny fod yn normal. Nid yw hon yn un ohonynt. Mae cymhathu yn golygu colli gorchuddion wyneb crefyddol, ac i annog hynny, dylid eu gwahardd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780853 452 En 2026-10-21T19:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19802&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780854 453 En 2026-10-21T19:00:16 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19818&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Gofynnir inni ddadlau am bobl ar sail yr hyn y dychmygwn yw eu bywydau. Nid yw eu bywydau'n ffuglennol, maent yn real, ac mae'r hyn rydym yn ei drafod yma'n bwysig iawn iddynt, ac yn effeithio ar eu canfyddiad o'u cartref yma yng Nghymru. Rwyf am ganolbwyntio fy sylwadau ar diriogaeth sy'n gyfarwydd i Reform, rwy'n siŵr, sef rhyddid sifil. Mae Aelodau gyferbyn yn siarad llawer am hyn, ond yn hytrach na dadlau dros ryddid, maent wedi dod â rhestr o bethau na all menyw ei wneud, ac yn gofyn i'r wladwriaeth ei orfodi. Rwyf am ychwanegu ychydig o athroniaeth i helpu i fframio fy sylwadau. Rwy'n ei ddewis yn fwriadol am fy mod yn teimlo ei fod yn eithaf perthnasol i'r ddadl hon heddiw. Dadl Burke yn erbyn chwyldroadwyr oedd na ellir ail-wneud cenedl trwy orchymyn, ac mae hyn yn mynd yn ôl cyn belled â 1700. Nid trefniant rhwng pobl sy'n digwydd bod yn fyw yw cymdeithas. Mae'n bartneriaeth rhwng y byw, y meirw a'r rhai sydd eto i'w geni. Dyna hanfod y contract cymdeithasol. Ni chafodd y rhyddid sydd gennym yn y gwledydd hyn ei roi i ni gan unrhyw un yn yr ystafell hon. Ymladdwyd drosto, yn aml ar gost enfawr. Cafodd bywydau eu colli, pobl eu carcharu, ac yn aml cafodd pobl eu crogi am sefyll drosto. Nid ni a'i henillodd, ei etifeddu a wnaethom, a'n rôl ni fel stiwardiaid y rhyddid hwn yw ei ddiogelu ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Nid oes gennym hawl i erydu'r rhyddid hwnnw ddim ond am fod Reform yn ystyried hynny'n fanteisiol yn wleidyddol. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780855 454 En 2026-10-21T19:02:01 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=19923&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Rwy'n falch o fod yn Gymro, yn falch o fod yn Brydeiniwr, ac yn ddiymddiheuriad wrth amddiffyn ein diwylliant. Ym Mhrydain rydym yn dangos ein hwynebau. Mae'n adeiladu ymddiriedaeth ac yn bwysicach fyth, mae'n ein cadw'n ddiogel. Mewn rhai gwledydd Islamaidd, o dan gyfraith Islamaidd, pan fydd merched yn cyrraedd y glasoed, rhaid iddynt orchuddio eu hwynebau, a bydd rhai gwledydd yn arestio menywod dros naw oed am ddangos gormod o wallt. Boed yn falaclafa neu'n burqa, nid oes lle i orchuddion wyneb ar ein strydoedd yma yng Nghymru. Mae'n ormesol, ac mae'n risg i ddiogelwch y cyhoedd yng Nghymru. Rydym wedi ysgrifennu at y Prif Weinidog yn ei annog i gyflwyno sylwadau mawr eu hangen i Lywodraeth y DU. Yr haf hwn, llwyddodd Prif Weinidog y DU a Phrif Weinidog Cymru i gyfarfod â'i gilydd i wahardd y barbeciw. Tra bod y rhai ar y chwith eisiau inni wahardd y barbeciw, rydym ni yn Reform eisiau gwahardd y burqa, neu'r balaclafa. Mae gorchuddion wyneb yn anghydnaws â'n ffordd o fyw Brydeinig. Mae'n sarhad i urddas a rhyddid menywod. Y tu hwnt i hyn, rhaid inni edrych ar wahardd priodasau rhwng cefndryd a mynd i'r afael ag agweddau crefyddol tuag at fenywod a hoywon. Mae rhyddid menywod a'u diogelwch yma yng Nghymru yn haeddu sylw ar frys, a dyna pam y mae'n rhaid inni fachu ar y cyfle cyntaf posibl i wahardd gorchuddion wyneb yn gyhoeddus, ac rwy'n annog pob Aelod ar draws y tŷ i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780856 455 En 2026-10-21T19:03:25 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20007&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Yr haf hwn, dioddefodd menyw Fwslimaidd yn fy etholaeth i yng Nghaerdydd ymosodiad treisgar corfforol yng ngolau dydd. Gwaeddodd yr ymosodwr arni i dynnu ei sgarff, a pharhaodd i wneud yn union hynny wrth ymosod arni'n gorfforol. Ac un enghraifft yn unig yw hon o ddigwyddiad cynyddol gyffredin lle mae menywod Mwslimaidd yn cael eu targedu. Dyma'n union beth y mae'r rhethreg y mae Reform yn ei phedlera'n ei wneud. Mae Reform yn honni eu bod yn diogelu menywod a merched, ond nid ydynt yn gwneud hynny mewn gwirionedd. Oherwydd dros y penwythnos fe glywsom am un o ASau Reform eu hunain yn dweud bod Reform yn siofinaidd a bod ganddynt broblem wrywaidd. A heddiw, maent yn ceisio rheoli beth y mae menywod yn ei wisgo, ac mae'n eithaf ffiaidd a dychrynllyd eu bod nhw'n ceisio gwneud hyn. Yn y cyfamser yng Nghymru, mae 31 y cant o'n plant yn byw mewn tlodi, mae'r gyfradd ddiweithdra wedi aros yn gyson uwchlaw cyfartaledd y DU, ac yn y cyd-destun hwn, mae'n rhyfedd eu bod wedi dewis canolbwyntio eu hamser a ariennir gan drethdalwyr ar ddadl fel hon heddiw. I'r holl fenywod Mwslimaidd—i'r holl fenywod Mwslimaidd—a allai fod yn gwylio heddiw, ac efallai'n teimlo'n ofnus a siomedig ynghylch y ddadl hon: efallai fod Reform yn honni bod yr ymosodiad hwn ar eich ffydd yn cyd-fynd â gwerthoedd Prydeinig, ond nid yw'n cyd-fynd â gwerthoedd Cymreig. Mae Plaid Cymru yn eich cefnogi, ac fe fyddwn yn eich cefnogi, a byddwn bob amser yn ymwrthod â'r casineb hwn lle bynnag y down ar ei draws. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780858 456 En 2026-10-21T19:04:43 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20085&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw David Mills. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780857 457 En 2026-10-21T19:04:49 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20091&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David Mawredd, nid wyf yn gwybod sut i ddilyn peth o hyn. Diolch, Lywydd, a diolch, Jason O'Connell, am gyflwyno'r ddadl. Rydym yn genedl sy'n ymfalchïo yn ein traddodiad o ryddid cyfansoddiadol, sydd bob amser wedi cynnwys rhyddid mynegiant i wisgo fel y bydd rhywun yn dewis, gan gynnwys dillad y mae'r rhan fwyaf o bobl yn eu gweld yn sarhaus neu'n annerbyniol, fel gorchuddion wyneb. Mae hyn yn groes i'r traddodiad ar y cyfandir lle mae cyfyngiadau'n gyffredin. Fodd bynnag, rwy'n credu bod angen inni ailystyried ein safbwynt ar hyn gan fod gwisgo gorchuddion wyneb wedi cael ei normaleiddio dros y blynyddoedd diwethaf, ac ystyried eu gwahardd. Yn Abertawe, Castell-nedd a llawer o ardaloedd eraill yng Nghymru, cafwyd problem gynyddol gydag ymddygiad gwrthgymdeithasol a gyflawnir gan bobl ifanc sy'n gwisgo gorchuddion wyneb. Ni ddylai neb orfod goddef y math hwn o hwliganiaeth. Dylem gydnabod hefyd nad yw gorchuddion wyneb yn arfer normal mewn unrhyw grefydd, a dim ond lleiafrif bach o ddilynwyr ceidwadol iawn sy'n eu defnyddio. Er bod rhyddid crefyddol yn egwyddor bwysig yng ngwerthoedd Prydain, ni ddylai ein deddfau a'n normau diwylliannol blygu i chwiwiau lleiafrif ceidwadol iawn. Dylem gydnabod hefyd fod llawer o wledydd ledled Ewrop, y dwyrain canol ac Asia ganol yn gwahardd y defnydd o orchuddion wyneb ac nid ydynt yn gwneud eithriadau crefyddol. Felly, rwy'n cytuno â Jason fod y defnydd o orchuddion wyneb yn broblem gynyddol ac mae'n rhaid inni ystyried eu gwahardd. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780876 458 En 2026-10-21T19:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20102&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780886 459 Cy 2026-10-21T19:06:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20195&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf ar y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb i ymateb i'r ddadl—Sioned Williams. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780889 460 En 2026-10-21T19:06:42 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20204&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb Williams, Sioned Diolch yn fawr, Lywydd. Cyn imi ddechrau, rwyf am ddweud ei bod hi wedi bod yn ddiwrnod trist heddiw. Fe sefais yn Aberfan y bore yma. Fe sefais ochr yn ochr â'r gymuned honno, a ddaeth at ei gilydd mewn undod yn wyneb y fath adfyd. Ond mae wedi bod yn ddiwedd ofnadwy, gwarthus, cywilyddus i ddiwrnod trist. Diwrnod trist yn wir pan fydd y meinciau hynny—y rheini sydd yma i gynrychioli Cymru gyfan, ein holl gymunedau, ein holl ddinasyddion—yn dod â'r hyn sy'n ymgais i rannu'r cymunedau hynny i mewn i'r Siambr hon. Rwyf wedi gwrando'n ofalus ar y cyfraniadau heno. Rwyf wedi fy nychryn gan sŵn mor annifyr, oherwydd, Lywydd, nid oes rhaid i chi glustfeinio'n galed o gwbl mwyach i glywed chwiban y ci sydd wedi treiddio drwy ddadleuon gwleidyddol yn y Siambr hon yn rhy aml ers yr etholiad ym mis Mai. [Torri ar draws.] Iawn, Vikki. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780892 461 En 2026-10-21T19:07:40 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20262&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Diolch, Weinidog Cabinet. Brynhawn Sadwrn, fel fi, mynychodd yr Aelod a gyflwynodd y ddadl hon heno gyngerdd yn Ysgol Uwchradd Afon Taf i nodi 60 mlynedd ers trychineb Aberfan. Gwrandawodd ef, fel finnau, ar ddehongliad pwerus o gân o'r enw 'Diversity' gan ddisgyblion Ysgol Gynradd Gymunedol Ynysowen, a alwai arnom i gyd i gofleidio a dathlu gwahaniaethau diwylliannol. A fyddech chi'n cytuno â mi, Weinidog, y gallai'r Aelod a gyflwynodd y ddadl hon a nifer o Aelodau ei blaid a siaradodd hefyd elwa o wrando ar y gwersi yn y gân a ganwyd gan y bobl ifanc hynny? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780911 462 En 2026-10-21T19:08:17 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20299&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Yn hollol, a chynrychioli eu cymunedau a llais eu cymunedau yn briodol. Yn hollol. Mae chwiban y ci'n amrywio o ran ei sŵn, ond mae bob amser yno, ac mae'n mynd yn uwch. Mae'n hofran dros y meinciau hynny, peth annirweddol o fwriad sy'n gadael gormod o bobl yn meddwl tybed a oes llinell wedi'i chroesi. Lywydd, nid wyf yn ofni codi llais a dweud bod y llinell honno wedi ei chroesi'n rhy aml ers mis Mai. Mae'n cuddio yng ngolwg pawb: llais casineb wedi'i wisgo fel llais rhyddid i lefaru ynghylch pryderon—[Torri ar draws.] Na, rydym wedi clywed digon oddi ar y meinciau hynny, diolch yn fawr iawn. Mae'n llechu o dan yr hyn sy'n cael ei gyflwyno'n dwyllodrus heno fel iaith synnwyr cyffredin ac—nid wyf yn derbyn ymyriadau—yn yr hyn a glywsom heddiw, gwerthoedd Prydeinig. [Torri ar draws.] Lywydd, a gaf i barhau? Rwyf am i'r Aelodau sydd wedi siarad i gefnogi'r ddadl hon wybod nid yn unig ein bod yn eich clywed ond rydym yn eich gweld chi hefyd. Rydym yn gweld yr hyn ydych chi. Rydym yn eich gweld chi'n arfogi anfodlonrwydd, yn gwthio rhaniadau ac yn ysgogi casineb. Rydym yn eich gweld chi yn y ddadl hon yn cyfuno ymddygiad brawychus llabystiaid—y rhai y gall eu protestiadau arwain at anhrefn a thrais, yn aml mewn protestiadau yn erbyn ymfudwyr neu Fwslimiaid—â'r union bobl sy'n cael eu targedu gan yr ymddygiad brawychus hwnnw. Lywydd, gadewch imi ddweud yn glir nad wyf yn derbyn y rhagdybiaeth fod gorchuddion wyneb ynddynt eu hunain yn groes i'n gwerthoedd. Mae safbwynt sy'n gorgyffredinoli yn y fath fodd yn anwybyddu'r nifer o resymau dilys pam y caiff gorchuddion wyneb eu gwisgo. Gall hawliau pobl i wneud hynny, wrth gwrs, fod eisoes yn destun cyfyngiadau cyfreithlon a chymesur pan fo angen, gan gynnwys i atal trosedd ac anhrefn. Ond daw'r cyfiawnhad o'r sefyllfa a'r ymddygiad, nid o farn fod gorchuddio wyneb rhywun ynddo'i hun yn annerbyniol ac yn beryglus. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781007 463 En 2026-10-21T19:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20402&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781014 464 En 2026-10-21T19:10:24 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20426&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw A wnewch chi dderbyn ymyriad, Weinidog? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781015 465 En 2026-10-21T19:10:25 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20427&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Gwnaf. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781017 466 En 2026-10-21T19:10:26 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20428&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Rydym wedi clywed llawer o nonsens heno. Yr hyn nad wyf wedi'i glywed yw unrhyw gondemniad o'r torfeydd yn eu mygydau a ymosododd ar orsafoedd RNLI ar draws arfordir de Lloegr fis diwethaf. A wnewch chi ymuno â mi, Weinidog, i gondemnio'r protestwyr hynny a chytuno â mi mai cynrychiolaeth wych o werthoedd Prydain yw'r gweddusrwydd a'r dewrder a ddangosir gan y criwiau bad achub allan yn sianel Lloegr yn achub bywydau, beth bynnag y bo'u cred neu liw eu crwyn neu eu hil neu eu crefydd? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781020 467 En 2026-10-21T19:10:52 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20454&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Yn hollol. A dangosodd pobl Castell-nedd—. Cawsom ffair fwyd yn ddiweddar lle roeddent yno allan ar y stryd. Ni chawsant erioed gymaint o gefnogaeth a chymaint o gyfraniadau ag a gawsant ar ôl y protestiadau hynny. Daeth pobl Castell-nedd allan ac fe wnaethant siarad i gefnogi dynion a menywod gwych yr RNLI. Mae un o'r rhesymau dros wisgo gorchudd wyneb, wrth gwrs, yn un pwysig yr wyf yn benderfynol o ddefnyddio fy llais i'w amddiffyn: mynegiant crefyddol. Mae gwerthoedd ein cenedl yn canolbwyntio nid ar gau allan ond ar barch, a dylem ni fel cynrychiolwyr ein cymunedau barchu pobl o bob crefydd yn y cymunedau hynny ac ni ddylem byth awgrymu eu bod mewn unrhyw ffordd yn llai neu'n israddol am eu bod yn arfer eu hawl ddynol i ryddid crefyddol. Dylai pobl o bob crefydd neu gred deimlo eu bod yn perthyn yng Nghymru. Nid wyf yn derbyn bod gorchudd wyneb sy'n cael ei wisgo gan unigolyn am resymau crefyddol yn golygu nad ydynt yn rhannu gwerthoedd Prydeinig neu Gymreig. Ac ni ddylem awgrymu bod rhywun yn perthyn llai am fod eu harferion crefyddol yn wahanol i arferion pobl eraill. Mae fframio gwisg grefyddol fel rhywbeth sy'n groes i werthoedd Prydain heb ddangos unrhyw niwed sy'n cyfiawnhau ymyrraeth â hawliau sylfaenol yn creu perygl o ddyfnhau rhaniadau yn hytrach na chryfhau cydlyniant. Ond mae'n amlwg mai dyma yw nod Reform UK yma. Roedd pobl Iddewig yr Almaen yn y 1930au yn ddarostyngedig i ddeddfau Nuremberg a oedd yn datgan nad oeddent yn Almaenwyr mwyach, deddfau a arweiniodd at eu herlid a'u difa gan y wladwriaeth a wnaeth eu hamddifadu o'u hunaniaeth Almaenig, wedi'i alluogi gan y rhai a gredai na allai hunaniaeth Almaenig ddarparu ar gyfer amrywiaeth. Pwy sy'n barnu Prydeindod neu Gymreigrwydd? Pwy sy'n penderfynu bod menyw sy'n gwisgo gorchudd wyneb yn llai Prydeinig neu'n llai Cymreig? Mae gennym ddyletswydd foesol a chyfrifoldeb yn y lle hwn i fod yn ofalus am yr iaith a ddefnyddiwn a'r neges a gyflëwn a pheidio â gwahaniaethu ar sail hil, crefydd neu gred, nac annog gwahaniaethu o'r fath. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781024 468 En 2026-10-21T19:12:59 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20581&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw A gaf i ofyn i'r Gweinidog oedi am eiliad, os gwelwch yn dda? Mae pwynt o drefn yn cael ei godi. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781027 469 En 2026-10-21T19:13:03 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20585&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 12160 12160 Stephen Senior AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12160 Senior, Stephen Pwynt o drefn, Lywydd—[Anghlywadwy.]—adolygu, ar ôl yr hyn a ddywedwyd yn y 60 eiliad diwethaf, i benderfynu a yw hynny'n briodol i'r Siambr. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781035 470 En 2026-10-21T19:13:14 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20596&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Beth, datgan hanes? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781036 471 En 2026-10-21T19:13:22 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20604&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rwyf bob amser yn hapus i adolygu Cofnod y Trafodion a dychwelyd at y mater os—os—ystyriaf fod angen dyfarniad. Ond fe gaiff y Gweinidog ymateb. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781038 472 En 2026-10-21T19:13:35 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20617&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Diolch. Datganiad o ffaith ydoedd am yr hyn a ddigwyddodd yn yr Almaen yn y 1930au. Mae'r ddadl ar orchuddion wyneb, pan fydd Reform UK yn siarad am hynny, bob amser yn cyfeirio at gysylltiad â gwisg grefyddol. Ar 6 Hydref, nododd y dirprwy arweinydd eu safbwynt yn y Siambr hon: byddent yn gwahardd y burqa a phob gorchudd wyneb llawn yn gyhoeddus. Mae'r ddadl a gyflwynwyd ar y pwnc hwn yn Senedd yr Alban hefyd yn cyfeirio'n benodol at y burqa a'r niqab fel yr unig orchuddion wyneb a grybwyllwyd. Mae'r wleidyddiaeth chwiban ci hon, er ei bod bron bob amser yn islais annifyr gan Reform UK, yn treiddio trwy wyneb y ddadl hon a dadleuon eraill yn fwyfwy aml. Ond wedyn mae yna achlysuron lle mae hiliaeth, rhywiaeth a misogynedd Reform UK yn amlwg i'w weld. Recordiodd datgeliad ITV Undercover: A Year in Reform, a ddarlledwyd ychydig ddyddiau'n ôl, aelodau a chynrychiolwyr Reform UK yn disgrifio teuluoedd Asiaidd fel parasitiaid. Cafodd un o ymgeiswyr Reform yng Nghymru a gyflogwyd gan yr Aelod a gyflwynodd y ddadl hon i'r Siambr ei gofnodi'n ddefnyddio termau hiliol ffiaidd. Nid yw'n syndod fod y rhaglen hefyd wedi datgelu misogynedd a'r rhywiaeth o fewn y blaid—plaid sydd mor aml yn honni ei bod eisiau diogelu menywod a merched. Ac rydym ni, fel menywod o bob hil a chrefydd, yn sefyll yn unedig yn erbyn yr ymddygiad hwn, yr iaith hon a'r hyn a elwir yn werthoedd eich plaid. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 781047 473 Cy 2026-10-21T19:14:58 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20700&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Ni ddylai neb ddweud wrth fenyw beth i wisgo. Mae parch at fenywod yn golygu parch at bob menyw—parchu bod pob menyw yn gallu gwneud ei dewisiadau ei hunan. Roedd ffigurau'r Swyddfa Gartref a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf yn dangos cynnydd o 13 y cant mewn troseddau casineb crefyddol a gofnodwyd gan yr heddlu yn ystod y flwyddyn hyd at Fawrth eleni. Gyda chyfanswm o 11,419 o droseddau wedi eu cofnodi, o'r rheini roedd cynnydd o 15 y cant mewn troseddau casineb sy'n targedu Mwslimiaid. Rhannodd ymatebwyr brofiadau o gael eu hymosod yn gorfforol, eu bygwth, cael pobl yn poeri arnynt a gweld eu gwisg crefyddol yn cael ei gwawdio a'i thargedu. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780894 474 Cy 2026-10-21T19:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20702&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780899 475 En 2026-10-21T19:15:44 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20746&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Nid mewn trefi a dinasoedd pell yn unig y mae'r troseddau hyn yn digwydd, fel y clywsom gan Kiera Marshall, maent yn digwydd yn ein cymunedau ni. Pan ymwelais â mosg ym mis Medi, dywedodd aelodau o'r gymuned Fwslimaidd wrthyf am yr effaith ddofn y mae Islamoffobia yn ei chael arnynt a sut roedd yr ymosodiad hwnnw, lle cafodd menyw Fwslimaidd o Gymru ei hijab wedi'i rwygo oddi ar ei phen, yn effeithio ar eu hymdeimlad o ddiogelwch a pherthyn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780900 476 En 2026-10-21T19:16:06 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20768&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr. Fe fyddaf yn fyr iawn. Oni fyddech chi'n cytuno â hyn: fod dadleuon diweddar Reform UK, gan gynnwys yr un hon, wedi'u llunio i rannu ac i godi ofn—[Torri ar draws.]—i godi ofn yn ein cymunedau? Ac ar y diwrnod hwn, lle dechreuoch chi, dylem fod yn unedig gyda'n gilydd. Oni fyddech chi'n cytuno bod hyn yn gywilyddus gan Reform UK? 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780901 477 En 2026-10-21T19:16:33 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20795&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 8670 8670 Sioned Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8670 Williams, Sioned Rwy'n cytuno'n llwyr ei fod yn gywilyddus. A beth sydd hefyd yn gywilyddus yw'r honiad fod menywod Mwslimaidd rywsut yn ddi-lais ac yn cael eu gorfodi i wisgo yn erbyn eu hewyllys. Mae hynny'n rhywiaethol ac yn Islamoffobig. Nid yw'r profiadau hyn a'r cyfraddau ystyfnig o uchel o droseddau casineb yn digwydd trwy ddamwain, cânt eu cynllunio i ddigwydd. Fe'i gwnânt trwy osod cymunedau yn erbyn ei gilydd yn fwriadol er budd gwleidyddol, sy'n gywilyddus ac yn llawn casineb. Rhybuddiodd yr athronydd Hannah Arendt, a ystyriai ei hun yn 'an-Almaenig' ac a orfodwyd i ffoi o'i gwlad enedigol, fod marwolaeth empathi dynol yn un o'r arwyddion cynharaf a mwyaf amlwg o ddiwylliant ar fin disgyn i farbariaeth. Yr hyn a all atal y cwymp yw pŵer a diogelwch hawliau dynol cyffredinol. Felly, os ydym am siarad am werthoedd Prydain, gadewch inni siarad yn gyntaf am yr hawliau hynny, y rhyddid sydd wedi'i ymgorffori mewn cyfreithiau Prydeinig: rhyddid crefyddol—caiff pawb yng Nghymru ei amddiffyn gan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 a Deddf Hawliau Dynol 1998—rhyddid y mae'n ymddangos ei fod yn peri problem i Reform. Oherwydd mae'r patrwm bob amser yr un fath: maent yn honni eu bod yn hyrwyddo rhyddid—[Torri ar draws.]—na wnaf—ond dim ond pan fo'n cyd-fynd â'u diffiniad cul a neilltuol eu hunain, diffiniad peryglus sy'n cau pobl allan. Ni ddylem byth aros yn fud yn wyneb rhagfarn a chasineb. Lywydd, bydd y Llywodraeth hon bob amser yn dathlu lluosogrwydd ein cymunedau. Byddwn bob amser yn herio'r rhai sy'n honni bod ein gwahaniaethau yn ein rhannu. Caiff ein gwerthoedd eu hamlygu gan y ffordd rydym yn trin ein gilydd. Yn ei hadroddiad ar achos troseddau rhyfel y Natsi Adolf Eichmann, awgrymodd Hannah Arendt fod ei ddrygioni'n deillio o anallu i feddwl o safbwynt rhywun arall. Y diffyg empathi hwnnw, y gallu i weld eraill fel pethau llai, yw'r hyn y mae'n rhaid inni warchod yn ei erbyn yn gyson yn y gymdeithas hon. Ac mae'n rhaid i'r empathi hwnnw gael ei fynegi gan y rhai sydd â phŵer a dylanwad drwy'r iaith a ddefnyddiant. Felly, yn olaf, Lywydd, ar adeg pan fo hiliaeth ac Islamoffobia, wedi'u tanio gan ddisgwrs wleidyddol fwriadol, yn cael eu normaleiddio fwyfwy, dylem atgoffa ein hunain ein bod ni, fel Aelodau etholedig yn y Siambr hon, yn dal swydd freintiedig a phwerus. Mae ein geiriau'n bwysig ac ni allwn fforddio aros yn dawel. [Cymeradwyaeth.] 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780908 478 Cy 2026-10-21T19:19:18 http://www.senedd.tv/cy/16318?startPos=20960&l=cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Daw hynny â thrafodion heddiw i ben. Diolch yn fawr iawn. 16318 7 2026-10-21T13:30:01 780909 479 Cy 261021-11 10. Dadl Fer: Mae gorchuddion wyneb llawn yn groes i werthoedd Prydeinig I Daeth y cyfarfod i ben am 19:19.