16317 7 2026-10-20T13:30:01 779715 0 Cy 2026-10-20T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=-48598&l=cy 261020-0 C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 781932 1 Cy 261020-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779716 2 Cy 261020-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779826 3 Cy 2026-10-20T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Prynhawn da, bawb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779831 4 En 2026-10-20T13:30:03 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Prynhawn da, bawb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779719 5 Cy 2026-10-20T13:30:05 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Rydyn ni'n dechrau nawr gyda chwestiynau i'r Prif Weinidog. Cwestiwn 1, Lyn Ackerman. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779725 6 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Oedolion ag Anableddau Dysgu 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779726 7 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn 1. Pa asesiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i wneud o'r niferoedd sy'n manteisio ar wiriadau iechyd blynyddol ymhlith oedolion ag anableddau dysgu? OQ64798 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779728 8 Cy 2026-10-20T13:30:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=27&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch am y cwestiwn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779727 9 En 2026-10-20T13:30:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=29&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Gyda'ch caniatâd, datganiad byr gen i ar y digwyddiad yng Nghasnewydd y bore yma, dim ond i ddweud bod ein meddyliau yn sicr gyda'r plant a'r teuluoedd yr effeithiwyd arnyn nhw gan y digwyddiad hwnnw. Rydym ni'n ddiolchgar i'r gwasanaethau brys am eu hymateb cyflym ac i bawb sy'n rhan o gynorthwyo'r plant yr effeithiwyd arnyn nhw. Mae hwn yn ymchwiliad heddlu parhaus, felly byddai'n amhriodol, rwy'n credu, i mi wneud sylwadau pellach, ond mae ein meddyliau yn sicr gyda'r rhai sydd wedi'u hanafu a'r rhai y mae hyn wedi achosi pryder iddyn nhw heddiw. I'r cwestiwn, mae'r niferoedd sy'n manteisio ar archwiliadau iechyd blynyddol i bobl ag anabledd dysgu yn parhau i ddangos gwelliant calonogol o un mis i'r llall, gan gynyddu mwy na 12 y cant ers mis Rhagfyr 2025. Bydd adeiladu ar y momentwm hwn yn flaenoriaeth allweddol i'r rhaglen trawsnewid anabledd dysgu newydd, gan helpu i gynyddu'r niferoedd sy'n manteisio ymhellach, i nodi anghenion iechyd yn gynt ac i wella canlyniadau iechyd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779732 10 En 2026-10-20T13:31:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=84&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 4967 4967 Lyn Ackerman AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4967 Ackerman, Lyn Prif Weinidog, rwy'n croesawu cynnwys archwiliadau iechyd blynyddol mewn contractau meddygon teulu a'r llwybr cenedlaethol newydd. A allech chi roi mwy o fanylion i mi am sut mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda'r byrddau iechyd a chyda meddygfeydd teulu i gadw cofrestrau anabledd dysgu yn gywir, i wneud gwahoddiadau ac apwyntiadau yn hygyrch, a sut y gall y ffigurau hyn lywio cymorth pellach i gynyddu'r niferoedd sy'n manteisio? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779735 11 En 2026-10-20T13:32:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=122&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yn sicr. Rydym ni'n gweithio gyda byrddau iechyd, gyda meddygfeydd teulu a phartneriaid GIG yn gyffredinol i wella ansawdd cofrestrau anabledd dysgu fel y gellir nodi pobl gymwys a chynnig yr archwiliad iechyd hollbwysig hwnnw iddyn nhw. Rydym ni hefyd yn cynorthwyo staff gofal sylfaenol drwy hyfforddiant, offer asesu digidol ac addasiadau rhesymol i wneud gwahoddiadau, apwyntiadau a'r broses archwiliadau iechyd ei hun yn fwy hygyrch i bobl ag anabledd dysgu. Ers i archwiliadau iechyd blynyddol ddod yn rhan o'r contract meddygon teulu craidd, rydym ni wedi cryfhau'r broses casglu data yn y Llywodraeth ar gynigion ac archwiliadau a gwblhawyd. Mae'r wybodaeth honno yn bwysig oherwydd ei bod yn ein helpu ni i nodi amrywiadau lle maen nhw'n bodoli, yn ein helpu i dargedu cymorth lle mae ei angen fwyaf, a hefyd, mor bwysig, i rannu arfer da i gynyddu'r niferoedd sy'n manteisio ledled Cymru, sef yr hyn yr ydym ni eisiau ei weld. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779737 12 En 2026-10-20T13:32:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=124&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Brif Weinidog, unwaith y bydd archwiliad iechyd blynyddol yn nodi angen, ni ddylai'r unigolyn ysgwyddo'r cyfrifoldeb am frwydro i gael triniaeth. Mae angen llwybr eglur, wedi'i ariannu ar bobl ag anableddau dysgu i brofion pellach, asesiad arbenigol a thriniaeth. Cyfeiriodd Lynne Neagle o Lafur Cymru at £550 miliwn dros dair blynedd gan San Steffan ar gyfer ADY. Rydym ni'n gwybod na fydd yr holl arian hwn yn cael ei neilltuo i ADY, a bydd llawer yn mynd i ymrwymiadau ac addewidion maniffesto eraill. Yr wythnos diwethaf, ni wnaeth eich Gweinidog cyllid, neu ni allai neu nid oedd yn fodlon, ateb fy nghwestiwn am Cynnal, ond cyflwynodd salad geiriau Plaid Cymru arall heb unrhyw atebion. Dangoswch rywfaint o dryloywder ar yr hyn y mae gweddill y £550 miliwn yn cael ei ddefnyddio ar ei gyfer. A fydd yn cefnogi protocolau triniaeth ar gyfer pobl ag anableddau dysgu? Os na fydd, nodwch, os gwelwch yn dda, y gyllideb GIG benodol sy'n ariannu'r llwybr hwn. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779740 13 En 2026-10-20T13:33:53 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=235&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n credu ein bod wedi bod yn eithaf tryloyw bod y rhan helaeth o'r pwysau yr ydym ni'n eu hwynebu fel Llywodraeth yn dod, yn wir, o'r GIG, o'r holl ystod o wasanaethau sy'n cael eu darparu, a'i bod hi'n bwysig iawn ein bod ni'n darparu, gan gynnwys y gwasanaethau yr ydym ni'n siarad amdanyn nhw yn y cwestiwn hwn. Mae'r Aelod yn gwbl gywir i nodi'r ffaith na ddylai'r cyfrifoldeb fod ar yr unigolyn, a dyna pam rydym ni'n rhoi'r camau hynny ar waith i gryfhau'r ddarpariaeth o sut mae'r gwahoddiadau hynny yn mynd allan, i wneud yn siŵr bod yr unigolion hynny y mae angen eu targedu ar gyfer eu llesiant yn cael eu targedu ac yn cael eu tynnu i mewn i'r system. Mae hwn yn ddull system gyfan ac nid yn un sy'n seiliedig ar y cyllid yn unig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779742 14 En 2026-10-20T13:34:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=279&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Rwy'n adleisio'r pwyntiau a godwyd gan yr Aelod dros Gasnewydd Islwyn am bwysigrwydd yr archwiliadau iechyd blynyddol hyn. Mae'n bwysig bod meddygon teulu yn gwneud addasiadau rhesymol ar gyfer yr archwiliadau iechyd blynyddol hyn hefyd, a gallai hynny olygu unrhyw beth o fod â man tawel ar gael i bobl sy'n aros am eu hapwyntiad i gynnig apwyntiad hirach i rai cleifion. Nawr, yr wythnos diwethaf, fe wnes i gyfarfod â Mencap Cymru i glywed am eu hymgyrch 'I'm in', sy'n tynnu sylw at bwysigrwydd cofrestrau anabledd dysgu meddygon teulu fel porth i gael mynediad at archwiliadau iechyd blynyddol. Nawr, ers blynyddoedd lawer, mae sefydliadau fel Mencap Cymru wedi tynnu sylw at bwysigrwydd cynyddu'r niferoedd sy'n manteisio ar archwiliadau iechyd blynyddol a sicrhau eu bod yn cael eu darparu i safon gyson uchel. Felly, Brif Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym ni pa gymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i fyrddau iechyd lleol i helpu meddygfeydd teulu i wneud addasiadau rhesymol fel bod yr archwiliadau iechyd blynyddol hyn mor hygyrch ac mor gyfforddus â phosibl i bobl ag anableddau dysgu? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779720 15 En 2026-10-20T13:35:41 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=343&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779721 16 En 2026-10-20T13:35:41 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=343&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779714 17 En 2026-10-20T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=302&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779717 18 En 2026-10-20T13:35:40 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=342&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod yn iawn bod yr addasiadau rhesymol hynny y cyfeiriais i atyn nhw yn fy ymateb cychwynnol yn bwysig iawn, iawn. Weithiau gallan nhw fod yn fach, ond gallan nhw wneud gwahaniaeth mawr. Rwyf i hefyd yn croesawu'r cyfeiriad gan yr Aelod at y gwaith y mae Mencap Cymru yn ei wneud. Ac mae honno'n enghraifft dda arall, onid yw, o sut mae hyn yn rhywbeth y mae angen i lawer o sefydliadau, gan gynnwys y sector gwirfoddol a'r trydydd sector, gymryd rhan ynddo. Byddwn yn gweithio gyda byrddau iechyd. Byddwn yn gweithio'n uniongyrchol gyda meddygfeydd teulu hefyd, i wneud yn siŵr bod yr addasiadau rhesymol hynny'n cael eu cyflawni. Ac rwy'n croesawu'n fawr adborth gan sefydliad fel Mencap Cymru ar sut y gallem ni wneud y system honno hyd yn oed yn well. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779722 19 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cydweithrediad â Gweriniaeth Iwerddon 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779723 20 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12178 12178 Anna Nicholl AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna 2. Sut mae'r Prif Weinidog yn cryfhau cydweithrediad â Gweriniaeth Iwerddon? OQ64788 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779724 21 Cy 2026-10-20T13:36:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=399&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Wel, i Ddulyn yr es i ar fy ymweliad cyntaf 'dros y môr', fel petai, fel Prif Weinidog, yn ôl ym mis Mehefin. Mi oeddwn i’n falch iawn o allu, ar yr ymweliad hwnnw, cadarnhau ymrwymiad fy Llywodraeth i i ddatganiad ar y cyd Iwerddon a Chymru ar gyfer 2030. Fframwaith partneriaeth ydy hwn, sy’n cynnwys chwech o feysydd blaenoriaeth, yn cynnwys hinsawdd ac ynni, economi a masnach, iaith a diwylliant. Ac Iwerddon, yn syml iawn, ydy un o’n cysylltiadau rhyngwladol mwyaf gwerthfawr ni yng Nghymru. Mae e’n gysylltiad sydd wedi’i wreiddio yn yr hanes, y ddaearyddiaeth, wrth gwrs, a’r gwerthoedd dwi'n credu rydyn ni’n eu rhannu, a dwi’n edrych ymlaen at adeiladu ar y gwaith o gyflawni nodau'r datganiad hwnnw rhwng ein dwy wlad. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779729 22 En 2026-10-20T13:37:30 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=452&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12178 12178 Anna Nicholl AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna Diolch. Rwy'n croesawu datganiad datganiad ar y cyd 2030 Iwerddon-Cymru, sy'n ymrwymo ein cenhedloedd i gryfhau partneriaethau diwylliannol a chyfnewid artistig. Yn fy etholaeth i, mae Lleisiau Eraill Aberteifi wedi dod yn un o'r enghreifftiau mwyaf bywiog a llwyddiannus o'r uchelgais hwnnw. Ers 2019, mae wedi dod ag artistiaid, cynulleidfaoedd a chymunedau o Gymru ac Iwerddon ynghyd, diolch i gymorth gan Lywodraeth Cymru, Llywodraeth Iwerddon a darlledwyr. Mae'r ŵyl wedi sicrhau manteision economaidd sylweddol i Aberteifi, wedi cynyddu'r niferoedd sy'n ymweld o Iwerddon â gorllewin Cymru, ac wedi creu partneriaethau creadigol sy'n para rhwng cerddorion o'r ddwy wlad. Yn anffodus, mae penderfyniad hwyr i leihau cyllid eleni yn golygu nad yw'r ŵyl yn cael ei chynnal. Felly, mae cytundeb cyllido aml-flwyddyn bellach yn hanfodol i alluogi'r ŵyl i barhau i gynllunio ar gyfer y blynyddoedd i ddod. Felly, a wnaiff y Prif Weinidog archwilio'r potensial hwn gyda'i gymheiriaid yn Iwerddon i helpu i sicrhau dyfodol hirdymor Lleisiau Eraill Aberteifi a chryfhau'r berthynas rhwng Cymru ac Iwerddon am flynyddoedd i ddod? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779730 23 En 2026-10-20T13:38:34 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=516&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae Lleisiau Eraill yn sicr wedi bod yn bartneriaeth ddiwylliannol werthfawr i Gymru, gan helpu i arddangos talent o Gymru a thalent rhyngwladol, tra'n cryfhau ein perthynas yn benodol ag Iwerddon. Fe wnaeth swyddogion gyfarfod â threfnwyr yr ŵyl fis diwethaf, ar 22 Medi, i drafod cynigion ar gyfer y dyfodol, ac mae cyfarfod pellach, fel y deallaf, wedi'i drefnu ar gyfer dechrau mis Tachwedd. Ac mae fy swyddogion yn Nulyn hefyd yn trafod cymorth yn y dyfodol gyda Llywodraeth Iwerddon. Rydym ni'n dal i fod yn agored i drafodaethau am gynigion ar gyfer y dyfodol. Bydd hyn, wrth gwrs, yn amodol ar flaenoriaethau cyllido a chyllidebau sydd ar gael. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779734 24 En 2026-10-20T13:39:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=562&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Brif Weinidog, mae cydweithrediad gan Weriniaeth Iwerddon yn rhywbeth yr wyf i, fel chithau, yn ei gefnogi'n gryf, yn enwedig o ran masnach, Caergybi a gwydnwch ein cysylltiadau ar draws Fôr Iwerddon. Ond mae cydweithrediad rhwng dwy Lywodraeth yn un mater; mae hyrwyddo amcan cyfansoddiadol gwleidyddiaeth plaid yn un cwbl wahanol. Mae datganiad ar y cyd eich Llywodraeth, fel y soniwyd gennych chi'n flaenorol, gydag Iwerddon, yn cyfeirio'n benodol at gydweithredu mewn meysydd y mae gan Lywodraeth Cymru gyfrifoldeb datganoledig amdanyn nhw. Felly, a wnewch chi roi sicrwydd pendant i'r Siambr hon na fydd swyddfeydd Llywodraeth Cymru, swyddogion, arian cyhoeddus ac ymweliadau gweinidogol ag Iwerddon yn cael eu defnyddio'n uniongyrchol nac yn anuniongyrchol i hyrwyddo ymgyrch Plaid Cymru dros annibyniaeth i Gymru? A allwch chi roi'r sicrwydd hwnnw heddiw? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779731 25 En 2026-10-20T13:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=602&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779733 26 En 2026-10-20T13:40:05 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=607&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Wel, fe gawsom ni gyfarfod yn ddiweddar a oedd yn gyfarfod gwleidyddol rhwng plaid wleidyddol yn Iwerddon a minnau fel arweinydd Plaid Cymru yng Nghymru ar feysydd o gyd-gyfrifoldeb. Ceir camau Llywodraeth yr ydym ni'n eu cymryd sy'n ymwneud â masnach ac sy'n ymwneud â diwylliant. Yn yr un modd, mae gennym ni gytundeb gyda Llywodraeth yr Alban ynghylch newid hinsawdd ac ynni adnewyddadwy, ac yn y blaen. Bydd gweithgareddau'r Llywodraeth hon yn ymwneud â'r materion Llywodraeth hynny y gallwn ni ddod o hyd i dir cyffredin arnyn nhw er mwyn mynd ar drywydd buddiannau pobl Iwerddon a phobl Cymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779739 27 En 2026-10-20T13:40:45 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=647&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Rydym ni ar y meinciau hyn yn gwerthfawrogi mwy o gydweithrediad a mwy o fasnach gydag Iwerddon yn fawr iawn. Mae tua 1.5 miliwn o siwrneiau teithwyr yn cael eu gwneud rhwng Cymru ac Iwerddon bob blwyddyn trwy borthladd Caergybi, sy'n ei wneud yn borth hollbwysig rhwng y ddwy genedl. Fe wnaeth Caergybi drafod 4.3 miliwn tunnell o nwyddau rhwng Iwerddon a Chymru yn 2024, sy'n fwy nag unrhyw borthladd arall yng Nghymru. Mae morglawdd 2.4 cilomedr o hyd Caergybi oddeutu 150 mlwydd oed ac mae angen gwneud gwaith arno. Brif Weinidog, mae'n rhaid dangos cydweithrediad agosach ag Iwerddon trwy gyflawni mwy na geiriau gwresog yn unig. Fe wnaeth eich Llywodraeth etifeddu ymrwymiad o £40 miliwn i forglawdd Caergybi, ynghyd â rhybudd eglur y gallai ei fethiant gau'r porthladd yn y pen draw. Gan fod cysylltedd a masnach Cymru ac Iwerddon, a thua 700 o swyddi lleol yn dibynnu ar seilwaith porthladdoedd gwydn, pam nad oes amserlen gadarn o hyd, a phryd yn union y bydd y gwaith ailwampio yn cychwyn ac yn cael ei gwblhau? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779744 28 En 2026-10-20T13:41:51 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=713&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae gwaith yn mynd rhagddo ar y gwaith y mae'n sicr y mae angen iddo ddigwydd i gynnal y darn rhyfeddol hwn o beirianneg. I unrhyw un sydd heb fentro i'w ben pellaf, neilltuwch gryn dipyn o amser, oherwydd mae'n cymryd amser, ond mae'n rhywbeth sydd wir yn rhyfeddod peirianneg. Mae honno'n her uniongyrchol i borthladd Caergybi, ac mae camau yn cael eu cymryd i adfer y difrod a achoswyd gan flynyddoedd lawer o stormydd ym môr Iwerddon. Y niwed parhaus, wrth gwrs, sy'n ein hwynebu yw niwed Brexit. Mae'r Aelod yn sôn am bwysigrwydd porthladd Caergybi, ac rydym ni'n gwybod am y boen a achoswyd o ran cyfyngiadau ar fasnach i borthladd Caergybi. Rydym ni'n dal i'w weld nawr gyda'r mynd a dod ar y safleoedd ffin. Mae hwn yn darfu sydd wedi atal datblygiad porthladd Caergybi. Mae hynny'n rhywbeth sydd yn fy meddwl i pan fyddaf yn dweud y dylem ni fod yn adeiladu perthynas agosach â'n ffrindiau Ewropeaidd, y mae'r agosaf ohonyn nhw ar draws môr Iwerddon—Gweriniaeth Iwerddon. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779748 29 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779749 30 Cy 2026-10-20T13:43:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=783&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, arweinydd Reform UK, Helen Jenner. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779755 31 En 2026-10-20T13:43:08 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=790&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Arweinydd yr Wrthblaid Jenner, Hellen Diolch, Lywydd. Hoffwn dalu teyrnged yn gyntaf i drasiedi Aberfan, a ddigwyddodd 60 mlynedd yn ôl yfory. Ni fyddwn ni byth yn anghofio'r bywydau a gollwyd a'r gymuned a greithiwyd am byth gan y digwyddiad ofnadwy hwn. Rwy'n sylweddoli bod y Llywodraeth yn gwneud datganiad ar hyn yn ddiweddarach heddiw, ac rwy'n croesawu'r cyfle i dalu teyrnged bellach bryd hynny. Lywydd, rydym ni'n dod at ddiwedd hanner tymor hir iawn, ond pa bynnag flinder y gallwn ni fod yn ei deimlo yma yn y Siambr hon, cynyddwch hynny bedair gwaith ac efallai y gwnewch chi gyrraedd rhywle'n agos at sut mae ein hathrawon yn teimlo. Nid yw oherwydd y llwyth gwaith dyddiol yn unig; mae athrawon o dan straen enfawr o ran rheoli ymddygiad myfyrwyr. Mae mwy a mwy o athrawon yn adrodd lefelau uchel o gam-drin llafar a chorfforol gan fyfyrwyr, ac mae llawer yn dechrau teimlo mewn perygl yn y gwaith. Brif Weinidog, rydym ni wedi clywed llawer am fframweithiau llythrennedd a rhifedd newydd y Llywodraeth hon, ond a wnaiff eich Llywodraeth ymrwymo nawr i gyflwyno fframwaith ymddygiad cadarn, ac a fydd yn cynnwys dim goddefgarwch o drais, a fyddai'n amddiffyn staff ysgolion rhag y math o gam-drin nad yw'n cael ei dderbyn mewn sefydliadau cyhoeddus eraill, oherwydd mae'n amlwg nad yw'r hyn sydd ar waith ar hyn o bryd ar draws ysgolion yng Nghymru yn addas i'r diben? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779759 32 En 2026-10-20T13:44:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=857&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n sicr yn credu y dylem ni fod â'r agwedd dim goddefgarwch hwnnw o ran trais. Mae fy Llywodraeth wedi dangos yn eglur iawn ei chefnogaeth i'r proffesiwn addysgu, a'r disgyblion, y rhieni a'r gymuned ysgol ehangach sy'n cael eu heffeithio pan, yn anffodus, rydym ni'n gweld achosion o drais mewn ysgolion, er eu bod, diolch byth, yn brin iawn, iawn. Yn union fel yr ydym ni wedi rhoi fframweithiau eglur ar waith i wella safonau mewn ysgolion, rydym ni hefyd wedi ei gwneud yn flaenoriaeth eglur i weithio ar draws asiantaethau i wneud yn siŵr y gall yr holl bartneriaid hynny weithio gyda'i gilydd i sicrhau bod ysgolion yr amgylchedd dysgu diogel yr ydym ni i gyd eisiau iddyn nhw fod. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779762 33 En 2026-10-20T13:44:52 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=894&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Prif Weinidog, mae un broblem adnabyddus o ran ymddygiad mewn ysgolion yn gysylltiedig â'r ffaith fod gan fyfyrwyr fynediad at eu ffonau symudol. Ddiwedd mis Gorffennaf eleni, rhoddwyd eglurder i ysgolion ar draws y ffin yn Lloegr ynghylch defnydd o ffonau symudol. Daeth yr hyn a oedd yn ganllawiau i ddechrau yn gyfraith ac, o ddechrau'r flwyddyn academaidd hon, roedd gwaharddiad statudol ar ffonau symudol ar waith. Ac eto, dyma ni yng Nghymru, yr hanner tymor cyntaf wedi mynd heibio, ac mae athrawon o fy etholaeth i yn cysylltu â mi i ddweud bod y problemau gyda ffonau yn parhau, ac mae penaethiaid yn dal eu dwylo i fyny, gan ddweud nad oes unrhyw beth y gallan nhw ei wneud gan eu bod nhw'n aros am gyfarwyddyd gan Lywodraeth Cymru. Felly, Brif Weinidog, pryd ellir rhoi'r un eglurder i athrawon yng Nghymru ag yn Lloegr? Pryd fydd y Llywodraeth hon yn gwneud penderfyniad ynghylch a ddylid gwahardd ffonau symudol o'r ystafell ddosbarth ai peidio? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779901 34 En 2026-10-20T13:45:34 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=936&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Fe wnaethom ni benderfyniad eisoes fel Llywodraeth i weithredu cyn gynted ag y gallem ni. Roedd yn awgrym y gallem ni ddeddfu ar hyn. Fe wnaethom ni'r penderfyniad nad oeddem ni eisiau aros i ddeddfwriaeth ddigwydd ac y byddem ni'n bwrw ymlaen â'i gwneud hi'n eglur ein bod ni, fel Llywodraeth, eisiau i gamau gael eu cymryd. Mae'r ymgynghoriad hwnnw yn digwydd nawr, felly gallwn symud mor gyflym ag y gallwn i rymuso'r arweinwyr ysgolion hynny i wneud y dewisiadau angenrheidiol ynghylch ffonau. Fe wnaethom ni hi'n eglur iawn, iawn fel Llywodraeth ein bod ni'n disgwyl i hynny ddigwydd, a bydd hynny yn y canllawiau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779911 35 En 2026-10-20T13:46:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=964&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Rydych chi'n sôn am rymuso ysgolion i wneud y dewisiadau angenrheidiol ynghylch ffonau, ac mae hynny'n arwain at y syniad hwn o ganllawiau yn hytrach na gwneud rhywbeth yn gyfraith. Brif Weinidog, y gwir yw eich bod chi'n siarad, fel y gwyddoch, â chyn-athrawes, a gallaf ddweud wrthych chi fod ysgolion yn dehongli canllawiau yn wahanol iawn, iawn. Felly, yr hyn sydd ei angen arnom ni mewn gwirionedd yw arweinyddiaeth gan y Llywodraeth hon ar y mater hwn. Mae'n hanfodol bod dull cyson yn cael ei orfodi ar draws pob ysgol yng Nghymru, nid yn unig er budd athrawon sy'n ymdrin ag ymddygiad gwael yn gysylltiedig â defnydd o ffonau, ond i sicrhau llesiant a llwyddiant academaidd ein myfyrwyr. Hoffwn ddarllen dyfyniad gan gyn-ddisgybl blwyddyn 11 i mi, gair am air: 'Mae fel pe bai eich ffôn yn tynnu eich sylw. Allwch chi ddim cyflawni dim. Rwy'n gwybod bod yr ysgol yn dweud, "Cadwch eich ffôn yn eich bag", ond rwy'n gwybod ei fod yno, ac os wyf i'n ei glywed yn gwneud sŵn, mae'n rhaid i mi edrych arno, ac allaf i ddim canolbwyntio ar unrhyw beth arall. Pe baen nhw'n gwahardd ffonau mewn ysgolion, rwy'n gwybod y byddwn i'n ei gasáu'— roedd hi'n onest iawn— 'ond byddwn i'n meddwl drwy'r amser am yr holl bethau y byddwn i'n gallu eu cyflawni pe baen nhw'n gwneud hynny.' Myfyriwr TGAU 16 oed sy'n crefu am ffin gyda ffonau er lles ei haddysg yw hon. Brif Weinidog, ni all y Llywodraeth reoli'r hyn sy'n digwydd yng nghartrefi pobl, ond gall arwain y ffordd o ran cael gwared ar ymyrraeth ffonau o ysgolion. Mae gennym ni'r sgoriau gwaethaf yn y DU yn y Rhaglen Asesu Myfyrwyr Rhyngwladol a thrychineb iechyd meddwl ar y ffordd. Gellir cysylltu cymaint o hyn â defnydd gormodol o ffonau. Felly, Brif Weinidog, gofynnaf a wnewch chi ymrwymo heddiw i waharddiad llwyr ar ffonau symudol mewn ysgolion ac, os felly, pryd allwn ni weld hynny'n digwydd? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779917 36 En 2026-10-20T13:47:30 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1052&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydym ni'n cytuno â'r pwyntiau sydd wedi cael eu gwneud. Rydym ni'n cytuno ar y niwed a all gael ei achosi i addysg plentyn trwy fodolaeth ffonau mewn ysgolion. Rydym ni'n cytuno hefyd ar yr elfen o fwlio y gellir ei gysylltu â defnydd o ffonau symudol, a dyna pam y gwnaethom ni'r penderfyniad i beidio ag aros am ddeddfwriaeth a gweithredu yn gynt, oherwydd mae'r Llywodraeth hon yn disgwyl i ysgolion gymryd y camau o'r math y mae'r Aelod yn eu hamlinellu. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779920 37 Cy 2026-10-20T13:47:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1081&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779921 38 En 2026-10-20T13:48:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1083&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Arweinydd Llafur Cymru Skates, Ken Diolch, Lywydd. Hoffwn innau hefyd dalu teyrnged i gymuned Aberfan, wrth i ni gofio un o drasiedïau gwaethaf Cymru erioed. Brif Weinidog, mae ein democratiaeth yn wynebu ymosodiadau digynsail trwy ledaeniad camwybodaeth a thwyllwybodaeth. Mae botiau ac algorithmau, fel y'u gelwir, yn fygythiad i feddwl agored, a byddwn yn eich annog i ofyn i benaethiaid cudd-wybodaeth y DU pa un a oes unrhyw dystiolaeth yn dod i'r amlwg o unrhyw ymyrraeth ddiweddar yn nemocratiaeth Cymru. Ond, wrth gwrs, yr amddiffyniad mwyaf yn erbyn hyn yw'r gwirionedd gwrthrychol a ddarperir gan newyddiaduraeth wirioneddol annibynnol. Mae'n rhaid i'r BBC yng Nghymru gael ei ddiogelu rhag y toriadau a gyhoeddwyd yn ddiweddar. Mae angen newyddion diduedd ac annibynnol ar ein democratiaeth yn fwy nag erioed o'r blaen, ac rwy'n rhyfeddu nad ydym ni wedi cael cyfle i ddadlau na thrafod y bygythiadau i'r BBC yng Nghymru. Brif Weinidog, beth ydych chi'n ei wneud i achub swyddi yn BBC Cymru? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779923 39 En 2026-10-20T13:48:58 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1140&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n datgan buddiant a ddatganwyd yn flaenorol, fel newyddiadurwr fy hun, fel aelod o Undeb Cenedlaethol y Newyddiadurwyr, ac, wrth gwrs, rydym ni i gyd yn bryderus iawn am unrhyw benderfyniadau cyllido yn y BBC sy'n effeithio nid yn unig ar newyddiaduraeth ei hun, ond ar y ffordd yr ydym ni'n adrodd ein hanes ein hunain fel cenedl i ni ein hunain fel cenedl ac i'r byd. Felly, rwy'n bryderus dros ben am doriadau posibl, ac mae hynny'n rhywbeth y byddwn ni'n ei wneud yn eglur yn gyhoeddus. Ar y llaw arall, nid oes gennym ni, wrth gwrs, sefyllfa lle mae darlledu wedi'i ddatganoli. Hoffwn fod yn y sefyllfa lle mae darlledu wedi'i ddatganoli er mwyn i ni allu rhoi mwy o amddiffyniadau ar waith i newyddiaduraeth yng Nghymru, am y ffordd y gallwn ni siarad am ein cenedl â ni ein hunain a chyda'r byd. Byddwn yn cymryd mesurau i gryfhau llais darlledu yng Nghymru, ond mae angen i ni weld y datganoli hwnnw, a byddwn yn croesawu cefnogaeth yr Aelod i'r alwad honno. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779736 40 En 2026-10-20T13:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1202&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Brif Weinidog, nid wyf i'n credu y gallwn ni aros i ddarlledu gael ei ddatganoli, ac, yn wir, ni fydd datganoli darlledu ynddo'i hun yn amddiffyn BBC Cymru rhag toriadau sy'n cael eu gorfodi gan y bwrdd yn ganolog yn Llundain. Mae angen ei amddiffyn nawr. Ni ddylem ni gael distawrwydd llwyr gan Lywodraeth Cymru am yr hyn sy'n digwydd yn y BBC. Mae fel pe bai Gweinidogion yn fodlon eistedd ar eu dwylo tra bod ein democratiaeth yn cael ei gwanhau. Nawr, mater arall y gwnaeth Aelodau Plaid Cymru eistedd ar eu dwylo yn ei gylch yw cyfraith Hillsborough. Yn y tymor Senedd diwethaf, fe wnaeth eich plaid ymatal ar gynnig cydsyniad hollbwysig. Pan fydd y mater yn dychwelyd i'r Siambr hon, a wnewch chi ymrwymo i bleidleisio gyda Llafur Cymru a chefnogi'r frwydr dros gyfiawnder i'r 97 a'u teuluoedd? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779741 41 En 2026-10-20T13:50:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1246&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod yn gwybod yn iawn ein bod ni'n cefnogi egwyddor a diben cyfraith Hillsborough, a bod y ddyletswydd gonestrwydd yn rhywbeth y dylai pobl allu ei ddisgwyl. Ar y sylw a wnaeth yn flaenorol am fwrdd yn Llundain yn gwneud penderfyniadau am ddarlledu yng Nghymru, gadewch i ni, er enghraifft, ddisodli'r 'bwrdd yn Llundain' hwnnw gyda 'Llywodraeth y DU'. Ar faint o faterion y mae'r Llywodraeth y DU honno yn gwneud penderfyniadau yn Llundain sy'n cael effaith niweidiol arnom ni yng Nghymru? A sawl blwyddyn mae Llafur wedi eistedd ar eu dwylo o ran cyllid rheilffyrdd, yn hytrach na gwneud penderfyniadau a allai wneud gwahaniaeth gwirioneddol rŵan i'r seilwaith sydd ei angen arnom ni yng Nghymru? Rwy'n gobeithio bod tröedigaeth yn digwydd yma, lle mae arweinydd y grŵp Llafur yn dechrau gweld pethau fy ffordd i. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu fel arall. Ond dyma'n union y ddadl yr ydym ni'n ei gwneud. Mae angen i ni yma yng Nghymru allu gwneud y penderfyniadau hynny sy'n adeiladu dyfodol gwell i Gymru ein hunain, oherwydd allwn ni ddim ddibynnu ar fwrdd yn Llundain neu, yn wir, ar Lywodraeth y DU i wneud y peth iawn dros Gymru eu hunain. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779750 42 Cy 2026-10-20T13:51:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1318&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779753 43 En 2026-10-20T13:51:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1321&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren Diolch, Lywydd. A gaf innau hefyd gofnodi bod ein meddyliau hefyd gyda'r rhai yr effeithiwyd arnyn nhw gan y digwyddiadau ofnadwy yn Aberfan 60 mlynedd yn ôl i'r wythnos hon? Brif Weinidog, mae'n hanfodol bwysig bod pob un ceiniog o arian trethdalwyr yn cael ei gwario'n dda, ac mae hynny'n cynnwys ar ein gwasanaeth iechyd gwladol yma yng Nghymru. Yn anffodus, mae mwy na £600 miliwn wedi cael ei dalu allan gan GIG Cymru mewn hawliadau esgeulustod clinigol ac anafiadau personol dros y pum mlynedd diwethaf, ac roedd £145 miliwn ohono yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf yn unig. Mae'r rhain yn ffigurau syfrdanol, ond maen nhw'n cynnig tystiolaeth bellach o'r argyfwng sy'n amlyncu'r GIG yma yng Nghymru. Mae pob un taliad, wrth gwrs—. Y tu ôl i'r taliadau hynny mae teuluoedd ac unigolion sydd wedi dioddef colled neu niwed o ganlyniad i ryw sefyllfa drasig a methiannau mewn gofal. Nawr, mae'n rhaid sicrhau mai ein blaenoriaeth, rwy'n credu, yw atal y trasiedïau hyn rhag digwydd yn y lle cyntaf, oherwydd mae pob punt a delir mewn iawndal yn bunt y gellid bod wedi ei buddsoddi mewn darparu gwell gofal, gwell cyfleusterau i gleifion a gwell canlyniadau iddyn nhw ledled y wlad. Pa gamau ydych chi a'ch Llywodraeth yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r mater hwn? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779764 44 En 2026-10-20T13:53:18 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1400&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n cytuno, Lywydd, â'r pwyntiau a wnaed gan yr Aelod, pan fyddwn ni'n colli arian o'r GIG mewn taliadau iawndal, bod hwnnw'n arian sy'n cael ei golli o'r rheng flaen o fynd i'r afael â'r problemau difrifol sydd gennym ni yn y GIG yng Nghymru. Dydyn ni ddim yn meddwl amdano'n ganolog fel problem ariannol, oherwydd y tu ôl i bob un o'r hawliadau iawndal hynny bydd gennych chi rywun sydd wedi dioddef colled o ryw fath, oherwydd—. Gallai fod yn gamgymeriad dynol, gallai fod yn fater systemig dyfnach o fewn y GIG. Y cwbl y gwnaf i ei ddweud yw ein bod ni'n benderfynol fel Llywodraeth o gael gwared ar y problemau hynny sydd o fewn ein rheolaeth. Bydd camgymeriadau yn cael eu gwneud bob amser, gan weithwyr iechyd sy'n broffesiynol ac â bwriadau da iawn, iawn, ac mae'r system iawndal yn bodoli er mwyn mynd i'r afael â hynny a thalu iawndal lle bo hynny'n angenrheidiol. Ond rydym ni'n Llywodraeth sy'n benderfynol o gael gwared ar y problemau hynny sy'n creu anghynaliadwyedd y GIG, ac efallai'r anghynaliadwyedd sy'n arwain at broblemau a allai arwain yn y pen draw at daliad iawndal. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779766 45 En 2026-10-20T13:54:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1469&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Gofynnais i chi am bethau penodol am yr hyn y byddech chi'n ei wneud i geisio mynd i'r afael â hyn, ac rwy'n gwerthfawrogi'r geiriau am eich dymuniad i fwrw ymlaen a sicrhau rhywfaint o gynaliadwyedd gwell, ond wnaethoch chi ddim dweud unrhyw fanylion penodol wrthyf i o ran camau y byddech chi'n eu cymryd, ac, yn anffodus, mae'r sefyllfa gyda thaliadau iawndal yn edrych fel pe bai'n mynd i fynd yn llawer iawn gwaeth. Mae'r Coleg Brenhinol Meddygaeth Argyfwng wedi rhybuddio heddiw bod ein hadrannau brys yng Nghymru mewn sefyllfa ansicr ac yn wynebu'r rhagolygon o aeaf anodd iawn, iawn, yn bennaf oherwydd diffyg gwelyau ysbyty. Ac mae Cronfa Risg ddiweddaraf Cymru yn sôn am y rhagolygon ariannol yn y dyfodol, ac wedi'i gladdu ar dudalen 733 o becyn 1,100 tudalen o bapurau ar gyfer bwrdd Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, mae'n awgrymu bod disgwyl i gost flynyddol hawliadau esgeulustod yn y flwyddyn 2028-29 godi i fwy na £310 miliwn y flwyddyn. Felly, o fewn tair blynedd, gallai GIG Cymru fod yn talu'r hyn sy'n gyfwerth â chyflogau ar gyfer mwy na 8,000 o nyrsys mewn hawliadau esgeulustod clinigol. Byddai'n well gen i weld yr arian hwnnw yn cael ei wario ar atal pobl rhag dioddef niwed a marw nag ar iawndal. Felly, a gaf i ofyn i chi heddiw, Brif Weinidog, ddatgan argyfwng iechyd? Mae pawb yn gwybod bod angen i ni wneud hynny. Ymchwydd i niferoedd ysbyty, recriwtio mwy o feddygon, nyrsys a pharafeddygon, ac yna bwrw ymlaen a darparu'r gofal mwy diogel sydd ei angen ar bobl ledled Cymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779738 46 En 2026-10-20T13:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1502&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779743 47 En 2026-10-20T13:56:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1564&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n parchu pa mor gyson y mae arweinydd y Ceidwadwyr yn gwneud yr alwad honno am ddatgan argyfwng iechyd. Hoffwn roi ar ddeall i'r Senedd hon y ffaith nad wyf i'n credu y gallem ni fod yn trin y GIG gyda lefel uwch o frys nag yr ydym ni ar hyn o bryd. Nid yw rhoi teitl iddo yn hynny o beth yn gweithio, nid yw'n gwneud gwahaniaeth. Yr hyn yr ydym ni wedi ei wneud ers dod i Lywodraeth, yn yr amser byr iawn hwnnw, yw gwneud y buddsoddiad ariannol hwnnw i gyflymu'r llif drwy'r system, y math o newidiadau llywodraethu yr ydym ni'n credu fydd yn arwain at well rheolaeth a, gobeithio, os byddwn ni'n gwneud hyn yn iawn, at leihau nifer y camgymeriadau sy'n digwydd o fewn y gwasanaeth iechyd, a gwella ein gallu i dargedu'r hyn sy'n mynd o'i le ar draws y gwasanaeth iechyd. Mae'r Aelod yn gwybod, ar ôl siarad am iechyd ers blynyddoedd lawer iawn, bod y problemau sy'n ein hwynebu o fewn y GIG yng Nghymru yn amryw. Ein tasg ni yw datblygu'r cynaliadwyedd hwnnw i greu system sy'n gweithio'n dda gyda'i gilydd. Rwy'n fodlon ein bod ni'n rhoi'r camau hynny ar waith nawr. A fydd yn cymryd amser? Bydd. Ond mae'r enghraifft a roddwyd ar yr angen i leihau taliadau iawndal yn enghraifft ddilys iawn, iawn o pam nad yw cadw pethau fel yr oedden nhw o dan weinyddiaethau blaenorol yn y gwasanaeth iechyd yn opsiwn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779745 48 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Plant a Phobl Ifanc Mabwysiedig a'r Rhai sydd â Phrofiad o fod mewn Gofal 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779746 49 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine 3. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella'r cymorth a ddarperir i blant a phobl ifanc mabwysiedig a'r rhai sydd â phrofiad o fod mewn gofal? OQ64755 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779747 50 En 2026-10-20T13:57:41 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1663&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae pawb yng Nghymru yn haeddu mynediad at ofal a chymorth o ansawdd uchel sy'n brydlon, yn effeithiol ac yn canolbwyntio ar eu hanghenion. Trwy fuddsoddiad mewn cymorth therapiwtig, ymyrraeth gynnar, cael gwared ar elw o ofal a thrawsnewid gwasanaethau plant, rydym ni wedi ymrwymo i weithio gyda 75 o lofnodwyr ein siarter rhianta corfforaethol i wella sefydlogrwydd, i gryfhau perthnasoedd ac i gyflawni canlyniadau gwell i blant a phobl ifanc sydd wedi'u mabwysiadu ac sydd â phrofiad o fod mewn gofal. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779751 51 En 2026-10-20T13:58:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1697&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Yn adroddiad Awst 2026, canfu Arolygiaeth Gofal Cymru fod cymorth mabwysiadu yn dal i fod yn anghyson, â rhestrau aros ar draws bron pob menter gydweithredol ranbarthol. Roedd nifer cyfartalog y diwrnodau a gymerwyd i blant symud o'r penderfyniad y dylid eu lleoli i'w mabwysiadu i fabwysiadu gael ei drefnu mewn gwirionedd yn amrywio'n sylweddol ledled Cymru, â'r ffigur isaf o 248 diwrnod yn aros yng Ngwasanaeth Mabwysiadu Bae'r Gorllewin i uchafswm o 450 diwrnod o aros ym menter gydweithredol Mabwysiadu Canolbarth a Gorllewin Cymru. Mae'n amlwg eich bod chi eisiau creu Cymru unedig, ond ym mha genedl fodern y mae'n dderbyniol i blentyn aros 202 diwrnod ychwanegol i gael y canlyniad sydd ei angen arno mewn un rhanbarth o'i gymharu â'r llall? Nid yw hyn yn brydlon. Ar ôl cael profiad o'r system ofal fy hun, fel plentyn ac fel rhiant mabwysiadol, rwy'n ymwybodol o'r frwydr yn bersonol. Felly, mae fy nghwestiwn yn syml: beth yn benodol y mae'r Llywodraeth hon yn mynd i'w wneud i gau'r bylchau hyn a sicrhau cymorth teg ledled y wlad? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779756 52 En 2026-10-20T13:59:10 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1752&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Wel, mae profiad bywyd yr Aelod yn dweud wrthi pam nad yw hyn yn dderbyniol, bod pobl yn aros yn rhy hir, ac, fel Llywodraeth, rydym ni eisiau cau'r bwlch hwnnw. Mae Llywodraeth Cymru yn ariannu'r Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol. Mae'r ymrwymiad mabwysiadu cenedlaethol yn cefnogi mynediad at amrywiaeth o ddarpariaeth gyffredinol wedi'i thargedu ac arbenigol, sy'n bwysig. Ond mae'n rhaid i ni fod yn edrych bob amser ar ffyrdd o wneud yn siŵr bod plant yn cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw yn gynt. Nid ein bod ni'n derbyn pethau fel y maen nhw yw'r sefyllfa. Mae'n rhaid i ni dderbyn hefyd, unwaith y byddwn ni'n gallu, gobeithio, gan weithio gyda phartneriaid eraill, cyflymu'r rhan gychwynnol honno o'r system, bod mabwysiadu yn cael ei gydnabod fel taith gydol oes, ac nad yw'r cymorth wedi'i gyfyngu i'r adeg leoli honno, cymaint ag y mae angen i ni gyflymu'r adeg leoli honno a gwneud y gorchymyn mabwysiadu hwnnw. Gall plant, pobl ifanc a theuluoedd gael mynediad at gynorthwywyr mabwysiadu ac ail-ymgysylltu â nhw wrth i anghenion ddod i'r amlwg, neu wrth i'r anghenion hynny newid dros amser. Ond mae'r Aelod yn iawn. Drwy ein gwaith gyda'r Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol a'r cyllid sy'n cael ei roi i mewn—dros £2 filiwn o gyllid craidd y flwyddyn—mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr bod y cyswllt cychwynnol hwnnw yn cael ei wneud yn gyflymach. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779770 53 En 2026-10-20T14:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1802&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779783 54 En 2026-10-20T14:00:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1846&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Brif Weinidog, roedd gan y Llywodraeth flaenorol raglen o ddiwygio radical o ofal i blant a phobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal. Gwnaeth y rhaglen honno gynnydd, ond byddwn yn dadlau bod llawer mwy o waith i'w wneud o hyd. Fe wnaeth y rhaglen elwa o gyfranogiad rhagweithiol Prif Weinidogion olynol. A gaf i ofyn ai bwriad y Llywodraeth yw parhau â'r rhaglen honno a pha un a fyddwch chi'n bersonol yn rhan ohoni? Oherwydd rwy'n credu bod hynny'n beth hollbwysig, ein bod ni i gyd yn cydnabod bod plant â phrofiad o fod mewn gofal yn blant i ni gyd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779785 55 En 2026-10-20T14:01:24 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1886&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yn bendant, ac rwy'n sicr yn gwerthfawrogi ymdrechion a wnaed gan Weinidogion a Phrif Weinidogion yn y gorffennol i dynnu sylw at hwn fel mater yr ydym ni wedi dod i ddeall, rwy'n credu, fel un y mae angen i ni fel Aelodau etholedig ei gymryd mwy o ddifrif nag efallai yr ydym ni wedi ei wneud yn y gorffennol. Byddaf yn sicr yn gweithio'n agos gyda fy nhîm gweinidogol. Bydd rhaglenni yn newid, bydd rhaglenni yn datblygu, bydd rhaglenni yn esblygu, a dyna'n sicr yr hyn yr ydym ni eisiau ei wneud mewn partneriaeth ag eraill ar draws y Senedd hon. Ond rydym ni'n gwybod bod llawer o sylw wedi cael ei roi, er enghraifft, i ymyl clogwyn gofal—pan fydd pobl ifanc, ar ôl mynd trwy ofal, yn gadael gofal ac yn cael eu hunain heb y lefel honno o gymorth y dylem ni allu ei rhoi iddyn nhw. Dyna un enghraifft o pam mae angen i ni weithio ar draws y Llywodraeth gyfan, gan gynnwys y Prif Weinidog, i ddangos i'r bobl ifanc hynny ein bod ni o ddifrif yn ein geiriau ac yn ein gweithredoedd o ran eu cynorthwyo. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779790 56 En 2026-10-20T14:02:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1949&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Brif Weinidog, mae llawer o bobl ifanc yn wynebu sefyllfa ymyl clogwyn sy'n disgyn yn syth pan fyddan nhw'n troi'n 18 oed ac yn paratoi i adael gofal. Mae'n golygu symud o system ofal sefydledig y maen nhw'n gyfarwydd â hi i'r ansicrwydd o fyw'n annibynnol. Gall hynny, yn gwbl ddealladwy, fod yn wirioneddol frawychus oherwydd yn aml nid oes ganddyn nhw'r rhwydwaith teuluol, y rhwydi diogelwch na'r cymorth sydd gan bobl ifanc eraill. Mae gormod o bobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal yn wynebu heriau gyda chyllid, tai, cyflogaeth, addysg a'u hiechyd meddwl. Felly, Brif Weinidog, hoffwn wybod: beth mae eich Llywodraeth yn ei wneud i sicrhau bod pobl ifanc ledled Cymru mor barod â phosibl ar gyfer y trawsnewidiad hwn? Ac a wnewch chi ymrwymo i sicrhau bod cymorth yn parhau cyhyd ag y bydd ei angen ar y bobl ifanc hyn, yn hytrach na'i derfynu'n ddiofyn ar eu pen-blwydd yn ddeunaw oed? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779791 57 En 2026-10-20T14:03:06 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1988&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am bwysleisio eto yr ymyl clogwyn hwnnw y mae angen i ni ei osgoi. Mae camau yn cael eu cymryd i ddarparu cymorth tymor hwy i bobl ifanc sydd wedi gadael gofal. Mae hynny'n dechrau gyda swyddogaeth cynghorwyr personol a darpariaeth i sicrhau bod gan bawb sy'n gadael gofal gynghorydd personol hyd at 25 oed. Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn, iawn. Rydym ni wedi ailsefydlu fforwm gadael gofal Cymru i rannu dysgu ac i hysbysu ein datblygiad polisi ar y rhai sy'n gadael gofal. Ac yn olaf, efallai—eto, un o'r meysydd lle mae'n rhaid i ni weithio'n draws-adrannol ar hyn—mae ein rhaglen lywodraethu yn cynnwys yn benodol ymrwymiad i ymwreiddio dull tai yn gyntaf, wedi'i hysbysu gan drawma ac sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn o fynd i'r afael â digartrefedd. Mae hynny'n berthnasol iawn, iawn pan ddaw i wneud yn siŵr ein bod ni'n gofalu am anghenion tai pobl ifanc sy'n gadael gofal. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779794 58 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Lefelau Staffio yn GIG Cymru 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779795 59 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. 4. Pa asesiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i wneud o ddigonolrwydd lefelau staffio yn GIG Cymru? OQ64794 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779796 60 En 2026-10-20T14:00:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=1811&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae gennym ni'r gweithlu GIG mwyaf a fu gan Gymru erioed. Mae gennym ni weithlu ymroddedig. Mae gennym ni weithlu medrus. Ond rydym ni'n gwybod na ellir barnu cyflwr y gweithlu ar sail niferoedd yn unig. Dyna pam rydym ni'n datblygu strategaeth gweithlu'r GIG newydd rŵan i gefnogi gweithlu cynaliadwy ar gyfer y dyfodol. Bydd ein strategaethau digidol ac ystadau newydd hefyd yn cynorthwyo'r gwaith o foderneiddio gwasanaethau i feithrin gweithlu mwy cynhyrchiol ac arloesol. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779797 61 En 2026-10-20T14:04:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2079&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. Diolch, Brif Weinidog, am yr ateb yna. Mae niferoedd yn gwneud gwahaniaeth o ran meddygfeydd teulu. Dros y 15 mlynedd diwethaf, bu gostyngiad o tua 20 y cant i nifer y meddygon teulu, o 1,845 i lai na 1,500 o feddygon teulu sydd bellach ar gael yn y GIG yng Nghymru. Mae gennych chi ymrwymiad maniffesto, yn amlwg, i roi 100 o feddygon teulu ychwanegol yn y gwasanaeth erbyn diwedd y tymor Senedd hwn. Sut mae'r 100 o feddygon teulu hynny yn mynd i gael eu neilltuo i'r meddygfeydd teulu yng Nghymru, o gofio, fel canran, bod gennym ni lai o feddygon teulu llawn amser yn gweithio o fewn GIG Cymru, ac eto mae nifer y cleifion wedi cynyddu o un rhan o dair ar gyfer y meddygon teulu cyfwerth ag amser llawn hynny? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779752 62 En 2026-10-20T14:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2102&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779754 63 En 2026-10-20T14:05:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2122&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae cyfwerthedd ag amser llawn yn bwysig iawn, iawn yma, oherwydd rydym ni wedi cael ystadegau yn ystod y blynyddoedd diwethaf sy'n dangos bod nifer y meddygon teulu yn tyfu, pan nad yw nifer y meddygon teulu cyfwerth ag amser llawn wedi cynyddu ar yr un lefel mewn gwirionedd. Oes, mae gennym ni addewid i recriwtio 100 o feddygon teulu newydd. Yn y bôn, rydym ni'n gwybod bod gwahanol bwysau mewn gwahanol rannau o Gymru. Bydd angen i ni wneud y penderfyniadau hynny yn seiliedig ar y pwysau penodol mewn gwahanol rannau o Gymru. Rydym ni'n gwybod, er enghraifft, bod rhannau gwledig o Gymru wedi wynebu problemau yn recriwtio meddygon teulu. Ond nid yw'n fater o ardaloedd gwledig yn unig chwaith; mae ardaloedd ôl-ddiwydiannol wedi dioddef problemau yn recriwtio meddygon teulu hefyd. Mae hyn yn sicr yn rhan o'r strategaeth weithlu honno. Eto, gan ddychwelyd at fy mhwynt cychwynnol, nid yw'n fater o niferoedd yn unig; mae'n fater o sut mae'r bobl hynny'n cael eu defnyddio, sut maen nhw'n gallu gweithio'n unigol i frig eu hyfforddiant, ond hefyd eu bod nhw yn y lle iawn, yn gwneud y pethau iawn, i wneud yn siŵr bod cynaliadwyedd y GIG wir yn bodoli drwyddi draw. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779757 64 En 2026-10-20T14:06:33 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2195&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Rwy'n datgan buddiant fel rhywun sy'n byw gyda diabetes ac wedi gweithio ym maes gofal diabetes. Mae ein timau diabetes arbenigol yng Nghymru yn haeddu clod enfawr am y cynnydd y maen nhw wedi ei wneud o ran rhoi mynediad i bobl at dechnoleg diabetes newydd. Yr hyn y mae angen i ni ei werthfawrogi yw bod Cymru wedi gwneud y cynnydd hwnnw heb yr un chwistrelliad pwrpasol o gyllid gweithredu ag yr ydym ni wedi ei weld yn Lloegr. Mae honno'n stori lwyddiant i Gymru ac, yn anad dim, i'n staff GIG, ond mae'n rhaid i ni fod yn ofalus nad yw eu llwyddiant yn cael ei ddefnyddio fel tystiolaeth y gallan nhw barhau i wneud mwy gyda'r un adnoddau. Brif Weinidog, sut wnaiff Llywodraeth Cymru adeiladu ar y llwyddiant hwnnw a sicrhau bod gan ein gweithlu arbenigol y buddsoddiad sydd ei angen arno fel y gall Cymru barhau i wella mynediad at dechnoleg diabetes sy'n newid bywydau? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779758 65 En 2026-10-20T14:07:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2239&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod, Lywydd, yn iawn i gydnabod llwyddiant ein timau diabetes arbenigol yma yng Nghymru, ac rwy'n falch o'r cynnydd y mae'r timau hynny wedi ei wneud. Rydym ni'n parhau i gynorthwyo gwelliant yn y broses o ddarparu gofal diabetes trwy ddefnyddio dull wedi'i gynllunio'n ofalus o ymdrin â gwasanaethau'r GIG. Mae Llywodraeth Cymru ei hun yn gosod gofynion cynllunio cenedlaethol ar sefydliadau'r GIG drwy fframwaith cynllunio a mesurau system y GIG. Mae'r disgwyliadau ar gyfer cynllunio gofal diabetes wedi'u nodi yn y datganiad ansawdd ar gyfer diabetes, a ddiweddarwyd yn gynharach eleni, ym mis Chwefror. Yn rhan o'n rhaglen Datrys Diabetes Gyda'n Gilydd, rydym yn cynorthwyo byrddau iechyd i sicrhau y gall pobl ddiabetig math 1 gael mynediad at systemau dolen gaeedig hybrid. Dyma'r dechnoleg ddiweddaraf un a argymhellir gan y Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal. Mae'n enghraifft dda o sut rydym ni'n defnyddio technoleg ac yn defnyddio arloesedd er mwyn gwella'r canlyniadau i gleifion. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779760 66 En 2026-10-20T14:08:29 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2311&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12142 12142 Benjamin Hodge Mckenna AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12142 Hodge Mckenna, Benjamin Mae'r GIG yng Nghymru bellach yn cyflogi mwy na 100,000 o aelodau staff cyfwerth ag amser llawn ar draws y sefydliad. Y staff hynny yw asgwrn cefn ein GIG, ac maen nhw'n gwneud gwaith hanfodol i ddarparu'r gofal y mae cynifer o bobl yng Nghymru yn dibynnu arno. Ond, yn rhy aml, maen nhw'n cael eu gorlwytho ac yn brin o adnoddau, ac mae'r problemau hynny'n cael eu gwaethygu pan nad yw'r lefelau staffio yn ddigonol. Mae ystadegau swyddogol yn dangos bod mwy na 5,000 o swyddi heb eu llenwi ar draws ein GIG ar hyn o bryd, â swyddi gwag meddygol a deintyddol yn agosáu at 9 y cant. Mae absenoldebau salwch yn uchel, ac mae llawer o glinigwyr yn adrodd nad yw lefelau staffio yn ddigonol ar hyn o bryd i fodloni galw cleifion. Pa gamau penodol y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i leihau ein dibyniaeth ar staff asiantaeth a dros dro, fel y gallwn ni recriwtio a chadw mwy o weithwyr cartref a chyflawni gwelliant mesuradwy i'n cleifion yng Nghymru? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779761 67 En 2026-10-20T14:09:28 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2370&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n croesawu'r sylwadau hynny. Mae hyn yn rhywbeth a oedd yn fantra i mi pan oeddwn i'n llefarydd iechyd yn yr wrthblaid. Mae'n eithaf amlwg pam mae gor-ddibyniaeth ar staff asiantaeth yn achosi ac yn gwaethygu anghynaliadwyedd o fewn y gweithlu. Mae'n rhywbeth y mae fy Ngweinidog wedi gweithredu arno, oherwydd mae ymdrin â'r gorddefnydd hanesyddol hwnnw o waith asiantaeth yn sir yn mynd i'r afael â sut rydym ni'n gwneud yn siŵr nad ydym ni'n gwneud penderfyniadau byrdymor, ond ein bod ni'n meddwl am yr hirdymor bob amser. Rwy'n credu os oes un peth yr oedd gweinyddiaethau blaenorol yn methu arno yn fwy nag unrhyw beth—ac roedd eu bwriadau'n dda—'ymdrin â'r amseroedd aros nawr, cyn gynted â phosibl' oedd hwnnw. Nid oedd yn arbennig o lwyddiannus, ond nid oedd yn mynd i'r afael â'r problemau hirdymor chwaith. Mae gwneud yn siŵr bod gennym ni staffio hirdymor ar waith, ag ymrwymiad i'r meysydd hynny o'r GIG lle maen nhw'n gweithio ynddynt, yn rhoi'r cadernid hwnnw sydd ei angen arnom ni i wella gwasanaethau yn y dyfodol. Mae hyn yn rhan o'r agenda cynllunio gweithlu ehangach honno, fel y dywedais. Rydym ni wedi bod yn eglur bod yn rhaid i gynllunio'r gweithlu ar draws GIG Cymru barhau i gryfhau. Mae cynllunio'r gweithlu yn aml wedi dibynnu ar ddisodli swyddi gwag presennol a modelu yn seiliedig ar niferoedd gweithlu presennol, yn hytrach na chymryd golwg ehangach. Mae hwnnw'n ddull sylfaenol wahanol yr ydym ni'n ei fabwysiadu fel Llywodraeth. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779765 68 En 2026-10-20T14:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2402&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779780 69 Cy 2026-10-20T14:14:47 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2689&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779767 70 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Clefyd Niwronau Motor 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779768 71 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh 5. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gefnogi pobl sy’n byw gyda chlefyd niwronau motor ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni? OQ64781 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779769 72 En 2026-10-20T14:11:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2477&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae clefyd niwronau motor yn salwch ofnadwy sy'n cael effaith ddofn ar y rhai yr effeithir arnyn nhw, eu teuluoedd a'u hanwyliaid. Rydym ni wedi ymrwymo i wella gofal a chymorth i bobl sy'n byw gyda'r clefyd. Mae byrddau iechyd yn gweithredu'r datganiad ansawdd ar gyfer cyflyrau niwrolegol i ddarparu gofal gwell, mwy cyson i bobl â MND a chyflyrau niwrolegol eraill. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779772 73 En 2026-10-20T14:11:41 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2503&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh Diolch, Brif Weinidog. Mae clefyd niwronau motor, fel y gwnaethoch chi ddweud, yn gyflwr mor ofnadwy, sy'n datblygu'n gyflym, ac, i'r bobl hynny sy'n byw gydag ef, mae amser yn wirioneddol hanfodol. Collais fy modryb i MND flwyddyn neu ddwy yn ôl, a gwelais yn bersonol yr effaith ofnadwy y cafodd hynny arni hi a'n teulu hefyd. Mae tua thraean o'r bobl sy'n cael diagnosis o MND yn marw o fewn blwyddyn i'r diagnosis hwnnw, ac eto mae'r Gymdeithas MND yn dweud wrthym ni y gall sicrhau cyllid ar gyfer addasiadau cartref hanfodol gymryd yr un mor hir. Ac mae'r cyllid hwnnw yn ymwneud â llawer iawn mwy na dim ond gwelliannau i'r cartref. Mae'n ymwneud â chynnal annibyniaeth pobl, eu hurddas a hefyd ansawdd eu bywyd. Mae etholwyr wedi cysylltu â mi am yr anawsterau y maen nhw'n eu hwynebu o ran sicrhau'r addasiadau hyn. Ni ddylai pobl â MND orfod treulio eu hamser gwerthfawr yn aros i'w cartrefi gael eu gwneud yn ddiogel ac yn hygyrch iddyn nhw. Felly, Brif Weinidog, pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r heriau tai hanfodol sy'n wynebu pobl sy'n byw gyda MND yng Nghymru? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779773 74 En 2026-10-20T14:12:48 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2570&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Wel, y peth cyntaf y byddwn i'n ei ddweud yw bod yn ddrwg gen i am eich colled chi a'ch teulu, ac rwy'n siŵr y bydd eich profiad eich hun yn eich gwneud chi'n ymgyrchydd effeithiol dros y rhai sy'n byw gyda MND. Mae gan bobl hawl i ddisgwyl i ni eu helpu nhw i gynnal eu hannibyniaeth ac i barhau i fyw gartref gydag urddas. Mae addasiadau cartref yn fuddsoddiad ataliol craff, sy'n amddiffyn annibyniaeth ac yn lleddfu'r pwysau hynny ar wasanaethau iechyd a gofal yn gyffredinol. Mae codau ymarfer Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 eisoes yn galluogi awdurdodau lleol i ymateb yn gyflym pan fo gan berson gyflwr sy'n dirywio'n gyflym, fel gydag MND. I wneud hyn yn bosibl, mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fuddsoddi tua £60 miliwn i gyflymu ac ehangu addasiadau cartref, yn ychwanegol at gyllid i awdurdodau lleol ddarparu grantiau cyfleusterau pobl anabl i'w trigolion. Hefyd, mae'r gwasanaeth Ymdopi'n Well a ariennir gan Lywodraeth Cymru, ac a ddarperir gan Gofal a Thrwsio Cymru a'i bartneriaid, yn cynnig cyngor ymarferol, cymorth ac ymyriadau cartref i bobl ag anghenion cymhleth, gan gynnwys MND. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779774 75 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Gwasanaethau Trafnidiaeth Cyhoeddus 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779775 76 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 350 350 Marc Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=350 Jones, Marc 6. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella gwasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus mewn ardaloedd gwledig yn Fflint Wrecsam? OQ64787 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779776 77 En 2026-10-20T14:14:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2657&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Drwy ehangu talu wrth fynd ar y rhwydwaith rheilffyrdd, ein buddsoddiad o £26 miliwn mewn grantiau bysiau a rhwydwaith gogledd Cymru, a £28 miliwn o gyllid drwy'r gronfa drafnidiaeth ranbarthol, rydym ni'n parhau i fuddsoddi'n ystyrlon mewn trafnidiaeth gyhoeddus yng ngogledd Cymru. Yn ddiweddar, mae Trafnidiaeth Cymru wedi cwblhau ymgynghoriad ar y rhwydwaith bysiau yn benodol ar draws y rhanbarth, a chymerodd dros 1,000 o bobl ran, sy'n dangos yn union pa mor bwysig yw trafnidiaeth gyhoeddus i gymunedau ledled y rhanbarth. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779781 78 En 2026-10-20T14:14:47 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2689&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 350 350 Marc Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=350 Jones, Marc Diolch, Lywydd. Diolch, Brif Weinidog. Mae trigolion pentrefi gwledig sir y Fflint fel Llanfynydd a Phen-y-ffordd yn teimlo'n fwyfwy rhwystredig oherwydd y diffyg gwasanaethau bysiau dibynadwy. Maen nhw'n achlysurol ar y gorau, ac maen nhw hefyd dan fygythiad. I unrhyw gymuned fywiog, nid yw hynny'n ddigon da. Mae hyn yn ymwneud â mwy nag amserlenni bysiau; mae hyn yn ymwneud ag annibyniaeth pobl, eu gallu i fynd i'r ysbyty, i fynd i'r gwaith, i weld ffrindiau a theulu, i fyw eu bywydau bob dydd. Efallai y bydd rhai ohonoch chi'n meddwl bod Fflint Wrecsam yn ardal drefol, ond gallaf ddweud wrthych chi fod pocedi gwledig yn fy etholaeth i sy'n teimlo wedi'u hallgau a'u hynysu gymaint ag unrhyw un yng Nghymru. I rai, yn enwedig yr henoed, gall y rhwystrau trafnidiaeth hyn eu gadael yn teimlo wedi'u hynysu ag opsiynau cyfyngedig i symud o gwmpas. Felly, a wnaiff y Prif Weinidog amlinellu pa waith sy'n cael ei wneud gyda Trafnidiaeth Cymru i ddiogelu a gwella gwasanaethau bysiau gwledig i sicrhau y gall y cymunedau gael mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus yn hawdd ac yn effeithiol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779763 79 En 2026-10-20T14:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2702&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779771 80 En 2026-10-20T14:15:48 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2750&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae'r Aelod yn iawn, Lywydd, bywydau pobl yw'r rhain, eu gallu nhw i ddefnyddio gwasanaethau a defnyddio cyfleusterau hamdden ac ati, ac rwy'n sicr yn cydnabod swyddogaeth hanfodol gwasanaethau bysiau yn hynny o beth, o ran cysylltu cymunedau cefn gwlad â gwaith, addysg, gofal iechyd a chyfleoedd cymdeithasol, a phobl mewn ardaloedd trefol â'r cyfleoedd hynny hefyd. Caiff tua £150 miliwn ei fuddsoddi mewn gwasanaethau bysiau lleol ledled Cymru eleni, a fydd yn helpu i amddiffyn gwasanaethau a gwella cysylltedd, er gwaethaf y pwysau cost sylweddol sydd ar y sector i gyd ar hyn o bryd. Rydym ni'n gweithio yn glòs, er hynny, gyda'r awdurdodau lleol a Trafnidiaeth Cymru i wella argaeledd trafnidiaeth gyhoeddus mewn ardaloedd gwledig, sy'n cynnwys drwy gyfrwng datrysiadau arloesol fel gwasanaethau Fflecsi sy'n ymateb i'r galw a gafodd eu cyflwyno yn sir y Fflint, fel mewn rhai ardaloedd eraill. Ochr yn ochr â hynny, yn hollbwysig, fe fydd y rhaglen ddiwygio bysiau y byddwn ni'n ei chyflwyno yn helpu i ddarparu rhwydwaith bysiau mwy integredig a mwy hygyrch y bydd yn rhaid iddo ddiwallu anghenion cymunedau ledled Cymru yn well. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779777 81 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Busnesau'r Stryd Fawr 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779778 82 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca 7. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gefnogi busnesau'r stryd fawr yng Ngŵyr Abertawe? OQ64730 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779779 83 En 2026-10-20T14:17:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2834&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae busnesau'r stryd fawr wrth galon cymunedau ffyniannus. Rydym ni'n cefnogi busnesau ledled Gŵyr Abertawe drwy adfywio canol trefi, ochr yn ochr ag estyn cyngor, cyllid, sgiliau a chymorth digidol. Yn ogystal â hynny, mae ein tasglu canol trefi sy'n annibynnol yn canolbwyntio ar ddewisiadau ymarferol er mwyn adfywio canol trefi a chreu llecynnau ffyniannus lle gall busnesau lwyddo, a lle bydd adeiladau manwerthu, lletygarwch a hamdden cymwys yn elwa ar ostyngiad parhaol o 30 y cant mewn cyfraddau busnes o fis Ebrill 2027, rhywbeth y bu croeso eang iddo. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779782 84 En 2026-10-20T14:17:49 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2871&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca Diolch i chi, Brif Weinidog. Mae ein strydoedd mawr ni'n cael eu cymryd drosodd gan siopau fêps a siopau barbwr amheus. Yr wythnos diwethaf, yn fy etholaeth i, fe gafodd dwy siop fêps eu cau oherwydd eu bod nhw'n ymhél â masnachu nwyddau anghyfreithlon, gan gynnwys cyffuriau. Fe ddaeth i'm sylw i hefyd fod llawer o fusnesau tebyg wedi cael eu dodi ar restr noddwyr fisa, sy'n caniatáu iddyn nhw ddod â gweithwyr medrus fel y'u gelwir nhw i'r wlad hon. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gefnogi cynghorau, safonau masnach a gorfodi mewnfudo i gymryd camau yn yr argyfwng hwn o'r diwedd, sy'n ddinistriol i'n strydoedd mawr lleol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779784 85 En 2026-10-20T14:18:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2909&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mae ein strydoedd mawr wedi bod yn dirywio ers blynyddoedd lawer. Pan welwn ni unrhyw enghreifftiau o fusnesau anghyfreithlon neu fusnesau nad ydyn nhw'n ymddwyn mewn ffordd briodol, mae hi wedi bod yn wir bob amser y gallai safonau masnach gamu i mewn. Rydym ni'n sicr yn awyddus i weithio gyda'r awdurdodau lleol i sicrhau bod ein hasiantaeth safonau masnach yn gallu camu i mewn, beth bynnag fo'r materion sy'n ymwneud â chamymddygiadau masnachu neu bethau gwaeth. Yr hyn yr wyf i'n ei ganolbwyntio arno a'r hyn yr ydym ni yn Llywodraeth Cymru yn gallu ei wneud yw dod â'r bwrlwm hwnnw'n ei ôl i'n strydoedd mawr, drwy sicrhau bod y gymysgedd honno o fusnesau gennym ni ar ein strydoedd mawr, y gymysgedd honno o siopau a hamdden, gan dynnu pobl yn ôl i'n strydoedd mawr ni gan eu gwneud nhw, yn fy marn i, yr hyn yr ydym ni i gyd yn credu y dylen nhw fod, sef canolbwynt cymunedau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779786 86 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Effeithlonrwydd a Gostyngiad mewn Gwastraff 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779787 87 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12159 12159 David Hughes AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12159 Hughes, David 8. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau effeithlonrwydd a gostyngiad mewn gwastraff wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus er mwyn sicrhau gwell gwerth am arian i drethdalwyr? OQ64796 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779788 88 En 2026-10-20T14:19:45 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=2987&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rydym ni'n canolbwyntio yn fawr iawn, Lywydd, ar wneud i bob punt o arian cyhoeddus weithio mor galed â phosibl er mwyn pobl Cymru. Mae hynny'n golygu gwario yn well, lleihau dyblygu, symleiddio sut mae'r Llywodraeth yn gweithio a symud adnoddau o'r weinyddiaeth i wasanaethau rheng flaen a dyna'r hyn y mae pobl yn eiddgar i'w weld, yn fy marn i. Rydym ni'n canolbwyntio llawer mwy ar ganlyniadau, gan sicrhau bod gwariant cyhoeddus yn rhoi buddion gwirioneddol i bobl ac yn gefnogol i'r blaenoriaethau y cafodd y Llywodraeth hon ei hethol i'w cyflawni. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779789 89 En 2026-10-20T14:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3002&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779808 90 Cy 2026-10-20T14:22:10 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3132&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779809 91 Cy 2026-10-20T14:22:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3134&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779798 92 En 2026-10-20T14:22:08 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3130&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779800 93 En 2026-10-20T14:21:18 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3080&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779793 94 En 2026-10-20T14:20:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3019&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12159 12159 David Hughes AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12159 Hughes, David Weinidog, mae gofyn parhaus ar drethdalwyr Cymru i dalu rhagor, ond mae llawer yn teimlo eu bod nhw'n derbyn llai yn gyfnewid am hynny. A yw'r Gweinidog yn cytuno, yn hytrach na mynnu rhagor oddi wrth drethdalwyr Cymru, y dylai Llywodraeth Cymru ddangos y gall hi wario'r arian y mae'n ei dderbyn mewn ffordd gyfrifol yn y lle cyntaf? Ac a wnaiff y Gweinidog ymrwymo i archwiliad annibynnol, cynhwysfawr o wariant Llywodraeth Cymru, gan nodi prosiectau gwastraffus, biwrocratiaeth ddiangen a dyblygu gwasanaethau, gydag ymrwymiad eglur i ailgyfeirio'r arbedion hynny tuag at wasanaethau rheng flaen y GIG, addysg a chymunedau lleol oherwydd, yn sicr, cynnig gwerth i drethdalwyr a ddylai gael y flaenoriaeth, nid dim ond gwario rhagor o arian? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779792 95 En 2026-10-20T14:21:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3082&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mewn gwirionedd, nid wyf i'n anghytuno â'r pwynt canolog a gafodd ei wneud nawr, mai ein gwaith yw gwario arian yn briodol, ond eich swydd chi yw ein dal ni i gyfrif am y ffordd yr ydym ni'n gwario ein harian. [Torri ar draws.] Dyna'r hyn y cawsoch chi eich ethol i'w wneud. Fe ddeuthum i'n Brif Weinidog. Ac o ran archwiliad annibynnol o'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn gwario ei harian, wel, mae swyddfa archwilio genedlaethol Gymru gennym ni, sy'n gwneud hynny'n llythrennol. Fe gawn ni ein dal i gyfrif mewn gwahanol ffyrdd drwy'r broses ddemocrataidd, trwy bwyllgorau yma yn y Senedd. Ein tasg ni wrth lunio'r gyllideb nawr, ar gyfer cyhoeddi'r drafft ohoni fis nesaf, yw gwneud yn siŵr, 'A ydym ni'n gwasgu cymaint â phosibl o'r arian a roddwyd i'n gofal ni i'w warchod a gwneud y mwyaf ohono?' Dyna yw ein gwaith ni; daliwch ni i gyfrif am hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779801 96 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Strwythur Byrddau Iechyd 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779802 97 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane 9. Pa ystyriaeth y mae Llywodraeth Cymru wedi'i rhoi i ddiwygio strwythur byrddau iechyd? OQ64795 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779804 98 En 2026-10-20T14:22:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3142&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Nid yw ailstrwythuro yn flaenoriaeth uniongyrchol i'r Llywodraeth hon. Yn hytrach, rydym ni'n canolbwyntio ar wella cyflawni a chanlyniadau, a mynd i'r afael â rhwystrau rhag cydweithrediad sefydliadol sy'n fwy effeithiol. I wneud hynny, rydym ni'n cyfarwyddo'r byrddau iechyd i symud tuag at atal, gofal cymunedol ac ymyrraeth gynnar. Rydym ni'n cryfhau trefniadau atebolrwydd hefyd ac, yn hollbwysig, rydym ni'n adolygu cydweithio rhanbarthol i gefnogi gofal cydgysylltiedig gwell, sy'n hanfodol. Mae hyn yn rhoi sail i'n penderfyniad i sicrhau nad yw ffiniau'r byrddau iechyd yn rhwystrau o ran darpariaeth well o iechyd a gofal. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779814 99 Cy 2026-10-20T14:22:57 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3179&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr iawn am yr ymateb, Brif Weinidog. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779838 100 En 2026-10-20T14:23:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3183&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Rydym ni wedi canfod i chi, ar bum achlysur o leiaf, ddisgrifio Betsi Cadwaladr fel bwrdd sy'n rhy fawr, sy'n rhy anhydrin ac sy'n rhy bell oddi wrth y bobl y mae'n rhoi gwasanaethu iddyn nhw. Pan oeddech chi'n llefarydd iechyd Plaid Cymru yn yr wrthblaid yr oedd hynny. Ac ar 2 Hydref eleni, yn Brif Weinidog, fe wnaethoch chi ddweud mai yn yr un fan yr oeddech chi â phan oeddech chi'n llefarydd dros iechyd. Roeddech chi'n dweud mai dyma'r cyfle olaf un o ran Betsi Cadwaladr, a bod rhaid i Gymru fod yn barod i ddatgymalu Betsi, ac ni all hynny ddim ond golygu bod y bwrdd yn rhy fawr, yn eich barn chi. Ond yn ystod yr wythnosau diwethaf, mae Aelodau Plaid Cymru wedi awgrymu mai'r ateb i gau gwelyau ym Mhowys yw uno Bwrdd Iechyd Addysgu Powys gyda Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda neu gyda Betsi Cadwaladr, hyd yn oed. Nid oedd y syniad hwnnw i'w weld yn unman yn eich maniffesto chi, ac felly rwy'n ceisio rhoi ar gofnod nad yw hyn yn rhywbeth y mae Plaid Cymru yn bwriadu ei wneud. Diolch yn fawr iawn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779843 101 En 2026-10-20T14:23:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3238&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Fel dywedais i, nid oes unrhyw gynlluniau ar gyfer ailstrwythuro. Fe wnaf i gyfeirio at yr hyn a ddywedais i eisoes. A ydym ni'n chwilio am bartneriaethau gwell? Ydym. A yw hynny'n golygu partneriaethau gwell rhwng byrddau iechyd? Ydy. A ydym ni'n chwilio am fwrdd iechyd cyfagos lle ceir gallu i gyflawni rhywbeth ar gyfer dod i'r adwy a thynnu'r pwysau oddi ar un arall? Ydym. Mae newid pethau fel hyn yn bwysig iawn, iawn. A wyf i'n sefyll dros y sylw a wnes i dros y blynyddoedd yn—? Rwy'n datgan buddiant am fy mod yn un o gleifion Betsi Cadwaladr. A yw'r ymdeimlad gennyf i fod bwrdd iechyd gennym ni y mae ei faint yn fater nad ydych chi'n ei weld mewn ardaloedd eraill? Ydy, rwy'n credu bod hynny'n wir, ond y datrysiad yw edrych i weld a allwn ni weithio o gwmpas hynny. Nawr, fe wnes i ddefnyddio'r geiriau 'cyfle olaf un', 'maen nhw ar rybudd'. Beth bynnag yr hoffech chi alw hynny, mae'n rhaid i ni roi cynnig arni. Ni ddaethom ni i'r Llywodraeth gan ddweud, 'Rydym ni am ailstrwythuro'r byrddau iechyd.' Yr hyn y gwnaethon ni ei ddweud y byddwn ni'n ei wneud yw darparu gwasanaeth a gwasanaeth gofal GIG sy'n fwy cynaliadwy er mwyn pobl Cymru. Os yw hynny'n golygu mynd i'r afael â threfniadau a ffurf byrddau yn y dyfodol, fe wnawn ni edrych ar hynny. Ond gadewch i ni ddechrau gyda'r gwaith y gwnaethom ni ei ddechrau yn y Llywodraeth nawr. Rwy'n credu y bydd hyn yn medi canlyniadau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779799 102 En 2026-10-20T14:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3302&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779803 103 En 2026-10-20T14:25:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3303&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779805 104 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cartrefi Cymdeithasol 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779806 105 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12184 12184 Becca Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184 Martin, Becca 10. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynllun y Llywodraeth i ddarparu 20,000 o gartrefi cymdeithasol newydd erbyn 2030? OQ64783 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779807 106 En 2026-10-20T14:25:39 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3341&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Gwnaf. Mae darparu 20,000 o gartrefi cymdeithasol ychwanegol erbyn 2030 yn flaenoriaeth bendant i'r Llywodraeth hon. Cafodd tua £474 miliwn ei ddyrannu ar gyfer tai cymdeithasol eleni. Mae'r awdurdodau lleol ar draws etholaeth Clwyd wedi cael bron i £100 miliwn o gyllid grantiau ar gyfer tai cymdeithasol eleni, ac mae cyllideb atodol y Llywodraeth newydd hon wedi cyflwyno cynlluniau ar gyfer £20 miliwn ychwanegol yn genedlaethol, ac rwy'n gobeithio y bydd hynny'n ennyn cefnogaeth. Gyda'i gilydd, fe fydd hyn yn cyfrannu at gyflawni bron i 1,300 o gartrefi cymdeithasol yng Nghlwyd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779811 107 En 2026-10-20T14:25:19 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3321&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12184 12184 Becca Martin AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184 Martin, Becca Diolch. Roedd hi'n braf tu hwnt eich clywed chi'n siarad am Glwyd nawr, sef yr etholaeth yr wyf i'n ei chynrychioli ac o'r lle rwyf i wedi defnyddio'r data sydd ar gael i gyfrifo bod tua 4,000 o aelwydydd ar restrau aros am gartrefi cymdeithasol yn y fan honno'n unig. Felly, mae hi'n amlwg bod diffyg difrifol o dai fforddiadwy gennym ni yma yng Nghymru, ac mae'r cynlluniau i adeiladu 20,000 o gartrefi cymdeithasol newydd erbyn 2030 yn anhygoel ac i'w groesawu yn wirioneddol. Er hynny, mae hi'n bwysig iawn nodi bod yr angen am dai yn amrywio yn fawr rhwng cymunedau a'i gilydd, ac yn amrywio hyd yn oed mewn cymunedau, o ran y symiau a'r mathau sydd eu hangen. A wnaiff y Prif Weinidog gadarnhau y bydd asesiadau yn cael eu cynnal o stociau tai ac anghenion presennol ar draws y gwahanol gymunedau, a rhoi sicrwydd y bydd y datblygiadau hynny'n cyd-fynd ag anghenion arbennig cymuned? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779813 108 En 2026-10-20T14:27:04 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3426&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yn sicr, rwy'n cydnabod y galw am dai cymdeithasol ychwanegol, a dyna pam, dros yr haf eleni, fe wnaethom ni gyhoeddi fersiwn newydd o'r offeryn a'r canllawiau i asesu'r farchnad tai leol. Mae'r rhain yn offerynnau hanfodol i ddeall anghenion tai lleol y cymunedau amrywiol ym mhob ardal mewn awdurdod lleol, ac maen nhw'n helpu i sicrhau bod yr awdurdodau lleol yn cyflwyno datblygiadau sy'n cyd-fynd â'r anghenion cymunedol neilltuol hynny. Rwy'n credu bod y buddsoddiad digynsail yr ydym ni eisiau ei roi ar waith yn dangos pa mor ymrwymedig ydym ni. Rwyf i am wneud y pwynt hefyd nad adeiladu cartrefi newydd yn unig ydyw hyn chwaith, ac fe fyddwn yn mabwysiadu dulliau mewn nifer o wahanol ffyrdd fel ailddefnyddio tai gwag, ac ati, i fynd i'r afael â'r broblem hon sy'n effeithio ar bob cwr o Gymru ac sy'n un y mae'r Llywodraeth wedi ei harfogi ar gyfer ymdrin â hi. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779816 109 Cy 2026-10-20T14:28:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3483&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn olaf, Brif Weinidog, cwestiwn 11, Gareth Thomas. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779822 110 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog B Cyn-filwyr 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779823 111 Cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog O 12148 12148 Gareth Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz 11. Sut mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi iechyd meddwl cyn-filwyr yng Nghymru sy'n wynebu ymchwiliad neu erlyniad mewn perthynas â'u gwasanaeth yng Ngogledd Iwerddon? OQ64774 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779824 112 En 2026-10-20T14:28:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3499&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Ni ddylai unrhyw gyn-filwr deimlo nad oes cefnogaeth ganddo wrth iddo wynebu heriau personol sylweddol. Rydym ni wedi ymrwymo i sicrhau y bydd cyn-filwyr yng Nghymru yn gallu cael gafael ar y cymorth iechyd meddwl y mae ei angen arnyn nhw. Mae gan gyn-filwyr hawl i fod â blaenoriaeth wrth gael gofal gan y GIG, yn amodol ar anghenion clinigol, ar gyfer cyflyrau sy'n gysylltiedig â gwasanaeth milwrol. Fe allan nhw gael mynediad at gymorth arbenigol hefyd drwy gyfrwng GIG Cymru i Gyn-filwyr a gwasanaeth iechyd meddwl '111, Pwyso 2' y GIG, sy'n darparu cymorth cyfrinachol yn rhad ac am ddim 24 awr y dydd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779829 113 En 2026-10-20T14:28:47 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3529&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 12148 12148 Gareth Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12148 Thomas, Gaz Brif Weinidog, atebodd milwyr o Gymru alwad eu gwlad yng Ngogledd Iwerddon. Ni ddaeth rhai adref, ac ar Ddydd y Cofio eleni fe fyddwn ni'n eu coffáu nhw'n briodol. Roedd y rhai a osodwyd yn rhan o Operation Banner yn dystion i drais, gan brofi colledion a byw o dan fygythiad cyson. Am ryw reswm, mae'r creithiau, corfforol a meddyliol, wedi para oes. Heddiw, mae cyn-filwyr yn wynebu ymchwiliad neu erlyniad am ddigwyddiadau a ddigwyddodd ddegawdau yn ôl. Fe ofynnir iddyn nhw roi cyfrif am benderfyniad ar eiliad pan fyddo atgofion wedi pylu, cofnodion wedi cael eu colli a chyd-filwyr, a allai siarad â nhw, wedi marw. Maen nhw wedi byw gyda blynyddoedd o ansicrwydd, cwestiynau a chraffu cyhoeddus. Mae'r rhai a wasanaethodd y wlad hon yn haeddu cael gwybod na fyddan nhw'n gorfod wynebu'r profiad caled hwn ar eu pennau eu hunain. Ond dim ond £8 y mae GIG Cymru i Gyn-filwyr yn ei gael am bob cyn-filwr. A wnaiff Llywodraeth Cymru adolygu cyllid GIG Cymru i Gyn-filwyr, fel bydd cyn-filwyr Cymru yn cael y gefnogaeth y maen nhw'n ei haeddu? A wnaiff y Prif Weinidog achub ar y cyfle hwn i gydnabod gwasanaeth ac aberth cyn-filwyr Cymru a roddodd wasanaeth milwrol yng Ngogledd Iwerddon? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779810 114 En 2026-10-20T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3602&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779812 115 En 2026-10-20T14:30:03 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3605&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n cydnabod yn llwyr y rhai sydd wedi rhoi gwasanaeth yn y lluoedd arfog a'r rhai a gollodd eu bywyd mewn brwydrau, wrth gwrs. Rydym ni'n gwbl ymrwymedig yn y Llywodraeth i'r cyfamod sy'n nodi ein dyletswydd i'r rhai a fu'n gwasanaethu yn y lluoedd arfog. Mae hi'n bwysig i ni wybod, pan fyddwn ni'n cynnig gwasanaethau i gyn-filwyr, bod y gwasanaethau hynny'n gynaliadwy. Dyna ran o her adeiladu'r GIG cynaliadwy yr oeddwn i'n sôn amdano. O ran y pwysau meddyliol hynny, os mynnwch chi, y mae cyn-filwyr yn eu hwynebu, fel dywedais i, mae yna wasanaethau blaenoriaeth ar gael yn hynny o beth. Rydym ni'n canolbwyntio yn barhaus ar gyflwyno achrediad meddygon teulu sy'n gyfeillgar i gyn-filwyr, sy'n bwysig yn fy marn i. Rwyf i am eich atgoffa chi hefyd fod y rhaglen lywodraethu sydd gennym ni'n ymrwymo i ddull mynediad agored, 'dim drws anghywir' at iechyd meddwl, ac mae cyn-filwyr yn gallu cael mynediad at hyn yn sicr iawn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779815 116 Cy 2026-10-20T14:31:21 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3683&l=cy 261020-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779821 117 Cy 2026-10-20T14:31:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3684&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiynau nawr i'r Cwnsler Cyffredinol. Cwestiwn 1, Catherine Cullen. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779818 118 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Plant Mabwysiedig 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779819 119 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine 1. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch hawliau cyfreithiol plant mabwysiedig i geisio cymorth arbenigol os bydd eu hanghenion yn parhau i oedolaeth? OQ64742 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779820 120 En 2026-10-20T14:31:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3706&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Y Cwnsler Cyffredinol Llwyd, Elfyn Rwy'n diolch i'r Aelod am y cwestiwn hwn. Fe all rhai a gafodd eu mabwysiadu yng Nghymru ofyn am asesiad ar gyfer gwasanaethau cymorth mabwysiadu. Pan fydd anghenion yn parhau i oedran oedolyn, fe allan nhw gael gafael ar gymorth iechyd a gofal cymdeithasol yn fwy eang hefyd yn ôl y fframweithiau statudol perthnasol. Rydym ni'n dal ati i weithio gyda phartneriaid i gefnogi plant mabwysiedig ar hyd eu hoes. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779832 121 En 2026-10-20T14:32:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3731&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Gwnsler Cyffredinol, i lawer o bobl ifanc a fabwysiadwyd, nid yw cyrraedd 18 oed yn golygu bod eu hangen am gymorth yn diflannu; mewn gwirionedd, fe all hwnnw fod yr oedran pan fydd eu hangen amdano ar ei fwyaf. Fe all pobl ifanc fabwysiedig wynebu heriau cymhleth ynglŷn â hunaniaeth, archoll, ymlyniad ac iechyd meddwl, ond wrth iddyn nhw drosglwyddo i fod yn oedolion, fe all y gefnogaeth sydd ar gael iddyn nhw fod yn fratiog, gan eu gadael nhw ag anawsterau wrth lywio trwy wasanaethau i oedolion ar yr adeg y mae angen hynny arnyn nhw. Ni fyddem ni'n disgwyl i unigolyn ifanc oresgyn effaith archoll plentyndod cynnar ar amrantiad dim ond am ei fod wedi dod i ryw oedran arbennig. Felly, a wnaiff y Cwnsler Cyffredinol egluro a yw deddfwriaeth bresennol Cymru yn cynnig amddiffyniad digonol i bobl ifanc a fabwysiadwyd wrth ddod yn oedolion, ac a yw'r Llywodraeth yn ystyried cyflwyno dyletswydd statudol i sicrhau parhad cymorth arbenigol hyd at 25 oed? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779833 122 En 2026-10-20T14:32:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3778&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae'r fframwaith deddfwriaethol yn cydnabod y gall effaith mabwysiadu barhau ar hyd oes unigolyn, fel mae'r Aelod yn ei gydnabod, ac mae'r fframwaith yn darparu mecanweithiau i bobl fabwysiedig allu cael gafael ar wasanaethau cymorth arbennig wedi plentyndod. Fe all awdurdodau lleol asesu oedolion mabwysiedig ar gyfer gwasanaethau cymorth mabwysiadu a chydlynu hyn, pan fo hynny'n briodol, ag asesiadau mwy eang yn unol â Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Fe all oedolion mabwysiedig gael mynediad at gymorth drwy wasanaethau iechyd, llesiant a gofal cymdeithasol pan fyddan nhw'n bodloni'r meini prawf statudol perthnasol. Rydym ni'n parhau i weithio gyda'r awdurdodau lleol, y Gwasanaeth Mabwysiadu Cenedlaethol a phartneriaid mabwysiadu i gefnogi pobl fabwysiedig a'u teuluoedd nhw ledled Cymru. Mater i'r awdurdodau lleol yn bennaf yw sicrhau bod y gwasanaethau hyn ar gael—mae honno'n ffaith anodd, fe ddylen nhw fod ar gael ym mhobman—ond mae hi'n ddyletswydd arnyn nhw hefyd i sicrhau bod pobl yn gwybod am argaeledd y gwasanaethau pwysig iawn hyn. Mae'r fframwaith presennol yn caniatáu i bobl fabwysiedig gael gafael ar gymorth drwy ddeddfwriaeth fabwysiadu, a phan fo hynny'n berthnasol, fel dywedais i, y fframwaith gofal cymdeithasol i oedolion yn fwy eang. Mae'r awdurdodau lleol yn gallu cydlynu asesiadau pan fo unigolion ag anghenion cymhleth neu sy'n gorgyffwrdd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779841 123 En 2026-10-20T14:34:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3879&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Fe hoffwn i ddiolch i'r Aelod am godi'r cwestiwn hwn a chodi mater tebyg. Yn rhy aml, nid yw plant maeth sy'n gadael gofal yn ymwybodol o'u hawliau nhw. Yn ddiweddar, fe groesawais i Sam Gardner sy'n ymgyrchydd â phrofiad o ofal ar gyfer cynnal sesiwn holi ac ateb gydag Aelodau'r Senedd yma. Fe rannodd Sam ei brofiad ef o'r system faeth, gan symud rhwng 15 lleoliad maeth gwahanol a gorfod ymchwilio ac eiriol dros ei hawliau ei hun. Mae gan Sam chwe chais i Lywodraeth Cymru, ac un yw i bobl ifanc sy'n gadael gofal gael eu gwneud yn ymwybodol o'u hawliau cyfreithiol a lleol mewn ffordd sy'n eglur a dealladwy. Ar hyn o bryd, mae'r wybodaeth hon yn golygu loteri cod post, sy'n golygu bod rhai pobl sy'n gadael gofal yn fwy agored i ddigartrefedd neu broblemau gydag iechyd meddwl heb unrhyw gefnogaeth. Pa gyngor cyfreithiol y gallai'r Cwnsler Cyffredinol ei roi i Lywodraeth Cymru o ran sicrhau bod rhwymedigaeth gyfreithiol i sicrhau bod y rhai sy'n gadael gofal yn ymwybodol o'u hawliau a'r gwasanaethau cymorth a allai fod ar gael iddyn nhw? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779825 124 En 2026-10-20T14:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3902&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779828 125 En 2026-10-20T14:35:26 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3928&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Rwy'n diolch i'r Aelod am y cwestiwn yna. Mae gwasanaethau cymorth mabwysiadu yn cynnwys cyngor a gwybodaeth, ac mae hi'n ofynnol i'r awdurdodau lleol gynnal trefniadau i ddarparu'r gwasanaethau hynny i bobl fabwysiedig ac eraill yr effeithir arnyn nhw yn dilyn mabwysiadu. Mae'r fframwaith statudol yn dodi dyletswyddau ar yr awdurdodau lleol i ddarparu gwybodaeth, cyngor a gwasanaethau cymorth mabwysiadu. Bwriad y dyletswyddau hynny yw cynorthwyo pobl fabwysiedig i ddeall a chael gafael ar y cymorth sydd ar gael iddyn nhw. Mae'n rhaid i'r awdurdodau lleol benodi cynghorwyr gwasanaethau cymorth mabwysiadu, y mae eu swyddogaeth nhw'n cynnwys darparu gwybodaeth am y gwasanaethau cymorth sydd ar gael a sut y gellir mynd at y gwasanaethau hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779839 126 Cy 2026-10-20T14:36:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3975&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Tynnwyd cwestiwn 2 [OQ64747] yn ôl. Cwestiwn 3, Jane Dodds.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779834 127 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Gwasanaethau Cyhoeddus Datganoledig 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779835 128 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane 3. Pa asesiad y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i wneud o ddigonolrwydd pwerau cyfreithiol Gweinidogion Cymru i ymyrryd mewn gwasanaethau cyhoeddus datganoledig? OQ64735 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779836 129 En 2026-10-20T14:36:31 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=3993&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae gan Weinidogion Cymru ystod o bwerau cyfreithiol i ymyrryd gyda'r gwasanaethau cyhoeddus a gafodd eu datganoli, ac fe fyddai'r defnydd o'r pwerau hynny'n cael ei asesu ar gyfer pob achos unigol. Rydym ni wedi ymrwymo i weithio mewn partneriaeth er mwyn sicrhau darpariaeth effeithiol o wasanaethau cyhoeddus. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779848 130 Cy 2026-10-20T14:36:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4012&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Diolch yn fawr iawn am yr ymateb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779849 131 En 2026-10-20T14:36:52 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4014&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Fe wnaethoch chi ymateb yn garedig iawn i'm cwestiynau i ar y mater hwn yn flaenorol, ond yr hyn yr wyf i'n holi ynglŷn ag ef yn benodol iawn yw pa bwerau y dylai Llywodraeth Cymru fod yn eu cael i ymyrryd mewn byrddau iechyd pan fo her wirioneddol i'r gwasanaethau sy'n cael eu darparu. Yn Lloegr, mae'r Ysgrifennydd Gwladol, ers mis Ionawr 2024, wedi gallu galw am newidiadau i wasanaethau'r GIG a phenderfynu arnyn nhw. Yn yr Alban, mae angen cymeradwyaeth weinidogol pan fydd newidiadau mawr i wasanaeth. Hyd yn oed yng Nghymru, mae Gweinidogion wedi penodi comisiynwyr i gymryd yr awenau gyda Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru, ac fe allan nhw gyfarwyddo neu herio cau ysgolion. Eto, ym Mhowys, fe ofynnir i deuluoedd dderbyn cau gwelyau cymunedol a gofal yn cael ei symud ymhellach o gartref, ac mae'r Llywodraeth yn dweud na all hi fynd ati ac ystyried rhinweddau'r penderfyniad hwn. Gwnsler Cyffredinol, pa gyngor a fyddech chi'n ei roi i Lywodraeth Cymru o ran sut y gall Cymru fod â'r pwerau hynny—pwerau sydd gan Loegr a'r Alban? Diolch yn fawr iawn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779859 132 En 2026-10-20T14:38:04 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4086&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Fe nodir y gyfraith yn eglur iawn, fel roeddwn i'n dweud o'r blaen. Nid wyf i'n feirniadol o'r Aelod am godi hyn unwaith eto. Yn amlwg, mae yna broblem ganfyddedig, chwedl hi, ym Mhowys. Ond mater yw hwnnw i'r byrddau iechyd lleol, mewn gwirionedd. Y nhw sy'n gyfrifol am gynllunio a darparu gwasanaethau i'w poblogaethau lleol, gan gynnwys penderfyniadau ynghylch sut caiff gwasanaethau eu cyflunio. Mae Gweinidogion Cymru yn disgwyl i fyrddau iechyd wneud y penderfyniadau hyn ar sail tystiolaeth, a rhoi sylw priodol i ansawdd, diogelwch a phrofiad cleifion. Mae gan Weinidogion Cymru bwerau i ddarparu goruchwyliaeth, a lle bo hynny'n briodol, i ymyrryd yn ymarferiad swyddogaethau'r bwrdd iechyd. Ond fe fydd priodoledd unrhyw ymyrraeth yn dibynnu ar yr amgylchiadau penodol, gan gynnwys unrhyw bryderon ynglŷn â diogelwch cleifion, llywodraethu, cydymffurfiaeth statudol a'r broses o wneud penderfyniadau. Y rhain yw'r meini prawf. Maen nhw'n bendant iawn, a honno yw'r gyfraith bresennol. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779866 133 En 2026-10-20T14:39:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4154&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Fel llawer iawn o'r trigolion ledled Powys, rwy'n bryderus iawn ynglŷn â chynigion cyfredol y bwrdd iechyd. Ond yn wahanol i Aelodau eraill, rwy'n canolbwyntio mwy ar sicrhau bod trigolion yn ymateb i'r broses ymgynghori yn hytrach nag ar sgorio pwyntiau gwleidyddol. Cyfrifoldeb cyfreithiol y byrddau iechyd yw rhedeg gwasanaethau gofal iechyd o ddydd i ddydd. Felly, a yw'r Cwnsler Cyffredinol yn cytuno â mi ei bod hi'n annichonadwy yn gyfreithiol i Weinidogion ymyrryd yn y gwaith hwn, yn amhriodol ar adeg pan fo'r broses ymgynghori yn mynd rhagddi, ac yn peryglu tanseilio awdurdod y clinigwyr a'r arbenigwyr gofal iechyd sy'n gyfrifol am ddylunio'r gwasanaethau hyn? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779868 134 En 2026-10-20T14:39:55 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4197&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Fel dywedais i nawr, mae pwerau Gweinidogion Cymru o ran goruchwyliaeth ac ymyrryd, pan fo hynny'n briodol, wedi eu nodi yn bendant iawn. Eu bwriad yw ymdrin â materion fel llywodraethu, perfformiad, diogelwch cleifion neu gydymffurfio â dyletswyddau statudol. Nid ydyn nhw'n rhoi'r swyddogaeth i Weinidogion o benderfynu ar rinweddau cynigion i newid gwasanaethau yn lleol fel arfer. Mae'r cyfrifoldeb am ddatblygu cynigion newid i wasanaeth, ymgynghori â'r cymunedau yr effeithir arnynt, ystyried sylwadau a dod i benderfyniad yn aros gyda'r bwrdd iechyd perthnasol. Ymgynghori ar gynigion gwasanaeth a chyrraedd y penderfyniadau hynny yw'r union bethau mae'r bwrdd iechyd yno i'w cyflawni. Ni fyddai gweinidogion fel arfer yn ceisio achub y blaen neu gyfarwyddo canlyniad ymgynghoriad byw neu broses o wneud penderfyniadau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779827 135 En 2026-10-20T14:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4202&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779842 136 En 2026-10-20T14:41:04 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4266&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain Mae'n debyg nad yw hi'n syndod, ond a minnau'n Aelod sy'n cynnwys Powys yn fy etholaeth i, fy mod innau am ofyn cwestiynau o'r un math. Gwnsler Cyffredinol, pan fydd bwrdd iechyd yn cynnig lleihau niferoedd y gwelyau ysbyty mewn cymunedau gwledig, er gwaethaf pryderon difrifol gan gleifion, teuluoedd a chynrychiolwyr lleol, yn sicr fe ddylai Gweinidogion Cymru fod â phwerau i gamu i mewn ac atal hynny. Dyna'r union beth a welwn ni yma ar hyn o bryd gyda Bwrdd Iechyd Addysgu Powys a'i gynigion sy'n effeithio ar ysbytai yn Ystradgynlais a Llandrindod. Fe all y penderfyniadau hyn fod â chanlyniadau dinistriol i gymunedau sydd eisoes yn cael anhawster wrth geisio gofal iechyd. Os nad oes gan Weinidogion ddigon o bwerau i ymyrryd yn hynny, onid ydyw hi'n hen bryd iddyn nhw gael y rhain? Ni all Llywodraeth Cymru ddal i ddweud wrth bobl mai'r byrddau iechyd sy'n gwneud y penderfyniadau hyn yn annibynnol gan ddisgwyl i'r cyhoedd eich dal i gyfrif am y GIG. Yn sicr, mae'n rhaid i atebolrwydd ddod gyda'r pŵer i weithredu. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779845 137 En 2026-10-20T14:42:06 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4328&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Ni allaf ond dweud beth yw'r gyfraith unwaith eto. Mae'r gyfraith yno, mae hi'n bendant: ni all Gweinidogion Cymru ymyrryd oni bai am yr enghreifftiau penodol hynny yr wyf i wedi cyfeirio atyn nhw ddwywaith yn barod y prynhawn yma. Rwy'n deall pryder yr Aelod—wrth gwrs felly. Mae yna bryder bob amser pan fydd yna sôn am gyflunio gwasanaethau o'r newydd. Mae hynny'n wir bob amser. Yr hyn sy'n hanfodol bwysig yw bod yr ymgynghoriad yn cael llonydd i gymryd ei gwrs. Fe ddylai pobl ymateb i'r ymgynghoriad yn eu miloedd os oes barn gref ganddyn nhw amdano. Mae gan bobl o bob cefndir hawl i ymgynghori ac fe ddylen nhw wneud eu barn yn hysbys. Ar ddiwedd y broses ymgynghori, fe fydd rhai penderfyniadau yn cael eu gwneud. Ar yr adeg honno, fe fydd yna ystyriaeth a oedd yr ymgynghoriad yn llawn ac yn deg, fel y disgwyl, ac yn unol â'r canllawiau arferol. Mwy na hynny, ni allaf i ddweud mewn gwirionedd. O ran yr angen i newid y gyfraith, gyda thristwch, ni allaf ateb hynny—dyfalu am bethau sydd y tu hwnt i gylch fy swydd i fyddai hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779850 138 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779851 139 Cy 2026-10-20T14:43:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4404&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Cwnsler Cyffredinol. Llefarydd Reform UK, Adrian Mason. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779857 140 En 2026-10-20T14:43:32 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4414&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Diolch, Lywydd. Prynhawn da, Gwnsler Cyffredinol. Nid awgrym gweinyddol yn unig yw'r amserlen o bythefnos sy'n ofynnol dan Reol Sefydlog 29.2. Mae honno ar waith i sicrhau bod pwyllgorau yn gallu craffu'n briodol ar ddarpariaethau perthnasol deddfwriaeth y DU. Mae methiant parhaus Llywodraeth Cymru i gadw at yr amserlen hon yn atal craffu priodol. Gwnsler Cyffredinol, yng ngoleuni hyn, a wnewch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd am y camau eglur y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu eu cymryd i sicrhau bod pwyllgorau yn gallu craffu yn effeithiol ar ddeddfwriaeth a wnaeth eich Llywodraeth chi ar gyfer llywodraethu teg ac atebol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779864 141 En 2026-10-20T14:44:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4457&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Rwyf innau'n bryderus fel yr Aelod. Rwyf i wedi bod gerbron pwyllgor craffu pan glywais i fynegiant pendant iawn o'r pryder hwn. Ni chafodd y pwynt hwn ei wneud yn ysgafn; mae'n bwynt da, ac rwy'n clywed yr hyn y mae ef yn ei ddweud. Mae hi'n debyg bod problemau diweddar o achos Araith y Brenin. Fe gynigiwyd bwndel o 16 neu 17 o wahanol Filiau, llawer ohonyn nhw'n effeithio ar Gymru. Mae yna ôl-groniad bychan wedi bod. Nid yw'r ateb yr wyf i'n ei roi i chi'n ddigonol. Mae'n rhaid i ni wella, oherwydd os byddwn ni'n rhwystro'r gwaith y mae'r pwyllgorau hyn yn ei wneud, yna fe fydd y broses yn y lle hwn yn dod i ben yn gyfan gwbl. Nawr, rwy'n clywed yr hyn y mae ef yn ei ddweud yn iawn. Rydym ni'n cymryd camau gweithredol i wella'r sefyllfa. Nid yw pethau wedi bod yn rhy dda dros y misoedd diwethaf—rwy'n derbyn hynny'n llawn. Nid wyf i'n gwneud unrhyw esgusodion, ond rhan o'r rheswm oedd bod yr etholiad wedi dod mor fuan, ar yr un pryd ag Araith y Brenin, a dyna sydd wedi achosi'r broblem i raddau helaeth. Ond mae pethau yn gwella nawr, fe fyddan nhw'n gwella, ac rydym ni'n cadw llygad ar y mater hwn, oherwydd fel arall, fel dywedais i, fe fyddai'n niweidiol i'r prosesau yn y Senedd hon. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779830 142 En 2026-10-20T14:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4502&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779837 143 En 2026-10-20T14:45:39 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4541&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Diolch i chi, Gwnsler Cyffredinol. Rwy'n gwybod na fyddech chi'n sefyll fan acw yn gwneud esgusodion—rwy'n ymwybodol iawn o hynny. Ond o ystyried ymrwymiad ffyrnig Plaid Cymru i hyrwyddo a gwarchod y Gymraeg, sydd wedi derbyn cefnogaeth ar draws y Siambr, wrth gwrs, mae hi'n parhau i fod yn aneglur pam y mae'r fersiynau Cymraeg o destunau statudol yn denu sylwadau adrodd dro ar ôl tro ynglŷn ag anghysonderau rhwng y testunau Cymraeg a Saesneg. Felly, wrth symud ymlaen, Gwnsler Cyffredinol, beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i sicrhau bod cyfieithiadau testunau statudol i'r Gymraeg yn gywir, yn eglur ac yn cyfrannu at hygyrchedd cyfraith Cymru mewn ffordd gadarnhaol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779844 144 En 2026-10-20T14:46:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4577&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Unwaith eto, mae'n ddrwg gennyf i ddweud bod yr Aelod yn iawn. Fe fu yna broblemau yn hynny o beth hefyd. Rydym ni'n cynyddu ein hymdrechion nawr i sicrhau bod yna wasanaeth gwell yn cael ei ddarparu, yn amlwg. Fe fu sawl problem. Roedd rhai ohonyn nhw'n wahaniaethau bychain iawn, gyda llaw. Mewn geiriau eraill, efallai fod y cyfieithiad yn gywir, er nad yw cyfieithiad fyth cystal â'r iaith wreiddiol—ac nid cyflwyno esgus mo hynny. Do, fe fu yna fethiannau dros y flwyddyn ddiwethaf ac rydym ni'n eu hunioni nhw. Rydym ni'n mynd trwy'r materion amrywiol y mae angen eu cywiro, ac wrth edrych i'r dyfodol, rydym ni'n dymuno rhoi sicrwydd i'r Senedd ein bod ni'n ystyried hyn yn ofalus ac na fyddwn ni'n caniatáu ailadrodd yr hyn sydd wedi digwydd dros y 12 mis diwethaf. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779847 145 En 2026-10-20T14:47:08 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4630&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Rwy'n diolch i chi unwaith eto am eich gonestrwydd, Gwnsler Cyffredinol. Yng ngoleuni natur cyfathrebu rhynglywodraethol, sy'n anniffiniadwy yn aml, rhwng Llywodraethau Cymru a'r DU, a wnewch chi ymrwymo i sicrhau, lle bo'n briodol, fod y Pwyllgor Deddfwriaeth yn cael cofnod clir o drafodaethau a chytundebau a gytunwyd ar ddeddfwriaeth ddrafft? Er fy mod i'n cydnabod, Gwnsler Cyffredinol, y gall Llywodraeth Cymru ystyried bod y trafodaethau hyn yn destun cyfrinachedd, mae'n rhaid bod yna rhai eithriadau ar gyfer hwyluso craffu priodol. Felly, yn y bôn, i sicrhau bod modd craffu ar ddeddfwriaeth ddrafft, wrth gwrs, mae hi'n hanfodol bod y Pwyllgor Deddfwriaeth a'r Senedd yn fwy eang yn deall cyd-destun y trafodaethau hyn. Felly, Gwnsler Cyffredinol, mae tryloywder yn hollbwysig os ydym ni'n bwriadu creu corff eglur, cydlynol o gyfraith Cymru ar gyfer gweddill y seithfed Senedd. A fyddech chi'n cytuno? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779856 146 En 2026-10-20T14:48:03 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4685&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Yn amlwg, fel mae'r Aelod yn dweud yn berffaith iawn, mae yna elfen o gyfrinachedd ynglŷn â hyn, ond fe fyddwn i'n awgrymu fy mod i'n cael mynd â'r hyn y mae ef newydd ei ddweud at y cydweithiwr priodol a siarad â manylder â hwnnw, ac rwy'n gobeithio, rywbryd eto, y gallaf i ddod yn ôl gydag ateb llawn. Nid wyf i'n dymuno diystyru hyn mewn unrhyw ffordd; mae'n bwynt pwysig ac felly mae'n haeddu sylw pwysig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779860 147 En 2026-10-20T14:48:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4707&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12181 12181 Adrian Mason AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Diolch i chi. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779861 148 Cy 2026-10-20T14:48:26 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4708&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Llefarydd Llafur Cymru, Mike Hedges. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779863 149 En 2026-10-20T14:48:28 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4710&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Diolch. Gwnsler Cyffredinol, y mis diwethaf, o ran prentisiaethau lefel 7, fe wnaethoch chi ddweud, 'Yr hyn y gallaf i ei ddweud wrtho, a allai ei galonogi ychydig, yw bod prentisiaethau lefel 7 wrth y bar a chyfreithwyr hefyd yn uchel iawn yn ystyriaethau'r Llywodraeth hon. Rydym ni'n gwthio ymlaen ar hynny ac, yn wir, fe fyddaf i'n rhoi araith ar hynny ymhen rhyw bythefnos, yn ystod cynhadledd Cymru'r Gyfraith.' Pa gynnydd sydd wedi bod? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779867 150 En 2026-10-20T14:48:53 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4735&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Wel, rhywfaint o gynnydd; fe roddais i'r araith. Ond mae hwn yn fater pwysig, rydym ni'n edrych arno ond, wrth gwrs, yr hyn sy'n waelodol, yn y diwedd, yw cyllid. Nid oes diffyg ewyllys i wneud yr hyn sy'n angenrheidiol. Mae yna lawer o bobl ifanc yn bwriadu cymhwyso wrth y bar ac yn gyfreithwyr erbyn hyn, sydd wedi bod trwy'r brifysgol, wedi gwneud yn ardderchog ac nad ydyn nhw'n gallu cael cytundebau hyfforddi neu i fod yn ddisgyblion. Mae hon yn sefyllfa warthus, mewn gwirionedd. Nid yw'n unigryw i Gymru; mae hyn y digwydd ledled Cymru a Lloegr. Ond mae'n fater y mae'n rhaid i ni fynd i'r afael ag ef, ac mae'n rhywbeth y gwnes i gymryd rhan mewn trafodaethau amrywiol amdano yn ystod y gynhadledd honno'r wythnos diwethaf ac rwy'n gobeithio y gallwn ni fwrw ymlaen ar fwy o gyflymder gyda'r cyllid angenrheidiol yn ei le. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779869 151 En 2026-10-20T14:49:43 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4785&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Diolch i chi am yr ateb yna. Rwy'n siŵr y byddwn ni'n dychwelyd at hynny fis nesaf. Yr hyn y byddaf i'n ei ddweud hefyd, wrth gwrs, ynglŷn â hynny, yw bod gennych chi oddeutu £200 miliwn heb ei wario, sy'n aros yno ar gael, felly fe allech chi fod yn ystyried defnyddio rhywfaint o hwnnw. Ond fe hoffwn i symud ymlaen at system y tribiwnlysoedd. Fe wn i chi ddweud bod hynny hefyd yn un o'ch blaenoriaethau pwysicaf chi, Gwnsler Cyffredinol. Bwriad y strwythur newydd arfaethedig ar gyfer tribiwnlysoedd Cymru yw nid yn unig i ddwyn y tribiwnlysoedd datganoledig presennol i system sy'n fwy cydlynol, ond hefyd ar gyfer gallu ymgymryd ag awdurdodaeth ychwanegol yn y dyfodol. Cyn i unrhyw awdurdodaeth ychwanegol gael ei throsglwyddo i system tribiwnlysoedd Cymru, pa fesurau diogelu a ydych chi'n credu y bydd angen eu rhoi ar waith? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779840 152 En 2026-10-20T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4802&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779910 153 En 2026-10-20T14:54:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5042&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779846 154 En 2026-10-20T14:50:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4829&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Edrych ymhell ymlaen yw hynna, mewn gwirionedd, ond fe gafodd ei adael yn agored ar gyfer datblygiad posibl yn y dyfodol. Fy mriff i yw edrych ar y chwe haen bresennol o dribiwnlysoedd Cymru a'r haen apêl sydd uwch eu pennau nhw. Dyna'r hyn yr wyf i'n canolbwyntio arno nawr. Yn amlwg, mae'r Aelod yn gywir—yn y dyfodol, ar ryw adeg, efallai y bydd eraill a allai gael eu datganoli, ac fe fyddai'n rhaid i ni ystyried y mesurau diogelu wrth i'r rhain gael eu trafod. Ond nid yw hynny'n agos o gwbl ar hyn o bryd, ac ni chafodd ei guddio o'r golwg chwaith. Yn syml iawn, nid yw hyn ar yr agenda ar hyn o bryd, ac rwy'n dweud hynny gyda phob parch wrth y gŵr bonheddig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779852 155 En 2026-10-20T14:51:10 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4872&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Diolch i chi. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779854 156 Cy 2026-10-20T14:51:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4874&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Natasha Asghar. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779858 157 En 2026-10-20T14:51:14 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4876&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Diolch yn fawr iawn i chi, Lywydd. Gwnsler Cyffredinol, ym mis Ebrill y llynedd, fe gyhoeddodd y Goruchaf Lys ei ddyfarniad nodedig o ran rhyw, sef bod 'dyn' a 'menyw' yn cyfeirio yn bendant at ryw biolegol yn unig. Nawr, mae'r dyfarniad hwnnw'n glir fel grisial yn fy marn i, ac fe fyddai unrhyw un arall â thamaid o synnwyr cyffredin yn teimlo'r un fath. Ond rwy'n ofni bod rhai gwleidyddion ym Mhlaid Cymru yn dal i ymdrechu i ddeall hyn. Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Ferch yn ddiweddar, fe ddywedodd y Dirprwy Brif Weinidog, ac rwy'n dyfynnu, 'Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Ferch, cawn ein hatgoffa o bwysigrwydd sicrhau bod pobl yng Nghymru yn gallu rheoli eu mislif gydag urddas, hyder a balchder'. Nawr, Gwnsler Cyffredinol, nid wyf i'n honni bod yn arbenigwr mewn bioleg, ond mae hi'n gobl amlwg nad yw 'pobl' yn cael mislif; menywod a merched sy'n eu cael nhw, oherwydd fe fyddai awgrymu fel arall yn hurt. Yn dilyn dyfarniad y Goruchaf Lys, fe ddiweddarodd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ei god ymarfer, ac fe ddaeth hwnnw i rym ym mis Awst eleni. Roedd yn pwysleisio y dylai llecynnau ar gyfer un rhyw olygu hynny'n union—un rhyw. A dim ond yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd y GIG yn Lloegr ei fod yn cyhoeddi canllawiau newydd y dylai cleifion gael eu neilltuo i wardiau un rhyw yn seiliedig ar eu rhyw biolegol, sy'n gam i'w groesawu i'm cyd-Aelodau a minnau. Felly, Gwnsler Cyffredinol, sut ydych chi am sicrhau bod Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus eraill ledled Cymru yn dilyn ac yn gweithredu'r gyfraith o ran amddiffyn hawliau menywod a merched ledled Cymru? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779883 158 En 2026-10-20T14:52:26 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4948&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Unwaith eto, mae hwnnw'n fater pwysig ac yn gyfredol iawn. Fe fyddwn ni'n ufuddhau i'r gyfraith, ac mae'r gyfraith yn eithaf amlwg o'r achos y cyfeiriodd hi ato nawr. A mater yw hwnnw o lunio ein polisïau yn unol â'r gyfraith honno. Mae hi'n ddyletswydd arnaf i sicrhau bod hynny'n digwydd. Fe fydd y Llywodraeth, rwy'n siŵr, yn dal at hynny. Mae hi'n debyg mai'r cwestiwn yw: pryd y bydd hyn yn digwydd? Wel, cyntaf i gyd, gorau i gyd, yn fy marn i, ac os bydd gennyf i unrhyw beth i'w wneud â'r peth, yn sicr, fe fyddaf i'n siarad â chyd-Aelodau am lunio polisïau priodol, pendant, ac ati, cyn gynted â phosibl. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779886 159 En 2026-10-20T14:53:05 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=4987&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Diolch yn fawr iawn i chi am eich ymateb, Gwnsler Cyffredinol. Rwy'n gwerthfawrogi hynny, wir. Fe hoffwn i droi at gynlluniau peryglus Plaid Cymru ar gyfer annibyniaeth. Nawr, fe geisiodd Plaid fychanu eu huchelgais i rwygo Cymru o'r Deyrnas Unedig yn ystod cyfnod yr etholiad ym mis Mai. Ond, cyn gynted ag yr oedd y blaid yn y swydd, fe lithrodd y mwgwd, ac mae hyn yn weladwy i bawb ledled Cymru. Prin yr oedden nhw wedi symud i mewn ac yn barod roedd y Prif Weinidog yn ffonio ei ffrindiau cenedlaetholgar yn yr Alban ac Iwerddon hefyd. Yn gyflym iawn, mae arweinwyr Sinn Féin, plaid sydd â chysylltiad cryf â therfysgwyr yn yr IRA, a Phlaid Genedlaethol yr Alban yn yr Alban yn gwneud eu ffordd i Gaerdydd ar gyfer uwchgynhadledd ymwahanwyr, gan lunio cynlluniau i rwygo'r Deyrnas Unedig yn ddarnau. Nawr, i fod yn onest, rwy'n gwybod—ac fe fydd llawer o bobl eraill yn cytuno—y bydd annibyniaeth yn drychinebus i Gymru. Nid oes unrhyw amheuaeth am y peth. Yn ariannol, fe fyddai'n ysbeilio Cymru, gyda diffyg blynyddol o tua £21 biliwn. Fe fydd yn peryglu ein diogelwch cenedlaethol yn ddifrifol, ac fe fydd yn gadael teuluoedd Cymru yn dlotach yn ariannol, gan gostio mwy na £7,000 ychwanegol mewn trethi bob blwyddyn. Yn onest, rwy'n credu ein bod ni'n gryfach ac yn llawer gwell yn y Deyrnas Unedig. Felly, Gwnsler Cyffredinol, pa gyngor cyfreithiol a wnaethoch chi ei roi i Weinidogion am eu cynlluniau nhw ar gyfer annibyniaeth? Ac er mwyn osgoi amheuaeth, a wnewch chi gadarnhau nad oes gan y Llywodraeth hon y cymhwysedd cyfreithiol i ddeddfu dros annibyniaeth yn unochrog neu alw am refferendwm rhwymol? Ac a ydych chi'n cytuno â mi, o ystyried nad oes gan Blaid Cymru unrhyw allu cyfreithiol o ran annibyniaeth, y byddai hi'n llawer gwell iddi ymdrechu i fynd i'r afael â materion y mae hi'n gyfrifol amdanyn nhw, fel rhestrau aros y GIG, canlyniadau addysgol a rhoi hwb i'r economi? Dyna'r cwestiwn i chi. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779906 160 En 2026-10-20T14:54:30 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5072&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Wel, mae'r Aelod wedi cael dweud ei dweud. Ychydig iawn o hynna sy'n berthnasol i'm swydd ac, felly, rwy'n dweud gyda pharch nad wyf i am gymryd rhan yn y wleidyddiaeth. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779908 161 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Gangiau Grŵmio 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779909 162 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen 4. Pa gyngor cyfreithiol y mae’r Cwnsler Cyffredinol wedi’i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch ei chyfrifoldebau cyfreithiol mewn perthynas â’r ymchwiliad annibynnol i gangiau grŵmio? OQ64725 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779855 163 En 2026-10-20T14:55:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5103&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Fel y gŵyr yr Aelod, ymchwiliad statudol a sefydlwyd o dan Ddeddf Ymchwiliadau 2005 yw'r ymchwiliad annibynnol i gangiau grŵmio. Mae gan Lywodraeth Cymru dîm cyfreithiol pwrpasol sy'n gweithio yn adeiladol gyda'r ymchwiliad, sy'n darparu gwybodaeth, tystiolaeth a thystiolaeth gan dystion fel bod angen, ac ymgysylltu yn llawn â'i brosesau o ran cyfrifoldebau datganoledig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779865 164 En 2026-10-20T14:55:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5127&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Diolch i chi. Mae'r ymchwiliad wedi cadarnhau y bydd yn archwilio materion sy'n cynnwys gwasanaethau sy'n ddatganoledig yng Nghymru. Fe wnaethoch chi ddechrau egluro'r rhwymedigaethau cyfreithiol a roddwyd ar Lywodraeth Cymru i gydweithredu â'r ymchwiliad. A fydd hyn yn cynnwys darparu dogfennau a thystiolaeth berthnasol, ac a fydd yna unrhyw newidiadau deddfwriaethol angenrheidiol yn dilyn ei ganfyddiadau? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779870 165 En 2026-10-20T14:55:47 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5149&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Fe fydd yn rhaid i ni ddisgwyl i gael gweld beth fydd y canfyddiadau, ond, yn y cyfamser, yr hyn y gallaf i ei sicrhau i'r Aelod—mae hwn yn bwynt pwysig—yw ein bod ni'n ymgysylltu yn llawn â'r ymchwiliad. Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud cais am statws cyfranogiad creiddiol. Rydym ni'n disgwyl bob dydd am ganlyniad y cais hwnnw ond, hyd yn oed nawr, mae yna gysylltiad agos rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a'r ymchwiliad i grŵmio. Mae yna feysydd ar wahân yn ymwneud â Chymru ac fe fyddan nhw'n cael eu hystyried yn llawn, ac fe edrychir yn ofalus iawn, iawn ar bob un dim. Fe fydd y rhestr, fel dywedais i, o gyfranogwyr creiddiol ar gael cyn bo hir ond, fel dywedais i, mae gennym ni dîm cyfreithiol pwrpasol yn gweithio ar hyn nawr, ac fe fyddan nhw'n parhau ar gyflymder mawr, beth bynnag fo'n digwydd. Fel ar gyfer unrhyw ddeddfwriaeth, fe fydd rhaid i ni aros i gael gweld beth yw'r argymhellion a'u gwerthuso nhw'n ofalus iawn. Mae hwn yn bwnc enfawr ac mae'n deilwng o werthusiad priodol, a dyna'r hyn a roddir i'r argymhellion maes o law. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779875 166 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Datganoli Darlledu 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779876 167 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12186 12186 Beca Brown AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12186 Brown, Beca 5. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch datganoli darlledu i Gymru? OQ64746 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779877 168 Cy 2026-10-20T14:57:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5231&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae’r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i weithio tuag at ddatganoli pwerau darlledu i Gymru, gan gynnwys pwerau i reoleiddio, i oruchwylio ac i sicrhau bod atebolrwydd dros ddarlledu a hefyd dros gyfathrebu yng Nghymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779880 169 Cy 2026-10-20T14:57:26 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5248&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12186 12186 Beca Brown AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12186 Brown, Beca Diolch yn fawr iawn i chi am yr ateb. Mi fuaswn i'n hoffi meddwl y gallem ni i gyd gytuno ei bod hi'n bwysig i gael sector darlledu cryf sy'n adlewyrchu ein gwlad a'n systemau ni. Mae'n hysbys i ni fod y rhan fwyaf o bobl yng Nghymru yn cael eu newyddion o du allan i Gymru, ac mae'n bwysig i ddemocratiaeth yma yng Nghymru fod pobl yn ymwybodol o beth sy'n digwydd yma. Ond mae hefyd yn bwysig i gael llais a safbwynt Cymreig ar faterion allanol. A ydych chi'n cytuno efo fi am yr angen i ddatganoli darlledu a'i fod yn gam pwysig wrth gryfhau bywyd sifig yng Nghymru?    16317 7 2026-10-20T13:30:01 779897 170 Cy 2026-10-20T14:58:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5284&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae'r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon wedi gwneud datganiadau i'r Senedd hon am ei gwaith yn y maes yn casglu gwybodaeth a cheisio argymhellion ar y ffordd ymlaen. Yn wir, mae'r Gweinidog wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ddigidol, Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon yn datgan yn glir ymrwymiad y Llywodraeth hon i fynd ar drywydd datganoli pwerau darlledu, ac yn gofyn am ddeialog bellach ar y pwnc.  Ac mi fuaswn i'n ychwanegu drwy ddweud ei bod hi'n glir bod cenedl wybodus yn angenrheidiol i ddemocratiaeth a hefyd i drafodaeth gyhoeddus ar lefelau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol er mwyn deall yr hyn sydd o gwmpas a'n rhan ni ynddo. Mae'r panel arbenigol ar ddarlledu, y Sefydliad Materion Cymreig a'r Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru i gyd wedi cydnabod yr angen am lais cryfach i Gymru ar faterion darlledu. I Llywodraeth Cymru, mae datganoli darlledu yn rhan hollbwysig o'r siwrnai honno.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779922 171 En 2026-10-20T14:59:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5362&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Rwy'n siŵr eich bod chi newydd wneud datganiad gwleidyddol ynglŷn â'r angen i'r sector darlledu cryf gael ei ddatganoli, ond, iawn, fe wnaf i faddau i chi am hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780018 172 En 2026-10-20T14:59:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5369&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae'n ddrwg gen i, a wnewch chi ddweud hynna eto? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780019 173 En 2026-10-20T14:59:29 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5371&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Iawn, roeddwn i'n credu eich bod chi newydd wneud datganiad gwleidyddol iawn, oherwydd fe ofynnodd hi i chi a oeddech chi'n cytuno y dylid ei ddatganoli, ac roeddech chi'n dweud eich bod chi. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779926 174 Cy 2026-10-20T14:59:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5379&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw [Anghlywadwy.]—ateb y cwestiwn.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779928 175 En 2026-10-20T14:59:40 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5382&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Iawn, digon teg. Mae hi'n amlwg mai mater a gedwir yn ôl i raddau helaeth i Senedd y DU yw hwn ar hyn o bryd, ac felly'r cwestiwn yw: sut ydych chi'n asesu goblygiadau newid o'r fath gyda darlledu i'r setliad cyfansoddiadol presennol yn gyffredinol? Felly, sut bydd hynny'n gweithio wrth gymryd rhywbeth allan o'r setliad cyfansoddiadol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779929 176 En 2026-10-20T14:59:58 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5400&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Wel, pe byddai datganoli darlledu yn digwydd, fe fyddai honno'n fenter sylweddol iawn. Fe fyddai hi'n rhaid cyflwyno'r cyllid gyda hynny. Mae hwnnw'n ymgymeriad enfawr, ond mae'n rhywbeth sydd wedi cael ei drafod ers amser maith gan wahanol gomisiynau ac ati, ac mae'n rhywbeth y mae'r Llywodraeth hon ar ei drywydd. Ni fydd yn digwydd dros nos ond, pe byddai'n digwydd, yr hyn y mae'n rhaid ei sicrhau yw y byddai symudiad o'r fath yn gwbl annibynnol ar reolaeth gan eraill ond hefyd, yn hollbwysig, y byddai'r cyllid angenrheidiol i gyd yn dod y ffordd yma gyda'r symudiad, os gallwch chi ddeall yr iaith eithaf amrwd. Fe fyddai'n rhaid i'r mater gael ei ariannu yn iawn, fel arall ni fyddai hynny'n gweithio. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779862 177 En 2026-10-20T15:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5402&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779891 178 En 2026-10-20T15:02:36 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5558&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779895 179 En 2026-10-20T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5702&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779871 180 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779872 181 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine 6. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch a yw dileu hawl rhieni i dynnu eu plant yn ôl o addysg cydberthynas a rhywioldeb yn gyson â'r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol? OQ64740 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779873 182 En 2026-10-20T15:01:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5475&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Fel y bydd yr Aelod yn gwybod, cafwyd dyfarniad yr Uchel Lys yn 2022 a ddyfarnodd fod darpariaethau Deddf Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) 2021 mewn cysylltiad ag addysg cydberthynas a rhywioldeb yn gyson â'r hawliau a ddiogelir gan Ddeddf Hawliau Dynol 1998. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779874 183 En 2026-10-20T15:01:36 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5498&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Mae addysg cydberthynas a rhywioldeb, fel y dywedwch chi, wedi bod yn elfen orfodol o Gwricwlwm Cymru ers 2022. Yn ei eiriau ei hun, mae'r fframwaith yn cwmpasu cydberthynas, hawliau, cydraddoldeb ac amrywiaeth. Yr hyn nad yw rhieni efallai yn ymwybodol ohono, fodd bynnag, yw bod addysg yn orfodol ac mewn grym yng Nghymru o dair oed, gan gynnwys mewn addysg feithrin a ariennir. Ar ben hynny, yn wahanol i drefniadau addysg rhyw blaenorol, mae addysg cydberthynas a rhywioldeb yn orfodol tan 16, ac nid oes gan rieni yr hawl gyffredinol i dynnu'n ôl. Nawr, beth bynnag yw ein barn ar Siarter Hawliau Dynol Ewrop, rydym fel deddfwyr yn y Senedd yn gwbl rwym gan y confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol. Mae erthygl 2 o brotocol Rhif 1 yn nodi'n glir:  'bydd y Wladwriaeth yn parchu hawl rhieni i sicrhau bod addysg a dysgeidiaeth o'r fath yn cydymffurfio â'u hargyhoeddiadau crefyddol ac athronyddol eu hunain. Felly, yn syml, a oes gan rieni yng Nghymru yr hawl i dynnu eu plant yn ôl o addysg cydberthynas a rhywioldeb pan nad yw'n cydymffurfio â'u hargyhoeddiadau crefyddol ac athronyddol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779881 184 En 2026-10-20T15:02:35 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5557&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Dydw i ddim yn credu bod achos wedi'i benderfynu ar hynny fel y cyfryw, ond mae yna un ar y cwestiwn o dynnu'n ôl o addysg rhywioldeb. Mae'r addysg honno i fod yn briodol ar gyfer oedran ac aeddfedrwydd y plentyn, ac, wrth gwrs, mae'n agored i'r rhieni hefyd addysgu eu plant am faterion o'r fath. Ond o ran her, pwrpas addysg cydberthynas a rhywioldeb gorfodol yw cadw plant yn ddiogel, hyrwyddo parch at eraill, eu helpu i sefydlu perthnasoedd iach a'u hamddiffyn rhag cynnwys a phobl niweidiol ar-lein. Mae Deddf 2021 yn ei gwneud yn ofynnol yn benodol mai dim ond addysg cydberthynas a rhywioldeb sy'n briodol i oedran y plant a'u haeddfedrwydd y gellir ei darparu i'r plant. O ran her ar faterion hawliau dynol, yn achos Isherwood, dywedodd Mrs Ustus Steyn 'mae cynnwys y Cod a'r Canllawiau yn gyson â'r gofyniad i sicrhau bod addysg cydberthynas a rhywioldeb yn cael ei chyflwyno mewn modd gwrthrychol, beirniadol a lluosog, ac nad yw'n torri'r gwaharddiad ar egwyddori. Nid oes unrhyw beth yn y Cod nac yn y Canllawiau sy'n awdurdodi neu'n cymeradwyo'n gadarnhaol addysgu sy'n argymell neu'n hyrwyddo unrhyw hunaniaeth benodol neu ffordd o fyw rhywiol dros un arall, neu sy'n annog plant i hunanddiffinio mewn ffordd benodol.' 'Yn fy marn i,' dywedodd hi mae'r Cod a'r Arweiniad ill dau yn adlewyrchu ysbryd cyffredinol y Confensiwn fel offeryn a ddyluniwyd i gynnal a hyrwyddo delfrydau a gwerthoedd democratiaeth ryddfrydol fodern, gan gynnwys gwerthoedd goddefgarwch, parch a chydraddoldeb." Ac mae hynny'n adlewyrchu'r gyfraith bresennol fel yr ydym yn sefyll. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779892 185 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Polisïau Llywodraeth Cymru 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779893 186 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca 7. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch cydnawsedd llunio polisïau Llywodraeth Cymru â Deddf Cydraddoldeb 2010? OQ64736 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779894 187 En 2026-10-20T15:04:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5686&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae'n ofynnol i Lywodraeth Cymru gydymffurfio â deddfwriaeth cydraddoldeb o fewn ei meysydd polisi. Mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn gweithredu fel rheoleiddiwr ar gyfer sicrhau cydymffurfiaeth â deddfwriaeth cydraddoldeb ar draws a thu hwnt i'r sector cyhoeddus yng Nghymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779885 188 En 2026-10-20T15:05:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5704&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779918 189 En 2026-10-20T15:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5702&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779879 190 En 2026-10-20T15:05:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5703&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca Diolch, Gwnsler Cyffredinol. Cyflwynodd y Llywodraeth Lafur ddiwethaf grant o £5,000 ar gyfer hyfforddiant athrawon, ond dim ond i athrawon dan hyfforddiant o leiafrifoedd ethnig yr oedd ar gael, nid ar sail teilyngdod, ond ar sail lliw eu croen yn unig. Mae Llywodraeth bresennol Plaid Cymru wedi cynnal y cynllun hwn. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol gytuno i gyhoeddi unrhyw gyngor cyfreithiol a roddwyd i Lywodraeth Cymru ar y polisi hwn, ac a wnaiff ymrwymo i sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi unrhyw gyngor, fel y gall pobl Cymru weld sut cafodd eu harian ei wario ar y darn hwn o wahaniaethu gwrth-wyn? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779882 191 En 2026-10-20T15:05:39 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5741&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Wel, fel y gŵyr yr Aelod, ni allaf gytuno i gyhoeddi unrhyw gyngor cyfreithiol, mae hynny'n sicr, ond ar y pwynt cyffredinol y mae hi'n ei wneud—unwaith eto, pwynt pwysig—pwrpas cyfraith cydraddoldeb yw amddiffyn grwpiau lleiafrifol a'r rhai sydd mewn perygl o ddioddef gwahaniaethu a hefyd aflonyddu. Mae'r nod hwn yn adlewyrchu gwerthoedd Llywodraeth Cymru yn llawn. Ar 21 Tachwedd 2025, ymrwymodd Llywodraeth Cymru i gytundeb cyfreithiol ffurfiol gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, EHRC, o dan adran 23 o Ddeddf Cydraddoldeb 2006. Mae'r cytundeb hwn yn cyflwyno cyfle unigryw i Lywodraeth Cymru gryfhau'r dull o asesu effeithiau cydraddoldeb, gan sicrhau ei fod wedi'i ymgorffori'n gyson ar draws y sefydliad. Bydd hyn yn adeiladu ymhellach ar ein dull o ddarparu polisi a gwasanaethau i bobl Cymru ac yn ei gryfhau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779887 192 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Canolfannau Data ar Raddfa Fawr 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779888 193 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12169 12169 John Clark AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169 Clark, John 8. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch pwerau Gweinidogion Cymru i alw ceisiadau cynllunio i mewn ar gyfer datblygiadau canolfannau data ar raddfa fawr, gan gynnwys y meini prawf statudol o dan y ddeddfwriaeth gynllunio berthnasol a'r dyletswyddau cyfreithiol sy'n gymwys pan geir cais o'r fath? OQ64745 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779889 194 En 2026-10-20T15:07:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5823&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae'r gyfraith ar y mater hwn yn eithaf clir. Mae pwerau galw i mewn wedi'u nodi yn adran 77 o Ddeddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990. Mae enghreifftiau o gynigion y gellir eu galw i mewn wedi'u nodi yn 'Polisi Cynllunio Cymru'. Gall Gweinidogion Cymru alw cais i mewn lle maent yn ystyried ei fod yn briodol. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779890 195 En 2026-10-20T15:07:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5844&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12169 12169 John Clark AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169 Clark, John O ystyried bod nifer o geisiadau galw i mewn ar gyfer cynlluniau canolfannau data, gan gynnwys yr un ar hen safle Ferodo ger Caernarfon, yn cael eu hystyried ar hyn o bryd, beth mae'r cyngor cyfreithiol yn ei ddweud am y meini prawf statudol o dan adran 77 o'r Ddeddf Cynllunio Gwlad a Thref a'r trothwy o 'fwy na phwysigrwydd lleol', pan fo materion fel capasiti grid, galw am ynni neu absenoldeb polisi canolfan ddata genedlaethol benodol yn cael eu codi? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779896 196 En 2026-10-20T15:07:52 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5874&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Wel, rwy'n credu y byddai'n well i mi fod yn ofalus yma oherwydd mae cais wedi cael ei dderbyn ar gyfer galw i mewn ar y mater penodol hwn. Yn gyffredinol, mae gan y system gynllunio fframwaith polisi lleol cenedlaethol i bennu ceisiadau ar gyfer prosiectau ynni a seilwaith eraill. Nid oes unrhyw weithdrefn ddeddfwriaethol benodol ar gyfer ystyried ceisiadau galw i mewn. Rhoddir pwerau i Weinidogion Cymru o dan adran 77, fel y gŵyr yr Aelod, i alw i mewn lle maen nhw'n ei weld yn briodol. Ac mae yna enghreifftiau o'r math o feini prawf a fyddai'n cefnogi galw i mewn. O dan baragraff 1.35, 'Polisi Cynllunio Cymru', dyma rai enghreifftiau: 'yn achos cynigion: 'sy’n gwrthdaro â pholisïau cynllunio cenedlaethol; 'a allai gael effeithiau eang y tu hwnt i’w hardal leol; 'a allai achosi dadlau mawr y tu hwnt i’r ardal leol; 'sy’n debygol o effeithio’n sylweddol ar safleoedd o ddiddordeb gwyddonol, cadwraeth natur neu ddiddordeb hanesyddol neu ardaloedd sy’n bwysig oherwydd eu tirwedd; 'sy’n codi materion sy’n gysylltiedig â diogelwch cenedlaethol; neu 'sy’n codi materion cynllunio newydd.' Dyna'r meini prawf. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779903 197 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Sbectolau Clyfar 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779904 198 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah 9. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch defnyddio sbectolau clyfar a alluogir gan ddeallusrwydd artiffisial mewn adeiladau cyhoeddus megis llyfrgelloedd a phyllau nofio, yn sgil y gwaharddiadau sydd mewn grym mewn llysoedd a thribiwnlysoedd? OQ64749 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779905 199 En 2026-10-20T15:09:30 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5972&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Gall technolegau newydd, gan gynnwys sbectolau clyfar gynnig manteision a chyflwyno heriau. Mae gweithredwyr unigol adeiladau cyhoeddus yn gyfrifol am ddatblygu polisïau sy'n ystyried preifatrwydd ac ystyriaethau diogelu sy'n briodol i'r defnydd o bob adeilad ac anghenion rhanddeiliaid, cwsmeriaid a'r staff. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779907 200 En 2026-10-20T15:09:54 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=5996&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah Mae llysoedd a thribiwnlysoedd wedi cyfyngu'r dyfeisiau hyn, ac, mewn gwirionedd, rydw i newydd glywed bod Swyddfa'r Cabinet wedi eu gwahardd yr wythnos diwethaf. Rwy'n credu ein bod wedi dysgu bod newyddion o'r Siambr hon yn teithio yn eithaf cyflym. Mewn gwirionedd, mae sbectol yr Aelod gyferbyn wedi cael ei thrafod mewn adeiladau 200 milltir i ffwrdd. Mae'r holl sefydliadau hyn wedi dod i'r casgliad bod gan bobl yn y mannau hynny hawl i wybod a ydyn nhw'n cael eu recordio. Mae'r un cwestiwn yn berthnasol i lyfrgell, canolfan hamdden, meddygfa neu hyd yn oed ysgol, ac mae'r rhain yn llefydd lle nad oes gan bobl unrhyw reswm i ddisgwyl eu bod yn cael eu ffilmio. Byddwn yn ddiolchgar i wybod a yw Llywodraeth Cymru o'r farn bod y gyfraith diogelu data bresennol yn ddigonol ar gyfer hyn, neu a yw'n bwriadu rhoi canllawiau pellach i gyrff cyhoeddus yng Nghymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779878 201 En 2026-10-20T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6002&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779884 202 En 2026-10-20T15:10:42 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6044&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae angen dull wedi'i deilwra, o ystyried y defnydd a'r gweithgareddau eang a geir mewn adeiladau cyhoeddus. Efallai na fydd yr hyn sy'n addas mewn un lleoliad yn addas mewn lleoliad arall, ac mae gweithredwyr yn y sefyllfa orau i wneud polisïau synhwyrol yn seiliedig ar eu cyfrifoldebau eu hunain fel rheolwyr data ac yn ôl eu parodrwydd i dderbyn risg unigol. Mae pyllau nofio yn debygol o fod yn enghraifft lle gall gofal penodol a mwy o gyfyngiadau fod yn briodol. Bydd y dull a gymerir mewn llysoedd a thribiwnlysoedd yn cael ei lywio gan y gwaharddiad hirsefydlog ar recordiadau oni bai bod caniatâd arbennig wedi'i roi. Felly, mae awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill yn gyfrifol am eu cydymffurfiaeth eu hunain â gofynion diogelu data a hefyd am reoli eu risgiau diogelwch eu hunain. Yn dilyn ein hadolygiad ein hunain o bolisi Llywodraeth Cymru, byddwn yn ystyried a oes unrhyw ganllawiau y gallwn eu rhoi i gyrff cyhoeddus. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779898 203 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Gangiau Grŵmio 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779899 204 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca 10. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch ei rôl yn yr ymchwiliad cenedlaethol i gangiau grŵmio? OQ64737 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779900 205 En 2026-10-20T15:11:53 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6115&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Mae'r ymchwiliad annibynnol i gangiau grŵmio yn ymchwiliad statudol, a sefydlwyd o dan Ddeddf Ymchwiliadau 2005. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio'n adeiladol gyda'r ymchwiliad ac yn barod i ddarparu gwybodaeth, tystiolaeth a thystiolaeth tystion yn ôl yr angen, gan ymgysylltu'n llawn â phrosesau'r ymchwiliad ar faterion o fewn cyfrifoldebau datganoledig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779902 206 En 2026-10-20T15:12:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6139&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca Diolch, Gwnsler Cyffredinol. Cafodd menywod ifanc a phlant gwyn yn y wlad hon eu grŵmio, eu treisio a'u masnachu, yn aml gan grwpiau o ddynion Pacistanaidd yn bennaf dros ddegawdau. Yr anghyfiawnder gwaethaf y mae'r wlad hon wedi'i weld, yn fy marn i. Mae angen ei hymchwiliad ei hun ar Gymru. Mae amheuon cryf ei fod wedi digwydd yn Abertawe, yn fy etholaeth i, ynghyd â llawer o lefydd eraill yng Nghymru. Mae adran 29 o'r Ddeddf Ymchwiliadau yn caniatáu i Weinidogion Cymru gynnal ymchwiliad i unrhyw beth y mae ganddynt swyddogaethau drosto. Felly, mae fy nghwestiwn yn syml, Gwnsler Cyffredinol: a oes gan Lywodraeth Cymru y pŵer cyfreithiol i gynnal ei hymchwiliad ei hun i sut y gwnaeth y gwasanaethau datganoledig yng Nghymru siomi'r plant a'r menywod ifanc hyn—'oes' neu 'nac oes'? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779912 207 En 2026-10-20T15:13:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6184&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Oes, ond byddwn yn awgrymu ei bod yn ddoeth nawr aros am benderfyniadau ac argymhellion yr ymchwiliad presennol. Beth allai ddod o hynny, wn i ddim. Efallai y bydd ymchwiliad ar wahân yn cael ei ystyried. Wn i ddim. Dwi ddim yn gwybod. Nid oes unrhyw un ohonom yn gwybod beth sy'n mynd i ddod allan o'r ymchwiliad hwn. Yr hyn rwy'n ei wybod yw bod gennym dîm arbenigol sy'n gweithio'n agos iawn, iawn gyda'r tîm ymchwilio, ac mae materion Cymreig yn cael eu codi'n briodol, fel y dylent fod. Rydym wedi gwneud cais am statws cyfranogiad craidd, ac mae disgwyl canlyniad y cais hwnnw yn fuan iawn. Gallaf sicrhau'r Aelod—ac mae'n bwynt pwysig eto—gallaf sicrhau'r Aelod ein bod yn gwneud pob ymdrech bosibl i sicrhau bod y problemau a ddigwyddodd yng Nghymru yn cael eu gwerthuso'n briodol, eu hymchwilio'n briodol a'u bod yn rhan o'r ymchwiliad. Ar gyfer y dyfodol, pwy a ŵyr? Gadewch i ni weld beth fydd yr argymhellion. Ond gallaf ei sicrhau nad ydym yn cymryd y mater yn ysgafn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779913 208 Cy 2026-10-20T15:14:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6255&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn olaf, cwestiwn 11. John Clark. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779914 209 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol B Sefydlu Awdurdodaeth Gyfreithiol Benodol neu ar Wahân 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779915 210 Cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol O 12169 12169 John Clark AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169 Clark, John 11. Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi i Lywodraeth Cymru ynghylch goblygiadau cyfreithiol sefydlu awdurdodaeth gyfreithiol benodol neu ar wahân i Gymru? OQ64744 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779916 211 En 2026-10-20T15:14:30 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6272&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Y peth cyntaf y dylwn ei ddweud yw bod awdurdodaethau cyfreithiol gwahanol neu ar wahân yn ddau beth ar wahân. Mae gennym eisoes awdurdodaeth wahanol yng Nghymru i'r graddau y defnyddir cyfreithiau Cymru mewn llysoedd Cymru, barnwyr Cymraeg ac ati. Mae llawer o gyfraith Cymru wedi'i chreu yn yr adeilad hwn. Felly, i'r perwyl hwnnw, mae gennym awdurdodaeth wahanol eisoes. Gan droi at yr awdurdodaeth gyfreithiol ar wahân, mae'n fater hollol wahanol. Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi sefydlu awdurdodaeth gyfreithiol Cymru yn ffurfiol i ddarparu mwy o eglurder cyfreithiol i ymarferwyr a dinasyddion wrth i gyfraith Cymru barhau i ddatblygu. Ni fyddai hyn, yn ymarferol, yn gofyn am system farnwrol neu lys ar wahân, na chreu proffesiwn cyfreithiol, cymwysterau na gofynion rheoleiddio ar wahân. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779853 212 En 2026-10-20T15:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6302&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779949 213 En 2026-10-20T15:15:33 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6335&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12169 12169 John Clark AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169 Clark, John Pa gyngor cyfreithiol y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i roi ar oblygiadau ymarferol symud o'r corff gwahanol presennol o gyfraith Cymru i awdurdodaeth gwbl ar wahân, yn benodol ar gyfer proffesiwn cyfreithiol unigol Cymru a Lloegr, arferion trawsffiniol, mynediad at gyfiawnder, a sicrwydd cyfreithiol i fusnesau sy'n gweithredu ar ddwy ochr y ffin? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779953 214 En 2026-10-20T15:15:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6358&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 12193 12193 Elfyn Llwyd https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12193 Llwyd, Elfyn Wel, rydw i newydd ateb y cwestiwn yna; rydw i wedi ateb y cwestiwn yna unwaith. Ni fyddai'r hyn sy'n cael ei gynnig yn cael unrhyw effaith. Nid yw'r hyn sy'n digwydd ar lawr gwlad yn cael unrhyw effaith ar ymarferwyr cyfreithiol. Os rhoddaf enghraifft iddo, pan oeddwn yn y bar, roeddwn i mewn llys ym Manceinion ar ddydd Llun, Wolverhampton ar ddydd Mawrth, Wrecsam neu Gaernarfon ar ddydd Iau a dydd Gwener. Roedd y rheoliadau sy'n berthnasol i gyfraith plant yn hollol wahanol yng Nghymru. Ond dydw i ddim yn athrylith ac fe wnes i ddod i ben â hynny, ac rwy'n siŵr y bydd ein cydweithwyr yn Lloegr yn parhau i ddod i ben â hynny. Ond y pwynt yw, wrth i corpus juris Cymru dyfu, wrth i'r camau cyfreithiol ar wahân sy'n cael eu cymryd yng Nghymru dyfu—a byddant yn tyfu, yn amlwg, wrth i ni ddeddfu—bydd amser i ystyried ymhellach, ond nid ystyried newid natur y proffesiwn cyfreithiol. Gall y proffesiwn cyfreithiol fod yn sicr—fel y gall, yn bwysig, bobl Cymru—y bydd pobl yn gallu dod i'w cynrychioli p'un a ydynt yng Nghymru neu'n ymarfer dros y ffin. Ar yr amod eu bod â'r wybodaeth ddiweddaraf am reoleiddio yng Nghymru a chyfraith Cymru, ni fydd unrhyw rwystr iddyn nhw rhag ymarfer. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779956 215 Cy 2026-10-20T15:17:18 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6440&l=cy 261020-2 2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Gwnsler Cyffredinol.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779958 216 Cy 2026-10-20T15:17:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6442&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn yn nawr at y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779960 217 Cy 2026-10-20T15:17:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6447&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Lywydd. Nid oes unrhyw newidiadau i fusnes yr wythnos hon. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes sydd ar gael fel arfer i'r Aelodau yn electronig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779962 218 En 2026-10-20T15:17:38 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6460&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr A gaf i ddatganiad gan y Trefnydd a Llywodraeth Cymru ar ba ymdrechion sy'n cael eu cymryd i fynd i'r afael â chysgu allan a digartrefedd yng Nghymru? Wrth i ni ddod i mewn i'r gaeaf, mae llawer yn pryderu ynghylch y nifer o bobl sy'n cysgu allan mewn amodau erchyll ar hyn o bryd, a byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Llywodraeth yn gallu rhoi gwybodaeth am yr hyn y gallwn ei wneud, a gobeithio, gallwn ddod o hyd i gonsensws o amgylch y Siambr i fynd i'r afael â hyn, fel nad ydym yn gweld mwy o fywydau yn cael eu colli yn sgil cysgu allan y gaeaf hwn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779969 219 Cy 2026-10-20T15:18:05 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6487&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch am godi mater fydd o bwys i nifer fawr ohonom ni, os nad pob Aelod yma. Mi fyddaf i'n sicr o wneud y Gweinidog Cabinet yn ymwneud eich bod chi wedi codi hyn, sef Siân Gwenllian, a gweld pa ddiweddariadau sydd ar gael i'r holl Aelodau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779972 220 En 2026-10-20T15:18:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6504&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Mae gennym brinder tai ar gael i'w rhentu. Mae tai a oedd yn cael eu rhentu yn breifat o'r blaen wedi cael eu troi'n eiddo Airbnb. Mae'r prinder tai hwn yn cael ei waethygu gan dwf eiddo Airbnb. Mae'r eiddo Airbnb hyn yn dwyn busnes gwestai; maen nhw'n creu problemau parcio. Nid problem mewn ardaloedd twristaidd yn unig ydyw; mae'n effeithio ar ardaloedd gyda thai teras hŷn, yn ogystal ag eiddo ar lan y môr. Mae rheolaeth dros grynodiadau o dai amlfeddiannaeth i atal ardaloedd rhag dod yn ardaloedd tai amlfeddiannaeth. Mae angen yr un peth arnom ar gyfer Airbnb. Rwy'n gofyn am ddatganiad gan y Llywodraeth ar ba gamau maen nhw'n bwriadu eu cymryd i reoli twf Airbnb, neu a ydyn nhw'n mynd i adael iddo dyfu a thyfu? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779981 221 Cy 2026-10-20T15:19:06 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6548&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch. Dwi'n siŵr y bydd yr Aelod yn ymwybodol bod yna waith wedi'i wneud rhwng eich plaid chi a'm plaid i drwy'r cytundeb cydweithio ar y mater hwn, a nifer o fesurau wedi'u rhoi mewn lle sydd o fewn gallu awdurdodau lleol i fod yn medru eu gweithredu. Yn sicr, mae hwn yn fater byw iawn; mae o'n berthnasol hefyd wrth gwrs i'r adroddiad sydd wedi'i gyflwyno i'r Llywodraeth flaenorol, ond rydym ni'n mynd i fod yn gweithredu'r argymhellion hynny, o ran cymunedau Cymraeg yn benodol, ond dwi'n cydnabod mae hi yn broblem, a dyna pam mae yna gydweithio wedi bod i edrych am ddatrysiadau yn y maes hwn, a byddwn ni'n parhau i edrych ar hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779987 222 En 2026-10-20T15:19:49 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6591&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 145 145 Paul Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul Drefnydd, hoffwn ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Brif Weinidog a'r Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb ar gefnogaeth Llywodraeth Cymru i bobl ag anableddau dysgu ledled Cymru. Fel y soniais wrth y Prif Weinidog yn gynharach, yr wythnos diwethaf cyfarfûm â Mencap Cymru i drafod eu hymgyrch 'Rydw i Mewn', sy'n tynnu sylw at bwysigrwydd cofrestrau anabledd dysgu meddygon teulu fel porth i gael mynediad at wiriadau iechyd blynyddol. Wrth gwrs, mae'n bwysig bod gennym fynediad at y data perthnasol i sicrhau bod pobl ag anableddau dysgu yn cael mynediad at y gwiriadau iechyd hanfodol hyn. Mater arall a godwyd gyda mi oedd yr anawsterau cynyddol y mae pobl ag anableddau dysgu yn eu hwynebu wrth geisio cael gafael ar arian parod a'i ddefnyddio yn eu cymunedau lleol. Nawr, yn fy marn i, dylai sefydliadau sy'n derbyn cyllid cyhoeddus allu derbyn taliadau arian parod gan y cyhoedd, ac mae mynediad at arian parod yn parhau i fod yn ffordd bwysig o hyrwyddo annibyniaeth a chynhwysiant i lawer o bobl ag anableddau dysgu. Felly, byddwn yn ddiolchgar pe gallwn gael datganiad gan Lywodraeth Cymru ar ei safbwynt ar gymorth i bobl ag anableddau dysgu, gan gynnwys mesurau i wella mynediad at wiriadau iechyd blynyddol a'i dull o ran sicrhau mynediad parhaus at arian parod i'r rhai sy'n dibynnu arno mewn gwirionedd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779924 223 En 2026-10-20T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6602&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779931 224 Cy 2026-10-20T15:21:03 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6665&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am y cwestiynau hynny a'r ceisiadau hynny. Mi fyddwch chi wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn flaenorol, ond hefyd mi fyddwch chi yn ymwybodol o ymrwymiad y Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb o ran y meysydd hyn. Mi oedd hi, yn y Senedd ddiwethaf, yn gadeirydd grwpiau trawsbleidiol oedd yn edrych ar nifer o'r pethau rydych chi wedi'u codi. Mi wnaf i sicrhau ei bod hi yn ymwybodol eich bod chi wedi codi'r materion pellach hyn heddiw a sicrhau bod yna ddiweddariad i chi o ran y gwaith sy'n mynd rhagddo. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779933 225 En 2026-10-20T15:21:40 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6702&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12171 12171 David Mills AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David Hoffwn ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd ar gyflwr bridio cŵn yng Nghymru ac a yw Llywodraeth Cymru yn bwriadu adolygu'r fframwaith rheoleiddio presennol. Mae'r RSPCA wedi codi pryderon bod bridio cŵn yn parhau ar raddfa sylweddol yng Nghymru ac efallai na fydd y ddeddfwriaeth bresennol bellach yn addas i'r diben. Bu galwadau hefyd am adolygiad o'r cyfreithiau cyfredol, cronfa ddata microsglodion canolog, ystyried system sgorio genedlaethol ar gyfer bridwyr ac a allai corff cynrychioliadol cenedlaethol ddarparu mwy o gefnogaeth i fridwyr cyfrifol. O ystyried pwysigrwydd diogelu lles anifeiliaid, gan sicrhau bod bridwyr cyfrifol yn cael y gefnogaeth a'r eglurder sydd eu hangen arnynt, a all Llywodraeth Cymru amlinellu a fydd yn adolygu'r fframwaith rheoleiddio presennol i sicrhau ei fod yn parhau i fod yn effeithiol ac yn addas i'r diben ac a fydd yn ystyried cyfuno a symleiddio'r rheoliad i greu un darn o ddeddfwriaeth? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779935 226 Cy 2026-10-20T15:22:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6772&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwnnw. Mi fyddwn i'n gofyn i chi, gan fod yna nifer o gwestiynau i'r Gweinidog yn yr hyn wnaethoch chi'n ei godi efo fi, ysgrifennu at y Gweinidog fel eich bod chi'n gallu cael ymateb llawn ar y pwyntiau penodol hynny. Ond yr hyn fedraf i ddweud ydy bod lles anifeiliaid yn rhywbeth sydd o bwys mawr i'r Llywodraeth hon, a byddwn ni yn gweithredu yn unol â hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779938 227 En 2026-10-20T15:23:14 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6796&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da, Drefnydd. Hoffwn gael dau ddatganiad, os gwelwch yn dda. Yr wythnos diwethaf cwrddais â physgotwyr cwrwgl o'r gorllewin. Roedden nhw'n hyrwyddo eu crefft unigryw iawn, iawn. Nid wyf yn gwybod os ydych chi'n gwybod—cychod bach iawn ydyn nhw, maen nhw'n eu cario ar eu cefn, a dim ond yn pysgota gyda'r nos rhwng dydd Llun a dydd Gwener. Fodd bynnag, mae'r cyfnod y maen nhw'n gallu pysgota wedi cael ei leihau'n sylweddol gan Cyfoeth Naturiol Cymru. Felly, a gaf i ofyn beth mae'r Llywodraeth yn mynd i'w wneud er mwyn diogelu'r traddodiad Cymreig pwysig hwn? Mae'r datganiad arall yn ymwneud â chyfleoedd gwaith i raddedigion ffisiotherapi. Rydyn ni yn y sefyllfa ofnadwy hon lle rydyn ni wedi hyfforddi ffisiotherapyddion ac ni allwn roi swyddi iddyn nhw, ac eto rydyn ni'n gweiddi er mwyn i bobl gael gwasanaeth ffisiotherapydd. Felly, os gwelwch yn dda, a wnewch chi ddweud wrthym beth yw bwriadau'r Llywodraeth o ran sicrhau bod ffisiotherapyddion yn cael y swyddi sydd eu hangen arnynt i allu darparu'r gwasanaethau i bobl Cymru? Diolch yn fawr iawn, Lywydd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779946 228 Cy 2026-10-20T15:24:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6854&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am godi'r ddau fater yna. O ran y cwrwgl, yn sicr, mae hwnna yn rhywbeth sy'n rhan o'n traddodiad ni fel cenedl, onid ydy? Rhywbeth unigryw yw, ac, yn sicr, byddwn i yn awgrymu eich bod chi yn ysgrifennu yn benodol at y Gweinidog, ond, o ran yr ochr treftadaeth dwi'n gyfrifol amdano fo hefyd, mi wnaf i weld beth ydy'r hyn sydd yn berthnasol o ran fy mhortffolio i. O ran yr ail beth hefyd, efo ffisiotherapi, yn amlwg rydym ni yn cydnabod pa mor bryderus ydy'r sefyllfa hon. Byddwch chi yn gweld bod yna gyhoeddiad ddoe o ran rhai o'r swyddi o ran nyrsys yn benodol. Ond rydym ni yn cydnabod bod yna rai eraill lle mae'r sefyllfa wedi bod yn ofnadwy o bryderus iddyn nhw, a'r diffyg cynllunio hwnnw yn dod drosodd yn gryf. Mi ydym ni'n ymrwymo i helpu graddedigion i gael cyflogaeth a chadw eu sgiliau o fewn y gwasanaeth iechyd yma yng Nghymru. Maen nhw'n sgiliau sydd dirfawr eu hangen. Felly, dwi'n cydnabod yr hyn yr ydych chi'n ei godi ac mi fyddaf yn sicr yn gwneud y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal yn ymwybodol eich bod chi wedi codi'r pwyntiau hyn y prynhawn yma. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779919 229 Cy 2026-10-20T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6902&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779925 230 En 2026-10-20T15:25:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6924&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5113 5113 Nigel Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5113 Williams, Nigel Rwy'n gofyn i Lywodraeth Cymru am ddatganiad ar fuddsoddiad cyfalaf yn seilwaith dinesig a chwaraeon y gogledd, yn benodol ynglŷn â'r angen brys am bwll nofio maint Olympaidd 50m. Ar hyn o bryd, dim ond dau gyfleuster 50m sydd gan Gymru—un yng Nghaerdydd ac un yn Abertawe; ac o Gaergybi ar hyd coridor yr A55 ni cheir un o gwbl. Mae ein hathletwyr ifanc, talentog a'u teuluoedd yn cael eu gorfodi i deithio yn ôl a blaen dros y ffin â Lloegr am oriau lawer sawl gwaith yr wythnos i hyfforddi ar delerau cyfartal â'u cyfoedion. Gyda 80 y cant o byllau cyhoeddus Cymru dros 20 mlwydd oed—a gallaf ddweud hynny wrthych chi oherwydd bûm yn gweithio mewn un flynyddoedd lawer yn ôl—a Betsi Cadwaladr o dan straen enfawr, byddai canolfan ddŵr fodern yn darparu difidend iechyd ataliol hanfodol ac yn dysgu sgiliau achub bywydau. A wnaiff y Trefnydd drefnu i Lywodraeth Cymru, ochr yn ochr â Chwaraeon Cymru, Nofio Cymru ac awdurdodau lleol, gomisiynu astudiaeth ddichonoldeb ffurfiol i gyflawni tegwch rhanbarthol ar gyfer y gogledd o'r diwedd ac ymrwymo Llywodraeth Cymru i roi terfyn ar flynyddoedd o danfuddsoddi rhanbarthol, cael y prosiect hwn ar y bwrdd a darparu'r cyllid teg a'r seilwaith gofal iechyd ataliol y mae pobl y gogledd yn ei haeddu? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779930 231 Cy 2026-10-20T15:26:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=6999&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, yr hyn oedd yr Aelod yn ei godi oedd am ddatganiad; fel y Gweinidog efo'r cyfrifoldeb am hynny, dwi eisoes wedi gwneud datganiadau sydd yn sôn am y gwaith dwi wedi'i gomisiynu ynghylch edrych ar yr holl strwythurau o ran chwaraeon, gan gynnwys pyllau nofio, i ddeall beth ydy'r sefyllfa ledled Cymru, beth ydy maint y buddsoddiad sydd ei angen a lle mae'r bylchau yn bodoli, gan gynnwys, wrth gwrs, ar gyfer pyllau nofio o faint y byddai'n gallu cynnal cystadlaethau, neu ar gyfer y rhai sydd yn mynd ati'n broffesiynol. Mi welsom ni nifer fawr o athletwyr yn cynrychioli Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad yng Nglasgow, er enghraifft, ac ennill nifer o fedalau. Dwi'n deall ac yn cydnabod y materion y mae'r Aelod wedi eu codi, ond mae'n rhaid i fi gael gwneud y gwaith trylwyr hwnnw ar y funud o wneud y gwerthuso hwnnw i ddeall beth ydy'r angen ledled Cymru—ym mhob rhan o Gymru, gan gynnwys y gogledd—i sicrhau bod gennym ni gynllun cyfalaf hirdymor ar gyfer buddsoddi mewn cyfleusterau o'r fath. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779936 232 En 2026-10-20T15:27:42 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7064&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 174 174 Lynne Neagle AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Drefnydd, mae 4 Tachwedd yn nodi blwyddyn ers cyhoeddi 'Cyfiawnder trwy ein Dewrder'. Gwn y byddwch yn cofio pa mor unedig oedd y Siambr gyfan mewn sioc oherwydd y methiannau a ddatgelwyd yn yr adroddiad hwnnw. Felly, a gaf i ofyn bod datganiad yn cael ei gyflwyno gan y Gweinidog Cabinet dros addysg, gan fy mod yn siŵr y byddech chi'n cytuno â mi bod gan bob un ohonom ddyletswydd i wneud yn siŵr—ac rydym yn ddyledus i'r bobl ifanc yr effeithir arnynt i sicrhau—bod pob un o'r 27 o'r argymhellion hynny yn cael eu gweithredu'n llawn? A gaf i nodi hefyd yr uwchgynhadledd tanau gwyllt ddydd Iau? Mae hon yn bwysig iawn, yn enwedig i'r rhai ohonom a ddioddefodd effaith y tanau gwyllt yn yr haf. Felly, a gaf i ofyn i'r Prif Weinidog gyflwyno datganiad ar ôl y seibiant i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni ynghylch canlyniadau a chanfyddiadau'r uwchgynhadledd? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779941 233 Cy 2026-10-20T15:28:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7119&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, diolch i'r Aelod am godi'r ddau fater yna. O ran yr uwchgynhadledd tanau gwyllt, mi fyddwn ni'n cyhoeddi'r agenda, papurau a chofnodion yr uwchgynhadledd unwaith y bydd hi wedi digwydd—ac, wrth gwrs, bydd Gweinidogion yn hysbysu'r Senedd yn llawn am gynnydd. Mi fydd hwn yn waith trawsbleidiol, efo nifer o bartneriaid, felly, yn sicr, mi fydd yna ddiweddariadau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779943 234 En 2026-10-20T15:29:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7142&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Y pwynt rydych chi'n ei wneud ynghylch yr adroddiad 'Cyfiawnder trwy ein Dewrder'—rwy'n gobeithio y gallwn gadw'r undod hwnnw a ganfuom flwyddyn yn ôl, oherwydd, fel y bydd pob un ohonom yn cofio, mae'r adroddiad yn adlewyrchu dewrder y rhai a gyfrannodd at yr adolygiad, ac rydym yn cydnabod arwyddocâd pen-blwydd cyntaf yr adroddiad hefyd. Rydym yn gweithio gyda phartneriaid i gyflawni canlyniadau'r adolygiad, ac mae cynnydd yn cael ei wneud o ran sicrhau bod y canfyddiadau'n cryfhau ac yn gwella trefniadau diogelu mewn addysg ledled Cymru. Ac, wrth gwrs, byddwn yn parhau i ddiweddaru'r Senedd. Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am godi hyn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779945 235 En 2026-10-20T15:29:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7179&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Weinidog Busnes, a gaf i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros iechyd am gefnogi pobl â chlefyd niwronau motor? Rwy'n gwybod ein bod wedi siarad llawer amdano heddiw yn y Siambr, ond, fel rwy'n siŵr eich bod chi'n gwybod, mae clefyd niwronau motor yn glefyd dinistriol a therfynol sy'n effeithio ar bobl fel nad ydynt yn gallu symud, siarad, llyncu ac, yn y pen draw, anadlu. Mae mwy na 250 o bobl yng Nghymru yn byw gyda chlefyd niwronau motor ar hyn o bryd, ac, er bod y symptomau'n amrywio, yn ystod y salwch bydd y rhan fwyaf o bobl â chlefyd niwronau motor yn cael eu dal yn sownd mewn corff sy'n methu, gyda llawer yn colli eu gallu i gerdded, siarad neu i fyw'n annibynnol o fewn ychydig fisoedd ar ôl cael diagnosis. Dim ond yn ddiweddar, mynychais ddigwyddiad clefyd niwronau motor lle clywsom gan Sophie, a siaradodd yn bwerus am ei gŵr Tom, a gafodd ddiagnosis o glefyd niwronau motor pan oedd dim ond yn 24 oed, a'r sefyllfa syfrdanol y maent yn ei hwynebu o ran addasiadau cartref. Mae fy nghyd-Aelod Peter Fox wedi bod yn eiriolwr enfawr dros glefyd niwronau motor, ac yn ddiweddar fe wnaeth fy ngwneud yn ymwybodol bod addasiadau ar draws awdurdodau lleol yn wirioneddol anghyson. Rhaid i Lywodraeth Cymru weithio gyda Chymdeithas Clefyd Niwronau Motor ac awdurdodau lleol i sicrhau bod cyfle yno i addasu cartref yn gyflym ar gyfer pobl â chyflyrau cynyddol fel clefyd niwronau motor, fel arfer safonol ledled Cymru, ac i ddileu'r profion modd ar gyfer pob addasiad, oherwydd ni ddylai pobl â chlefyd niwronau motor orfod brwydro yn erbyn biwrocratiaeth wrth frwydro yn erbyn salwch terfynol. Byddai datganiad y Llywodraeth yn nodi pa gamau a fydd yn cael eu cymryd yn cael ei werthfawrogi'n fawr. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779932 236 En 2026-10-20T15:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7202&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779934 237 En 2026-10-20T15:30:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7252&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolchaf i'r Aelod am godi mater a godwyd hefyd gan Niamh Salkeld. Mae'n fater y gwnes i ymgyrchu arno yn ystod tymor y Senedd ddiwethaf, ac yn fater y bydd llawer o Aelodau wedi cefnogi pobl a'u teuluoedd yn ei gylch, y rhai yr effeithir arnyn nhw gan y cyflwr niwronau motor. Byddwch wedi clywed ymateb y Prif Weinidog yn gynharach. Yn sicr, mae'r Gweinidog Cabinet dros dai a llywodraeth leol hefyd yn bresennol yma a bydd yn sicrhau bod—. Os oes unrhyw etholwyr yn benodol, os gallwch ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet, byddai hynny'n cael ei werthfawrogi, oherwydd mae gennym brosesau ar waith. Dylai'r gefnogaeth fod yno, fel yr amlinellwyd gan y Prif Weinidog, ond rydym yn gwybod, fel y soniwyd gennych, bod anghysondeb yno o ran pa mor gyflym y gall yr addasiadau hynny ddigwydd. Felly, unrhyw Aelod sydd ag unrhyw wybodaeth bellach, fel y gallwn edrych ar hyn ymhellach, byddwn yn ddiolchgar pe gallech rannu. Rwy'n credu ei bod yn ffaith bod cefnogaeth drawsbleidiol i ymgyrchoedd o'r fath. Hefyd, byddwn yn ei annog, pe bai cyfle ar gyfer unrhyw graffu pellach trwy, efallai, gwaith pwyllgor. Mae'n ymddangos bod yna lawer o bobl sydd eisiau gweld cynnydd yn y maes hwn yn y Siambr hon. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779937 238 En 2026-10-20T15:32:07 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7329&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12157 12157 Art Wright AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12157 Wright, Art A gaf i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb ar sut y bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio i roi terfyn ar yr angen am fanciau bwyd yng Nghymru? Mae tua chwarter o oedolion, neu 260,000 o bobl yng Nghymru, yn mynd heb ddigon o fwyd oherwydd nad ydyn nhw'n gallu ei fforddio. Y llynedd, dosbarthwyd dros 150,000 o barseli bwyd gan fanciau bwyd Trussell yn unig, gyda llawer mwy angen bwyd o bantri bwyd a ffynonellau eraill. Gyda'r cynnydd enfawr disgwyliedig yn y costau byw yn dod ym mis Ionawr, rwy'n pryderu y bydd hyn yn gyrru mwy o bobl i sefyllfa lle mae angen cymorth bwyd brys. Mae methu â mynd i'r afael â newyn a chaledi yn arwain at Gymru'n gwario £560 miliwn ychwanegol y flwyddyn ar wasanaethau cyhoeddus. Yn gyffredinol, gallai cyllid cyhoeddus a'r economi yng Nghymru arbed £3.6 biliwn bob blwyddyn pe bai pobl yn cael eu hamddiffyn rhag newyn a chaledi. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779939 239 Cy 2026-10-20T15:33:07 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7389&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch. Dwi'n gobeithio bod pob Aelod yn y Senedd hon yn ymrwymo i ddileu tlodi ac eisiau gweld yr hyn y mae Trussell ei hun yn ymgyrchu arno fo, sef cael gwared ar fanciau bwyd. Rydyn ni wedi bod yn glir iawn fel Llywodraeth, a dwi'n gwybod bod y Dirprwy Brif Weinidog yn glir iawn, am ddileu tlodi a sicrhau bod gan bawb fynediad at yr anghenion hanfodol hynny. Ond, yn y cyfamser, mi fydd gennym ni strategaeth fwyd. Rydyn ni'n cydweithio gyda Trussell a banciau bwyd eraill i sicrhau bod y buddsoddiad sydd eisoes wedi'i gyhoeddi yn cael ei dargedu. Ond, yn sicr, mae yna ymrwymiad i gydweithio, a dwi'n gobeithio gweld pob Aelod yn ein cefnogi ni yn ein gwaith. Mae yna amryw o rymoedd y byddem ni'n hoffi eu cael o fewn grym y Llywodraeth hon. Rydyn ni'n ddibynnol, er enghraifft, ar y system lles yn San Steffan, system sydd ddim yn gweithio i bobl yma yng Nghymru. Felly, byddwn i yn gobeithio gweld cefnogaeth i'r hyn rydyn ni'n galw amdano fo gan y rheini sydd hefyd eisiau dileu tlodi a dileu'r angen am fanciau bwyd yn ein cymunedau ni. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779944 240 En 2026-10-20T15:34:16 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7458&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4787 4787 Peter Fox AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter Drefnydd, a gaf i ofyn am ddatganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth ar rôl a dyfodol Great British Railways Cymru? Mae GBR yn symud ymlaen yn Lloegr, ond er bod GBR Cymru yn bodoli fel endid, mae diffyg eglurder o hyd ynglŷn â'i bwrpas, ei gyfrifoldebau ac, yn hollbwysig, sut y bydd yn cyd-fynd â thirwedd drafnidiaeth ehangach Cymru. Mae Trafnidiaeth Cymru gennym ni eisoes, gweithredwr sy'n eiddo llwyr i Lywodraeth Cymru, sydd nid yn unig yn rhedeg rhwydwaith rheilffyrdd Cymru a'r gororau, ond sydd hefyd yn cymryd rôl gynyddol arwyddocaol mewn masnachfreinio bysiau. Mae ansicrwydd hefyd ymhlith gweithredwyr rheilffyrdd sy'n rhedeg gwasanaethau trawsffiniol i Gymru, ac mae llawer ohonynt, mae'n ymddangos, yn aneglur ynglŷn â GBR Cymru a sut y bydd yn rhyngweithio â Rheilffyrdd Prydain Fawr a Trafnidiaeth Cymru, a ble mae'r cyfrifoldebau yn y pen draw. Felly, byddwn yn croesawu datganiad gan y Dirprwy Weinidog, sy'n nodi rôl arfaethedig GBR Cymru, sut y bydd yn cyd-fynd â GBR, a sut y bydd yn rhyngweithio â Trafnidiaeth Cymru a gweithredwyr rheilffyrdd, ac a fydd ei greu yn arwain at unrhyw newidiadau i lywodraethu, brandio neu weithrediad gwasanaethau rheilffyrdd yng Nghymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779927 241 En 2026-10-20T15:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7502&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779947 242 Cy 2026-10-20T15:35:26 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7528&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, diolch i’r Aelod am y cwestiynau hynny. Dwi’n meddwl, oherwydd bod gennych chi amryw o gwestiynau, byddwn i yn eich annog chi i ysgrifennu at y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth. Ac yn sicr, os bydd angen diweddariad i’r Senedd oll, mi fyddaf i yn trafod hynny efo fo. Mae’n beth prin fod y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth ddim yma; mae o fel arfer mewn ar gyfer y sesiynau hyn. Ond byddwn i yn gofyn i chi amlinellu’r cwestiynau hynny iddo fo mewn llythyr hefyd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779951 243 En 2026-10-20T15:35:55 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7557&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 4562 4562 Laura Anne Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4562 Jones, Laura Anne Drefnydd, hoffwn i gael dau ddatganiad, os gwelwch yn dda. Rydw i newydd ddychwelyd o Sioe Laeth Cymru yn sir Gaerfyrddin y bore 'ma. Roedd yn arddangosfa wych o'r hyn sydd gan y diwydiant i'w gynnig yma yng Nghymru. Ond roedd hefyd yn gyfle gwych i siarad â'n ffermwyr llaeth a chlywed eu pryderon yn uniongyrchol. Ac, ar sail hynny, hoffwn i gael datganiad llafar ar y diwydiant llaeth yng Nghymru, yn amlinellu'r hyn y bydd Llywodraeth Cymru hon yn ei wneud, a sut mae'n gweithio gyda San Steffan i sicrhau bod ein ffermwyr llaeth yng Nghymru yn cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw. Yn ail, Drefnydd, o'r diwedd, mae GIG Lloegr bellach wedi gwahardd dynion biolegol o fannau ar gyfer menywod, yn dilyn dyfarniad y Goruchaf Lys bod rhyw yn golygu rhyw biolegol. Hoffwn i ddatganiad brys gan y Llywodraeth hon yn rhoi sicrwydd i'r Siambr hon y bydd GIG Cymru yn dilyn yr esiampl cyn bo hir, oherwydd bod menywod a merched yng Nghymru wedi aros yn rhy hir am yr amddiffyniadau sylfaenol hyn. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779954 244 Cy 2026-10-20T15:36:48 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7610&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd O ran y cais cyntaf, mae yna gwestiynau i’r Gweinidog ar 4 Tachwedd. Mae yna nifer o ddatganiadau wedi bod gan y Gweinidog hefyd, ond byddwn i yn eich annog chi i fod yn rhoi y cwestiynau hynny gerbron y Gweinidog ar 4 Tachwedd. Felly, mi fydd yna gyfle ar lawr y Senedd i chi fod yn holi’n uniongyrchol. O ran yr ail ddatganiad rydych chi wedi’i godi, mi fyddwch chi’n ymwybodol ein bod ni wedi ymrwymo fel Llywodraeth i fod yn gweithredu yn unol â’r gyfraith ac yn disgwyl i bob un o’r cyrff cyhoeddus i fod yn gweithredu yn unol â’r gyfraith. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779961 245 Cy 2026-10-20T15:37:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7642&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Yn olaf ar yr eitem yma, Steven Rodaway.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779963 246 En 2026-10-20T15:37:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7647&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Diolch, Lywydd. Drefnydd, mewn cyfarfod diweddar, clywais fod oedi dros ffordd fynediad Ysbyty Treforys yn atal cynigion ar gyfer adran achosion brys newydd arfaethedig. Rydyn ni'n deall bod llawer o'r cynllunio yn gyfrifoldeb y llywodraeth leol, ond ble mae'r arweinyddiaeth weinidogol? Beth mae Plaid Cymru wedi'i wneud i ddod â'r bwrdd iechyd, yr awdurdod cynllunio, a Cyfoeth Naturiol Cymru o amgylch un bwrdd, cytuno ar yr hyn sy'n parhau heb ei benderfynu ar gyfer prosiectau mawr, a gosod dyddiadau cau ar gyfer eu datrys? Mae gan oedi ganlyniadau y tu hwnt i'r ysbyty. Mae gwaith adeiladu yn golygu swyddi a gwario gyda chyflenwyr lleol. Mae pob oedi yn gohirio'r buddion hyn. Mae angen buddsoddiad ar waith ar yr economi leol, nid gwaith papur sy'n cylchredeg. Addawodd Plaid Cymru weithredu gweladwy o'r diwrnod cyntaf. Cant a chwe deg un diwrnod yn ddiweddarach, ble mae'r gweithredu hwnnw ar gyfer Treforys? Mae'n ymddangos bod angen adfywio'ch ymdrechion cyflawni, yn union fel rhai eich rhagflaenwyr Llafur, sydd erbyn hyn yn bartneriaid i chi yn y cytundeb cyllideb clyd hwn. A wnaiff y Gweinidog drefnu datganiad yn nodi'r cyfarfodydd y mae Gweinidogion wedi'u cynnull, y rhwystrau sy'n parhau, ac amserlen glir ar gyfer gweithredu? Mae angen gweithredu ar y GIG, ei gleifion a fy etholwyr. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779967 247 Cy 2026-10-20T15:38:35 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7717&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 426 426 Heledd Fychan AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch. Dwi’n gwerthfawrogi bod yna gais ar ddiwedd hynny am ryw fath o ddatganiad, ond nid dyna’r math o wybodaeth a fyddai mewn datganiad. Os oes gennych chi bryderon o’r fath, yn amlwg mae yna opsiynau i ofyn cwestiwn i’r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ar 11 Tachwedd. Mi fedrwch chi hefyd ysgrifennu ato fo. Ond byddwn i'n awgrymu hefyd fod nifer o’r materion a godoch chi yn rhai perthnasol i’r bwrdd iechyd, ac mai cwestiynau i’r bwrdd iechyd ydynt. Dwi’n credu bod craffu ar weithredoedd y bwrdd iechyd yn gyfrifoldeb i bob un ohonom ni, ond mae’n bwysig bod yn glir o ran lle mae’r cyfrifoldeb yn bodoli—beth sydd yn gyfrifoldeb i’r Gweinidog iechyd, a beth rydyn ni’n ei ddisgwyl i fyrddau iechyd fod yn gyfrifol amdano.   16317 7 2026-10-20T13:30:01 780013 248 Cy 2026-10-20T15:39:19 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7761&l=cy 261020-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Drefnydd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779976 249 Cy 2026-10-20T15:39:21 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7763&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at yr eitem nesaf, datganiad gan y Prif Weinidog: nodi 60 mlynedd ers trychineb Aberfan. Galwaf ar y Prif Weinidog, Rhun ap Iorwerth.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 779980 250 En 2026-10-20T15:39:36 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7778&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Lywydd, heddiw mae'r Senedd yn dod at ei gilydd fel un i nodi un o'r dyddiau tywyllaf yn hanes ein cenedl. Chwe deg mlynedd yn ôl i yfory, llithrodd tomen sbwriel pwll glo o wastraff glofaol i lawr ochr y mynydd uwchben Aberfan. Fe wnaeth amlyncu Ysgol Iau Pantglas a thai gerllaw. Bu farw cant a phedwar deg pedwar o bobl y diwrnod hwnnw. Roedd cant ac un ar bymtheg ohonyn nhw'n blant. Gwnaeth digwyddiadau 21 Hydref 1966 ddinistrio cymuned Aberfan. Fe amddifadodd genhedlaeth o'i phlant o'i dyfodol mewn ychydig eiliadau. Ac am y rheswm hwnnw, mae trasiedi Aberfan yn parhau i adleisio ar hyd y degawdau, yn y pentref hwnnw, ledled Cymru, a thu hwnt. Daeth cymunedau Cymru at ei gilydd i gefnogi pobl Aberfan yn eu cyfnod tywyllaf. Cyn gynted ag y lledaenodd y newyddion am y trychineb, fe wnaeth pobl ddi-ri ar draws de Cymru adael yr hyn yr oedden nhw'n ei wneud a rhuthro i helpu gyda'r ymdrech achub. Cefais i fy magu gyda stori Aberfan. Pan ddigwyddodd y drasiedi, roedd fy nhad yn athro ifanc yn yr ysgol gynradd yn Ynysboeth, ychydig filltiroedd o Aberfan. Aeth ef a'i gydweithwyr, fel cymaint o rai eraill, yn syth i'r fan a'r lle i weld a allen nhw helpu. Mae clywed straeon o'r diwrnod hwnnw yn atgof cynnar i mi a wnaeth adael effaith ddofn a pharhaol arnaf i. Fe wnaeth gyfleu i mi arswyd y diwrnod hwnnw i bawb a oedd yno ac a oedd yn byw i dystio i'r hyn a ddigwyddodd. Wrth i raddfa'r drychineb ddod yn glir, llifodd cymorth a chefnogaeth o bob cwr o Gymru a thu hwnt. Roedd penderfyniad i helpu, ond hefyd penderfyniad na ddylai'r golled ofnadwy o fywydau byth cael ei hanghofio. Rwy'n cofio'n glir y diwrnod y gwnes i ddod ar draws y plac yn anrhydeddu'r rhai a fu farw yn Aberfan ger Pont y Borth ar Ynys Môn. Fe wnaeth i mi sylweddoli eto, raddfa'r drychineb, bod cofeb wedi'i gosod yno, ym mhen arall Cymru. Fe wnaeth hwn ein cyffwrdd ni i gyd, ble bynnag yr oeddem ni. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779940 251 En 2026-10-20T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7802&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779952 252 En 2026-10-20T15:42:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7981&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779948 253 Cy 2026-10-20T15:41:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=7921&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Cenedl yn un, nid yn unig yn ein galar, ond yn yr addewid rydyn ni wedi ei wneud efo'n gilydd i gofio bob amser. Rydyn ni'n cofio'r effaith a gafodd y drychineb ar gymuned Aberfan a'r hyn a ddaeth wedyn. Mae'r effaith honno'n dal i gael ei theimlo hyd heddiw. Ond rhaid inni beidio fyth ag anghofio'r annhegwch a brofodd y gymuned honno chwaith. Cyn y drychineb, mi wnaeth esgeulustod y Bwrdd Glo Cenedlaethol adael i domenni gwastraff gronni uwchben cartrefi ac ysgolion—nid un domen, ond nifer ohonyn nhw. Ac wedyn, ar ôl y drychineb, mi gafodd arian a oedd i fod i gefnogi'r gymuned ei gymryd o'r gronfa. Mi oedd hynny'n gwbl warthus ac mi fu'n rhaid aros llawer yn rhy hir cyn i hynny gael ei gydnabod. Yn gynharach y mis yma, mi ges i gyfle i fynd i Aberfan. Braint oedd clywed rhai o'r bobl a wnaeth oroesi'r drychineb yn rhannu eu hatgofion a chlywed hefyd gan y bobl sy'n dal i fyw efo effaith yr hyn a ddigwyddodd y diwrnod hwnnw. Ar ran y Senedd gyfan, hoffwn ddiolch i'r ymddiriedolwyr, Gwragedd Aberfan, a'r holl grwpiau sy'n gwneud cymaint i gadw'r cof yn fyw ac i ofalu am feddau y rhai a fu farw, ac i gefnogi'r gymuned wrth iddi fyw efo canlyniadau'r drychineb. Ac mae'n rhaid i ninnau, efo nhw, ddal ati i adrodd hanes Aberfan i genedlaethau newydd. Mae arddangosfa deimladwy Amgueddfa Cymru, sy'n nodi 60 mlynedd ers y diwrnod hwnnw, yn dangos yn glir iawn gymaint o effaith a gafodd trychineb Aberfan yma yng Nghymru ac ar draws y byd. Mae'n amhosib peidio â chael eich cyffwrdd wrth weld y cloc a gafodd ei achub o'r rwbel wedi stopio ychydig cyn 09:15, y llythyrau a gafodd eu hanfon i'r ysgol gan blant yn Santa Rosa, Califfornia, a oedd tua'r un oed â'r rhai a gollodd ei bywydau. Hyd yn oed 60 mlynedd yn ddiweddarach, maen nhw'n ein hatgoffa ni o'r effaith a gafodd Aberfan ar bobl ledled y byd. Bore yfory, am 09:15, mi fydd pobl mewn sefydliadau ledled Cymru yn nodi munud o dawelwch. Mi fydd yn gyfle i gofio, i fyfyrio ac i anrhydeddu'r rhai a gollodd eu bywydau. Mi fydd y Dirprwy Brif Weinidog a minnau yn Aberfan hefyd, ynghyd â llawer iawn o bobl eraill, gan gynnwys y Brenin, y Frenhines a Thywysog Cymru, i dalu ein teyrnged. Mi fydd yn achlysur arbennig o deimladwy i'r Dirprwy Brif Weinidog. Mi roedd ei diweddar fodryb, Bopa Hettie, Hettie Williams, yn athrawes 23 oed ym Mhantglas y diwrnod hwnnw. Mi wnaeth hi arwain y plant ifanc yn ei dosbarth i fan diogel, ac yna mi fuodd hi'n cefnogi'r plant a'r gymuned gyfan yn dilyn y drychineb. Ond wrth inni gofio, mae'n rhaid inni edrych tua'r dyfodol hefyd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779950 254 Cy 2026-10-20T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8102&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779955 255 En 2026-10-20T15:45:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8117&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Daeth y chweched Senedd at ei gilydd yn unfryd i bleidleisio dros greu awdurdod tomenni nas defnyddir Cymru, a fydd yn gweithio i leihau'r bygythiadau o domenni mewn hen gymunedau glofaol ledled Cymru. Mae ei ddatganiad cenhadaeth yn atseiniol yr wythnos hon yn arbennig: anrhydeddu'r gorffennol, amddiffyn y presennol, paratoi ar gyfer y dyfodol. Heddiw, rydyn ni'n anrhydeddu'r gorffennol gyda phenderfyniad cyffredin bod yn rhaid i ni—pob un ohonon ni—wneud popeth y gallwn ni i amddiffyn ein holl gymunedau yn y dyfodol. Ni fydd hanes Aberfan byth yn cael ei anghofio. Mae'n stori am y golled a'r galar mwyaf ofnadwy, ond hefyd stori am gydnerthedd cymuned dros chwe degawd. Fel Senedd ac fel cenedl, rydyn ni'n sefyll gyda'r gymuned honno heddiw, gan anrhydeddu'u colled a'u cryfder wrth ailddatblygu dyfodol iddyn nhw eu hunain. Llywydd, clywais hanes y diwrnod hwnnw am y tro cyntaf fel plentyn, a gallaf i gofio fy arswyd wrth feddwl am eraill fy oedran i'n mynd i'r ysgol heb ofal yn y byd a byth yn dod adref eto i ddiogelwch a chariad eu teuluoedd. Mae hon yn drasiedi y mae pob un ohonon ni'n ei gario gyda ni o'r eiliad yr oedden ni'n ddigon hen i ddeall. Dyma'r hyn y mae'n ei olygu i gadw'r cof yn fyw. Mae'n byw ym mhob un ohonon ni, a dyna pam yr ydyn ni'n nodi hyn fel cenedl. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779971 256 Cy 2026-10-20T15:46:55 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8217&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Rwy'n diolch i'r Prif Weinidog am ei ddatganiad i nodi'r achlysur difrifol hwn. Chwe deg mlynedd yn ôl, ar 21 Hydref, aeth staff a disgyblion Pantglas i'r ysgol am y diwrnod olaf cyn hanner tymor. Yn drasig, i gynifer ohonyn nhw, hwnnw fyddai diwrnod olaf eu bywydau. Roedd yr hyn a ddigwyddodd yn Aberfan yn un o'r trychinebau mwyaf dinistriol yn hanes Cymru ac yn un o'r trychinebau tywyllaf yn ein hanes glofaol. Collodd 144 o bobl eu bywydau yn Aberfan, gan gynnwys 116 o blant a phum athro. Gadawyd rhieni a theuluoedd i fyw gyda'r galar annirnadwy am weddill eu bywydau. Ac eto, roedd modd osgoi'r drychineb hon. Roedd D.C.W. Jones, peiriannydd o Ferthyr, wedi rhybuddio am y peryglon am fwy na thair blynedd. Ond methodd y Bwrdd Glo Cenedlaethol yn drychinebus â sicrhau bod safonau diogelwch priodol yn cael eu dilyn. Fe wnaeth erchyllter Aberfan ddinistrio nid yn unig y pentref, ond effeithiodd ar gymunedau ledled Cymru, y Deyrnas Unedig ac, yn wir, ledled y byd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779986 257 En 2026-10-20T15:48:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8283&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Mae'r ffaith bod Ei Diweddar Mawrhydi y Frenhines Elizabeth II wedi ymweld ag Aberfan ar wyth achlysur, gan gynnwys yn syth ar ôl y drychineb, yn adlewyrchu dwyster ei effaith. Yr wythnos hon, bydd y Brenin, y Frenhines a Thywysog Cymru yn ymweld, ac rwy'n diolch i'r teulu brenhinol am y parch a'r ymrwymiad y maen nhw wedi'u dangos wrth goffáu Aberfan. Yn ystod yr amseroedd gwaethaf, yn aml, yr ydyn ni'n gweld y gorau mewn pobl. Chwe deg mlynedd yn ôl, dangosodd Aberfan, pentref glofaol cyffredin yng Nghymru, ddewrder a chydnerthedd eithriadol, fel y cyfeiriodd y Prif Weinidog ato. Fel cyn-athro ac fel rhywun sydd bob amser wedi hyrwyddo staff ysgol sy'n gwneud cymaint i'n plant, yn aml gan deimlo nad ydyn nhw'n cael eu talu na'u gwerthfawrogi'n ddigonol, rwyf i eisiau talu teyrnged i Nansi Williams. Roedd Nansi yn fenyw ginio yn ysgol iau Pantglas. Roedd hi hefyd yn fenyw o ddewrder eithriadol. Fe wnaeth ei gweithredoedd achub bywydau pump o blant y diwrnod hwnnw, ond wrth wneud hynny, gwnaeth yr aberth eithaf. Rhoddodd Nansi ei bywyd ei hun wrth amddiffyn y plant hynny, a gafodd eu darganfod yn fyw yn ddiweddarach, wedi'u cysgodi o dan ei chorff. Mae un o'r goroeswyr hynny, Paul Harries, wedi dweud, oni bai am Nansi Williams, yn hytrach na 116 o blant yn marw y bore hwnnw, byddai'r nifer wedi bod yn 121. Rwyf i hefyd yn talu teyrnged i Hettie, modryb y Dirprwy Brif Weinidog, y cyfeiriodd y Prif Weinidog ati yn ei sylwadau. Ac rwyf i eisiau talu teyrnged i Denise Morgan, a oedd ond yn 11 oed ar y pryd ac y bu farw ei chwaer naw oed yn drasig yn y drychineb. Roedd Denise wedi bod yn ddisgybl yn Pantglas ac fe gafodd effaith drawmatig iawn arni, ond er hynny, wedi'i hysbrydoli gan ei hathrawon ac er gwaethaf popeth yr oedd hi wedi'i ddioddef, aeth ymlaen i fod yn bennaeth ei hun, gan neilltuo'i gyrfa i roi'r dechrau gorau mewn bywyd i genedlaethau newydd o blant. Ein plant ni yw ein dyfodol. Yn eu diniweidrwydd, eu chwilfrydedd a'u hwyl, rydyn ni'n rhoi cymaint o'n gobeithion a'n breuddwydion am yfory gwell. Ond ar y diwrnod hwnnw 60 mlynedd yn ôl, cafodd dyfodol gynifer o bentref Aberfan ei gymryd mewn ffordd sydd y tu hwnt i ddychymyg. Gadawodd y trasiedïau atgof parhaol o ba mor greulon y gall bywyd fod. Eto, dangosodd cymuned Aberfan i ni hefyd yr hyn sy'n bosibl pan fydd pobl yn tynnu at ei gilydd, beth bynnag y sefyllfa. Fe wnaeth y pentrefwyr sefyll ochr yn ochr gydag urddas. Fe wnaethon nhw gefnogi'i gilydd, gofalu am ei gilydd ac anrhydeddu'r rhai yr oedden nhw wedi'u colli. Gall yr ymdeimlad hwnnw o gydweithio weithiau deimlo fel petai'n diflannu. Ond, ar draws sawl rhan o Gymru, mae'n parhau i fod yn gryf. Rhaid i ni werthfawrogi'r ysbryd cymunedol hwnnw, cydio ynddo â dwy law a pheidio byth â'i ollwng. Mae yna hefyd gyfrifoldeb arnom ni heddiw i sicrhau bod gwersi'r gorffennol yn trosi i weithredu ar gyfer y dyfodol. Mae Llywodraeth y DU wedi gwneud ymrwymiad aml-flwyddyn o £118 miliwn dros y cyfnod 2026-29 i Lywodraeth Cymru ar gyfer diogelwch tomenni nas defnyddir. Mae hynny i'w groesawu, ond mae'n rhaid i ni fynd ymhellach. Rwy'n gobeithio'n ddiffuant y gallwn ni gymryd agwedd drawsbleidiol, gan weithio law yn llaw â Llywodraeth y DU, i sicrhau mwy o gefnogaeth. Roedd Deddf Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru) 2025 yn gam pwysig, fel y dywedodd y Prif Weinidog, gan sefydlu fframwaith rheoleiddio ar gyfer rheoli tomenni nas defnyddir a chreu'r awdurdod tomenni nas defnyddir  Cymru, a fydd yn cymryd cyfrifoldeb am ddiogelwch tomenni o fis Ebrill 2027 ymlaen. Galwaf ar Lywodraeth Cymru i wneud popeth o fewn ei gallu i gefnogi'r awdurdod hwnnw yn ei waith, oherwydd nid yw'r risgiau wedi diflannu. Mae un o bob 10 aelwyd yng Nghymru o fewn 1 km i domen lo sy'n peri risg bosibl i ddiogelwch y cyhoedd, wrth fod aelwydydd sy'n agos at y tomenni glo risg uchaf wedi wynebu costau yswiriant cartref hyd at 40 y cant yn uwch. Ni all hyn fod yn iawn ac mae'n rhaid mynd i'r afael ag ef. Yn olaf, rwyf eisiau bachu ar y cyfle hwn i gofio pennod ofnadwy arall yn ein hanes glofaol, trychineb Senghenydd ar 14 Hydref 1913, ger Caerffili, y digwyddodd ei phen-blwydd yr wythnos diwethaf. Fe wnaeth y drychineb honno hawlio bywydau 439 o lowyr ac un achubwr. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779942 258 En 2026-10-20T15:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8402&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779966 259 Cy 2026-10-20T15:51:36 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8498&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12153 12153 Helen Jenner AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Cynhyrchodd Cymru beth o’r glo gorau yn y byd. Am genedlaethau, bu glowyr Cymru yn cynnal ein cymunedau, ein diwydiannau a’n heconomi. Roedden nhw’n cynrychioli’r gorau o’r hyn y gallem ni heddiw ei alw’n 'alarm clock Britain'—pobl oedd yn codi, yn mynd i’r gwaith, ac yn gwneud gwaith anodd a pheryglus iawn er mwyn cynnal eu teuluoedd a’u gwlad. Ond wrth i ni ddathlu eu cyfraniad, rhaid inni byth anghofio’r pris ofnadwy a dalwyd ar adegau. Rhaid inni ddysgu o’r trychinebau hynny. Rhaid inni gofio’r cymunedau a ddioddefodd. Ac, yn anad dim, rhaid inni byth anghofio’r rhai a aeth i’r gwaith neu a aeth i’r ysgol ac na ddaeth adref byth eto. Diolch yn fawr. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779973 260 En 2026-10-20T15:52:18 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8540&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Rwyf i eisiau dechrau trwy ddiolch i'r Prif Weinidog am gytuno i fy nghais, a gafodd ei wneud yn y datganiad busnes rai wythnosau yn ôl, o ran gwneud y datganiad hwn yn amser y Llywodraeth heddiw. Diolch, Brif Weinidog. Rydw i  braidd yn siomedig, fodd bynnag, bod yr eitem heddiw ar ffurf datganiad yn hytrach na dadl, gan fy mod i'n credu y byddai dadl wedi rhoi cyfle i Aelodau siarad mewn ffordd fwy digymell ac o'r galon ar y pwnc hanfodol bwysig hwn, a chael mwy o amser i wneud hynny hefyd. Chwe deg mlynedd yn ôl yfory, ychydig ar ôl 9 o'r gloch, amlyncodd tua 100,000 tunnell o slyri, gweddillion a gwastraff o domen sbwriel pwll glo ran o bentref Aberfan yn nyffryn Taf ychydig i'r de o Ferthyr Tudful. Cafodd cant a phedwar deg pedwar o bobl eu lladd. Yn anffodus, nid oedd unrhyw beth newydd o ran bywydau yn cael eu colli trwy drasiedi yng nghymunedau meysydd glo Cymru. Rwyf i wedi gweld ffigur o 6,000 o farwolaethau trwy ddamweiniau yn y pyllau yng Nghymru ers y 1800au, cymysgedd o golli bywydau unigol a digwyddiadau ar raddfa fawr lle yr oedd y bobl a gafodd eu hanafu yn eu cannoedd. Ond roedd yna, wrth gwrs, rywbeth arbennig o ofnadwy yn y gyfres o ddigwyddiadau a effeithiodd ar gymuned agos Aberfan ac yn dilyn hynny. Yn rhannol, roedd hyn oherwydd y byddai wedi bod yn bosibl gwneud mwy i atal y drasiedi hon, ac y dylai hynny fod wedi digwydd. Roedd rhybuddion nad oedd y tomenni glo yn ddiogel. Nid oedd neb yn gwrando ar y bobl. A dyna oedd un o negeseuon allweddol Sue Bevan, ei hun yn oroeswr Aberfan, yn ei drama ardderchog, The Silent Volunteer. Gobeithio bod llawer ohonon ni wedi cael cyfle i weld perfformiad Avant Cymru o hyn yn y Pierhead yn gynharach heddiw. Yn rhannol, roedd hyn oherwydd sut y cafodd y gymuned ei thrin gan yr awdurdodau wedyn, y cynnig cychwynnol hwnnw gan y Bwrdd Glo Cenedlaethol o ddim ond £50 mewn iawndal am fywyd plentyn. Rydyn ni i gyd yn gwybod am sgandal gwarthus cronfa'r trychineb, ac rwy'n falch mai Llywodraeth Lafur Cymru yn y lle hwn a wnaeth yn iawn am hynny o'r diwedd yn 2007. Fel y gwnaeth y Prif Weinidog Andy Burnham ei gydnabod pan ymwelodd ag Aberfan ddoe, nid oedd y gymuned a'i thrigolion wedi cael eu trin yn iawn gan yr awdurdodau. Fel AS Pontypridd Cynon Merthyr, diolchaf iddo am ei onestrwydd. Yn rhannol, roedd hynny oherwydd ei fod yn drychineb modern iawn, y trychineb cyntaf i'w ddarlledu ar y teledu, gyda delweddau yn cael eu dangos mewn cartrefi yma yng Nghymru a ledled y byd. Mae hefyd o fewn cof byw—os nad i ni, yna i'n rhieni ac i'n perthnasau. Mae fy mam yn dweud wrthyf i am ei phrofiad o weithio fel ysgrifennydd mewn pwll glo yn Aberpennar, a chael ei galw o'r swyddfa gyda staff eraill y swyddfa i'r storfeydd i helpu i ddosbarthu rhawiau i'r dynion lleol niferus a ymunodd â'r ymdrechion achub. I raddau helaeth, roedd hyn hefyd oherwydd ar bwy yn union yr oedd y trychineb yn effeithio. O'r 144 dioddefwr hynny, roedd 116, wrth gwrs, yn blant. Wedi'u hamlyncu yn y sbwriel oedd Ysgol Iau Pantglas. Fe wnaeth y trychineb hawlio bywydau pum athro a 109 o'r 240 o ddisgyblion yn yr ysgol y diwrnod hwnnw. Tri deg munud ynghynt, diwrnod yn ddiweddarach, byddai'r stori wedi bod mor wahanol. Fel yr oedd, cafodd dosbarthiadau cyfan eu colli. Y tu ôl i'r niferoedd amrwd hynny ni allwn ni byth anghofio plant y cafodd eu bywydau eu dwyn, neu deuluoedd y cafodd eu bywydau'u newid am byth. Ac yn olaf, y mae'n ymwneud â sut yr ymatebodd y gymuned leol yn wyneb y golled anhygoel honno. Daeth pobl o bob cwr i helpu, ond roedd yr ymdrechion mwyaf yn cael eu gwneud gan bobl o'r pentref. Bryd hynny ac ers hynny, mae cymuned Aberfan wedi dioddef galar anfesuradwy gyda chryfder, urddas a thosturi. Mae'n hanfodol ein bod ni'n gwneud popeth o fewn ein gallu i gofio gwersi trasig Aberfan. Eu cofio nhw a gwrando arnyn nhw fel nad yw achosion tebyg yn digwydd eto. Brif Weinidog, rwy'n gobeithio y byddwch chi'n annog pob AS sy'n gallu i lofnodi'r datganiadau barn y mae Lis McLean a minnau wedi'u cyflwyno ar wahân i ddangos bod y Senedd hon yn cofio Aberfan. Fodd bynnag, fel y mae David Davies, goroeswr arall ac sydd erbyn hyn yn gadeirydd elusen goffa Aberfan yn ein hatgoffa, mae'n rhaid i'r atgofion fod yn seiliedig ar gysylltiad uniongyrchol parhaus yn y gymuned. Rwyf i eisiau cloi trwy amlygu stori unigol o'r gymuned honno—fel y cafodd ei chrybwyll eisoes, stori Nansi Williams, y weinyddes ginio ym Mhantglas, a ddefnyddiodd ei chorff i gysgodi plant pan darodd slyri yr ysgol. Bu farw Nansi, ond goroesodd pob un o'r pum plentyn y gwnaeth hi eu hamddiffyn. Bydd plac porffor yn cael ei ddadorchuddio i Nansi yr wythnos nesaf. Brif Weinidog, rwyf i eisiau gorffen drwy ofyn sut y gallwn ni ymwreiddio'r straeon hynny yn y cwricwlwm fel na fydd dioddefwyr Aberfan a'u teuluoedd yn cael eu hanghofio byth. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779957 261 En 2026-10-20T15:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8702&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779968 262 En 2026-10-20T15:57:39 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=8861&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 171 171 Darren Millar AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Trychineb Aberfan oedd un o'r trasiedïau mwyaf erioed i ddigwydd yng Nghymru, ac yn fwy torcalonnus byth oherwydd bod cymaint o'r rhai a fu farw yn blant. Fel rhiant, ni allaf i ddychmygu unrhyw beth gwaeth na cholli plentyn, ac i gymuned fach, mae colli 116 o blant a 28 oedolyn yn drasiedi sydd y tu hwnt i eiriau. Rwy'n cysylltu fy hun yn llwyr â geiriau'r Prif Weinidog a geiriau cynrychiolwyr o bleidiau gwleidyddol eraill yn y Siambr hon heddiw, ac rwy'n anfon fy nghydymdeimlad dwysaf at y teuluoedd mewn profedigaeth, y goroeswyr a phawb arall yr effeithiwyd ar eu bywydau am byth y diwrnod ofnadwy hwnnw 60 mlynedd yn ôl. Lywydd, yr wythnos diwethaf yn agoriad brenhinol y Senedd, cefais i'r fraint enfawr o gwrdd â Gareth Jones, un o oroeswyr trychineb Aberfan. Ar adeg pan fo'n penawdau yn rhy aml yn llawn gwrthdaro a thrais, fe wnaeth Gareth fy atgoffa o'r daioni rhyfeddol sy'n bodoli yn y byd, o arwyr anhysbys a moesgarwch dynol syml. Rydyn ni eisoes wedi clywed am Nansi a Hettie, a dywedodd Gareth wrthyf i am Stephen—Stephen Andrew, gofalwr a'i lusgodd ef allan o'r ffenestr yn Ysgol Pantglas, ac ni fyddai'n fyw i adrodd y stori oni bai am y dyn dewr hwnnw. Gwaeddodd arno wedyn i redeg, a'r gweithredoedd hynny a achubodd fywyd Gareth. Yn drasig, collodd Stephen ddau o'i blant ei hun yn y trychineb. Fe wnaeth Gareth redeg y diwrnod hwnnw, ond nid yw erioed wedi rhedeg o Aberfan o ran y cof sydd ganddo am yr hyn y digwyddodd iddo ef ac i'w gyd-ddisgyblion ac i'w gymuned ar y diwrnod hwnnw. Yn hytrach, mae ef wedi treulio llawer o'i fywyd ers hynny yn sicrhau nad yw cenedlaethau'r dyfodol byth yn anghofio. Mae ple wedi cael ei wneud bod yn rhaid i ni sicrhau bod straeon pobl yn cael eu cofio a'u cyfleu i blant yn ein dyddiau ni drwy'r cwricwlwm cenedlaethol. Rwy'n eilio'r galwadau hynny, oherwydd mae gan bobl fel Gareth stori sy'n bwerus i'w hadrodd ac sy'n gallu atgoffa pobl o ddaioni dynol a'r drasiedi sy'n digwydd i gymunedau pan nad ydyn ni fel gwleidyddion a rheoleiddwyr yn gweithredu fel y dylen ni. Yn ystod un o ymweliadau ysgol Gareth, fe wnaeth gyfarfod â Noah, gor-ŵyr Stephen Andrew, y gofalwr a'i achubodd. Ac yr wythnos diwethaf, roedd Gareth a Noah yn bresennol yn agoriad brenhinol y Senedd hon, lle y gwnaethon nhw gwrdd â'i Fawrhydi y Brenin a'i Mawrhydi y Frenhines ac, wrth gwrs, dywedodd Gareth wrthyf i am ei brofiad o gwrdd â'r diweddar Ddug Caeredin yn y dyddiau ar ôl trychineb Aberfan. Hefyd yn bresennol, wrth gwrs, roedd Len Moss, nyrs nad oedd ar ddyletswydd a ruthrodd i helpu ar ôl y trychineb ac a dreuliodd dau ddiwrnod cyfan yn golchi wynebau a dwylo plant a gafodd eu tynnu o'r rwbel fel y gallai eu teuluoedd, a oedd yn galaru, eu hadnabod nhw. Mae'r straeon hynny, i mi, yn dangos gweithredoedd dyngarol rhyfeddol yn yr amgylchiadau mwyaf ofnadwy. Ni all neb ohonon ni, nad ydyn ni wedi wynebu profiad fel Aberfan, ddeall y dioddefaint y mae'r gymuned honno wedi'i ddioddef. Cefais i fy nghyffwrdd i'r byw gan hanesion plant sydd wedi goroesi a oedd yn teimlo nad oedden nhw'n gallu chwarae fel arfer yn y blynyddoedd ar ôl y digwyddiad, oherwydd ofn y byddai eu chwerthin yn cynhyrfu cymdogion a oedd wedi colli eu plant eu hunain. Ond mae hanesion, Brif Weinidog, goroeswyr fel Gareth, yn hynod o bwysig, yn enwedig wrth i'r blynyddoedd fynd heibio, ac mae'n fwy hanfodol nag erioed nawr, rwy'n credu, ein bod ni'n sicrhau bod y lleisiau hynny'n cael eu cadw, ac rwy'n gofyn pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn mynd i'w cymryd er mwyn sicrhau bod hynny'n digwydd. Fe welais i'r ddrama bwerus iawn honno y bore yma, y cyfeiriwyd ati eisoes, ac rwy'n dymuno y byddai honno'n ddrama y gallai pawb yng Nghymru ei gwylio, mor bwerus oedd ei neges, ac rwy'n credu ei bod yn neges y gall pobl o bob cenhedlaeth ac oedran ei chlywed, mewn gwirionedd. Rwy'n credu mai'r rhain yw'r mathau o faterion y mae angen i ni eu datblygu, mewn gwirionedd, fel Senedd, fel cenedl, i sicrhau ein bod ni'n meithrin y cof am yr hyn a ddigwyddodd y diwrnod hwnnw a'n bod ni'n cymryd camau cadarnhaol yn y dyfodol i atal trasiedïau tebyg. Rydyn ni eisoes wedi siarad am y gwaith trawsbleidiol sydd wedi'i wneud ar y Ddeddf Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru) 2025. Mae yna waith i'w wneud o hyd o ran tir gwenwynig, tir halogedig, sydd wedi bod yn y newyddion yn ddiweddar iawn. Rydyn ni'n ddyledus i bobl Aberfan i wneud yn siŵr ein bod ni'n dysgu gwersi o'r gorffennol a'n bod ni'n gwneud popeth y gallwn ni i atal trasiedi debyg rhag digwydd yn y dyfodol. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779964 263 En 2026-10-20T16:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9002&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779974 264 En 2026-10-20T16:02:57 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9179&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Y Prif Weinidog i ymateb i'r cyfraniadau agoriadol. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779977 265 Cy 2026-10-20T16:03:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9182&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch, Lywydd. Dwi'n ddiolchgar i arweinyddion a llefaryddion y pleidiau am eu sylwadau nhw, am eu teyrngedau nhw ac am eu cwestiynau nhw. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779978 266 En 2026-10-20T16:03:16 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9198&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Oes, mae'n rhaid i ni i gyd ddod at ein gilydd i geisio cyfiawnder ar gyfer y cymunedau ac i anrhydeddu'r rhai a fu farw ac a fu'n byw gyda chanlyniadau'r arswyd hwnnw ers cymaint o flynyddoedd, a pharhau i wneud hynny. Mae'n rhaid i ni, pob un ohonon ni, fod yn barod i wneud yr hyn sydd angen ei wneud i anrhydeddu'r cof hwnnw. Mae'n rhaid i ni, trwy waith yr awdurdod tomenni nas defnyddir, ganolbwyntio ar yr angen i unioni'r anghyfiawnderau sy'n wynebu cymunedau ôl-ddiwydiannol sy'n ymdrin ag etifeddiaeth diwydiant. Mae hynny'n bendant yn cynnwys y tir halogedig. Mae'n cynnwys gweddillion mwyngloddio, llechi a diwydiannau eraill sydd wedi hen ddiflannu. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779983 267 Cy 2026-10-20T16:04:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9251&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Ond mae'r deyrnged a'i thôn hi yn bwysig iawn gennym ni yma, onid ydy, fel Senedd heddiw, ac mae'r pwynt wedi'i wneud gan sawl un: mi oedd modd osgoi hyn. Rhywbeth wedi'i greu gan ddyn oedd hyn, ac mi oedd y camgymeriadau yn yr ymateb a'r anghyfiawnderau yn yr ymateb yn anghyfiawnderau wedi'u creu gan ddyn. Dyma'r trychineb yr ydyn ni yn ei gofio a'r anghyfiawnder dŷn ni i gyd yma yn mynnu sicrhau na chaiff ddigwydd eto. Ond, do, mi wnaeth y gymuned ac unigolion ddangos dewrder rhyfeddol. Mae rhes o enwau wedi'u crybwyll yma heddiw. Pleser mawr oedd siarad efo Gareth a'i ferch, Emma, yma yr wythnos diwethaf, â'i gof o am Stephen yn ei dynnu fo i ddagrau 60 mlynedd yn ddiweddarach. Dŷn ni'n cofio bopa Hettie a Nansi a Len. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779965 268 Cy 2026-10-20T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9302&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779970 269 En 2026-10-20T16:05:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9322&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Ond rydyn ni'n cofio hynny, cymaint o bobl, y mae eu henwau wedi hen ddiflannu o gof y genedl, ond y mae eu hymateb ar y diwrnod hwnnw, mewn ffyrdd bach, wedi cyfrannu at ddangos yr hyn ydyn ni fel cenedl, a ddaeth at ei gilydd fel un gymuned ar y diwrnod hwnnw 60 mlynedd yn ôl. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779979 270 En 2026-10-20T16:05:49 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9351&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12149 12149 Lis McLean AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149 McLean, Lis Rwy'n ferch o Ferthyr, ac rwyf i eisiau dweud cyn i mi ddarllen hwn fy mod i wedi cael fy ysgwyd, wedi cael sioc, wedi fy synnu ac yn flin gan unrhyw gyfeiriad at bethau gwleidyddiaeth plaid pan ydym yn siarad am Aberfan, oherwydd nid yw'n berthnasol. Ond rwyf i eisiau dweud hyn: ar ôl byw ar hyd fy oes ym Merthyr Tudful, yn aml mae pobl yn gofyn i mi am Aberfan. Ble bynnag yr ydw i'n mynd, pryd bynnag y mae pobl yn clywed o ble yr ydw i'n dod, maen nhw'n meddwl yn syth am y drasiedi ofnadwy. Am flynyddoedd lawer, dyna'r unig stori yr oedd pobl yn gwybod am Aberfan a'r byd y tu allan. Fy atgofion i fy hun yw tristwch fy rhieni a fy nhad yn cael ei alw i anfon pob dyn a pheiriant a allai i ysgol Pantglas. Dim ond flynyddoedd lawer yn ddiweddarach y dywedodd mai dyna oedd diwrnod gwaethaf ei fywyd. Chwe deg mlynedd yn ddiweddarach, ni fyddwn ni byth yn anghofio'r 116 o blant a 28 o oedolion a gollodd eu bywydau, na'r teuluoedd sydd wedi dioddef trafferthion. Ond mae Aberfan yn gymaint mwy na'r drasiedi. Mae fy merch a fy wyrion—Joseff a Nansi, fel mae'n digwydd—yn galw Aberfan yn gartref iddyn nhw. Rwy'n gweld cymuned gynnes, groesawgar, llawn caredigrwydd, talent, cydnerthedd a balchder. Bydd Aberfan bob amser yn cario'i hanes, ac mae'n rhaid i ni gofio'r rhai a gafodd eu colli, anrhydeddu eu cof a gwerthfawrogi popeth a yw Aberfan heddiw. Ond a fyddai'r Prif Weinidog a holl Aelodau yn y Siambr hon heddiw, pa bynnag blaid yr ydych chi ynddi, yn cytuno â mi wrth ddweud na ddylai Aberfan byth gael ei ddiffinio gan drasiedi yn unig, ac mai ei bobl yw ei gryfder mwyaf, eu penderfyniad a'u dygnwch, a'r gymuned wych y maen nhw'n parhau i'w datblygu ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779990 271 En 2026-10-20T16:07:58 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9480&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch. Rwy'n gwybod pa mor anodd yw hi i Lis ac eraill siarad a chofio, ond rwy'n gwybod pa mor benderfynol ydyn nhw, hefyd, i fyth anghofio. Fel y dywedais i yn fy sylwadau agoriadol, ac rwy'n cytuno'n fawr â'r Aelod, dyma hanes cymuned a wynebodd drasiedi y tu hwnt i eiriau, ond a wrthododd gael ei threchu. Mae'r gymuned honno, hyd heddiw, yn parhau i fod yn ysbrydoliaeth i ni, a gadewch i ni i gyd, yn ein galar yfory, gymryd ysbrydoliaeth o'r ffordd y mae Aberfan a'i bobl wedi ymateb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779991 272 En 2026-10-20T16:08:45 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9527&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Brif Weinidog, 60 mlynedd yn ôl, gwyddon ni fod 144 o fywydau wedi cael eu colli yn Aberfan, ac roedd 116 ohonyn nhw'n blant. Nawr, ni allaf ddirnad sut beth yw anfon eich plentyn i'r ysgol a pheidio'i weld yn dychwelyd. I'r teuluoedd, y goroeswyr a chymuned Aberfan, ni fydd poen y diwrnod hwnnw byth yn diflannu. Nawr, fel un o'r Aelodau sy'n cynrychioli'r gymuned hon yn y Siambr hon, nid dim ond trasiedi yn ein llyfrau hanes yw Aberfan. Mae'n gymuned sy'n cario'r creithiau'r hyn a ddigwyddodd y diwrnod hwnnw, a bydd yn gwneud hynny am weddill amser. Cefais i'r anrhydedd ddoe o fynychu Prifysgol De Cymru, lle rhoddodd y goroeswr olaf i'w achub, Jeff Edwards, sgwrs—adroddiad pwerus o golled, o alar, ond hefyd y frwydr dros gyfiawnder ar ôl y digwyddiad ei hun, a'r digwyddiadau yr oedd yn rhaid i'r gymuned eu tramwyo i gael y cyfiawnder hwnnw. Brif Weinidog, mae'n rhaid i goffâd fod yn ymwneud â mwy na geiriau. Rhaid iddo hefyd fod yn ymwneud â chyfrifoldeb a sicrhau nad yw'r gwersi hynny byth yn cael eu hanghofio. Felly, 60 mlynedd yn ddiweddarach, pa sicrwydd allwch chi ei roi i deuluoedd Aberfan bod gwersi y diwrnod ofnadwy hwnnw yn parhau i fod wrth wraidd sut yr ydyn ni'n amddiffyn ein cymunedau yn y Cymoedd heddiw? Ac a gaf i gael eich sicrwydd y bydd y gwaith adfer rhag y tomenni glo ffisegol yn cael blaenoriaeth, ac a wnewch chi amlinellu sut y bydd gweddill y tomenni glo sydd yn wynebu risg ledled Cymru yn cael eu gwneud yn ddiogel? Nid ydyn ni'n ddyledus am lai i'r 144 enaid hynny a'r teuluoedd. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779982 273 En 2026-10-20T16:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9602&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779985 274 En 2026-10-20T16:10:16 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9618&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Pan fo'r Senedd hon yn deddfu, rydyn ni'n ymrwymo ar y cyd i sicrhau bod y ddeddfwriaeth honno yn cael ei gweithredu. Roedd Deddf Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru) 2025 yn ymwneud yn llwyr â rhoi'r sicrwydd hwnnw y byddwn ni'n defnyddio'r hyn y gallwn ni ei wneud fel Senedd i ddeddfu, i ddefnyddio'r pwerau sydd gennym ni i roi sicrwydd i gymunedau. Nid yw hynny'n golygu ei bod yn 'dasg wedi'i chyflawni', mae'n golygu bod y sylfeini yn eu lle, a phan ddaw'r awdurdod tomenni nas defnyddir i rym ym mis Ebrill 2027, ein bod ni wedyn yn symud i gyfnod newydd o wneud yn hollol siŵr, mai dyma'n union beth yr ydyn ni'n ei wneud: rydyn ni'n gweithredu mewn ffordd sy'n rhoi hyder i'r cymunedau ar draws Cymru a'n bod ni'n deall y pryder y maen nhw'n ei wynebu o ddydd i ddydd. Ond, unwaith eto, wrth ymateb i'r pwynt ehangach a gafodd ei wneud gan yr Aelod, mae'n ein hatgoffa ni ein bod yn ymgynnull yma er cof am gymuned heddiw yn ei holl ystyron. Mae cymuned yn lleoliad, ydy, ond yn fwy na hynny, y bobl y tu mewn iddi yw cymuned, ac ochr ac ochr â phobl Aberfan, y presennol a'r gorffennol, rydyn ni'n sefyll yn y dyddiau hyn o gofio. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779988 275 En 2026-10-20T16:11:47 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9709&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 4983 4983 Jane Dodds AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Rwy'n cysylltu fy hun â'r holl sylwadau sydd wedi cael eu gwneud, ac ar ran Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, rwy'n anrhydeddu'r rhai sydd wedi marw, y rhai sydd wedi colli aelodau o'u teuluoedd, yr effeithiwyd arnyn nhw ac yr effeithir arnyn nhw heddiw. Roedd yn anrhydedd, y bore yma i mi fynychu perfformiad The Silent Volunteer. Roedd yn berfformiad llawn teimlad, ac un peth a wnaeth fy nharo i oedd ailadrodd sŵn y slyri yn taranu wrth ruthro i lawr y bryn tuag at yr ysgol. Amlygodd wirionedd  brawychus y diwrnod hwnnw, ar ôl wythnos o law, a'r dinistr y gwnaeth y gymuned ei ddioddef. Ar ddiwedd y perfformiad, roedd un gair yn amlygu ei hun i mi, sef 'undod'. Roedd hynny ar faner yr oedd y perfformwyr yn ei dal i fyny. Ac fel gwleidyddion, mae gennym ni gyfrifoldeb i ddod at ein gilydd, fel yr ydyn ni wedi'i wneud y prynhawn yma, i wrando ar gymunedau ac i ddysgu o'r gorffennol. Rhaid i ni anrhydeddu'r rhai a fu farw, nid yn unig trwy gofio, ond trwy ein gweithredoedd yn y dyfodol. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779989 276 Cy 2026-10-20T16:12:58 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9780&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Diolch i arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru. Ac yn wir, mae'r gair yna, 'undod', unwaith eto, onid ydy, yn adlewyrchu'r negeseuon dŷn ni wedi eu clywed yma yn Senedd Cymru heddiw ac yn y dyddiau yn arwain at yfory. Efo'n gilydd fel cenedl mae wynebu'r her wrth symud ymlaen, o sicrhau ein bod ni'n dal i gofio, ond, ie, i fynd i'r afael â'r bygythiad sydd yn bodoli o hyd o'n treftadaeth ddiwydiannol ni. Dŷn ni'n gwybod beth ydy'r gwaith sydd angen ei wneud. Mae'r gwaith mae'r Llywodraeth yn ymwneud â fo yn waith ymarferol, pwysig o adnabod y tomenni hynny sydd yn achosi mwyaf o fygythiad. Mae hynny wedi ei wneud. Gwneud yn siŵr bod y gwaith archwilio yn digwydd; gwneud yn siŵr bod yr arian yn dod, yn rhannol o goffrau'r Llywodraeth yma, ond hefyd o Lywodraeth y Deyrnas Unedig, wrth gwrs, gan fod hwn yn fater o ddyddiau ymhell cyn datganoli; sicrhau bod y camau ymarferol yn cael eu cymryd wedyn i ddiogelu—mae'r gwaith hwnnw'n parhau. Mae o'n gorfod digwydd fel mater o flaenoriaeth, ond ein blaenoriaeth ni yma rŵan, fel mae pawb yn myfyrio arno fo, ydy i gofio'r erchylltra yn Aberfan yn 1966, a gwneud yr addewid y gwnawn ni bopeth y gallwn ni i sicrhau na all hyn ddigwydd eto. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779992 277 En 2026-10-20T16:14:39 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9881&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12150 12150 Sara Crowley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150 Crowley, Sara Lywydd, mae hanes Aberfan wedi'i wau i gytgof ein Cymoedd. Cerddodd fy nhad-cu, fel cymaint o bobl eraill, dros y mynyddoedd o Benrhiwceiber y diwrnod hwnnw i helpu. Mae'r reddf honno i ddod at ein gilydd, i ofalu am ein gilydd ac i weithredu pan fydd pobl angen cymorth wedi llunio sut yr wyf i'n meddwl am Aberfan. Mae darnau diweddar yr wythnos hon, fel Aberfan: The Village That Fought Back, The Silent Volunteer ac Aberfan: A Family Story yn nodyn atgoffa pwerus ar draws gwahanol gyfryngau bod Aberfan nid yn unig yn stori am drasiedi, ond am gymuned a frwydrodd ac sy'n brwydro dros gyfiawnder ac sy'n gwrthod cael ei hanwybyddu. Ddoe, wrth siarad ym Mhrifysgol De Cymru, fe wnaeth Jeff Edwards, fel yr ydyn ni wedi sôn, y plentyn ysgol olaf a gafodd ei achub o'r rwbel, siarad yn bwerus am ei brofiad a'r gwersi na fyddai byth yn bosibl eu hanghofio. Mae dewrder a chydnerthedd goroeswyr, teuluoedd ac ymgyrchwyr a'r penderfyniad i ddal sefydliadau pwerus i gyfrif yn rhan anhygoel o etifeddiaeth Aberfan. Brif Weinidog, a ydych chi'n cytuno mai un o wersi mwyaf parhaol Aberfan yw pŵer cymunedau sy'n sefyll gyda'i gilydd, nid yn unig yn wyneb trasiedi, ond wrth fynd ar drywydd cyfiawnder? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779984 278 En 2026-10-20T16:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9902&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779994 279 En 2026-10-20T16:15:51 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=9953&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yn wir, Lywydd. Rydyn ni'n synhwyro'r prynhawn yma, onid ydyn ni, bod gennym ni i gyd berthynas wahanol â'r drasiedi honno yn Aberfan, ond ei fod yn rhywbeth sy'n berthnasol i bob un ohonon ni. Efallai ei fod yn deulu, efallai ei fod yn foment a gafodd ei dreulio gyda rhywun a oedd yno, efallai ei fod yn rhiant, efallai ei fod yn ymdeimlad o wylio, efallai o bell, ond ymdeimlad o deimlo'n un â phobl Aberfan wrth feddwl am eu trasiedi. Ond, ie, mae hon yn gymuned a oedd wedi gorfod aros yn rhy hir o lawer am gyfiawnder. Mae gosod pentyrrau ansefydlog uwchben pentref ac yna cymryd arian ar gyfer eu hadfer o'r gymuned honno yn anghyfiawnderau sy'n achosi creithiau dwfn. Ond trwy gefnogi'r gymuned honno a phob un ohonon ni rywsut yn cymryd perchnogaeth o'r ymdeimlad hwnnw o gymuned rhyngom ni y gallwn ni—unwaith eto, rwy'n dadlau'r achos—wneud yr addewid hwnnw nad ydyn ni byth, byth yn caniatáu i hyn ddigwydd yn y ffordd hon eto. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779996 280 En 2026-10-20T16:17:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10039&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 12159 12159 David Hughes AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12159 Hughes, David Fel Lis, cefais i fy magu yn Aberfan ac roedd gennyf i lawer o ffrindiau a oedd yno y diwrnod hwnnw. Felly, heddiw, rydyn ni'n oedi gyda chalonnau trwm i gofio'r bywydau a gafodd eu colli yn nhrychineb Aberfan. Chwe deg mlynedd yn ddiweddarach, mae poen y diwrnod ofnadwy hwnnw'n parhau i gael ei deimlo'n ddwfn gan deuluoedd, ffrindiau a'r gymuned y cafodd eu bywydau eu newid am byth. Rydyn ni'n cofio'r plant y cafodd eu bywydau eu cymryd yn llawer rhy fuan, yr oedolion a gollodd eu bywydau a phawb a welodd alar mor annirnadwy. Nid trasiedi mewn hanes yn unig oedd Aberfan; roedd yn dorcalon cymuned ac yn atgof o ba mor werthfawr yw pob bywyd. Heddiw rydyn ni'n anrhydeddu'r rhai a gollwyd, yn cofio pawb sy'n dal ati ac yn cadw teuluoedd a phobl Aberfan yn ein meddyliau. Boed i'r atgofion byth ddiflannu, boed i'r tosturi, y dewrder a'r cryfder a ddangoswyd yn dilyn hynny barhau i'n hysbrydoli. Byddwn ni'n eu cofio, byddwn yn galaru ac ni fyddwn byth yn anghofio. Dyna'r cyfan rwy'n gofyn gan y lle hwn: ein bod ni byth yn anghofio. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779997 281 En 2026-10-20T16:18:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10132&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n ddiolchgar am deyrnged feddylgar, ac, yn fyr, Lywydd, mae'n neges bwysig ein bod ni byth yn anghofio. Mae'r pen-blwydd chwe deg yn mynd â ni ymlaen i ben-blwyddi chwe deg un a chwe deg dau, oherwydd mae'n rhaid i'r cof am yr hyn a ddigwyddodd yn Aberfan bob amser ein hysgogi i gofio cydnerthedd cymuned, yr hyn y gwnaethon nhw eu hwynebu a'r hyn yr ydyn ni'n dal i fod yn ddyledus iddyn nhw amdano heddiw. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779998 282 En 2026-10-20T16:19:18 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10160&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 267 267 Ken Skates AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken Brif Weinidog, rwy'n eich canmol chi ac yn diolch i chi am eich datganiad heddiw a'r holl Aelodau am eu cyfraniadau pwerus. Er clod iddyn nhw a hyd heddiw, mae arweinwyr o bob cwr o Gymru, ledled y DU ac o bob cwr o'r byd yn parhau i ymweld ag Aberfan i goffáu ein colled ac i roi cysur i'r gymuned. Roedd gan ymweliad Prif Weinidog y DU ddoe atsain arbennig iddo o ystyried ei brofiad o drychineb Hillsborough. Roedd Hillsborough yn brofiad ffurfiannol iddo, oherwydd cyfrannodd swyddogoliaeth at greu'r trychineb ac yna fe geisiodd guddio'r achos. Gyda thristwch mawr, yr ydyn ni'n myfyrio ynghylch y ffaith y byddai wedi bod yn bosibl osgoi trychineb Aberfan pe bai swyddogion wedi gwrando ar y gymuned leol. Boed i ni fyth anghofio'r bywydau a gollwyd. Boed i ni fyth anghofio'r teuluoedd sy'n parhau i ysgwyddo eu cof a boed i stori Aberfan barhau i'n hatgoffa o werth pob bywyd, cryfder cymuned a phwysigrwydd tosturi. Mae'r cof amdanyn nhw'n parhau i fod yn rhan o hanes Cymru ac ni fydd eu colled byth yn cael ei hanghofio. Brif Weinidog, yn eich barn chi, sut gallwn, beth arall allwn ni ei wneud i'w cofio drwy'r cwricwlwm a thrwy'r gymdeithas ddinesig ehangach? A fyddech chi'n cytuno efallai i wahodd syniadau ac awgrymiadau ar gyfer dyfnhau ein cofio gan aelodau o'r cyhoedd? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779993 283 En 2026-10-20T16:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10202&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780000 284 En 2026-10-20T16:20:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10246&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n gwerthfawrogi'r neges gan yr arweinydd Llafur, ac rwy'n rhywun sydd bob amser wedi teimlo bod angen i ni sicrhau bod ein plant yn gwybod ein stori, yn gwybod ein hanes, ac mae gan ein hanes sawl agwedd iddo. Mae gennym ni hanes diwydiannol balch, mae gennym ni etifeddiaeth o boen gwirioneddol o'r hanes diwydiannol hwnnw hefyd, ac yn hollol, rwy'n gwybod, ac rwy'n siarad ar ran fy Ngweinidog dros addysg wrth ddweud, ein bod ni bob amser yn chwilio am ffyrdd newydd o sicrhau y gallwn ni, trwy ein system addysg, wneud yn siŵr bod ein pobl ifanc yn cael eu paratoi drwy wybod am eu gorffennol er mwyn paratoi ar gyfer eu dyfodol. Do, fe wnaeth swyddogoliaeth siomi pobl Aberfan. Mae'n fraint i ni yn y Llywodraeth ac o fewn y byd cyhoeddus ehangach yng Nghymru fod gennym ni'r dasg o wneud yn siŵr ein bod ni'n defnyddio adnoddau swyddogoliaeth i ddatblygu dyfodol gwell a mwy diogel i bobl Cymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780001 285 Cy 2026-10-20T16:21:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10318&l=cy 261020-4 4. Datganiad gan y Prif Weinidog: Nodi 60 mlynedd ers Trychineb Aberfan C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog. Diolch, bawb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780002 286 Cy 2026-10-20T16:22:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10323&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn nawr at yr eitem nesaf, datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, Bil trethiant. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, Elin Jones. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780005 287 Cy 2026-10-20T16:22:14 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10336&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Lywydd, rwy'n falch o gyflwyno Bil Trethiant (Cymru) i'r Senedd, y pecyn hwn o newidiadau sy'n gam ar hyd taith datganoli trethi Cymru. Naw mlynedd yn ôl, pasiodd y Senedd hon ddeddfwriaeth yn cyflwyno'r Ddeddf trafodiadau tir a'r Ddeddf gwarediadau tirlenwi. Cefnogwyd hyn drwy sefydlu Awdurdod Cyllid Cymru. Mae Awdurdod Cyllid Cymru wedi datblygu hanes cryf o gyflawni, ac enw da am degwch sy'n seiliedig ar lefel uchel o ymddiriedaeth a pherthynas gydweithredol â threthdalwyr a'r rhai sy'n eu cynghori. Mae wedi ennill profiad gweithredol gwerthfawr o weinyddu trethi datganoledig ac wedi gwrando'n ofalus ar adborth gan drethdalwyr. Er nad yw gweinyddu trethi'n dda yn cael llawer o sylw mewn penawdau newyddion, mae'n sylfaenol i system dreth sy'n gweithredu'n dda. Mae'n falch gen i ddweud fod datganoli trethi yng Nghymru wedi bod yn llwyddiannus. Ers 2018, mae Awdurdod Cyllid Cymru wedi casglu mwy na £2.7 biliwn mewn trethi datganoledig, gan gefnogi'r gwasanaethau cyhoeddus y mae ein trigolion yn dibynnu arnyn nhw. Mae ein rhaglen lywodraethu yn cynnwys dyletswydd i sicrhau trethi teg, a thrwyddi mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i wneud yn siŵr bod refeniw yn cael ei godi mewn ffordd deg a syml. Fel rhan o'r ymrwymiad hwn, bydd angen i ni sicrhau bod ein deddfwriaeth drethi yn cael ei hadolygu a'i gwella'n rheolaidd a bod newidiadau technegol yn cael eu rhoi ar waith er mwyn gwneud yn siŵr bod y trethi yn gweithredu yn unol â'r bwriad. Mae trethi effeithiol yn dibynnu ar ansawdd y ddeddfwriaeth a'r gwaith sylfaenol o'u gweinyddu. Mae trethdalwyr yn haeddu deddfwriaeth sy'n eglur ac yn syml. Mae angen i gyrff cyhoeddus gael pwerau sy'n gymesur ac yn ymarferol, ac mae cyfrifoldeb ar Lywodraethau i ddysgu o brofiad ac i wneud gwelliannau lle mae angen eu gwneud. Dyna yw union bwrpas y Bil a gyflwynais i ddoe. Gadewch i mi fod yn glir: dyw'r Bil ddim yn cyflwyno trethi newydd; dyw e ddim chwaith yn newid cyfraddau treth na throthwyon treth, nac yn cyflwyno mathau newydd o ryddhad treth. Yn hytrach, mae'r Bil yn cyflwyno pecyn o newidiadau technegol a gweinyddol wedi'u targedu'n fanwl i dair Deddf trethi Cymru, sef Deddf Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru) 2017, Deddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017 a Deddf Casglu a Rheoli Trethi (Cymru) 2016. Pwrpas y Bil yw sicrhau bod ein trethi datganoledig yn parhau i weithredu mewn ffordd deg ac effeithiol. Mae'n Fil ymarferol sy'n canolbwyntio ar egluro system dreth ddatganoledig Cymru, ei chryfhau, a'i diogelu ar gyfer y dyfodol. Mae'r mesurau sydd ynddo yn ymateb i faterion ymarferol a thechnegol a nodwyd dros amser gan Awdurdod Cyllid Cymru, trethdalwyr, cynghorwyr proffesiynol a phartneriaid cyflawni. Mae'r Bil yn cynnwys mesurau fydd yn cefnogi Awdurdod Cyllid Cymru i gyflawni ei swyddogaethau mewn ffordd fwy effeithiol. Bydd yn egluro agweddau ar drefniadau llywodraethu yr awdurdod cyllid, bydd yn gwella'r ffordd y mae ei bwerau treth yn gweithio mewn gwirionedd, bydd yn cywiro problemau technegol sydd wedi dod i'r amlwg drwy brofiad ymarferol, a bydd yn mynd i'r afael â meysydd amwys o ran cymhwyso'r trethi datganoledig fel eu bod yn parhau i weithredu mewn ffordd briodol ac yn ei gwneud hi'n llai posib i anghydfodau diangen neu ganlyniadau anfwriadol ddigwydd. Bydd hefyd yn sicrhau bod deddfwriaeth Cymru yn cyd-fynd â datblygiadau gweinyddol neu ddeddfwriaethol perthnasol mewn mannau eraill yn y Deyrnas Unedig, pan fo hynny'n briodol. Bydd y Bil yn gwella'r ffordd y bydd prosesau ad-dalu ac ymholiadau trethi i Awdurdod Cyllid Cymru yn cael eu gweithredu, gan fynd i'r afael â bylchau presennol o ran gwybodaeth a phwerau arolygu. Bydd hefyd yn gwella tryloywder ac yn diogelu refeniw trethi. Bydd y cynigion hefyd yn fuddiol i drethdalwyr Cymru. Er enghraifft, bydd y Bil yn egluro sut y bydd rheolau llog talu hwyr yn cael eu cymhwyso fel na fydd trethdalwyr yn talu mwy na'r swm sy'n ddyledus. Bydd hefyd yn ymdrin ag achosion lle mae perchennog tŷ o dan y dreth trafodiadau tir yn ychwanegu partner at weithredoedd teitl eiddo, er enghraifft yn dilyn ail forgeisio. Fel y mae pethau ar hyn o bryd, gallent wynebu cyfraddau preswyl uwch. Bydd y Bil hwn yn atal hynny. Mae'n bwysig nodi bod y Bil hefyd yn cynnwys darpariaethau i wella ffyrdd o rannu gwybodaeth rhwng Awdurdod Cyllid Cymru ac awdurdodau lleol. Bydd y mesurau hyn yn cefnogi'r broses o ddatblygu sylfeini trethi mwy cywir, yn cryfhau gweithgarwch cydymffurfio, ac yn cyfrannu at ymdrechion ehangach ar draws y Llywodraeth i ddefnyddio data'n well wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Wrth wneud hynny, fe fyddan nhw'n helpu i sicrhau bod gan gyrff cyhoeddus fynediad at y wybodaeth sydd ei hangen arnyn nhw, wrth gynnal mesurau diogelu priodol i drethdalwyr. Mae mesurau diogelu priodol i drethdalwyr yn parhau i fod wrth wraidd ein dull gweithredu. Drwy gydol y gwaith o ddatblygu'r cynigion hyn, rŷn ni wedi parhau i ymrwymo i sicrhau bod amddiffyniadau priodol yn cyd-bwyso unrhyw newidiadau sy'n effeithio ar bwerau Awdurdod Cyllid Cymru. Gyda'i gilydd, mae'r newidiadau a gynigir gan y Bil hwn yn ffurfio rhaglen bwysig o fireinio a gwella, gan sicrhau bod trefniadau trethi datganoledig Cymru yn parhau i fod yn gadarn, yn effeithlon ac yn addas ar gyfer y dyfodol. Dyw'r cynlluniau hyn ddim wedi cael eu datblygu yn gwbl ar wahân. Maen nhw wedi'u seilio ar drafodaethau â threthdalwyr, cynghorwyr proffesiynol a chynrychiolwyr y diwydiant. Y llynedd, bu Llywodraeth Cymru ac Awdurdod Cyllid Cymru yn ymgynghori ar y cyd ar y cynigion ar gyfer newidiadau deddfwriaethol i Ddeddfau trethi Cymru, a liciwn i ddiolch i bawb a gyfrannodd at y gwaith. Cafwyd ymatebion manwl i'r ymgynghoriad gan drethdalwyr, cyrff proffesiynol a chynrychiolwyr y diwydiant. Roedd yr adborth yn gefnogol ar y cyfan ac yn cadarnhau y byddai'r newidiadau arfaethedig yn helpu i sicrhau bod trethi datganoledig yng Nghymru yn parhau i gael eu gweinyddu mewn ffordd effeithiol. Rwy'n edrych ymlaen at weithio gydag Aelodau ar draws y Senedd yn ystod y broses o graffu ar y Bil hwn nawr ac at glywed barn pawb ar sut y gallwn ni barhau i gryfhau trefniadau treth Cymru. Lywydd, felly, mae'n bleser gen i gyflwyno Bil Trethiant (Cymru) i'r Senedd yma. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779995 288 Cy 2026-10-20T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10502&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780017 289 En 2026-10-20T16:29:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10757&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12174 12174 Cai Parry-Jones AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12174 Parry-Jones, Cai Diolch, Weinidog, am gyflwyno'r Bil hwn. Yn eich datganiad rydych chi'n dweud bod yr ymgynghoriad wedi derbyn ymatebion manwl gan drethdalwyr, cyrff proffesiynol a chynrychiolwyr y diwydiant. Fodd bynnag, wnaethoch chi ddim dweud faint o ymatebion gafodd yr ymgynghoriad cyhoeddus. Mae gen i'r ateb—naw. Ac o'r naw hynny, dim ond pedwar oedd yn drethdalwyr Cymreig unigol—pedwar—pedwar mewn poblogaeth o 3.2 miliwn. Prin mai dyma'r gymeradwyaeth eang y byddai eich datganiad am i ni ei chredu. Fe ges i fwy o ymatebion ar ôl datgelu taith blasu wisgi Llywodraeth Cymru i Ffrainc. Gan symud ymlaen at fanylion y ddeddfwriaeth hon, rwy'n pryderu am y pwerau newydd sy'n cael eu rhoi i Awdurdod Cyllid Cymru. O dan y rheolau presennol, yn gyffredinol, mae angen i Awdurdod Cyllid Cymru naill ai gael cytundeb y perchennog neu gymeradwyaeth tribiwnlys annibynnol cyn archwilio eiddo preifat, fodd bynnag, byddai'r Bil hwn yn caniatáu i Awdurdod Cyllid Cymru gynnal archwiliadau treth tirlenwi penodol heb y naill fath o gymeradwyaeth neu'r llall. Rydyn ni'n sôn am swyddogion Cymru heb gymeradwyaeth annibynnol yn mynd i mewn i dir ac eiddo preifat, o bosibl heb fod y meddiannydd yn gwybod am yr archwiliad ymlaen llaw. Mae cael gwared ar haen o graffu annibynnol sy'n bodoli eisoes yn newid mawr ac mae'n un sydd angen ei gyfiawnhau. Allech chi esbonio pa dystiolaeth sy'n dangos bod cael gwared ar gymeradwyaeth y tribiwnlys ymlaen llaw yn angenrheidiol? Hefyd, pa fesurau diogelu fydd yn sicrhau bod archwiliadau yn deg ac yn gymesur ac yn aros o fewn terfynau eu pwerau, yn enwedig wrth gynnal archwiliadau dirybudd ar dir preifat pan nad yw'r meddiannydd, o bosibl, yn bresennol? Y tu hwnt i'r archwiliadau, byddai'r Bil hefyd yn caniatáu i Awdurdod Cyllid Cymru rannu mwy o wybodaeth am drethdalwyr gydag awdurdodau lleol a'u darparwyr gwasanaeth, atal rhai ad-daliadau treth yn ystod ymchwiliadau, a gofyn am wybodaeth ar ôl trafodion eiddo. Er bod y Bil yn cynnwys mesurau diogelu a hawliau apelio, mae cwestiynau yn parhau ynghylch sut y bydd y pwerau ychwanegol hyn yn gweithredu yn ymarferol. Pa fesurau diogelu fydd yn sicrhau bod gwybodaeth gyfrinachol am drethdalwyr ond yn cael ei rhannu pan fo angen? Bydd y Bil hefyd yn caniatáu i Awdurdod Cyllid Cymru atal rhai ad-daliadau treth i bobl tra bod ymchwiliad yn mynd rhagddo. Os yw Awdurdod Cyllid Cymru i fod i dalu treth yn ôl i rywun, mae ganddyn nhw bwerau ehangach i atal y taliad hwnnw, am flynyddoedd o bosibl, cyn gorfod ei dalu mewn gwirionedd. Byddai hefyd yn caniatáu i Awdurdod Cyllid Cymru ofyn am wybodaeth am drafodion eiddo penodol flynyddoedd ar ôl iddyn nhw ddigwydd. Sut fydd trethdalwyr yn cael eu diogelu rhag oedi hir i ad-daliadau cyfreithlon, a sut fydd Awdurdod Cyllid Cymru yn sicrhau bod ceisiadau am wybodaeth yn parhau i fod yn gymesur? Diolch, Lywydd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 779999 290 En 2026-10-20T16:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10802&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780007 291 En 2026-10-20T16:32:06 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=10928&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Lywydd, nid gêm rhifau yw ymgynghori; yn aml, gall fod yn ymwneud â manylion yr ymgynghoriad. Dydy e ddim yn syndod i mi nad oedd rhyw lawer o ymatebion i'r ymgynghoriad hwn a gynhaliwyd y llynedd. Mae'r Bil ei hun, fel yr esboniais i, yn dechnegol ei natur. Y bobl fydd â diddordeb arbennig yn y Bil hwn fydd y bobl hynny sy'n cynrychioli trethdalwyr, sy'n delio'n uniongyrchol ag Awdurdod Cyllid Cymru ar nifer o'r agweddau rydych wedi'u hamlinellu. Mae'r pwerau sy'n cael eu ceisio yn y Bil hwn yn gymesur â'r materion sydd wedi codi eu hunain fel materion, gan Awdurdod Cyllid Cymru ei hun dros y naw mlynedd diwethaf, a chan y bobl hynny sy'n cynrychioli trethdalwyr, lle mae anghysondebau wedi bod yn y system sydd wedi bodoli, lle mae ardaloedd llwyd a bylchau yn amlwg yn y ddeddfwriaeth, fel y mae ar hyn o bryd. Mae'r pwerau ar fynediad, fel yr ydych wedi'u hamlinellu, yn gymesur, rwy'n credu, ond mae hynny i bwyllgorau'r Senedd hon nawr ei brofi, ac rwy'n siŵr y bydd y rhain yn faterion a fydd yn cael eu profi wrth graffu. Dydy rhannu gwybodaeth ddim yn beth drwg ynddo'i hun. Rwy'n credu, yn eithaf aml, bod pobl allan yna yn disgwyl i awdurdodau cyhoeddus fod yn rhannu gwybodaeth, yn hytrach na bod angen dyblygu gwybodaeth bob amser i wahanol leoedd lle maen nhw'n rhyngweithio â'r sector cyhoeddus. Ond, fel rydych chi wedi herio'n iawn, mae angen iddo gael ei wneud mewn ffordd sy'n gymesur â'r materion sydd yn y fantol a lle mae data a'r rhai sy'n dal data yn atebol am hynny. Rydyn ni wedi profi'r cynigion yn y Bil gyda'r gwahanol ddarnau o ddeddfwriaeth sydd ar waith i warchod diogelu data, ac rydyn ni'n credu ein bod ni wedi taro'r lle angenrheidiol i ddarparu system sy'n fwy effeithiol i'r trethdalwr o ran sut mae'n darparu gwybodaeth i awdurdodau cyhoeddus ac i sicrhau bod system fwy effeithiol yn gallu cael ei chyflawni. Dyna yw pwrpas y Bil hwn, i wneud yn siŵr bod y ffordd rydyn ni'n gweinyddu ac yn gweithredu trethi yng Nghymru yn fwy effeithlon i'r trethdalwyr a'r rhai sy'n casglu trethi yng Nghymru. Rwy'n credu bod hynny'n beth da i anelu ato, a, gobeithio, bydd y broses graffu ar y Bil hwn yn ein galluogi, yn y pen draw, i basio darn o ddeddfwriaeth sy'n gwella'r ffordd y mae treth yn cael ei gweinyddu yng Nghymru. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780004 292 En 2026-10-20T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11102&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780006 293 Cy 2026-10-20T16:35:16 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11118&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am y datganiad a'i llongyfarch hi ar gyflwyno deddfwriaeth gyntaf y seithfed Senedd? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780008 294 En 2026-10-20T16:35:24 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11126&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Yn y Llywodraeth, gosododd Llafur Cymru sylfeini system dreth ddatganoledig Cymru. Roedd ein polisi trethiant yn seiliedig ar yr egwyddorion clir y dylai trethi Cymru godi refeniw i ariannu gwasanaethau cyhoeddus mor deg â phosibl; y dylen nhw fod yn glir, yn sefydlog ac yn syml; y dylen nhw gael eu datblygu trwy gydweithio; ac y dylen nhw gyfrannu tuag at nodau Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Yn erbyn yr egwyddorion hyn y bydd Llafur Cymru yn dwyn y ddeddfwriaeth hon i gyfrif wrth i'r Bil fynd yn ei flaen. Yn y Llywodraeth, fe wnaethon ni sefydlu Awdurdod Cyllid Cymru a chyflwyno treth trafodiadau tir a threth gwarediadau tirlenwi yn 2018. Ers hynny, fel y dywedodd y Gweinidog, mae Awdurdod Cyllid Cymru wedi casglu mwy na £2.7 biliwn i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Dangosodd Llafur Cymru sut y gall trethiant datganoledig gael ei ddefnyddio i gyflawni canlyniadau blaengar, gan gynnwys cynyddu cyfraddau ailgylchu, a gwneud y system drethi yn decach i bobl sy'n prynu cartrefi. Ac yn 2021, fe wnaethon ni'r addewid i beidio â chodi cyfraddau treth incwm Cymru, ac fe wnaethon ni gadw'r addewid hwnnw. Rydyn ni hefyd yn cydnabod bod angen i bolisi trethiant esblygu, felly rydyn ni'n croesawu bwriad y ddeddfwriaeth hon, i sicrhau bod trethi datganoledig yng Nghymru yn gallu cael eu casglu mewn ffordd deg ac effeithlon. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780011 295 Cy 2026-10-20T16:36:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11212&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Wrth i'r Bil fynd rhagddo, bydd cyfleoedd pellach i graffu ar fanylion y Bil hwn yn fwy manwl, ond heddiw hoffwn ofyn rhai cwestiynau cychwynnol i'r Gweinidog Cabinet. Ynglŷn â rhannu gwybodaeth, mae'r Bil yn caniatáu i Awdurdod Cyllid Cymru rannu gwybodaeth gydag awdurdodau lleol i gefnogi'r gwaith o gasglu trethi. Bydd y Gweinidog Cabinet yn cytuno ynghylch pwysigrwydd sicrhau bod gan y cyhoedd hyder yn y ffordd y caiff y data ei gasglu a'i ddefnyddio. Pa sicrwydd y gall hi ei roi y bydd y wybodaeth ddim ond yn cael ei rhannu pan fo hynny yn angenrheidiol? Ac a all hi roi enghreifftiau ymarferol o sefyllfaoedd lle gall y wybodaeth honno gael ei rhannu o ganlyniad i'r ddeddfwriaeth newydd? Yna, a all hi amlinellu rhai o'r manteision ymarferol i awdurdodau lleol, a faint o refeniw ychwanegol y mae hi'n disgwyl y bydd yn cael ei gynhyrchu drwy rannu gwybodaeth yn fwy effeithiol? A pha gymorth a fydd yn cael ei ddarparu i awdurdodau lleol i'w hysbysu am y trefniadau newydd ar gyfer rhannu gwybodaeth? Mae asesiad effaith rheoleiddiol y Llywodraeth yn dangos bod y Bil yn debygol o sicrhau manteision cadarnhaol cyffredinol o ryw £310,000. A all y Gweinidog Cabinet amlinellu mewn termau mor syml â phosibl, termau bob dydd, o ble y daw y manteision hyn, a sut y byddan nhw yn helpu i wella gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru? Ac yn olaf, a yw'r Gweinidog Cabinet wedi gwneud asesiad o lefelau o osgoi trethi o fewn trefniadau trethi datganoledig Cymru? Ac wrth i system drethi Cymru barhau i ddatblygu, beth arall gall y Llywodraeth ei wneud i roi gwell gwybodaeth i'r cyhoedd am sut mae trethi datganoledig yn gweithredu o fewn Cymru? Diolch yn fawr iawn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780021 296 Cy 2026-10-20T16:38:52 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11334&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch i'r Aelod am y cwestiynau yna ac am y croeso i hwn fel y Bil cyntaf ar gyfer y Senedd yma. Mae'n ddrwg gyda fi nad yw e'n un o'r rhai mwyaf headline grabbing y gellid bod wedi ei greu, ond mae e'n dangos beth yw gwaith dydd i ddydd Llywodraeth, beth yw gwaith dydd i ddydd ariannu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, a sicrhau bod gennym ni'r gyfundrefn fwyaf effeithiol i weithredu ein trethi ni a'n casglu trethi ni, er mwyn gallu ariannu'n gwasanaethau cyhoeddus ni. Dyna yw pwrpas y Bil yma. Fe fydd y craffu manwl rŷch chi wedi sôn amdano, fydd yn dilyn nawr ar ôl y datganiad yma heddiw, yn ffordd o destio rhai o'r materion rŷch chi wedi'u codi yn eich cyfraniad fanna, a'r un mater a godwyd ynghynt hefyd, ar sut mae diogelu'r data yna fydd yn cael ei rannu rhwng awdurdodau perthnasol er mwyn sicrhau bod popeth yn cydymffurfio â'r ddeddfwriaeth sydd eisoes mewn lle i ddiogelu data, ond hefyd o ran yr hyn y byddai'r rhai sy'n rhannu eu manylion personol yn ei ddisgwyl oddi wrth awdurdodau cyhoeddus. Dwi'n credu bod yr hyn sydd yn y Bil yma, o ran sicrhau taw dim ond at ddibenion penodol iawn y gellir rhannu gwybodaeth o'r math yma, fod hynny yn diogelu'r hyn y byddai trethdalwyr yn ei ddisgwyl ohonom ni. Wrth gwrs, un o'r enghreifftiau cynnar yna o rannu data, a phwysigrwydd gwneud hynny o ran y trethi yn ymarferol, fydd wrth gyflwyno'r levy twristiaeth, a'r bartneriaeth yna sydd rhwng Awdurdod Cyllid Cymru ac awdurdodau lleol, neu un awdurdod lleol yn benodol. Felly, bydd honno'n enghraifft o'r defnydd o rannu gwybodaeth. Mae'r rhannu gwybodaeth yma nid dim ond er mwyn hwylustod i'r awdurdodau cyhoeddus eu hunain sydd yn gweinyddu yn y cyd-destun yma, ond bydd e hefyd o fudd i'r trethdalwyr oherwydd byddan nhw wedyn ddim ond yn gorfod cyflwyno gwybodaeth mewn ffordd sy'n fwy effeithiol iddyn nhw hefyd. Felly, mae hynna'n bwysig. Ar rai o'r cwestiynau manwl ynglŷn â'r costau sy'n deillio o rannu gwybodaeth, ac yn y blaen, byddai'n rhaid imi gyfeirio yn fanwl at y regulatory impact assessment sydd wrth fy ochr i fan hyn ar gyfer yr atebion hynny. Mae'n siŵr, wrth graffu ar yr angen i gyllido'r darn yma o ddeddfwriaeth—sydd ddim angen llawer o gyllid, hyd yn oed o sefydlu'r cyfundrefnau newydd yma—y cawn ni fwy o drafodaeth ar hynny yn y pwyllgorau. O ran y gwaith ar sut mae'r Llywodraeth yma neu a ydy'r Llywodraeth wedi gwneud asesiad o faint o osgoi ar dalu treth sy'n digwydd yng Nghymru, dwi ddim yn ymwybodol o waith penodol rŷm ni wedi ei wneud yn ddiweddar ar hynny, a byddai'n rhaid imi edrych ymhellach yn ôl cyn fy nghyfnod i ar unrhyw waith ychwanegol. Ond dwi'n meddwl efallai taw'r neges bwysig yn y darn yma o ddeddfwriaeth yn ei chyfanrwydd yw taw beth rŷm ni'n treial ei roi mewn lle fan hyn yw system sy'n fwy tryloyw i bawb—y rhai sy'n talu'r dreth a'r rhai sy'n casglu'r dreth—sydd yn deg i bawb, fel bod y wybodaeth yn glir ac yn gryno i bawb o beth yw'r anghenion. A phan fo'r system angen her neu ad-dalu, bod y gofynion o gwmpas hynna hefyd yn glir i bawb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780010 297 Cy 2026-10-20T16:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11402&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780030 298 En 2026-10-20T16:43:21 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11603&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch, Weinidog Cabinet, am gael gweld eich datganiad yma heddiw ymlaen llaw, ac am sesiwn friffio gyda'ch swyddogion yn gynharach heddiw hefyd. Wrth gwrs, dyma'r darn cyntaf o ddeddfwriaeth mae'r Llywodraeth newydd hon wedi'i osod hyd yma yn y Senedd hon, ac rwy'n gwerthfawrogi efallai nad yw'r Aelodau yn gweiddi am ddadleuon angerddol ar y Bil penodol hwn yma heddiw, ond rwy'n credu bod llythyren ac ysbryd yr hyn sy'n cael ei fwriadu yn bwysig iawn i'w deall. Yn eich datganiad ychydig funudau yn ôl, y geiriau a ddefnyddiwyd gennych oedd bod y Bil hwn 'yn cyflwyno pecyn o newidiadau technegol a gweinyddol wedi'u targedu'n fanwl' i'r Deddfau trethi Cymreig perthnasol. Mae hyn yn ymddangos ychydig yn groes i ddatganiadau'r Prif Weinidog ym mis Gorffennaf, pan ddisgrifiodd y Bil hwn fel un sy'n parhau â thaith datganoli treth Cymru. Ac roeddwn i'n synnu ychydig o glywed eich ail frawddeg heddiw yn dweud  'y pecyn hwn o newidiadau sy'n gam ar hyd taith datganoli trethi Cymru.' Felly, tybed a fyddwch chi'n gallu ymateb mewn eiliad i amlinellu sut rydych chi'n gweld ysbryd y Bil hwn. Ai dyma'r cam nesaf yn nhaith datganoli trethi Cymru, fel y dywedoch chi i ddechrau, neu ai pecyn o newidiadau technegol a gweinyddol wedi'u targedu'n fanwl ydyw, fel a ddisgrifiwyd gennych yn ddiweddarach? Rwy'n credu bod deall ysbryd hyn yn bwysig er mwyn deall sut rydych chi'n gweld dyfodol trethiant a Biliau trethiant yma yng Nghymru. Roeddwn i eisiau codi'r pwynt y soniodd Huw Thomas amdano mewn perthynas â rhai o'r arbedion hyn. Fe ges i'r pleser o ddarllen trwy'r RIA yn ddiweddar hefyd a nodais rai o'r arbedion posibl y bydd y Bil hwn yn eu cynhyrchu—neu effeithlonrwydd, pa air bynnag yr hoffech chi ei ddefnyddio. Ond tybed a allech chi ymateb o ran eich disgwyliadau ynghylch sut all unrhyw arbedion gael eu defnyddio. A fydden nhw'n cael eu hailfuddsoddi mewn gwasanaethau tebyg neu bwyntiau pwysau tebyg o fewn y Llywodraeth, neu a fyddech chi'n disgwyl i'r arbedion hynny gael eu defnyddio mewn mannau eraill o fewn y Llywodraeth? Oherwydd, wrth gwrs, mae sicrhau gwerth am arian yn rhan bwysig o'ch rôl yma yn Llywodraeth Cymru. Hefyd, Weinidog Cabinet, hoffwn godi pwynt y soniodd Cai Parry-Jones amdano o ran archwiliadau dirybudd. Maddeuwch i mi os gwnaethoch chi roi ymateb penodol ar hyn, ond dydw i ddim yn siŵr a wnes i ei glywed. Tybed a allwch chi gadarnhau'r hyn rwy'n ei ddeall sef y byddai'r cynigion yn sicrhau bod gan Awdurdod Cyllid Cymru yr un pwerau ag sydd gan Cyllid a Thollau EF yn Lloegr o ran yr archwiliadau dirybudd hynny ar gyfer safleoedd treth gwarediadau tirlenwi yng Nghymru. Diolch yn fawr iawn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780009 299 En 2026-10-20T16:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11702&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780029 300 En 2026-10-20T16:46:06 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11768&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch am y materion hynny. Fe wnes i orliwio, fwy na thebyg, yn fy ail frawddeg wrth geisio nodi'r pennawd hwnnw i ddisgrifio'r darn hwn o ddeddfwriaeth, oherwydd rwy'n ei weld yn bennaf fel darn o ddeddfwriaeth sy'n adlewyrchu'r hyn sydd wedi digwydd dros y 10 mlynedd diwethaf, wrth i ni gyflwyno trethiant a defnyddio trethi datganoledig yng Nghymru, wrth i ni roi Awdurdod Cyllid Cymru ar waith, ac am sut, dros y cyfnod hwnnw, mae cydnabyddiaeth wedi bod ynghylch ble mae angen gwneud diwygiadau er mwyn gweithredu'r system dreth yn fwy effeithiol. Felly, mae'n ymwneud â gweithredu'r trethi presennol sydd gennym ar waith. Bydd yna lawer yma sy'n credu, fel fi, y dylai rhagor o ddarnau o bwerau trethiant gael eu datganoli i'r Senedd hon, ond dydy'r Bil hwn ddim yn ymwneud â hynny. Mae'r Bil hwn yn ymwneud â gweinyddu'r pwerau trethiant sydd gennym ni yn effeithiol. Rwy'n gobeithio, beth bynnag fyddai ein safbwyntiau gwahanol yn y Siambr hon ar ddatganoli rhagor o bwerau trethiant, yn y broses effeithiol o weinyddu'r pwerau trethiant presennol sydd gennym, y gallwn ni i gyd uno i geisio creu system sydd mor effeithiol ag y gall fod. O ran unrhyw arbedion ac unrhyw waith mwy effeithiol a fyddai'n rhyddhau mwy o arbedion i'r system, fy ymateb cychwynnol i'r cwestiwn gennych yw meddwl eu bod nhw'n fach o ran arwyddocâd yr arian a fyddai'n cael ei ddarparu gan yr arbedion hynny, felly rwy'n amau y byddan nhw, yn bennaf, yn rhan o gryfhau ac ailfuddsoddi yn y modd y caiff trethi eu casglu'n effeithiol. O ran archwiliadau dirybudd, rydych chi'n iawn y byddai'r pwerau rydyn ni'n eu ceisio yn y Bil hwn ar archwiliadau dirybudd ar gyfer LDT ond yn rhoi'r un pwerau i ni ag sydd ar waith ar hyn o bryd yn Lloegr o dan CThEF, a hefyd yn yr Alban, felly dim ond ailadrodd y pwerau hynny ydym. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780033 301 Cy 2026-10-20T16:49:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11951&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn yn awr at gyfraniadau un funud. Yn gyntaf, Peredur Owen Griffiths. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780035 302 Cy 2026-10-20T16:49:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=11957&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch yn fawr, Lywydd. Dwi'n croesawu'r Bil yma a'r camau i foderneiddio a chryfhau'r system drethi datganoledig yng Nghymru. Fel cyn-Gadeirydd y Pwyllgor Cyllid, dwi'n ymwybodol o bwysigrwydd llywodraethu effeithiol a deddfwriaeth sydd yn ymateb i brofiad ymarferol. Felly, mae gennyf gwpl o gwestiynau. Un o'r cwestiynau yna roedd Huw wedi'i ofyn yn barod, felly dwi ddim am ailofyn hwnna, gan eich bod chi wedi'i ateb yn barod. Mae gen i ddau gwestiwn arall. Pa waith sydd wedi cael ei wneud gydag HMRC i wneud yn siŵr bod y WRA rŵan yn alinio efo systemau yn Lloegr, i wneud yn siŵr bod y systemau hynny yn alinio? Ac wedyn, yn ail, rydyn ni wedi galw ers blynyddoedd am ddatganoli pwerau i gyflwyno treth ar dir gwag—vacant land tax. A oes diweddariad ar hwn, ac a fydd y ddeddfwriaeth newydd yn hwyluso gweinyddu trethi datganoledig fel y rheini pan ddôn nhw i lawr y lein?  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780012 303 Cy 2026-10-20T16:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12002&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780015 304 Cy 2026-10-20T16:50:24 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12026&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin O ran y gwaith gydag alinio prosesau a sicrhau bod yna weithdrefnau sy'n galluogi unrhyw groesgyffwrdd sydd ei angen rhwng HMRC ac Awdurdod Cyllid Cymru, mae'r gwaith yna yn mynd yn ei flaen lle mae angen i hynny ddigwydd. Felly, mae hwnnw'n fater sy'n rhan o waith beunyddiol Awdurdod Cyllid Cymru. O ran y vacant land tax, y dreth ar dir gwag, fel y dywedais i wrth Sam Rowlands, dyw'r Mesur penodol yma ddim yn Fesur sy'n cael ei ragdybio neu ei gynllunio mewn unrhyw ffordd i baratoi ar gyfer trethi newydd i Gymru. Mae gwaith y Bil yma yn sefyll yn ei hawl ei hun, ac yng nghyd-destun y trethi sydd eisoes yn weithredol yng Nghymru, ac yn eu gwneud nhw yn fwy effeithiol. O'n safbwynt ni fel Llywodraeth, yn sicr, rŷn ni'n parhau i ddisgwyl oddi wrth Lywodraeth San Steffan am y cadarnhad terfynol o ddatganoli'r dreth tir gwag, y vacant land tax. Mae'r ymrwymiad yna wedi’i roi gan Lywodraeth San Steffan, ond mae'r cadarnhad terfynol i ddatganoli hwnnw yn dal yn cael ei ddisgwyl gan y Llywodraeth. Rydym ni yn dal yn pwyso ar hynny, ac rydw i wedi gwneud hynny yn fy ymwneud i gyda'r Trysorlys yn ystod y misoedd diwethaf. Mae cyfle gyda nhw, hyd yn oed yn y gyllideb yr wythnos nesaf gan y Canghellor, i fod yn cyhoeddi penderfyniad ar hyn. Cawn weld a fydd hynny yn y gyllideb. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780032 305 En 2026-10-20T16:52:33 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12155&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12169 12169 John Clark AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12169 Clark, John Weinidog, diolch am eich datganiad heddiw. Byddai adran 4 yn caniatáu i Awdurdod Cyllid Cymru atal rhai ad-daliadau treth tra bod ymchwiliad yn mynd rhagddo. Mae eich memorandwm esboniadol eich hun yn cydnabod bod rhai ymchwiliadau yn gallu cymryd misoedd, neu hyd yn oed flynyddoedd, gan greu anawsterau llif arian posibl i drethdalwyr. Y tu hwnt i'r hawl bresennol i apelio, a wnewch chi ymrwymo i safonau gwasanaeth clir, cyhoeddedig ar gyfer yr ymchwiliadau hyn, ac i adrodd pa mor hir y mae ad-daliadau yn cael eu hatal, fel nad yw busnesau bach a threthdalwyr yn cael eu gadael yn wynebu cyfnod hir o ansicrwydd? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780034 306 En 2026-10-20T16:53:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12194&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Mae'r pŵer i atal taliad tra bod ymchwiliad yn mynd rhagddo yn bŵer y mae Awdurdod Cyllid Cymru wedi ceisio er mwyn ei alluogi i'w atal, os yw'n ystyried bod hynny'n angenrheidiol, tra bod ymchwiliad yn cael ei gynnal. Ar y pwynt rydych chi wedi'i wneud o ran sicrhau bod eglurder ac arweiniad da ac effeithiol ynghylch pryd a sut y bydd y pŵer hwnnw i atal yn cael ei ddefnyddio, rwy'n credu bod hwnnw'n bwynt synhwyrol iawn. Rwy'n siŵr ei fod yn un sydd eisoes wedi'i ystyried. Fe wnaf i, yn sicr, ei ystyried o ran gofyn y cwestiynau cywir ar eich rhan ynghylch sut y byddai pŵer fel hwn yn cael ei ddefnyddio wedyn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780037 307 Cy 2026-10-20T16:53:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12195&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Iain McIntosh. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780038 308 En 2026-10-20T16:53:14 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12196&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain Diolch, Lywydd. Weinidog Cabinet, mae asesiad effaith eich Llywodraeth eich hun yn amcangyfrif y bydd y Bil hwn yn costio £422,000 yn ychwanegol dros 10 mlynedd, gan sicrhau £2.6 miliwn yn unig mewn buddion. Ond amser staff sy'n cael ei ryddhau yw llawer o'r arbedion tybiedig hynny, yn hytrach nag arian gwirioneddol sy'n cael ei arbed i drethdalwyr. A phan ddaw hi i archwiliadau ychwanegol o fusnesau, mae'r aflonyddwch yn cael ei ddiystyru'n ddibwys yn eich asesiad, heb hyd yn oed rhoi ffigur ariannol arno. Allwch chi ddweud wrthym faint o'r £2.6 miliwn hwnnw fydd yn arwain at lai o wariant cyhoeddus mewn gwirionedd? Pa asesiad ydych chi wedi'i wneud ynghylch a yw'r pwerau ychwanegol a'r costau gweinyddol hynny yn wirioneddol angenrheidiol? Oherwydd mae trethdalwyr yn haeddu arbedion gwirioneddol, nid effeithlonrwydd damcaniaethol yn unig ar yr hyn sy'n edrych, yn ôl pob golwg, fel taenlen tra bod cost y llywodraeth yn parhau i dyfu. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780014 309 En 2026-10-20T16:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12302&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780076 310 Cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) I Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780016 311 En 2026-10-20T16:55:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12303&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Mae hyn yn ymwneud â gwneud y system dreth sydd gennym yn gliriach i bawb dan sylw, fel bod yr hawliau sydd gan bobl yng nghyd-destun system dreth yn cael eu gwneud yn glir, yn ogystal â'r cyfrifoldebau sydd ganddyn nhw i dalu treth yn unol â chyfraith y wlad. Fel yr esboniais yn gynharach, o ran yr arolygiadau dirybudd roeddech chi'n cyfeirio atyn nhw, dwi'n meddwl, mae hynny'n bŵer sydd eisoes yn weithredol yn Lloegr ac yn yr Alban o dan eu cyfundrefnau trethiant ar LDT, ac felly rwy'n credu ei fod yn fesur cymesur rydyn ni'n ei gymryd. Mae'r costau sy'n gysylltiedig â'r ddeddfwriaeth hon yn fach, fel y mae'r manteision: £2.6 miliwn y gwnaethoch chi gyfeirio ato, dros 10 mlynedd; dydyn nhw ddim yn symiau sylweddol o arian. Nid codi mwy o arian ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus nag a wneir ar hyn o bryd yw diben y ddeddfwriaeth hon, ond yn hytrach gwneud system dreth sy'n fwy trylwyr ac yn fwy gweithredol effeithiol nag y mae ar hyn o bryd. Mae'r mathau hyn o newidiadau yn y system dreth, yng nghyd-destun Llywodraeth y DU, yn cael eu cyflwyno fel rhan o'r rota trefnus o Filiau cyllid y DU sy'n dod bob blwyddyn, pob cyllideb, ac mae'r mathau hyn o newidiadau bach yn cael eu rhoi ym Mil cyllid blynyddol y DU. Yn y cyd-destun hwn, rydyn ni wedi creu Bil sydd wedi digwydd nawr, a dyma'r tro cyntaf, yn y naw mlynedd gyntaf y mae'r Senedd hon wedi bod yn gyfrifol am drethiant, ac felly mae'n gasgliad o wahanol agweddau ar waith y mae Awdurdod Cyllid Cymru a'r trethdalwyr eu hunain, neu'r bobl hynny sy'n cynrychioli trethdalwyr, wedi canfod eu bod yn feysydd sydd naill ai angen eu cryfhau, eu hegluro neu eu newid o ganlyniad i'r arfer o drethu yng Nghymru dros y naw mlynedd diwethaf. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780020 312 Cy 2026-10-20T16:57:48 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12470&l=cy 261020-5 5. Datganiad y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Bil Trethiant (Cymru) C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780023 313 Cy 2026-10-20T16:57:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12472&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 6, datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod, diweddariad ar y rhaglen gwasanaeth gofal cenedlaethol. Galwaf ar y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod, Delyth Jewell. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780026 314 Cy 2026-10-20T16:58:08 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12490&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Y Dirprwy Weinidog Gofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod Jewell, Delyth Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae gofal cymdeithasol yn helpu plant a theuluoedd trwy gyfnodau anodd, yn galluogi pobl anabl i fyw'n annibynnol, yn cefnogi pobl hŷn i aros yn y lle maen nhw'n ei alw'n gartref, ac yn helpu gofalwyr di-dâl i allu parhau i roi'r gofal amhrisiadwy maen nhw'n ei ddarparu bob dydd. Mae gofal cymdeithasol yn hanfodol i lesiant ein cenedl. Ond dyw gofal cymdeithasol, a'r bobl ymroddedig sy'n gweithio yn y sector, ddim bob amser wedi cael y gydnabyddiaeth maen nhw'n ei haeddu.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780028 315 En 2026-10-20T16:58:42 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12524&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Yn rhy aml, mae gofal cymdeithasol yn cael ei drin fel gwasanaeth cudd, sydd ond yn cael ei werthfawrogi gan bobl y mae eu teuluoedd neu eu bywydau wedi cyrraedd pwynt o argyfwng. Dim ond wedyn y mae pobl yn dod i sylweddoli gwerth gwaith gofal—gwaith sy'n cadw ein cymdeithas i fynd, yr oriau sy'n cael eu rhoi gan ofalwyr, cyflogedig a di-dâl, sy'n gwneud bywydau pobl yn well, sy'n caniatáu iddyn nhw fyw bywydau llawn a bodlon. Dydy e ddim bob amser yn hawdd ei ddangos mewn graffiau neu daenlenni, ond mae miliynau o weithredoedd bob dydd yn gwneud gwyrthiau o fywydau beunyddiol pobl sy'n byw o'n cwmpas. Yn rhy aml, dydy e ddim yn cael sylw. Mae'n rhaid i hynny newid. Rwy'n benderfynol y bydd yn newid. Rwy'n falch heddiw o nodi cam nesaf ein taith tuag at wasanaeth gofal cenedlaethol i Gymru—system gofal a chymorth gryfach, decach a mwy cyson, wedi'i hadeiladu o amgylch pobl a'u bywydau. Mae'n hanfodol ein bod ni'n gwneud hyn, oherwydd mae'r galw am ofal cymdeithasol i oedolion yn parhau i gynyddu ar lefelau digynsail, gyda mwy o bobl yn ceisio cymorth ac anghenion yn dod yn fwyfwy cymhleth. Ym mis Gorffennaf eleni, cofnododd awdurdodau lleol 20,149 o gysylltiadau gofal cymdeithasol: y nifer uchaf o gysylltiadau ar gofnod, sy'n gynnydd o 23 y cant ar nifer y cysylltiadau a adroddwyd ym mis Gorffennaf y llynedd, cynnydd o 67 y cant ar nifer y cysylltiadau ym mis Gorffennaf y flwyddyn gynt. Eto, er gwaethaf yr heriau hyn, mae awdurdodau lleol a phartneriaid ledled Cymru yn parhau i gefnogi nifer cynyddol o bobl. Mae ymroddiad ein gweithlu gofal cymdeithasol yn glir i ni i gyd. Ond mae hyn hefyd yn dangos pam mae angen newid parhaus os ydym am gwrdd â'r galw yn y dyfodol. Mae'r rhaglen gwasanaeth gofal cenedlaethol yn ymwneud â chryfhau gofal cymdeithasol, lleihau amrywiadau annerbyniol, cefnogi ein gweithlu a gwella canlyniadau a phrofiadau i bobl a chymunedau ledled Cymru. Yn anad dim, mae'n ymwneud â chreu system sy'n gweithio o amgylch pobl, yn hytrach na disgwyl i bobl weithio o amgylch y system. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780024 316 En 2026-10-20T17:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12602&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780027 317 Cy 2026-10-20T17:00:58 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12660&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Ddirprwy Lywydd, gall y Llywodraeth ddim gwneud hyn ar ei phen ei hun. Heddiw, rŷn ni'n cyhoeddi camau sy'n esbonio ein huchelgais, y camau rŷn ni'n bwriadu eu cymryd yn ystod tymor y Senedd hon a beth gall hyn ei olygu i bobl. Mae hyn yn nodi dechrau sgwrs genedlaethol ehangach am ddyfodol gofal cymdeithasol yng Nghymru, nid ymarfer ymgynghori unigol. Rŷn ni am i'r sgwrs honno fod yn agored, yn gynhwysol a chael ei llywio gan ystod eang o leisiau, gan gynnwys pobl â phrofiad bywyd, gofalwyr di-dâl, y gweithlu, partneriaid ar draws iechyd a llywodraeth leol, darparwyr a chynrychiolwyr gwleidyddol o bob rhan o'r Senedd. Trwy gynnal y trafodaethau hynny, dŷn ni'n gobeithio meithrin gwell dealltwriaeth o'r heriau sy'n wynebu gofal cymdeithasol a nodi meysydd lle y gallai fod uchelgais gyffredin ar gyfer dyfodol gofal a chymorth yng Nghymru. Dylai pobl allu disgwyl cymorth o ansawdd uchel ble bynnag maen nhw'n byw yng Nghymru, tra bod gwasanaethau'n parhau i gael eu darparu'n lleol, wrth gwrs, ac yn cael eu siapio gan eu cymunedau. Mae sefydlu'r swyddfa genedlaethol gofal a chymorth o dan arweiniad y prif swyddog gofal cymdeithasol wedi rhoi llwyfan cryfach o ran arweinyddiaeth genedlaethol, gwella a chydweithio. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780031 318 En 2026-10-20T17:02:22 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12744&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Mae ein rhaglen wedi'i hadeiladu o amgylch chwe sylfaen allweddol. Yn gyntaf, byddwn ni'n gweithredu arweinyddiaeth, atebolrwydd a diogelu cenedlaethol clir. Byddwn ni'n gweithio gyda phartneriaid ledled Cymru i wella cysondeb, cryfhau atebolrwydd a bwrw ymlaen â'n huchelgeisiau i gael sgwrs genedlaethol ar lunio ein gwasanaethau gofal cymdeithasol. Yn ail, rwy'n troi at gyllid teg a gofal dibynadwy. Byddwn ni'n cryfhau comisiynu, yn gwella goruchwyliaeth o'r farchnad ac yn adeiladu'r dystiolaeth sydd ei hangen i lywio penderfyniadau polisi cyllido yn y dyfodol. Byddwn ni'n gweithio tuag at drefniadau tecach a mwy cyson ledled Cymru, gan helpu i wella fforddiadwyedd a mynediad at ofal a chymorth. Bydd hyn yn helpu i greu mwy o gysondeb, tryloywder a hyder yn y ffordd y mae gofal a chymorth yn cael eu cynllunio, eu comisiynu a'u darparu. Yn drydydd, Ddirprwy Lywydd, mae gweithlu gwerthfawr a chynaliadwy. Mae gweithwyr gofal cymdeithasol yn cefnogi miloedd o bobl bob dydd trwy eu hymrwymiad, eu proffesiynoldeb, eu tosturi. Dydy gofal ddim bob amser yn rhywbeth y gellir ei ddangos yn hawdd mewn metrigau neu fesurau traddodiadol, oherwydd mae'n rhagori arnyn nhw i gyd. Gwaith gweithwyr gofal yw'r hyn sy'n rhoi ystyr i fywydau pobl. Maen nhw'n dod â chwmnïaeth, cysur ac, ie, llawenydd, i filoedd ar filoedd o bobl. Maen nhw'n haeddu mwy na diolch. Maen nhw'n haeddu bod eu gwaith yn cael ei gydnabod yn y ffordd maen nhw'n cael eu talu, y dilyniant a'r datblygiad gyrfa sydd ar gael iddyn nhw, ac yn y ffordd maen nhw'n cael eu parchu gan gymdeithas. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i gryfhau recriwtio a chadw ar gyfer gofal cymdeithasol, gan gynnal y cyflog byw gwirioneddol fel yr isafswm sy'n cael ei dalu i'r gweithlu a hyrwyddo ein huchelgeisiau am gyflog tecach. Byddwn ni hefyd yn datblygu academi gofal cymdeithasol genedlaethol i helpu pobl i fynd i mewn i'r proffesiwn, datblygu eu sgiliau a chamu ymlaen yn eu gyrfa. Nawr, mae Cymru ar y blaen i'n cymdogion o ran y gwaith hwn. Mae'n rhywbeth y dylem ni ymfalchïo ynddo. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780036 319 Cy 2026-10-20T17:04:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12867&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Mae dadansoddiad yn dangos bod pob £1 sy'n cael ei fuddsoddi mewn gofal cymdeithasol i oedolion yng Nghymru yn cynhyrchu tua £2.78 mewn gwerth cymdeithasol ac economaidd.  Yn bedwerydd, Ddirprwy Lywydd, byddwn ni'n cryfhau data, technoleg ddigidol a chanlyniadau. Mae penderfyniadau da yn dibynnu ar wybodaeth sy'n dda. Os ydym am wella gwasanaethau, adnabod pwysau yn gynnar a chynllunio'n effeithiol ar gyfer y dyfodol, mae angen dealltwriaeth gryfach o brofiadau pobl a'r heriau sy'n wynebu'r system. Byddwn ni'n sefydlu hwb gwybodaeth gofal cymdeithasol o fewn y swyddfa genedlaethol, yn gwella ansawdd a chysondeb data gofal ac yn cryfhau adroddiadau cenedlaethol a goruchwyliaeth o'r farchnad. Bydd gwell deallusrwydd yn ein helpu i adnabod risg yn gynharach, targedu gweithgarwch gwella yn fwy effeithiol a darparu mwy o dryloywder ynghylch lle mae'r system yn gweithio'n dda a lle mae angen gweithredu pellach. Ochr yn ochr â hyn, byddwn ni'n parhau i gefnogi'r defnydd o ddatrysiadau digidol a thechnolegol sy'n helpu i wella canlyniadau i bobl, cefnogi'r gweithlu a galluogi darparu gofal a chymorth yn fwy effeithiol. Yn bumed, byddwn ni'n rhoi pwyslais o'r newydd ar atal, diogelu a chymunedau cryfach. Byddwn ni'n datblygu dull cenedlaethol cryfach ar gyfer atal ac ymyrryd yn gynnar, yn bwrw ymlaen â'r strategaeth 10 mlynedd ar gyfer atal ac ymateb i gam-drin plant yn rhywiol ac yn cyhoeddi strategaeth genedlaethol newydd ar gyfer gofalwyr di-dâl. Rhaid i hynny wneud gwahaniaeth ymarferol trwy sicrhau cefnogaeth gynharach, gwell cydnabyddiaeth ar gyfer gofalwyr di-dâl a gwasanaethau cymunedol cryfach sy'n helpu pobl i gynnal eu hannibyniaeth a'u llesiant. Ac yn olaf, mae gofal cymdeithasol a chymorth di-dor. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780025 320 Cy 2026-10-20T17:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12902&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780041 321 En 2026-10-20T17:08:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13141&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780039 322 En 2026-10-20T17:06:23 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=12985&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Dydy pobl ddim yn byw eu bywydau mewn seilos trwy gyllidebau, ffiniau proffesiynol neu sefydliadau ar wahân. Dylen nhw ddim gorfod llywio'r ffiniau hynny i gael y cymorth cywir. Byddwn ni'n bwrw ymlaen â rhaglen Ynghyd 2030 ar gyfer plant a theuluoedd, gan gryfhau llwybrau gofal a pharhau i wella integreiddio rhwng iechyd a gofal cymdeithasol drwy ein system gofal cymunedol integredig. Byddwn ni hefyd yn annog modelau gofal arloesol sy'n cefnogi cymunedau ac yn gwella profiadau pobl o ofal a chymorth. Ddirprwy Lywydd, dros dymor y Senedd hon, rydyn ni'n bwriadu gwneud cynnydd sylweddol ar draws y rhaglen. Bydd hyn yn cynnwys bwrw ymlaen â Diogelu Cryfach ar gyfer Cymru Fwy Diogel, datblygu'r academi gofal cymdeithasol genedlaethol, cryfhau comisiynu a chydweithredu rhanbarthol, gwella gwybodaeth a goruchwyliaeth o'r farchnad, gwella cymorth i ofalwyr di-dâl, hyrwyddo uchelgeisiau cyflog teg a datblygu'r dystiolaeth sydd ei hangen i lywio penderfyniadau yn y dyfodol. Fydd y rhaglen hon ddim yn cwblhau ein taith tuag at wasanaeth gofal cenedlaethol, ond mae'n nodi'r camau ymarferol y gallwn ni eu cymryd nawr ac yn darparu'r sylfeini a'r dystiolaeth sydd eu hangen i barhau â'r daith honno yn hyderus. Yn y pen draw, fydd ei llwyddiant ddim yn cael ei fesur yn ôl y strwythurau rydyn ni'n eu creu na'r dogfennau rydyn ni'n eu cyhoeddi. Bydd yn cael ei fesur yn ôl a all pobl gael mynediad at y cymorth cywir ar yr adeg gywir, a yw gofalwyr di-dâl yn teimlo eu bod yn cael eu cydnabod a'u cefnogi, a yw ein gweithlu yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi ac a all pobl fyw'n annibynnol, yn ddiogel a chydag urddas am gyfnod hwy. Dyna ein huchelgais: gwasanaeth gofal cenedlaethol sy'n canolbwyntio ar bobl, wedi'i lunio gan werthoedd Cymreig ac wedi'i adeiladu gyda'r bobl a'r cymunedau y mae'n bodoli i'w gwasanaethu. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780075 323 Cy 2026-10-20T17:08:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13091&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Ddirprwy Weinidog. James Evans. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780043 324 En 2026-10-20T17:08:11 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13093&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddiolch i'r Gweinidog am ei datganiad y prynhawn yma? Fel y gwyddoch chi'n iawn, rwyf bob amser wedi bod yn erbyn sefydlu gwasanaeth gofal cenedlaethol, am resymau wnaf i ddim mynd drostyn nhw eto am eich bod chi wedi eu clywed 100 o weithiau ac maen nhw'n fater i'r cofnod. Fe wnaethoch chi sôn am y bobl sy'n gweithio ym maes gofal cymdeithasol, ac rwy'n cytuno'n llwyr â chi, maen nhw'n haeddu mwy na diolch. Rydych chi wedi dathlu, ynghyd â llawer o wleidyddion yn y fan yma, ein bod ni'n talu'r cyflog byw gwirioneddol i staff gofal cymdeithasol. Mae angen i ni fynd ymhellach na hynny. Os ydym am weld mwy o staff gofal cymdeithasol yn y system, mae angen iddyn nhw gael eu talu mwy na'r cyflog byw gwirioneddol. Felly, hoffwn wybod gennych chi, pryd mae'r Llywodraeth hon yn mynd i roi strwythur cyflog priodol ar waith i wneud yn siŵr bod ein staff gofal cymdeithasol yn cael eu talu'n briodol? Un ffordd y gallech chi wneud hynny, yn ein barn ni, yw trwy integreiddio gofal cymdeithasol yn y system iechyd, rhywbeth rwyf wedi eirioli drosto ers amser maith. Fe hoffwn i glywed: a yw hynny'n rhywbeth rydych chi a'r Gweinidog Cabinet dros iechyd yn edrych yn fanwl arno? Fe wnaeth eich datganiad hefyd dynnu sylw at gymorth teg ac o ansawdd uchel ledled y wlad, ac rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn bod gennym ni ofal teg ledled y wlad, ond rydyn ni i gyd yn gwybod am yr heriau sy'n gysylltiedig â darparu gofal cymdeithasol mewn ardaloedd gwledig, a daeth hynny ddim trwodd yn eich araith. Allwch chi esbonio i mi a gweddill yr Aelodau yn y Siambr hon beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud i sicrhau bod gennym ofal cymdeithasol o ansawdd da mewn ardaloedd gwledig? Rydyn ni'n gwybod ei fod yn lle eithriadol o anodd i recriwtio ein staff gofal cymdeithasol, felly hoffwn i wybod beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud o ran hynny. Fe wnaethoch chi sôn yn eich datganiad am gyllid teg, ond un peth wnes i ddim ei glywed yr holl ffordd drwyddo oedd faint o gyllid rydych chi'n mynd i'w ddarparu hefyd, felly byddai'n eithaf defnyddiol gwybod, fel rhan o'r trafodaethau ar y gyllideb sy'n digwydd gyda'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid, faint o arian rydych chi'n ei ddyrannu i'r gwasanaeth gofal cenedlaethol, wrth i'r Gweinidog Cabinet gerdded i mewn drwy'r drws. [Chwerthin.] Rydyn ni'n mynd i ddarganfod faint o arian rydych chi'n mynd i'w roi, Weinidog Cabinet, i'r gwasanaeth gofal cenedlaethol, a faint rydych chi'n ei ddyrannu i'r maes polisi hwn, oherwydd rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth sy'n ddiddorol iawn i'w wybod a dydy e ddim yn rhywbeth y gwnaethoch chi ei godi yn eich datganiad. Fe sonioch chi hefyd am ofalwyr di-dâl, ac rwy'n credu mai nhw, mewn gwirionedd, yw arwyr di-glod ein system gofal ledled y wlad. Rydyn ni i gyd yn gwybod eu bod nhw'n arbed, nid yn unig miliynau ond biliynau o bunnoedd i'n GIG, a phe bai'n rhaid i ni ddechrau eu talu am y gwaith maen nhw'n ei wneud yn gofalu am eu hanwyliaid, byddai Llywodraeth Cymru yn mynd i'r wal, ac rwy'n eithaf siŵr y byddai Llywodraeth y DU yn mynd i'r wal hefyd. Felly, mae gen i ddiddordeb mewn gwybod pa gymorth ychwanegol rydych chi'n mynd i'w roi ar waith ar eu cyfer, oherwydd fe wnaethoch chi sôn, wrth i chi fynd yn eich blaen, am wasanaethau cymunedol, ac rwy'n siŵr nad fi yw'r unig Aelod yn fy ardal sydd wedi gweld y gwasanaethau canolfan ddydd hynny yn cael eu cymryd oddi ar ddwylo llywodraeth leol oherwydd dydyn nhw ddim yn gallu fforddio eu rhedeg mwyach. Felly, mae angen rhywfaint o feddwl cydgysylltiedig yn y fan yma, onid oes e? Os ydych chi'n sôn am gryfhau gwasanaethau cymunedol, mae hynny'n golygu bod yn rhaid i'n hawdurdodau lleol gael eu hariannu'n briodol i ddarparu'r gwasanaethau hynny hefyd, oherwydd os nad oes ganddyn nhw'r arian i'w darparu, mae'n rhoi mwy o bwysau yn ôl ar y bobl sy'n gofalu am bobl gartref. Fe sonioch chi hefyd am atal, ac mae'n bwysig ein bod ni'n cadw pobl yn eu cartrefi cyn hired â phosibl, oherwydd rydyn ni'n gwybod bod hynny yn tynnu pwysau oddi ar y gwasanaeth gofal. Ond fel rhywun a oedd yn weinidog cabinet llywodraeth leol mewn bywyd blaenorol, rwy'n gwybod hefyd am y grant cyfleusterau i bobl anabl, sydd wastad yn cael ei orwario mewn llywodraeth leol. Ac mae gen i ddiddordeb, o'ch persbectif chi, faint o arian, gan weithio gyda'r Gweinidog Cabinet dros lywodraeth leol, rydych chi'n ei roi i'r maes hwn, oherwydd os ydych chi'n sôn am atal, mae angen i chi wneud yn siŵr bod y mesurau ar waith yng nghartrefi pobl i wneud yn siŵr eu bod nhw'n gallu aros yno'n hirach ac i wneud yn siŵr eu bod nhw'n gallu symud o gwmpas eu cartref eu hunain. Beth arall wnaethoch chi sôn amdano? Fe wnaethoch chi sôn am lawer o bethau heddiw. Fe sonioch chi hefyd am yr academi gofal cymdeithasol genedlaethol. Mae hwn yn rhywbeth sydd, mewn gwirionedd, yn ddarn eithaf cyffrous o waith—rwy'n credu bod yna rywbeth y gellid ei ddatblygu yma—ond hoffwn i wybod pryd y bydd yr academi hon yn cael ei datblygu, oherwydd mae'r contract yn dal i fod ar GwerthwchiGymru, ac rydyn ni i gyd yn gwybod pa mor hir y mae pethau'n ei gymryd i symud drwy'r peiriant selsig yn Llywodraeth Cymru, ac mae'n mynd i gymryd amser hir iawn i hyn gael ei datblygu, fwy na thebyg. Felly, hoffwn wybod oddi wrthych chi, pryd ydych chi'n gweld yr academi gofal genedlaethol honno yn dod yn weithredol? Oherwydd os yw proses gontractio'r Llywodraeth yn brawf o unrhyw beth, mae'n debyg nad ydym ni'n mynd i'w gweld am dair i bedair blynedd arall, ac fe fyddai hynny'n drueni mawr, yn fy marn i, os ydym ni'n ceisio cael mwy o bobl i mewn i'r proffesiwn. Ac yn olaf, o ran craffu'r Senedd, rwy'n credu ei bod hi'n bwysig iawn, wrth i'r darn hwn o waith fynd rhagddo, bod y Senedd yn cael mwy o gyfle i graffu ar hyn. Rwy'n gwybod bod Cadeirydd y pwyllgor iechyd yma yn y Siambr, ac rwy'n siŵr bod hwn yn ddarn o waith y byddan nhw'n edrych arno. Felly, hoffwn i wybod, a fyddwch chi'n ymrwymo i ddarparu diweddariadau rheolaidd i'r Senedd ar y gwaith o ddatblygu'r gwasanaeth gofal cenedlaethol hwn er mwyn sicrhau bod yr holl Aelodau ar draws y Siambr yn cael cyfle i graffu arnoch o ran yr atebolrwydd, y cyllid sy'n mynd i fynd i mewn iddo ac, yn y pen draw, y broses gyflawni? Oherwydd dyna'r ffordd—. Rwy'n dweud o hyd wrth y Llywodraeth hon, 'mae gwneud yn well na dweud', ac fe ddywedoch chi ar y dechrau bod ein staff gofal cymdeithasol ledled y wlad yn haeddu mwy na geiriau cynnes, a bod angen gweithredu arnyn nhw, ac mae angen e arnyn nhw nawr. Felly, os gallwch chi ateb rhai o'm cwestiynau, byddwn i'n ddiolchgar iawn. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780040 325 En 2026-10-20T17:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13202&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780059 326 En 2026-10-20T17:13:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13391&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch, James. Rwy'n gwerthfawrogi'r hyn y gwnaethoch chi ei ddweud ar y dechrau, nad ydych chi efallai wedi cefnogi'r syniad o wasanaeth gofal cenedlaethol, ond yr hyn y byddwn i'n gobeithio, a'r hyn y byddai llawer ohonom ni'n gobeithio am wasanaeth gofal cenedlaethol, rwy'n credu, yw bod hyn yn adeiladu tuag at—. Dydw i ddim yn esgus am eiliad bod hyn yn cynrychioli hyn yn ei gyfanrwydd, ond y byddai gwasanaeth gofal cenedlaethol yn fwy na swm ei rannau unigol. A'r rhannau unigol yn y fan yma—. Byddwn i'n gobeithio, o'r hyn rydych chi wedi'i ddweud, y byddai cefnogaeth i rai o'r rheini, ni waeth sut maen nhw'n cael eu pecynnu, yr elfennau unigol— 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780062 327 En 2026-10-20T17:13:42 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13424&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 8585 8585 James Evans AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Y manylion sy'n bwysig.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780065 328 En 2026-10-20T17:13:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13426&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Fe ofynnoch chi am y gweithlu, yn sicr, ac rwy'n sicr yn cytuno â chi mai'r cyflog byw gwirioneddol ddylai fod yr isafswm y dylem ni fod yn ei dalu. Rwy'n credu ei fod yn 84 y cant—wel, mae'r ffigurau diweddaraf, sydd ddim yn hollol gyfredol, yn amlwg, yn awgrymu bod 84 y cant o'r gweithlu yn cael y cyflog byw gwirioneddol ar hyn o bryd. Yn amlwg, mae mwy i'w wneud o hyd. Rwy'n credu mai 60,000 o weithwyr gofal cymdeithasol, gan gynnwys cynorthwywyr personol, sydd o fewn y cwmpas i gael y cyflog byw gwirioneddol. Rydyn ni eisiau mynd y tu hwnt i hynny, felly rydyn ni'n bwrw ymlaen â chytundebau cyflog teg i'r gweithlu, ac rydyn ni wedi gweithio'n agos iawn gyda Llywodraeth y DU i sicrhau bod darpariaethau yn Neddf Hawliau Cyflogaeth 2025 yn rhychwantu Gymru ar gyfer hynny. Ac roeddech chi wedi sôn bod angen i ni wneud yn siŵr nad yw gweithwyr gofal cymdeithasol dan anfantais o gymharu â'u cymheiriaid yn y GIG, ac rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y bydden ni'n sicr yn edrych i fynd i'r afael ag ef trwy'r cyrff hynny, oherwydd, yn aml, mae gweithwyr gofal cymdeithasol yn cystadlu â sectorau fel manwerthu a lletygarwch o ran y cyflog maen nhw'n ei gael ar hyn o bryd, a byddai'r proffesiynau hynny'n llawer llai dwys o ran y rolau, ac felly mae angen i ni fod yn gwneud yn siŵr ein bod ni wir yn gwerthfawrogi'r gwaith hanfodol hwn. Fe sonioch chi hefyd am yr angen i wneud yn siŵr bod ardaloedd gwledig yn—. Yn y bôn, bod yna ddim loteri cod post, sydd, yn amlwg, yn rhywbeth y bydden ni i gyd yn cytuno ag ef. O ran rhai o elfennau'r hyn rwyf wedi'i gyhoeddi heddiw a fyddai'n helpu i fynd i'r afael â'r pryder hwnnw, sy'n bryder teilwng iawn, yn fy marn i, wel, er enghraifft, yr hwb gwybodaeth gofal cymdeithasol, sy'n mynd i helpu i gryfhau cynllunio ac i nodi risgiau a phwysau mewn gwahanol rannau o Gymru er mwyn gweld, 'Iawn, felly beth sydd angen mynd i'r afael ag ef yn y fan yma o ran cryfhau comisiynu hefyd?', unwaith eto i adnabod gwahanol batrymau i wneud yn siŵr bod yna fwy o amlen wirioneddol genedlaethol o gymorth ar gael, oherwydd, ar hyn o bryd, mae gormod o bobl ar drugaredd penderfyniadau unigol, a fydd yn amrywio'n fawr mewn gwahanol rannau o'r wlad, ac rydym am symleiddio cyn belled â phosibl. Rwyf wedi dweud hyn o'r blaen: fyddai unrhyw un sy'n dylunio'r system gofal cymdeithasol o'r dechrau ddim yn ei dylunio fel y mae hi ar hyn o bryd, ond, yn amlwg, mae angen i ni weithio gyda phartneriaid mewn llywodraeth leol, gweithio gyda phartneriaid yng Nghymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol. Mae pawb eisiau gweithio gyda'i gilydd i weld beth allwn ni ei wneud i wneud hyn yn well. Fe ofynnoch chi am ofalwyr di-dâl hefyd, ac, oes, yn sicr, mae arnom fwy iddyn nhw na geiriau yn unig. Mae arnom fywyd gwell iddyn nhw, oherwydd maen nhw'n arbed biliynau o bunnoedd i'r llywodraeth ac i gymdeithas. Rydyn ni'n mynd i fod yn cyhoeddi'r strategaeth genedlaethol newydd ar gyfer gofalwyr di-dâl ym mis Tachwedd, sy'n mynd i fod yn nodi nifer o feysydd, gan gynnwys cysylltu ein hymateb ag adroddiad Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Senedd flaenorol. Mae honno'n mynd i fod yn edrych ar wella asesiadau gofalwyr, mynediad at seibiant, cymorth i ofalwyr aros mewn cyflogaeth â thâl, ac fe fydd yna ffocws penodol ar ofalwyr ifanc hefyd. Y gwasanaethau canolfan ddydd—mae'n rhywbeth rwyf wedi bod yn bryderus iawn amdano yn y gorffennol hefyd. Ac rwy'n gwybod, yn amlwg, bod hwn yn benderfyniad i awdurdodau lleol unigol. Mae'n rhywbeth mae gen i ddiddordeb mawr ynddo, ac rydw i'n sicr wedi clywed tystiolaeth gan nifer o bobl am yr effaith y gall hynny ei chael ar eu bywydau. Fe ofynnoch chi am atal a'r ffyrdd y byddai fy nghyd-Aelod, y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal, a minnau'n gweithio gyda'r Gweinidog Cabinet dros lywodraeth leol. Mae yna nifer o grantiau, fel y gronfa integreiddio ranbarthol a grantiau eraill, sy'n edrych ar sut allwn ni fuddsoddi mwy mewn atal, ac mae'n rhywbeth rydyn ni'n awyddus iawn i'w ddatblygu. Ac yn olaf—o, na, yn olaf ond un—ar yr academi, fe fydd, yn sicr, ac fe fyddaf yn gallu cyhoeddi mwy o wybodaeth am hyn yn fuan, gobeithio, o ran yr elfennau o hyn sy'n mynd i fod yn dod— dydw i ddim yn hoffi'r ymadrodd 'dod ar-lein'—sy'n mynd i gael eu cyflawni wedyn, wrth i hyn fynd yn ei flaen. Ond mae'n rhywbeth cyffrous iawn, ac mae'n rhywbeth lle rydyn ni'n arwain y ffordd. Mae yna lawer o academïau lleol ledled Cymru yn barod, felly mae llawer o hyn yn bodoli yn barod; rydyn ni jyst eisiau dod ag ef at ei gilydd mewn system genedlaethol sy'n cael ei chyflwyno'n lleol. Ac yn olaf, ydw, rydw i'n hapus iawn i ymrwymo i roi diweddariadau rheolaidd ar hyn. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780049 329 En 2026-10-20T17:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13502&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780051 330 En 2026-10-20T17:18:11 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13693&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Diolch, Ddirprwy Weinidog, am eich datganiad heddiw, ac mae hyn yn rhywbeth sydd mor bwysig i gynifer ohonom ni yn y Siambr hon. Fe ddylai gwasanaethau gofal a chymorth alluogi pobl i fyw eu bywydau gorau posibl a'u bywydau mwyaf annibynnol. A chyda hynny mewn golwg, rwyf eisiau cydnabod y cyfraniad rhyfeddol sy'n cael ei wneud, o ddydd i ddydd, gan ein gweithlu gofal cymdeithasol a'r fyddin o ofalwyr di-dâl. Ni ellir gorbwysleisio eu tosturi, eu hymroddiad a'r gwaith caled maen nhw'n ei wneud. Weinidog, mae eich cyhoeddiad yn adeiladu ar ymrwymiad hirsefydlog gan Lywodraethau Cymru i symud adnoddau ym maes iechyd a gofal cymdeithasol o wasanaethau ysbytai acíwt tuag at wasanaethau ataliol yn y gymuned. Rydyn ni'n cydnabod bod angen gweithredu i ateb y galw cynyddol ac i gynnig urddas mewn gofal i oedolion a phlant sy'n agored i niwed, ac mae'n rhaid i hyn fod yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth. Weinidog, fe fyddwch chi'n falch o glywed bod Llafur Cymru yn rhannu eich dyheadau i adeiladu gwasanaeth iechyd a gofal cenedlaethol sy'n addas ar gyfer y dyfodol, fel y nodir yn y rhaglen lywodraethu. Rydyn ni'n rhannu egwyddorion allweddol ar gyfer gofal cymdeithasol, y dylai gofal cymdeithasol fod yn rhad ac am ddim ar yr adeg y mae ei angen a ddim yn seiliedig ar y gallu i dalu neu pa sefydliad sy'n comisiynu neu'n darparu gofal ac y dylai, lle bynnag y bo'n bosibl, alluogi pobl i fyw'n annibynnol yn eu cartref eu hunain, i'w ddarparu gan weithlu hyfforddedig â thâl y mae ei sgiliau a'i ymrwymiad yn cael eu gwerthfawrogi ar gyfer swydd ym maes gofal. Ac rydyn ni hefyd yn cydnabod bod angen mwy o gymorth i ofalwyr di-dâl. Ac rwy'n gobeithio y gallwn ni gytuno bod gofalwyr di-dâl yn ei chael hi'n anodd cydbwyso gwaith a chyfrifoldebau gofalu. Nhw yw ein harwyr di-glod, ac mae gofalwyr di-dâl o bob oed yn haeddu mwy na geiriau cynnes. Ddirprwy Weinidog, rydyn ni i gyd yn falch, rwy'n credu, i weld y pwyslais sy'n cael ei roi ar ofalu a gofal cymdeithasol gan Brif Weinidog y DU a'r sgwrs genedlaethol y mae e wedi dechrau yn Lloegr, ac rwy'n darllen yn y datganiad ac yn clywed heddiw y sgwrs genedlaethol rydych chi'n ei dechrau. Felly, rwy'n falch iawn bod hynny'n digwydd, ond hoffwn i gael mwy o fanylion ynghylch pryd y bydd hynny'n dechrau a pha ffurf y bydd hynny'n ei chymryd. Fel y mae eich datganiad yn cydnabod, mae Cymru ar y blaen i'n cymdogion, megis o ran gwaith yr academi gofal cymdeithasol genedlaethol, a ddechreuwyd o dan y Llywodraeth ddiwethaf, felly rwy'n falch o weld hynny'n symud ymlaen. Fe gadwodd Llywodraeth Lafur Cymru y terfyn cyfalaf ar £50,000 fel bod pobl yn gallu cadw mwy o'u harian eu hunain cyn iddyn nhw dalu am ofal, ac fe wnaethon ni hefyd gadw'r cap ar ffioedd gofal cartref fel nad oes neb yn talu mwy na £100 yr wythnos am ofal yn eu cartref eu hunain. Maen nhw yn dweud, Ddirprwy Weinidog, mai dynwared yw'r ffurf fwyaf didwyll o wenieithu, felly mae'n braf gweld bod polisïau Llafur Cymru yn parhau o'r Llywodraeth Lafur ddiwethaf yn eich cyhoeddiad heddiw. Yn y Llywodraeth, fe sicrhaodd Llafur Cymru fod cyllid ar gael i roi'r cyflog byw gwirioneddol ar waith ar gyfer y gweithlu yn y sector gofal cymdeithasol, felly, fe fydd gennych chi pa gymorth bynnag y bydd ei angen arnoch gan Lafur Cymru i wella cyflogau, sgiliau a dilyniant gyrfa'r gweithlu gofal cymdeithasol. Felly, rydyn ni'n croesawu'r academi gofal cymdeithasol genedlaethol arfaethedig, fel y dywedais i, ac mae angen i ni hyrwyddo hynny fel galwedigaeth werthfawr, gyda statws a hyfforddiant o ansawdd uchel yn ein cymdeithas. Mae gen i nifer o gwestiynau, ac rwy'n gwybod y bydd gennym ni i gyd y cwestiynau hyn i chi, ond, Weinidog, sut fyddwch chi'n arwain y sector gofal i ateb yr heriau o ran galw a chymhlethdod cynyddol yr ydych chi, yn gywir ddigon, yn tynnu sylw atyn nhw yn eich datganiad, a sut fyddwch chi'n adeiladu mwy o gapasiti yn y farchnad gofal i ateb y galw yn y dyfodol fel bod ysbytai yn gallu rhyddhau cleifion i ofal cartref a phreswyl priodol? Y broblem gydag oedi cyn rhyddhau i ofal yw prinder capasiti yn y sectorau gofal cartref a phreswyl, felly sut ydych chi'n ehangu'r farchnad ac yn rhoi adnoddau ychwanegol i'r farchnad ofal fel bod mwy o leoedd ar gyfer y nifer cynyddol o'r rheini sydd angen gofal? Weinidog, mae eich gweledigaeth hirdymor o gynllun 10 mlynedd yn uchelgais fawr, ond fe fydd angen i bobl weld gweithredu yn fuan, ac rwy'n gwybod bod cynghorau ym mhob cylch cyllideb blynyddol yn dangos i'r Llywodraeth bod eu costau gofal cymdeithasol yn cynyddu'n gyflym. Rydyn ni'n gwybod bod gennym ni boblogaeth hŷn sy'n tyfu a bod anghenion yn fwy cymhleth, ac mae'r pwysau ar y cyllidebau hynny, felly, yn benodol iawn. Ond— 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780042 331 En 2026-10-20T17:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13802&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780047 332 En 2026-10-20T17:23:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=13999&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry A gaf fi ofyn i chi ddod i ben, os gwelwch yn dda? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780048 333 En 2026-10-20T17:23:18 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14000&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5038 5038 Jayne Bryant AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038 Bryant, Jayne Iawn, wrth gwrs. Felly, dydy creu gwasanaeth gofal cenedlaethol ddim yn beth syml; mae'n mynd i olygu'r newid hwnnw o ran adnoddau, deddfwriaeth a chyllid a gweithredu, a bydd pobl eisiau gweld gweithredu cyn gynted â phosibl. Felly, byddwn i'n awyddus i glywed y cynlluniau a'ch llwybr ar gyfer newid. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780050 334 En 2026-10-20T17:23:35 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14017&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch, Jayne. A chyn i mi ddechrau, fe wnes i sylweddoli bod un peth wnes i ddim ateb James arno, sef y cyllid. Gallaf gadarnhau ei fod yn £3.6 miliwn ar ben y pecyn o ffrydiau cyllido presennol sy'n ymwneud â hyn. Diolch, Jayne, am eich sylwadau a'ch cwestiynau. Ac fel y dywedoch chi ar y dechrau, dydy hyn ddim yn ymwneud â strwythurau yn unig, nagyw? Mae'n ymwneud â phobl yn gallu byw eu bywydau mwyaf bodlon posibl—pobl yn gallu byw mor annibynnol ag y gallan nhw am gyhyd â phosibl. Mae'n ymwneud â gwneud bywydau pobl yn well. Ac rwy'n falch ac yn ddiolchgar iawn am eich arwydd o gefnogaeth i'r weledigaeth gyffredinol yma. Ac, unwaith eto, rwy'n gwybod y bydd yna feysydd unigol lle bydd Aelodau o bob rhan o'r Senedd o bob plaid eisiau mynd ati i gwestiynu, a chi yn gwneud eich gwaith yw hynny. Rwyf am i chi fod yn gwneud hyn; rwyf am i chi fod yn ein gwthio i fod yn fwy uchelgeisiol ac i weld pa bethau sy'n gweithio'n dda a beth sydd angen i ni fod yn ei wella. Ond lle gallwn ni gael undod o ran cefnogaeth i'r weledigaeth gyffredinol honno, p'un ai'r pecyn neu'r elfennau unigol oddi mewn iddo, yna rwy'n credu bod hynny, mewn gwirioneddol, yn rhywbeth gwerthfawr iawn. Rwy'n gwybod bod gofalwyr di-dâl yn bryder penodol i chi ac yn rhywbeth rydych chi'n teimlo'n angerddol yn ei gylch ac rwy'n edrych ymlaen yn fawr at allu cyhoeddi mwy o'r manylion hynny yn y strategaeth ym mis Tachwedd. Ac fel rwyf wedi'i ddweud eisoes, mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi £13 miliwn er mwyn helpu i sicrhau bod gofalwyr yn cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw yn 2026-27, gan ariannu'r cynllun seibiant byr, y gronfa cymorth i ofalwyr; £7.35 miliwn ychwanegol—mae'n ddrwg gen i—fe gafodd hwnnw ei gynnwys drwy'r gronfa integreiddio ranbarthol. Fel y dywedais, mae'r Llywodraeth yn parhau i gefnogi'r bobl hanfodol bwysig hyn yn ein cymdeithas mewn llawer o ffyrdd unigol, ond mae angen i ni fynd ymhellach, wrth gwrs. Rwy'n croesawu, fel yr ydych chi wedi croesawu, ffocws Prif Weinidog y DU, Andy Burnham, ar hyn. Ac ydy, mae Cymru wedi bod ar y blaen, ond does dim ots pwy wnaeth gyhoeddi pethau gyntaf. Y gwir amdani yw bod yna foment yma i ni allu gweithio gyda'n gilydd, ac rwy'n gobeithio'n fawr y bydd hynny'n digwydd. Rwyf wedi ysgrifennu at Yvette Cooper, yr Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, i geisio trafodaeth weinidogol ddwyochrog ar ddiwygio gofal cymdeithasol, oherwydd rwy'n credu bod angen i ni wneud y mwyaf o'r foment hon a'r cyfleoedd. Ac rwy'n gwybod bod nifer o Aelodau yn y Siambr hon eisoes wedi bod yn rhan o drafodaeth drawsbleidiol ar ddyfodol gofal cymdeithasol yng Nghymru, ac rwy'n estyn y gwahoddiad hwnnw unwaith eto i gynrychiolwyr o bob plaid i'r trafodaethau hynny barhau. O ran y taliadau uchaf, fel y nodwyd gennych, ar gyfer gofal a chymorth, mae Cymru, unwaith eto, ar y blaen i Loegr yn hyn o beth, ond dydy hynny ddim yn ddigon. Ddylen ni ddim gorffwys ar ein rhwyfau, wrth gwrs. Mae angen i ni fod yn gwneud yn siŵr—. Oherwydd bob tro rwy'n ateb llythyr gan ddweud, 'O, wel, mewn gwirionedd, dyma'r sefyllfa ar hyn o bryd, ac rydyn ni mewn sefyllfa fwy buddiol', dydy e ddim yn ei gwneud hi'n haws, nac ydy, i'r teuluoedd sy'n gorfod colli cymaint o arian er mwyn rhoi gofal i'r bobl maen nhw'n eu caru. Ac yn olaf, o ran y darlun demograffig sydd gennym ni yng Nghymru, o ran y ffaith bod pobl yn byw'n hirach, bod pobl yn byw, fel y dywedsoch, gydag anghenion iechyd a gofal mwy cymhleth, bod mwy o deuluoedd yn cydbwyso gwaith, bywyd teuluol, cyfrifoldebau gofalu—mae angen i ni foderneiddio'r system. Dydy hyn ddim yn rhywbeth sy'n mynd i ddiflannu. Mae'n mynd i fynd yn fwy difrifol ac yn fwy angenrheidiol. Ac roeddech chi wedi gofyn i mi sut allwn ni wella integreiddio a gwneud yn siŵr bod yr integreiddio rhwng iechyd a gofal yn gweithio'n dda. Felly, mae ein data oedi o fewn llwybrau gofal yn cael ei ddefnyddio i ddeall yr heriau o ran rhyddhau ar draws y system gyfan, y cyfyngiadau o ran capasiti, yr amrywiadau mewn perfformiad ledled Cymru. Rwy'n gwybod bod £30 miliwn wedi'i fuddsoddi yn 2025-26 drwy'r grant trawsnewid llwybrau gofal i gefnogi'r gwelliannau hynny. Rydyn ni eisiau ysgogi hynny ymhellach, ac rwyf wir yn gobeithio y bydd cefnogaeth drawsbleidiol i'r gwaith hwnnw. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780057 335 En 2026-10-20T17:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14102&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780069 336 Cy 2026-10-20T17:27:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14259&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch eto, Jayne. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780070 337 En 2026-10-20T17:27:41 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14263&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 336 336 Natasha Asghar AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha A gaf fi ddiolch i'r Dirprwy Weinidog am y datganiad y prynhawn yma? I mi, mae hon yn wythnos arall, yn ddatganiad arall gan Lywodraeth Cymru sydd ddim yn dweud nac yn gwneud rhyw llawer, a bod yn onest. Mae yna lawer o eiriau cynnes yma, ond ychydig iawn o fanylion ynghylch sut mae hyn yn mynd i gael ei gyflawni wrth symud ymlaen. Ddirprwy Lywydd, rwy'n siŵr nad oes un person yn y Siambr hon nad yw'n cytuno bod angen gwelliannau mawr arnom o ran gofal cymdeithasol. Mae cydnabod problem yn un peth. Mae darparu ateb difrifol yn un arall. A dydy fy nghyd-Aelodau Ceidwadol Cymreig a minnau ddim yn credu mai system gofal genedlaethol yw'r ateb. Oherwydd allaf i ddim gweld ar hyn o bryd sut mae'n mynd i fynd i'r afael â'r mater o gapasiti, recriwtio ac oedi cyn rhyddhau o'r ysbyty. Mae angen gwelliannau ar unwaith i wasanaethau sy'n bodoli eisoes, Ddirprwy Weinidog, yn lle gwastraffu amser yn canolbwyntio ar wasanaeth gofal y mae'n mynd i gymryd blynyddoedd i'w roi ar waith. Mae angen ailagor wardiau ysbytai cymunedol sydd wedi cau, mae angen ehangu capasiti, mae'n rhaid i recriwtio a chadw fod yn brif flaenoriaeth, rhywbeth rydyn ni'n ei glywed yn gyson yn y Siambr hon. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu bod dewis arall ymarferol, a hynny yw gwella gofal cymdeithasol drwy gyllid cynaliadwy, cydweithredu cryfach rhwng y GIG ac awdurdodau lleol, mwy o ddewis personol a gwell cefnogaeth i'r rhai sy'n darparu gofal. Felly, hoffwn i wybod beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud nawr i wella gofal cymdeithasol, Ddirprwy Weinidog, gan fod eich uchelgais ar gyfer gofal cymdeithasol yn mynd i gymryd blynyddoedd yn ôl yr hyn rwyf wedi bod yn ei ddarllen heddiw. Bydd cyllid yn hanfodol ar gyfer unrhyw gynllun gwasanaeth gofal. Felly, Ddirprwy Weinidog, mae eich Llywodraeth yn dweud wrthym ei bod eisiau i ofal cymdeithasol fod yn rhad ac am ddim ar yr adeg y caiff ei ddefnyddio, yn union fel y GIG, ond nid oes gennym unrhyw fanylion am faint y bydd y fenter hon yn ei gostio. Fe sonioch chi wrth James Evans yn gynharach y byddai £3.6 miliwn yn ychwanegol ar ben y pecyn presennol, ond a yw Llywodraeth Plaid Cymru wedi dod o hyd i goeden arian hud yn rhywle? Oherwydd ydy hyn yn achos o or-addo a thangyflawni, oherwydd ble mae'r asesiad manwl o'r costau hirdymor? Mae gennym ni boblogaeth sy'n heneiddio, Ddirprwy Weinidog, felly bydd y bil yn sicr yn codi flwyddyn ar ôl blwyddyn. Mae'r rheini'n gwestiynau y mae trethdalwyr yn haeddu cael ateb iddyn nhw. Mae canlyniadau'n bryder arall sydd gen i o ran y gwasanaeth gofal, ac, yn y pen draw, rwy'n credu mai canlyniadau y mae pobl Cymru yn poeni amdanyn nhw fwyaf. Pa mor hyderus ydych chi, Ddirprwy Weinidog, y bydd eich gwasanaeth gofal yn cyflawni'r buddion gwirioneddol fawr hyn? Beth ydych chi'n ei wneud i sicrhau y bydd teulu sy'n gofalu am anwyliaid â dementia yn gallu cael mynediad at ofal seibiant yn hawdd o ganlyniad i hyn? A sut yn union ydych chi'n mynd i sicrhau ei fod yn arwain at lai o achosion o flocio gwelyau, sy'n parhau i fod yn llawer rhy uchel? Hefyd, sut ydych chi'n mynd i sicrhau y bydd person hŷn yn derbyn cymorth yn gyflymach pan na all fyw gartref yn ddiogel mwyach? Sut fydd y Llywodraeth yn sicrhau bod ei gwasanaeth gofal yn cyflawni ei nodau a'i amcanion go iawn ac nad yw'n gwango arall y Llywodraeth sy'n ychwanegu haen arall o fiwrocratiaeth? Mae'r gweithlu yn achos arall o bryder i mi, Ddirprwy Weinidog. Sut ydych chi'n mynd i sicrhau bod digon o staff i weithredu a chynnal y gwasanaeth gofal cenedlaethol hwn yn llwyddiannus? Rydyn ni i gyd yn gwybod bod y sector eisoes o dan bwysau enfawr o ran recriwtio a chadw, ac mae'n rhaid i mi dalu teyrnged i'r rhai sy'n gweithio'n ddiflino yn y maes. Yn 2025, amcangyfrifwyd bod mwy na 6,100 o swyddi gwag yn y sector—Mehefin 2025—i fyny'n sylweddol o'r flwyddyn flaenorol. Nid yn unig hynny, ond yn ôl arolwg gan Gofal Cymdeithasol Cymru, fe ddywedodd 20 y cant o staff eu bod yn anelu at adael y sector o fewn 14 mis ar gyfartaledd. Felly, nid yn unig mae cael gweithwyr drwy'r drws yn y lle cyntaf yn broblem fawr ond mae eu cadw yn y swydd yn her fawr ar hyn o bryd. Sut ydych chi'n mynd i fynd i'r afael â hynny, Ddirprwy Weinidog? Yn eich datganiad, rydych chi'n sôn am sefydlu academi gofal cymdeithasol genedlaethol eto. Doedd yna ddim digon o fanylion i mi. Pryd fydd hon yn cael ei chreu? Ble bydd hon yn cael ei chreu? Faint mae hyn yn ei gostio? Beth yw'r capasiti disgwyliedig? Mae'r rhain i gyd yn gwestiynau yr hoffwn i gael yr atebion iddyn nhw. Ddirprwy Weinidog, os yw Llywodraeth Plaid yn mynd i fwrw ymlaen â chynlluniau i greu gwasanaeth gofal cenedlaethol, mae'n rhaid mynd i'r afael â'r cwestiynau hyn cyn i hynny ddigwydd. Mae angen mwy na breuddwyd ar y trigolion hynny ledled Cymru sy'n dibynnu ar ein sector gofal cymdeithasol. Mae angen cynllun manwl a chredadwy wedi'i gostio arnyn nhw. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780052 338 En 2026-10-20T17:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14402&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780056 339 En 2026-10-20T17:31:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14475&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch, Natasha. Mae'n ddrwg gen i eich bod chi'n meddwl ei fod e'n wan. Rydyn ni'n siarad am bethau yn y fan yma allwn ni ddim fforddio peidio â'u gwneud. Mae hyn yn ymwneud â gwneud bywydau pobl yn well. Mae'n ymwneud â gwneud yn siŵr bod pobl yn gallu cael gwell ansawdd bywyd. Pam ar y ddaear ydyn ni yma os nad i wneud rhywbeth fel hyn? Ond fe symudaf ymlaen at y cwestiynau rydych chi wedi'u gofyn. Fe wnaf i siarad am rai o'r ffyrdd mae'r pecyn rydw i wedi'i gyhoeddi heddiw yn mynd i wneud gwahaniaethau gwirioneddol i fywydau pobl. O ran yr academi gofal cymdeithasol, bydd honno'n helpu recriwtio. Bydd yn helpu i gadw gweithwyr gofal. A bydd yn helpu i feithrin parch at y gweithlu hwnnw, oherwydd un o'r pethau—ac mae wedi cael ei godi sawl gwaith yn barod heddiw—un o'r pethau gwallgof yw bod pawb wedi cael y foment hon o werthfawrogi gweithwyr gofal yn ystod pandemig COVID. Ac fe aethon ni i gyd allan i'r strydoedd, fe wnaethon ni eu cymeradwyo. A rhywsut yn ein psyche cyfunol fel cymdeithas, mae pobl wedi caniatáu iddyn nhw eu hunain anghofio'r pwysigrwydd hwnnw. Dyma'r bobl sy'n cadw ein cymdeithas i fynd. Felly, ydy, mae'r academi honno yn mynd i fod yn ymwneud â rhoi'r dilyniant gyrfa hwnnw, ond mae hefyd yn mynd i fod yn ymwneud â rhoi mwy o gravitas a pharch i'r proffesiwn hefyd. Ac eto, rwy'n edrych ymlaen at allu cyhoeddi rhagor o fanylion ar hynny. Ond mae hynny'n rhywbeth rwy'n gobeithio y byddwn ni'n cael cefnogaeth drawsbleidiol arno. Ac rwy'n gwybod bod yna lawer o ddiddordeb gan ein gwledydd cyfagos yn y ffordd mae'r academïau lleol eisoes yn gweithio a sut rydyn ni'n mynd i ddod â hynny drwodd i ddarlun cenedlaethol. O ran yr hwb gwybodaeth gofal cymdeithasol, mae hwnnw, unwaith eto, yn mynd i helpu i gryfhau cynllunio, helpu i nodi risgiau a phwysau. Mae'r wybodaeth am lwybrau gofal, mae'r gwaith hwnnw'n mynd i wella prosesau rhyddhau o'r ysbyty i fynd i'r afael â chyfyngiadau o ran capasiti. Mae'r gwaith ar ofalwyr di-dâl yn mynd i wella pa mor gynnar mae pobl yn cael eu hadnabod fel gofalwyr di-dâl, pa mor dda maen nhw'n cael eu hasesu o ran y cymorth maen nhw'n mynd i'w gael. Mae pob un o'r camau hyn yn mynd i wneud gwelliant sylweddol i fywydau pobl. Bydd pob un o'r pethau hyn yn gwneud gwahaniaeth. O ran asesu'r hyn rydyn ni'n ei wneud a dod o hyd i ffyrdd gwell o sut y gallai pethau weithio, mae'r holl waith hwn yn sylfaenol, oherwydd fel arall fe fyddwn ni'n ceisio adeiladu castell ar dywod—ac nid dim ond tywod, ond tywod byw, oherwydd mae'n symud o dan ein traed drwy'r amser. Mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr bod y sylfeini yn ddwfn yn y ddaear. Dyna pam mae'r gwaith cynllunio hwn mor hanfodol bwysig. Ond fe ofynnoch chi rai cwestiynau eraill hefyd. O ran dementia, wnaf i ddim ailadrodd yr hyn rwyf eisoes wedi'i ddweud o ran y llwybrau gofal. Fe ofynnoch chi am gyllid yn y dyfodol, sy'n gwestiwn teg, yn sicr. Rydyn ni'n mynd i fod yn gwneud gwaith modelu manwl i ddeall sut y gallai'r newidiadau i daliadau gofal effeithio ar bobl yn y dyfodol, ac mae hwnnw'n mynd i fod yn asesu effeithiau ariannol, dosbarthiadol, gweithredol gwahanol opsiynau codi tâl a chyllido. Lle bydd angen dadansoddi mwy soffistigedig, rydyn ni'n mynd i fod yn comisiynu hynny trwy arbenigedd allanol arbenigol. Ac felly, o fis Ebrill 2027, mae hwb gwybodaeth gofal cymdeithasol pwrpasol yn mynd i fod yn cryfhau'r gwaith modelu hwnnw, y gallu dadansoddol hwnnw. Nifer o'r cwestiynau eraill yr oeddech wedi'u gofyn o ran y gweithlu, o ran sut rydyn ni'n mynd i fod yn gwneud yn siŵr bod y capasiti hwnnw'n cael ei gynyddu, mae'r academi gofal cymdeithasol yn mynd i fod yn gwneud llawer iawn o'r gwaith hwnnw. Rwy'n gobeithio'n fawr y byddaf i ac Aelodau eraill yn gallu eich argyhoeddi o'r angen gwirioneddol bwysig am y gwaith hwn. Ond diolch i chi am eich cwestiynau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780044 340 En 2026-10-20T17:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14702&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780046 341 En 2026-10-20T17:35:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14703&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780045 342 Cy 2026-10-20T17:35:04 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14706&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12165 12165 Elfed Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165 Williams, Elfed Dwi'n gorfod datgan diddordeb: dwi wedi gweithio yn y maes ac mae gen i aelod o’r teulu yn gweithio yn y maes. Diolch am y datganiad. Dwi'n croesawu’n fawr ymrwymiad Llywodraeth Plaid Cymru i wneud y sector yma yn fwy deniadol drwy well cyflogau, hyfforddiant, llwybrau gyrfa a sefydlu academi gofal cenedlaethol. Mae hefyd yn dangos y gwahaniaeth rhwng dull Plaid Cymru o weithredu drwy ddiwygio gwasanaethau nawr a'r dull a welwn gan Lywodraeth Lafur y Deyrnas Unedig, lle mae addewidion am ddiwygio yn parhau i gael eu gohirio.  Fel cyn-weithiwr yn y sector, credaf fod pedair colofn allweddol i ofal cymdeithasol: gweithwyr gofal, gweithwyr cymdeithasol, therapyddion galwedigaethol ac eiriolwyr. Mae’n bwysig i mi fod holl leisiau'r colofnau hyn yn cael eu clywed yn y broses hon. Gyda hynny mewn golwg, a fyddai’r Dirprwy Weinidog yn barod i gyfarfod â mi, fel darpar gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar ofal cymdeithasol, i drafod y materion hyn ymhellach?  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780054 343 Cy 2026-10-20T17:36:19 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14781&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch i chi, Elfed. Mae'n flin gen i fy mod i'n gorfod cael fy nghefn tuag atoch chi wrth ymateb. Dwi'n cytuno y dylem ni sicrhau bod y system yn un llawer mwy deniadol ar gyfer cael mwy o bobl i mewn i'r gweithlu, a dwi'n cytuno hefyd y bydd angen i'r holl leisiau rŷch chi newydd fod yn sôn amdanyn nhw i gael eu clywed yn rhan o'r foment yma, achos mae yna gyfle. Ac eto, dwi'n gobeithio y bydd y cyfuniad o'r gwaith rŷn ni wedi'i wneud yn barod yng Nghymru, y gwaith rŷn ni'n parhau i'w wneud, a'r momentwm sydd yn cael ei hybu oherwydd beth sy'n digwydd ar lefel San Steffan—. Oes, mae lot o ohirio, ond dal, dylem ni gymryd mantais o'r foment yma, a dwi'n gobeithio bydd y ddau beth yn gallu plethu mewn ffordd fydd yn dda ar gyfer pawb, a buaswn i'n croesawu'r drafodaeth gyda chi fel cadeirydd y grŵp trawsbleidiol, yn sicr. Felly, diolch i chi, a diolch am eich gwaith yn y maes. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780058 344 En 2026-10-20T17:37:17 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14839&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5113 5113 Nigel Williams AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5113 Williams, Nigel Hoffwn ganmol unwaith eto waith caled gofalwyr ledled Cymru, a gofalwyr di-dâl hefyd. Rydyn ni'n parhau i glywed addewidion uchelgeisiol am wasanaeth gofal a chymorth cenedlaethol, ond mae gofal cymdeithasol rheng flaen mewn llefydd fel sir y Fflint a Wrecsam yn parhau i fod dan bwysau difrifol. Mae tua 1,300 i 1,400 o gleifion ledled Cymru yn aros yn yr ysbyty er eu bod yn ddigon iach yn feddygol i gael eu rhyddhau oherwydd dydy'r pecynnau gofal a'r llety â chymorth sydd eu hangen arnyn nhw ddim ar gael. Yn y gogledd, mae'r pwysau hynny'n cael eu teimlo'n ddifrifol  wrth i Betsi Cadwaladr barhau i wynebu heriau sylweddol. Tra bod darparwyr gofal yn ei chael hi'n anodd ymdopi gyda phrinder gweithlu, mae galw cynyddol a phwysau comisiynu yn achosi problemau. Ddirprwy Weinidog, mae llawer o'ch datganiad, fel y nodwyd gan Natasha Asghar, yn canolbwyntio ar strwythurau newydd, trefniadau arweinyddiaeth, hybiau gwybodaeth, academïau a sgyrsiau cenedlaethol, ond i'r teuluoedd sy'n aros am gymorth a'r cleifion sy'n sownd mewn gwelyau ysbyty, fydd y mentrau hynny ddim yn golygu rhyw lawer oni bai eu bod yn cyflawni gwelliannau gwirioneddol ar lawr gwlad. Felly, fy nghwestiwn yw: o ystyried eich bod chi'n dweud y dylai llwyddiant gael ei fesur nid yn ôl y strwythurau a grëwyd gennych, ond yn ôl a all pobl gael mynediad at y cymorth cywir ar yr adeg gywir, pryd all pobl hŷn a bregus ledled Cymru ddisgwyl gweld cynnydd mesuradwy yng nghapasiti gofal rheng flaen, llai o achosion o oedi wrth ryddhau o ysbytai a gwell mynediad at y gofal a'r cymorth sydd eu hangen arnyn nhw, yn hytrach na mwy o weinyddiaeth, cyrff newydd a chynllunio pellach? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780060 345 En 2026-10-20T17:38:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=14926&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch, Nigel. O ran yr her olaf a roesoch i mi yn y fan yna, mae'n un deg, wrth gwrs: ddylen ni byth fod, a fydden i byth eisiau bod yn mesur y gwaith rydyn ni'n ei wneud yma o ran strwythurau yn unig neu'r hyn sydd wedi'i ysgrifennu ar ddarn o bapur. Mae'n rhaid iddo gael ei fesur yn ôl y gwahaniaeth mae'n ei wneud i realiti bywydau pobl—pobl sydd wir yn ei chael hi'n anodd mewn cymdeithas ac sydd angen y cymorth hwnnw. Fel y dywedoch chi, mae ein gweithwyr rheng flaen o dan bwysau aruthrol ac mae llawer gormod o bobl sy'n gallu gadael yr ysbyty ac sydd ddim yn gadael yr ysbyty oherwydd oedi wrth eu rhyddhau. Dydy e ddim yn ddigon da ac mae angen i ni wneud yn well. Rwy'n cytuno â chi. O ran y strwythurau hyn rwyf wedi bod yn eu cyhoeddi, mae pob un o'r rhain yn mynd i fod yn angenrheidiol er mwyn cwmpasu'r gwaith rydyn ni'n ei wneud. Dydw i ddim eisiau i ni fod yn mesur y strwythurau yn unig, ond maen nhw'n fwy na dim ond cyrff. Maen nhw'n ymwneud â gwneud yn siŵr bod y gwaith rydyn ni'n ei wneud, ei fod yn gweithio gyda'i gilydd yn iawn. Pan ydyn ni'n sôn am hwb gwybodaeth cenedlaethol, dydy hynny ddim jyst er mwyn cael hwb gwybodaeth cenedlaethol. Mae hynny er mwyn gwneud yn siŵr ein bod ni'n gallu gweld y patrymau o, 'Iawn, felly, ble gallai'r achosion hyn o ryddhau gael eu gwella yn y fan yma? Beth sy'n'—mae'n ddrwg gen i, dydw i ddim o flaen y meicroffon—'digwydd yn ardal y bwrdd iechyd lleol hwn? Ydy e'n digwydd yn rhywle arall? A yw hyn yn broblem genedlaethol? A yw hyn yn rhywbeth lle mae angen i ni fod yn targedu cymorth?' Rwy'n mynd yn ôl eto i'r pwynt ei fod yn fwy na chyfanswm ei rannau, ond dim ond bydd yn cyflawni i bobl go iawn y bydd yn fwy. Bydd yna ffyrdd amlwg y bydd pobl yn gallu gweld gwelliannau yn ystod tymor y Senedd hon. Mae'n debyg i'r cyhoeddiad diogelu a wnes ychydig wythnosau yn ôl. Iawn, mae yna rai elfennau—. Er enghraifft, bydd yr hwb yn dod yn weithredol ym mis Ebrill 2027. Rwy'n gobeithio, yn sicr o fewn misoedd iddo ddod yn weithredol, y byddwn ni'n gallu gweld gwelliannau amlwg. Byddwn i wir yn croesawu barn yr Aelodau, o'r pwyllgor a'r Aelodau yn fwy cyffredinol, ynglŷn â beth fyddai'r ffyrdd gorau i'r Senedd barhau i graffu ar y ffordd mae hyn yn datblygu. Mae hyn yn rhywbeth sy'n mynd y tu hwnt i unrhyw Lywodraeth ac yn mynd y tu hwnt i unrhyw blaid. Mae'n rhaid i ni gael hyn yn iawn i'n cymdeithas, felly byddwn i'n croesawu sgyrsiau pellach ar hynny. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780053 346 En 2026-10-20T17:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15002&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780066 347 En 2026-10-20T17:41:19 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15081&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12166 12166 Kiera Marshall AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166 Marshall, Kiera Ddirprwy Weinidog, rwy'n pryderu bod etholwyr i mi yn cael eu hecsbloetio, a bod yn onest. Fe wnes i gyfarfod â rhai gweithwyr gofal cartref yn fy etholaeth sydd weithiau'n gweithio shifftiau 12 awr am gyn lleied â phedair awr o dâl. Mae disgwyl iddyn nhw yrru o gartref i gartref, o un ochr i Gaerdydd i'r llall, a dydyn nhw ddim yn cael eu talu am ddim o'r amser gyrru hwnnw. Weithiau maen nhw'n cael eu gorfodi i weithio wythnosau lawer heb ddiwrnod i ffwrdd, gan ddarparu gofal i'r rhai mwyaf agored i niwed tra'n flinedig iawn ac o dan straen. Mae'r gweithwyr hyn ar fisâu gweithwyr medrus iechyd a gofal, a phan maen nhw'n codi eu hamodau gwaith gyda'u cyflogwyr, y mae eu fisâu yn gysylltiedig â nhw, mae'r cyflogwyr yn bygwth eu statws fisa i geisio gorfodi a rheoli'r gweithwyr. Pan glywais i hyn, roeddwn i methu credu pa mor ffiaidd a chywilyddus yw e. Mae'r gweithwyr mudol hyn yn cael eu gorfodi i weithio heb gael eu talu am eu llafur. Felly, a fyddai'r Dirprwy Weinidog yn gweithio gyda chymheiriaid yn Llywodraeth y DU ac mewn awdurdodau lleol i geisio dileu'r arferion ecsbloetiol hyn sy'n gysylltiedig â'r math hwn o fisa, er mwyn sicrhau bod amodau gwaith yn adlewyrchu'r gwerthoedd y mae hi wedi'u nodi, yn gywir ddigon, yn y datganiad heddiw, ar gyfer gweithwyr domestig a mudol yn ein sector gofal cymdeithasol? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780068 348 En 2026-10-20T17:42:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15142&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch, Kiera. Byddwn. Yr ateb byr yw, byddwn, byddaf yn sicr yn gweithio gyda chymheiriaid ar hyn. Dylai gweithwyr tramor gael eu gwerthfawrogi. Ddylen nhw ddim gael eu trin yn wahanol i weithwyr sydd wedi cael eu recriwtio yn ddomestig. Maen nhw'n helpu i wella bywydau pobl. Maen nhw'n gwneud cyfraniad mor enfawr i'n cymdeithas. Ni ddylai'r un cyflogwr fod yn manteisio ar eu statws er mwyn arbed arian, mewn rhyw ffordd. Dydw i ddim yn eich beio chi am fethu â chredu'r peth. Rydyn ni wedi cyhoeddi canllawiau ac adnoddau i helpu gweithwyr i ddeall eu hawliau, ond rwy'n gwerthfawrogi, mewn llawer o'r sefyllfaoedd hyn, y bydd y gweithwyr hyn mewn sefyllfa fregus iawn ac efallai na fyddan nhw'n teimlo eu bod nhw'n gwybod ble i droi. Byddwn i'n erfyn arnyn nhw i wybod bod yna ystod o gymorth ar gael, gan gynnwys y Gwasanaeth Cynghori Cenedlaethol ar gyfer gweithwyr gofal cymdeithasol rhyngwladol. Mae hwnnw'n darparu cyngor, mae'n darparu gwybodaeth. Rydyn ni hefyd yn gweithio'n agos iawn gyda'n partneriaid undebau llafur, sy'n darparu cymorth ac eiriolaeth mor bwysig i weithwyr tramor. Rwy'n ddiolchgar iawn eich bod chi wedi codi'r mater hwn heddiw, oherwydd dylai fod cywilydd arnom ni i gyd fod hyn yn digwydd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780071 349 Cy 2026-10-20T17:43:32 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15214&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Ferguson, Kerry Ac yn olaf, Ddirprwy Weinidog, Catherine Cullen. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780072 350 En 2026-10-20T17:43:36 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15218&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu datganiad y Dirprwy Weinidog heddiw, ond mae'n ymddangos bod y datganiad unwaith eto yn atgyfnerthu Diogelu Cryfach ar gyfer Cymru Fwy Diogel. Fel y gwyddoch chi, rwyf eisoes wedi mynegi amheuon difrifol am hyn, oherwydd er ei fod yn edrych yn ddigon ysgafn ar y tu allan, nid felly mae hi ar y tu mewn. Rydyn ni eisoes yn gwybod am y difrod y gall gweithdrefnau diogelu rhy feichus ei achosi yn y gwasanaethau gofal ac iechyd. Ar hyn o bryd, mae'n eithaf adweithiol. Dim ond gwrando ar rai o straeon pobl sydd wedi bod o dan hyn mae'n angen i ni ei wneud i ddeall sut beth ydyw. Felly, mae'n rhaid i ni sicrhau nad yw gofal cymdeithasol yn dioddef yr un tynged. Rhaid i ddiogelu amddiffyn pobl heb foddi gweithwyr rheng flaen mewn gwaith papur a heb roi bywydau gweithwyr proffesiynol rheng flaen ar stop tra eu bod yn destun ymchwiliadau diogelu. Sut allwn ni recriwtio a gobeithio cadw yn y sector gofal pan fo'r mesurau diogelu llym hyn ar waith? Dydy e ddim yn cyd-fynd yn dda. Yn ôl y datganiad, fydd llwyddiant ddim yn cael ei fesur yn ôl y strwythurau a grëwyd na'r dogfennau a gyhoeddwyd, ond sut yn union, felly, ydych chi'n mynd i fesur llwyddiant? A pha dargedau, amserlenni a chanlyniadau mesuradwy fydd yn cael eu cyhoeddi i ddangos gwelliannau wrth recriwtio a chadw ym maes gofal? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780074 351 En 2026-10-20T17:44:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15298&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 5207 5207 Delyth Jewell AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207 Jewell, Delyth Diolch, Catherine, am y cwestiynau hynny. Rwy'n gwybod, roedd yna ychydig o bwyntiau eraill wnaf i ddim eu hailadrodd, ond rwy'n gwerthfawrogi pam eich bod chi'n eu gofyn, wrth gwrs. O ran y pwynt diogelu—ac rwy'n gwerthfawrogi eich bod chi wedi codi hyn o'r blaen—bwriad y system yw cefnogi rhai o'r bobl sydd fwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas. Wrth gwrs, fydden ni ddim eisiau gweld canlyniadau anfwriadol fel rhan o hyn, ac rwy'n gwybod bod hyn yn rhywbeth rydych chi'n poeni'n fawr amdano. Tybed a allech chi ysgrifennu ataf gyda'r pryderon unigol sydd gennych, oherwydd fe hoffwn i edrych i mewn i'r rheini, i wneud yn siŵr na fydd rhywbeth nad ydym yn bwriadu ei wneud yn digwydd. A fyddech cystal ag ysgrifennu ataf er mwyn i mi allu edrych i mewn i hynny'n fanwl? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780055 352 En 2026-10-20T17:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15302&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780061 353 Cy 2026-10-20T17:45:38 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15340&l=cy 261020-6 6. Datganiad gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod: Diweddariad ar y Rhaglen Gwasanaeth Gofal Cenedlaethol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Ddirprwy Weinidog. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780064 354 Cy 2026-10-20T17:45:39 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15341&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen, felly, i eitem 7, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, diweddariad ar y dreth gyngor. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, Elin Jones. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780067 355 Cy 2026-10-20T17:45:51 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15353&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Y Gweinidog Cabinet dros Gyllid Jones, Elin Diolch, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, dwi eisiau rhoi diweddariad i'r Aelodau am ein hystyriaethau ynglŷn â system y dreth gyngor, mater sy'n bwysig i aelwydydd, cymunedau a gwasanaethau cyhoeddus ym mhob rhan o Gymru. Mae yna gydnabyddiaeth gyffredinol bod y sail ar gyfer bandiau'r dreth gyngor wedi dyddio a'i bod wedi'i seilio ar brisiadau eiddo yn 2003. Yn Lloegr ac yn yr Alban, mae wedi'i seilio ar brisiadau 1991. Bydd Aelodau'n ymwybodol bod Deddf Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru) 2024 wedi sefydlu amserlen ar gyfer cylchoedd ailbrisio'r dreth gyngor, gan gynnal yr un cyntaf yn 2028, ac yna bob pum mlynedd wedi hynny. Heddiw, gallaf i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau'r Senedd am ein bwriadau o ran ailbrisio, a sut y byddwn ni’n archwilio ffyrdd o wneud y dreth gyngor yn decach. Rwy'n cydnabod y gwaith a wnaed ar y pwnc hwn ar draws y Llywodraeth yma a chynt, ac fel rhan o'r cytundeb cydweithio.  Dros yr haf, fel Llywodraeth Cymru sy'n newydd, rŷn ni wedi bod yn gwneud gwaith pellach i ddeall beth fyddai bwrw ymlaen â'r ailbrisio yn ei olygu i aelwydydd ar hyd a lled Cymru. Mae'r gwaith hwnnw wedi tynnu sylw'n glir at faterion a heriau allweddol y mae angen i ni eu hystyried. I fod yn glir, dyw ymrwymiad y Llywodraeth hon i system dreth gyngor tecach ddim wedi newid. Rŷn ni'n cydnabod y dadleuon o blaid diweddaru'r system, fel y gwnaethom y tymor diwethaf. Ac rŷn ni’n cydnabod y farn bod angen inni ystyried sut y gall y dreth gyngor adlewyrchu'r amodau economaidd yng Nghymru ar hyn o bryd yn fwy effeithiol. Ond, fel y gwyddon ni, mae unrhyw ailbrisio yn anochel yn arwain at newid i aelwydydd. Mae hyn yn amlwg o'r ailbrisio diwethaf a ddigwyddodd yng Nghymru yn 2005. Mae'n werth atgoffa ein hunain mai Cymru yw'r unig genedl sydd wedi ailbrisio eiddo ers cyflwyno'r dreth gyngor, ac o ganlyniad, gwyddom na ellir cyflawni ailbrisiadau yn deg heb gefnogi aelwydydd sy'n symud i fyny bandiau. Mae gwaith ymchwil yn amcangyfrif y gallai tua chwarter yr aelwydydd weld eu band treth gyngor yn cynyddu, y gallai chwarter arall weld eu band yn gostwng, ac na fyddai hanner yr aelwydydd yn gweld fawr ddim newid. Pe baem ni am weithredu newid ar y raddfa hon mewn ffordd gyfrifol, dwi'n credu y byddai'n rhaid inni fel Llywodraeth ddarparu cymorth ariannol eto i liniaru'r effeithiau ar aelwydydd a fyddai'n symud i fand treth uwch, fel y gwnaethpwyd yn 2005. Allwn ni ddim cyfiawnhau'r risg o gyflwyno annhegwch newydd i'r system, yn enwedig ar adeg pan mae aelwydydd eisoes yn wynebu pwysau ariannol sylweddol. Y dull y byddem ni'n ei ffafrio fyddai cynnydd graddol dros amser, a fyddai'n helpu aelwydydd i addasu i newidiadau yn eu biliau, yn debyg i'r ffordd rŷn ni'n cefnogi busnesau drwy ailbrisiadau ardrethi annomestig. Byddai'r cymorth y byddwn ni eisiau ei ddarparu i aelwydydd, ochr yn ochr ag ailbrisio'r system dreth, yn golygu cost sylweddol i'r Llywodraeth. Ein hasesiad yw y gallai darparu'r rhyddhad dros dro y byddai'r Llywodraeth yma eisiau ei gyflwyno gostio hyd at £80 miliwn yn y flwyddyn gyntaf ar ôl yr ailbrisio. Mae fy nghydweithwyr i yn y Cabinet a finnau'n cytuno bod hyn yn rhywbeth hynod heriol i'w ariannu o ystyried y rhagolygon cyllidol presennol a'r pwysau rŷn ni'n eu hwynebu ar draws gwasanaethau cyhoeddus. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780073 356 En 2026-10-20T17:49:28 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15570&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Mae ein sefyllfa ariannol yn gofyn i ni ystyried yn ofalus y posibilrwydd o barhau â'r rhaglen ailbrisio. Mae angen i ni ofyn nid yn unig a yw ailbrisio yn ddymunol mewn egwyddor, ond a yw symud ymlaen yn cynrychioli'r defnydd gorau o'r adnoddau sydd ar gael i ni ar hyn o bryd. Mae'n rhaid i mi edrych yn ofalus ar yr adnoddau sydd ar gael i Lywodraeth Cymru i gyflawni blaenoriaethau allweddol ar gyfer tymor y Senedd hon—lleihau rhestrau aros, cefnogi teuluoedd gyda chost gofal plant, creu swyddi a chodi safonau addysgol. Rwyf hefyd yn ymwybodol o'r angen i ddarparu cyllid ar gyfer y setliad llywodraeth leol, a fydd yn amddiffyn trethdalwyr lleol a'r gwasanaethau cyhoeddus y maent yn dibynnu arnynt, ac y gallai ailbrisio ddigwydd ar adeg pan fydd newidiadau i'r fformiwla setliad hefyd yn cael eu gweithredu. Mae gan bob punt rydyn ni'n ei gwario gost o ran cyfle. Rydym yn y Llywodraeth ar adeg pan fo ein gwasanaethau cyhoeddus yn wynebu pwysau sylweddol a phan fo cymunedau ledled Cymru yn iawn i ddisgwyl i ni ganolbwyntio ein hadnoddau ar y blaenoriaethau sydd bwysicaf iddynt. Mae awdurdodau lleol hefyd yn gofyn i ni ystyried y risgiau o weithredu nifer o newidiadau mawr ar unwaith. Mae newidiadau i fformiwla ailbrisio a chyllid ar yr un pryd yn ofyniad mawr ar ein partneriaid llywodraeth leol. Am y rheswm hwnnw, credaf mai'r dull cywir yw oedi cynlluniau ailbrisio 2028 a dwyn deddfwriaeth ymlaen fis nesaf i'w gohirio tan dymor y Senedd nesaf. Ni ellid gwarantu y bydd ailbrisio yn cael ei gyflawni'n ddi-dor heb ryddhad trosiannol sylweddol, ac nid yw cyllid ar gyfer rhyddhad o'r fath yn fforddiadwy yn yr hinsawdd anodd hon o ran cyllid cyhoeddus. Hoffwn fod yn glir ynglŷn â'r hyn y mae'r penderfyniad hwn yn ei olygu ac nad yw'n ei olygu. Nid yw'n rhoi'r gorau i ddiwygio'r dreth gyngor, nid yw'n enciliad o'n hymrwymiad i degwch, ac nid yw'n awgrym na ellir gwella'r system bresennol. Mae'n farn bragmatig ar amseru, fforddiadwyedd a blaenoriaethau. Yn hytrach nag ymrwymo adnoddau sylweddol i'r ymarfer ailbrisio, sy'n gofyn am amddiffyniadau trosiannol digonol i aelwydydd, byddwn eisiau defnyddio'r amser hwn i archwilio syniadau eraill, mesurau wedi'u targedu sy'n ymarferol ac a all wella'r system heb fod angen buddsoddiad ar yr un raddfa. Rwy'n atgoffa'r Senedd mai Cymru yw'r unig genedl sydd wedi ychwanegu band treth gyngor ychwanegol, band I. Gallai ychwanegu bandiau pellach ar gyfer yr eiddo drutaf fod yn un opsiwn. Byddaf yn archwilio'r syniad hwn a'r ddeddfwriaeth y byddai ei hangen arno dros y misoedd nesaf. Rwy'n cydnabod y bydd yna bobl sy'n anghytuno ag oedi pellach. Rwy'n siŵr bod cyd-Aelodau yn y Senedd, partneriaid mewn llywodraeth leol a sefydliadau ledled Cymru yn awyddus i weld newidiadau diriaethol i'r system dreth gyngor yn gyflym. Rwy'n parchu'r farn honno, ac rwy'n deall pam y gall rhai gael eu siomi gan y posibilrwydd o ohirio pellach. Bydd yr un lleisiau hynny, rwy'n gobeithio, yn deall bod y gwaith hwn yn gymhleth ac yn bwysig. Dydw i ddim eisiau rhuthro i mewn i un dull heb ystyried ystod o rai eraill. Er mwyn helpu Aelodau i ystyried yr effeithiau posibl, rwy'n bwriadu darparu dadansoddiad annibynnol gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol ar y system y byddwn wedi ei chynllunio a chost y cynlluniau pontio y byddwn wedi eu dewis. Ystyriais system 12-band gyda thri band ychwanegol, dau ar y brig ac un ar y gwaelod. Mater i'r Senedd fydd penderfynu yn y diwedd ar ohirio'r ailbrisio. Bydd y Llywodraeth yn cyflwyno'r rheoliadau i'w gohirio tan 2032, ond bydd angen mwyafrif y Senedd i basio'r rheoliadau hyn, fel arall bydd ailbrisio yn parhau ar gyfer 2028. Rydym eisiau gweld cynnydd ynghylch treth gyngor decach. Rydym eisiau i gynghorau gael ffynhonnell refeniw sefydlog a chynaliadwy, ac rydym eisiau diogelu'r gwasanaethau cyhoeddus y mae pobl a chymunedau'n dibynnu arnynt—ysgolion, gofal cymdeithasol, plismona a channoedd o wasanaethau lleol eraill y mae pobl yn dibynnu arnynt bob dydd. Mae'r sefydlogrwydd hwnnw'n bwysig, ac mae'n rhaid i unrhyw ddiwygiad ei amddiffyn. Rwyf nawr am droi fy sylw at yr hyn y gall y Llywodraeth hon ei gyflawni yn nhymor y Senedd hon. Byddaf yn edrych yn gyfleus ar y camau pragmatig a all helpu i wneud y dreth gyngor yn decach heb fod angen yr ymrwymiad ariannol sylweddol hwnnw. Heb os, bydd gan aelodau ar draws y Senedd safbwyntiau pwysig i'w cyfrannu, yn ogystal â llywodraeth leol a chymunedau ledled Cymru, ac rwy'n awyddus i glywed y safbwyntiau hynny. Am y tro, ein bwriad yw gohirio ailbrisio 2028. Byddwn yn archwilio gwelliannau wedi'u targedu a fforddiadwy i'r system dreth gyngor bresennol, a byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i nodi beth arall y gellir ei gyflawni erbyn diwedd tymor y Senedd hon. Byddaf yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y camau nesaf. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780198 357 En 2026-10-20T17:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15602&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780234 358 Cy 2026-10-20T17:54:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15862&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780235 359 En 2026-10-20T17:54:23 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15865&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 12190 12190 Francesca O'Brien AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12190 O'Brien, Francesca A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei datganiad? Rwy'n croesawu'r tro pedol hwn. Nid yn aml rydyn ni'n croesawu tro pedol, ond rydyn ni'n ei groesawu ar yr achlysur hwn. Mae teuluoedd wedi aros gydag ansicrwydd ers misoedd, Weinidog, i ddarganfod beth mae'r Llywodraeth hon yn bwriadu ei wneud gyda'u treth gyngor. Yn ystod yr amser hwnnw, roedd gennym y Prif Weinidog yn dweud y byddai ailbrisio yn mynd yn ei flaen, a dywedodd y Gweinidog dros lywodraeth leol fod Gweinidogion yn dal i edrych yn weithredol arno. Felly, rwy'n falch o weld eich bod wedi newid eich meddwl. Dyma'r ail dro i Lywodraeth Cymru wthio hwn yn ôl, ac rwy'n falch o weld y bydd Llywodraeth Cymru yn tynnu dyddiad 2028 o'r ddeddfwriaeth yn hytrach na gadael hyn yn hongian dros bennau teuluoedd Cymru am fwy o amser. Rwy'n nodi y bydd y ddeddfwriaeth hon yn dod ymlaen fis nesaf a byddwn yn aros i weld y manylion mân. Pan fydd pobl yn cael trafferthion ac mae gennym gyllideb Llywodraeth y DU ar y gorwel, ni all teuluoedd fforddio'r risg y byddant yn cael eu llusgo i fandiau treth uwch, oherwydd mae Cymru eisoes yn dioddef o filiau uwch. Mae'r dreth gyngor yng Nghymru wedi codi 5 y cant bob blwyddyn ar gyfartaledd ers 1999, o'i gymharu â 4 y cant yn Lloegr, a dim ond 2 y cant yn yr Alban. Eleni, mae 16 allan o 22 o gynghorau yng Nghymru wedi codi eu biliau fwy na 5 y cant. A dyna pam, yr wythnos diwethaf, cyflwynodd Reform eu dadl ar refferendwm y dreth gyngor i'r Senedd ar yr union bwnc hwn. Credwn y dylai trigolion gael y gair olaf mewn refferendwm ar unrhyw gynnydd uwchlaw 4.99 y cant. Byddai hyn wedi amddiffyn aelwydydd beth bynnag yw'r bandiau yn y dyfodol. Mae'r mater yn glir i unrhyw un sydd wedi edrych ar y niferoedd. Y tro diwethaf i Gymru ailbrisio, dros 20 mlynedd yn ôl, symudodd traean o gartrefi i fyny o leiaf un band, a dim ond 8 y cant symudodd i lawr. Yng Nghaerdydd, cynyddodd 64 y cant. Rhai o'r cymunedau tlotaf oedd y rhai a gafodd eu taro galetaf ac roedd cyfanswm y cynnydd yn y dreth gyngor y flwyddyn honno wedi cyrraedd dros 9 y cant. Yn Abertawe ar hyn o bryd, ar gyfer eiddo band D ar gyfartaledd, rydym eisoes yn talu treth gyngor uwch na'r rhai sy'n byw yn Kensington. Yn ymchwil y Llywodraeth ei hun, byddai tua chwarter yr aelwydydd wedi gweld eu band yn codi, a byddai eu hamddiffyn wedi costio hyd at £80 miliwn yn y flwyddyn gyntaf yn unig, ac mae hynny'n cael ei gadarnhau gan eich datganiad yna. Mae hynny'n dweud wrthych beth yw raddfa'r cynnydd yr oedd teuluoedd yn ei wynebu o dan y cynlluniau presennol. Faint o aelwydydd fyddai wedi symud i fyny band, cyngor wrth gyngor, ac a fydd hynny'n cael ei gyhoeddi gyda dadansoddiad y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol cyn i'r Senedd bleidleisio ar unrhyw reoliadau? A wnewch chi hefyd, Weinidog, ymrwymo i ddiogelu'r disgownt person sengl i'r rhai sy'n byw ar eu pennau eu hunain, pa bynnag newidiadau rydych chi'n eu cyflwyno? Ac ar ben hynny, Weinidog, a wnewch chi warantu heddiw na fydd unrhyw bolisïau newydd yn nhymor y Senedd hon yn cynyddu biliau yng Nghymru o gymharu â Lloegr, gan wneud y bwlch hyd yn oed yn ehangach? Yn eich datganiad, dywedoch chi eich bod yn dal yn ystyried ychwanegu mwy o fandiau ar gyfer cartrefi gwerth uwch. Mae creu bandiau newydd uwch ar werthoedd 2003 yn gyfystyr â chynyddu treth. Faint yn uwch fyddai'r bandiau uchaf newydd? A fyddai'r arian hwnnw'n dod â biliau i lawr i bawb arall, neu a fydd yn mynd i gyllidebau cynghorau? Oherwydd gallai cartref gwerthfawr yn 2003 fod yn eiddo i unrhyw un—ffrind, aelod o'r teulu, ffermwr sy'n ceisio cynnal ei fusnes. Nid eu bai nhw yw'r gwerth uwch. Mae prisiau tai wedi saethu i fyny dim ond oherwydd yr argyfwng tai. Weinidog Cabinet, gallwch gyfeirio at y cynllun gostyngiadau'r dreth gyngor, ond y bobl yr wyf yn poeni amdanynt yw'r rhai sydd ychydig dros y llinell honno, mae teuluoedd cyffredin sy'n gweithio a phensiynwyr ar incwm cymedrol ac incwm sefydlog yn talu'r pris llawn. Pa asesiad ydych chi wedi'i wneud, Weinidog, ar sut y bydd polisïau Llywodraeth Cymru yn effeithio arnynt yn benodol? Ac yn olaf, mae pobl yng Nghymru eisiau bil treth gyngor deg, fel y gwnaethoch awgrymu yn eich datganiad, a chyfle democrataidd i ddweud eu dweud cyn i'w biliau godi yw'r hyn y byddai'r bobl yn dymuno ei gael. Gydag ailbrisio bellach yn farw ar gyfer y tymor hwn, bydd eich Llywodraeth yn cael ei barnu ynghylch a yw'n cyflawni'r nodau hyn, ac edrychaf ymlaen at atebion y Gweinidog Cabinet i'r cwestiynau hyn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780115 360 En 2026-10-20T17:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=15902&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780116 361 En 2026-10-20T17:58:47 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16129&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch am eich cyfraniad ac am ddeall y cyd-destun y mae'r penderfyniad hwn wedi'i wneud ynddo. Edrychodd y Llywodraeth o ddifrif ar barhau ag ailbrisio yn 2028. Rydym wedi cael cyfres ddifrifol iawn o sgyrsiau am y cyd-destun ar gyfer 2028 a pha un a allwn fwrw ymlaen ag ef. Fel y dywedais i yn fy natganiad, rydym yn gweld yn glir iawn rinweddau diweddaru'r prisiad sy'n sail i'r dreth gyngor, ond roedd dau, byddwn i'n dweud, brif fater a arweiniodd at y penderfyniad i ohirio. Rydych chi'n sicr wedi nodi un o'r rheini, a byddai hynny wedi bod yn ddarn sylweddol iawn o gyllid cyhoeddus y byddai angen ei ganfod i alluogi pontio di-dor i'r teuluoedd a'r tai hynny yr effeithir arnynt wrth iddynt weld eu band treth gyngor yn cynyddu er nad oedden nhw wedi newid eu hamgylchiadau eu hunain, dim ond oherwydd y broses ailbrisio sydd wedi newid y prisiad yn y cymunedau lle maen nhw'n digwydd byw ynddynt, a gallai'r cymunedau hynny fod unrhyw le yng Nghymru. Felly, yr asesiad yw y byddai proses bontio, hyd yn oed yn ei blwyddyn gyntaf, wedi costio £80 miliwn i'r pwrs cyhoeddus, ac mae'r pwysau ariannol arnom ar hyn o bryd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn gymaint fel y byddai £80 miliwn wedi dod ar gost ddifrifol iawn i wasanaeth cyhoeddus arall. Felly, dyna'r rheswm cyntaf. Mae'r llall yn rhywbeth y cyfeiriais ato yn y datganiad. Wrth gwrs, rydym yn ymgymryd â darn o waith hefyd ar y fformiwla llywodraeth leol, y fformiwla setlo, ac mae'r darn hwnnw o waith yn debygol o arwain at gynigion o bosibl ar gyfer newid, i ddod i rym ym mis Ebrill 2028 hefyd. Byddai gweld y ddwy agwedd ar waith yn digwydd yr un pryd wedi bod yn aflonyddwch mawr i gynghorau lleol. Yr aflonyddwch, fodd bynnag, i bobl a fyddai wedi wynebu symud i fyny band—. Rydym yn amcangyfrif y byddai tua 25 y cant o aelwydydd Cymru wedi symud i fyny band a byddai 25 y cant yn fras wedi bod yn symud i lawr, gyda thua 50 y cant yn osgoi effaith sylweddol. Mae'r Sefydliad Astudiaethau Cyllidol wedi gwneud llawer o'r gwaith modelu i ni ynghylch hyn, ac wrth gynnig y rheoliadau yn ddiweddarach ym mis Tachwedd bydd y gwaith hwnnw'n cael ei gyhoeddi ochr yn ochr â hynny ac mae llawer o'r gwaith hwnnw'n mynd i'r manylder y gofynnoch amdano ar asesiad cyngor wrth gyngor hefyd. O ran y gostyngiad un person, nid oes gan y Llywodraeth unrhyw gynlluniau i newid y gostyngiad un person. Does dim newid ar hynny. Ac yna rydyn ni'n dechrau anghytuno ar bethau. Rydyn ni'n anghytuno ar yr angen am refferendwm. Fe wnaethom ailadrodd y ddadl honno yr wythnos diwethaf ar gynnydd i'r dreth gyngor. Ac yna fe wnaethoch chi hefyd gwestiynu'r angen i edrych ar fandio uwch ar gyfer y dreth gyngor. Mae hynny'n fater yr wyf yn barod i edrych arno. Gallwn drafod manylion hynny pryd ac os byddwn yn gallu cyflwyno rhywbeth. Mae'n debygol y bydd angen deddfwriaeth, ac felly bydd yn destun craffu trylwyr yn y lle hwn os daw yn agwedd ar waith yr ydym eisiau ei chyflwyno, oherwydd mae ein hymrwymiad i sicrhau ein bod yn creu ystod decach o dreth gyngor ac ystod decach o fandiau at y diben hwnnw yn parhau y tu hwnt i heddiw, ac mae chwilio am ffordd y gallwn wneud y dreth gyngor a threthi eraill yn decach i bobl yng Nghymru yn rhywbeth y bydd y Llywodraeth hon yn parhau i ymrwymo i'w ddatblygu dros gyfnod tymor y Llywodraeth hon. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780128 362 En 2026-10-20T18:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16202&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780132 363 En 2026-10-20T18:03:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16397&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 12156 12156 Huw Thomas AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Mae'r achos moesol dros weithredu diwygio'r dreth gyngor 'yn anferthol, ac o ystyried y pwysau ariannol parhaus sy'n wynebu aelwydydd ar hyd a lled ein cenedl, nawr yw'r amser i achub ar y cyfle.' Nid fy ngeiriau i, Weinidog, ond geiriau llefarydd cyllid Plaid Cymru yn 2024. Gweithio i wneud y dreth gyngor yn decach, gan wybod bod hi'n hen bryd i ddiwygio'r system bresennol—eto nid fy ngeiriau i, Weinidog, ond addewid ym maniffesto Plaid Cymru yn etholiad mis Mai. Yn gynharach heddiw, croesawais y ddeddfwriaeth ar drethiant a gyflwynoch, ond ni allaf guddio fy siom fawr ynghylch yr hyn a nodir yn y datganiad hwn, ac yn anffodus mae'n ddull sy'n dod yn rhy gyfarwydd: mae diffyg gweithredu, diffyg uchelgais a methiant o ran taflu pwysau'r Llywodraeth y tu ôl i bolisïau blaengar yn prysur ddod yn nodwedd o Lywodraeth Plaid Cymru. P'un ai'r methiant i ymrwymo i barc cenedlaethol newydd, ail feddwl o ran ymrwymiadau prydau ysgol am ddim, methu â datrys anghydfod ymwelwyr iechyd Cwm Taf, neu flaenoriaethu annibyniaeth ar ôl addo peidio â gwneud hynny, neu bellach, osgoi'r her o wneud y dreth gyngor yn decach, mae Gweinidogion yn dangos nad yw eu greddf mor flaengar ag yr oedd pobl yn ei ddisgwyl. Gadewch i ni fod yn glir, sefydlodd Llywodraeth Lafur Cymru ddiwethaf y diwygiadau hyn i wneud y system yn decach. Roedd y ddeddfwriaeth a basiwyd gan y Senedd yn 2024 yn ymwneud â sicrhau bod y dreth gyngor yn seiliedig ar werthoedd eiddo wedi'u diweddaru, nid gwerth cartrefi fel yr oeddent fwy na dau ddegawd yn ôl. Dangosodd dadansoddiad gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol annibynnol y byddai diwygiadau wedi lleihau biliau net cyfartalog £27 y flwyddyn i'r pumed tlotaf o aelwydydd a £90 y flwyddyn i'r pumed tlotaf nesaf. Byddai wyth can mil o aelwydydd ledled Cymru wedi elwa ac, wrth ailbrisio, dywedodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol ei fod yn 'ddiamwys yn syniad da'. Roedd y diwygiadau yn niwtral o ran refeniw yn gyffredinol, ac roedd yr ailddosbarthiad blaengar hwnnw a arweiniodd Plaid Cymru, yn wrthblaid ar y pryd, dim ond dwy flynedd yn ôl, i fynnu bod Llywodraeth Lafur Cymru yn mynd hyd yn oed yn gyflymach gyda diwygiadau. Unwaith eto, i ddyfynnu llefarydd ar ran y blaid, bod diwygio'r system dreth gyngor doredig a hen ffasiwn 'wedi bod yn gonglfaen i bolisi Plaid Cymru ers blynyddoedd lawer,' a 'byddai oedi yn anfantais i'r rhai mwyaf agored i niwed'. Mae Plaid Cymru hyd yn oed wedi cyflwyno gwelliant i Fil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru) a fyddai wedi gosod dyletswydd ar Lywodraeth Cymru i weithredu'r diwygiadau erbyn Ebrill 2025. Dywedodd y Prif Weinidog hyd yn oed wrth y cyfryngau Cymreig ar y pryd mai peidio â mynd ymlaen â'r diwygiadau hynny oedd un o'r rhesymau pam y gwnaethon nhw dynnu allan o'r cytundeb cydweithredu. Felly, rydych chi wedi mynd o fater yr oeddech chi'n barod i dorri cytundeb cydweithredu blaenorol yn ei gylch, i wneud y mater hwn yn un nad yw'n flaenoriaeth o gwbl. Osgoi delio â phroblem nawr gan obeithio y bydd pethau'n haws erbyn 2032. Mae hwnnw'n gyfnod hir. Weinidog Cabinet, onid ydych chi'n poeni drwy droi eich cefn ar bolisi y mae Plaid Cymru wedi ymgyrchu mor groch drosto, troi eich cefn ar addewid etholiad, eich bod nid yn unig yn tanseilio hyder yn Llywodraeth Cymru, ond hefyd yn tanseilio hyder yn y broses ddemocrataidd? Ac ni allaf fod yr unig un sy'n meddwl tybed beth sydd wedi newid i Blaid Cymru. Ar ba bwynt y stopiodd yr achos moesol fod yn anferthol? A yw'r Gweinidog Cabinet yn anghytuno â'i phlaid ei hun o ddwy flynedd yn ôl sef y byddai oedi yn anfantais i'r rhai mwyaf agored i niwed? Neu a yw hi'n credu bod pwysau ariannol wedi lleddfu dros y ddwy flynedd ddiwethaf, fel nad oes angen toriad yn eu treth gyngor ar aelwydydd incwm isel mwyach? Nawr, o'r sylwadau a wnaed gan eraill ynglŷn â'r mater hwn, mae'n edrych fel y bydd gan Blaid Cymru gefnogaeth gan Reform a'r Torïaid i wthio'r cynigion hyn drwodd. Ond a yw'r Llywodraeth yn hyderus o gadw cefnogaeth o'i meinciau cefn ei hun, y rhai a oedd yn sefyll ar blatfform o newid blaengar? Yn sicr, ni fyddwn yn dymuno bod yn eu hesgidiau pan ddaw'r mater hwn i bleidlais. Ac yn olaf, a fydd hi'n ymrwymo i gyhoeddi asesiad effaith llawn, gan gynnwys asesiad effaith cydraddoldeb a dadansoddiad dosbarthiad o gynlluniau'r Llywodraeth i beidio â bwrw ymlaen â'r diwygiadau hyn, a sicrhau bod dadansoddiad ar gael ymhell cyn unrhyw bleidleisiau? Gadewch i ni fod yn glir, mae hwn yn addewid wedi'i dorri, a bydd y trethdalwyr cyngor tlotaf yng Nghymru yn talu'r pris. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780077 364 En 2026-10-20T18:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16502&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780079 365 Cy 2026-10-20T18:07:46 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16668&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch am y cyfraniad.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780080 366 En 2026-10-20T18:07:50 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16672&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Mae gen i eiriau o'm blaen hefyd, a dyma'r datganiad ysgrifenedig a'r diweddariad ar ddiwygio'r dreth gyngor gan Rebecca Evans yn 2024, pan ohiriwyd ailbrisio disgwyliedig 2025 gan y Llywodraeth ar y pryd tan 2028. Darllenais y datganiad ysgrifenedig hwnnw ac mae'n dweud llawer iawn, yn agos at, yr un peth ag yr wyf wedi bod yn ei ddweud yn fy natganiad llafar heddiw. Ac un o'r prif resymau dros yr oedi yn 2025 oedd yr union un rheswm a roddais yn fy natganiad hefyd, ac roedd yng nghyd-destun y pwysau ariannol ehangach ar y Llywodraeth honno a'r angen am gronfa bontio briodol. Dyna'r rhesymau a roddwyd gan Rebecca Evans yn 2024 dros oedi o 2025 i 2028. Mae'r pwysau ariannol hynny, byddwn i'n dweud, hyd yn oed yn fwy arwyddocaol heddiw ar wasanaethau cyhoeddus ac ar y Llywodraeth. Ac, fel y dywedais i yn fy ateb cynharach, ystyriodd y Llywodraeth hon o ddifrif sut y gallem ymgymryd ag ailbrisio ar gyfer 2028. Rydym yn gweld y gwerth yn yr ailbrisio hwnnw, mewn diweddaru ein system dreth gyngor, yn ei gwneud yn system decach yn seiliedig ar yr hyn y byddem wedi ei gynhyrchu fel model 12-band. Ond nid yw cyllid cyhoeddus heddiw, a 2028, yn caniatáu i ni wneud y penderfyniadau hynny. Nid wyf yn gwybod a yw'n ddigon ffodus i gofio ailbrisio 2003-05. Rwy'n cofio'r 30 y cant o bobl a ddarganfu eu bod yn sydyn yn wynebu treth gyngor uwch ar y pryd. Rwy'n cofio'r llythyrau arwyddocaol iawn, gyda llaw, roeddwn i'n eu cael ar y pryd, nid e-byst mewn mewnflychau—rwy'n mynd yn ôl yn ddigon hir i fod yn Aelod etholedig a oedd yn cael llythyrau. Ac maen nhw'n gyfnodau o aflonyddwch sylweddol i aelwydydd sydd, heb newid yn eu hamgylchiadau eu hunain, yn wynebu cynnydd mewn biliau treth gyngor a bandio treth gyngor sy'n gynnydd parhaol iddynt oherwydd eu bod yn barhaol yn y bandiau newydd hynny. Felly, nid yw'r £80 miliwn hwnnw o gyllid pontio er mwyn helpu'r unigolion hynny i symud dros amser i system decach yn £80 miliwn y gall y Llywodraeth hon ddod o hyd iddo ar hyn o bryd. Rydym yn parhau i fod yn Llywodraeth a phlaid wleidyddol sydd eisiau gweld y dreth gyngor yn decach i bobl. Credwn y gellid diwygio'r dreth gyngor ynddi'i hun y tu hwnt i delerau'r prisio, ailbrisio a'r bandio. Ond bydd rhaid i ni nawr, yn y Senedd hon, edrych ar rai o'r newidiadau ymylol y gallwn eu gwneud yng nghyd-destun y cyllid cyhoeddus yr ydym yn cael ein hunain ynddo. Byddaf yn wirioneddol yn chwilio am syniadau newydd a syniadau da ar draws y Siambr hon ynghylch sut y gallwn wneud y newidiadau ymylol hynny i wneud y dreth gyngor yn decach i bobl ac i ddiwallu'r anghenion sydd eu hangen arni o ran darparu gwasanaethau cyhoeddus. Rwy'n cydnabod bod rhywfaint o wrthdroi rôl yn yr hyn rydyn ni'n ei wneud y prynhawn yma. Rydym yn cydnabod, fel y dywedais i, bod hwn yn fater lle bydd llawer o bobl yn edrych ar y penderfyniad hwn heddiw ac yn beirniadu neu'n teimlo gofid oherwydd nad yw'r Llywodraeth hon wedi gallu bwrw ymlaen â hyn nawr. Mae'r achos moesol yno ac mae'n parhau i fod yno, ond nid yw'r cyd-destun, y pwysau ariannol yr ydym yn eu dioddef yn ein galluogi i symud ymlaen ar hyn o bryd ar y darn hwn o waith. Ond mae parhau i edrych ar sut y gallwn wneud y dreth gyngor yn decach yn rhywbeth y mae'r Llywodraeth yn mynd i ymrwymo egni ac ymrwymiad iddo. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780097 367 En 2026-10-20T18:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16802&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780105 368 En 2026-10-20T18:12:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=16947&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Ddirprwy Lywydd, rwy'n teimlo fel pe bai Aelodau newydd gael cipolwg ar fy mywyd gyda Mrs Rowlands yn fy atgoffa o bethau a ddywedais 12, 18 a hyd yn oed 24 mis yn ôl, wrth glywed yr Aelodau yma yn cyfnewid geiriau hanesyddol. Weithiau rwy'n anghofio'r hyn rydw i wedi'i ddweud hefyd. Ond, Weinidog Cabinet, mae'n rhaid i mi ddechrau trwy groesawu eich datganiad yma heddiw, pryd, ar ôl llawer o oedi a thrafodaeth, rydych chi'n cadarnhau'n briodol yr hyn yr oeddem yn ei wybod trwy'r amser: roedd y Ceidwadwyr Cymreig yn gywir i wrthwynebu'r ailbrisiad hwn o'r cychwyn cyntaf. Ac fel y gwnaethoch amlinellu, rydyn ni yng nghanol her costau byw, rydyn ni wedi clywed dro ar ôl tro am y pwysau rydych chi'n dweud bod cyllid Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol yn eu dioddef. Ac fel y gwnaethoch chi amlinellu yn eich datganiad, rydych chi'n edrych yn ofalus ar yr adnoddau sydd ar gael i Lywodraeth Cymru i gyflawni blaenoriaethau allweddol, gan gynnwys gostwng rhestrau aros, cefnogi teuluoedd gyda chost gofal plant, creu'r swyddi pwysig hynny, codi safonau addysgol, a hefyd bod yn ymwybodol o'r angen i ddarparu cyllid ar gyfer aneddiadau llywodraeth leol, diogelu trethdalwyr lleol a'r gwasanaethau cyhoeddus y maen nhw'n dibynnu arnynt. Ond, wrth gwrs, Weinidog Cabinet, nid y Llywodraeth yn unig sy'n cael trafferth gyda chyllid ar hyn o bryd; mae llawer o aelwydydd o dan bwysau gwirioneddol hefyd. Mae eu biliau yn mynd i fyny, mae cwmnïau yn ei chael hi'n anoddach cyflogi pobl, ac mae gormod o'n pobl ifanc yn cael trafferthion, y rhai nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant. A phan fydd llywodraethau a chynghorau dan bwysau, yn rhy aml, maen nhw'n meddwl y gallant ddod â mwy o arian trwy redeg at drethdalwyr a disgwyl iddynt dalu'r bil. Ond nid oes gan bobl sy'n gweithio unrhyw un y gallant redeg ato; mae'n rhaid iddyn nhw ennill pob ceiniog trwy waith caled ar eu pennau eu hunain ac iddyn nhw eu hunain a'u teuluoedd. Dyna pam y mae cymaint o bobl yng Nghymru wedi gwrthwynebu'r ailbrisio treth gyngor, ac, fel Ceidwadwyr, rydym bob amser wedi eu cefnogi ers iddo gael ei gyhoeddi. Rydym yn gwybod y byddai, i lawer o aelwydydd, yn wir yn gynnydd treth llechwraidd. Ac felly, Weinidog Cabinet, rwy'n falch eich bod wedi gweld y goleuni a phenderfynu ochri â phobl Cymru ar y mater pwysig iawn hwn. Rwy'n siomedig ei fod wedi cymryd cymaint o amser i benderfynu gohirio'r ailbrisiad hwn pan oedd yn ymddangos fel syniad drwg o'r dechrau o'r meinciau hyn. Ac, wrth gwrs, yn yr her costau byw honno, mae'n gyfnod anodd i gymaint o bobl ledled Cymru. Felly, tybed a ydych chi'n gallu, yn rhan o'ch ymateb, amlinellu pam y cymerodd mor hir i benderfynu yn erbyn yr ailbrisio hwn yn hytrach na rhoi'r sicrwydd hwnnw ar ddechrau'r Llywodraeth hon. Does ond rhaid i ni edrych ar ailbrisio Llafur yn 2005, fel y dywedoch chi, a oedd yn honni ei fod yn niwtral o ran refeniw, ond fel y nododd fy nghyd-Aelod Peter Fox, dim ond ym mis Mehefin eleni, roedd llawer mwy o gollwyr nag enillwyr, ac fel y soniwyd ychydig funudau yn ôl, gwelodd tua 33 y cant o bobl eu biliau treth gyngor yn codi o leiaf un band. Felly, tybed faint rydych chi wedi myfyrio ar yr ailbrisiad hwnnw yn eich penderfyniad y prynhawn yma. Ac rwy'n meddwl tybed hefyd, Weinidog Cabinet, faint o gefnogaeth sydd gennych nawr i'r ddeddfwriaeth sydd ar waith, sy'n cyfarwyddo llywodraethau i gynnal yr ailbrisiad hwn bob pum mlynedd. Ydych chi'n dal i feddwl ei bod yn briodol cael y ddeddfwriaeth honno ar waith? Rydym wedi cael dwy Lywodraeth bellach yn gohirio hyn, efallai bod hynny'n dangos nad yw'r ddeddfwriaeth yn addas i'r diben. Efallai y byddai eich ymateb i hynny yn cael ei groesawu hefyd. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780122 369 En 2026-10-20T18:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17102&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780129 370 En 2026-10-20T18:19:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17401&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780124 371 En 2026-10-20T18:15:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17161&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Diolch am eich cyfraniad, y geiriau rydych chi wedi'u dweud a'r dull cyffredinol rydych chi wedi'i fabwysiadu o ran ailbrisio. Rydych chi'n wrthwynebydd brwdfrydig o ailbrisio. Rydw i wedi dod at hyn yn groes i'r graen, ac mae hynny'n esbonio, efallai, cyflymder y penderfyniad. Nid oedd yn benderfyniad hawdd, syml i'r Llywodraeth ei wneud, felly fe wnaethom gymryd peth amser dros fodelu'r gwaith hwnnw a sut y byddem yn ystyried a oeddem mewn sefyllfa i ariannu'r rhaglen bontio a oedd ei hangen i sicrhau cyflwyniad mwy di-dor o ailbrisio yn 2028. Mae hynny'n esbonio'r ffaith ein bod wedi dod i'r penderfyniad hwn, o fewn ychydig fisoedd o'r Llywodraeth hon. Ond yn y pen draw nid ein penderfyniad ni ydyw, penderfyniad y Senedd hon yw penderfynu ar ohirio ac oedi'r ailbrisio ar gyfer 2028. Felly, bydd y rheoliadau hynny'n dod ymlaen a byddant yn dod gyda'r dadansoddiad y sefydliad astudiaethau cyllidol a'r modelu o amgylch ailbrisio, fel y gall pawb gymryd safbwynt ar sail gwybodaeth o ran y bleidlais y byddant yn ei fwrw ar y rheoliadau. Fe wnaethoch chi ofyn pwynt pwysig iawn, rwy'n meddwl, am yr hyn sy'n gorwedd mewn deddfwriaeth sylfaenol na ellir ei newid gan reoliadau, a dyna'r patrwm pum mlynedd o ailbrisio a pha mor gredadwy yw hynny nawr. Rwy'n tueddu i feddwl y gallai'r Llywodraeth nesaf ystyried ailbrisio wrth ei gynnig ar gyfer 2032. Mae'n bosibl mai dyma un o ddigwyddiadau y Senedd ym mhob Senedd y bydd angen i Lywodraeth newydd ei ystyried—a oes ganddi'r amgylchiadau a'r mandad i symud ymlaen i ailbrisio. Felly, wrth sicrhau bod digon o amser i Lywodraeth newydd wneud penderfyniad ar gyfer 2032—mae hynny'n esbonio dewis y dyddiad hwnnw. A bydd efallai yn gyfle deddfwriaethol ar ryw adeg yn ddiweddarach i ystyried y ddeddfwriaeth sylfaenol ei hun. Ond, fel y dywedais, mae'r Llywodraeth hon yn credu y dylai ailbrisio ddigwydd mewn gwirionedd ar ryw adeg er mwyn ein galluogi i gyrraedd system dreth gyngor a allai fod yn decach i bobl, ac mae'r amgylchiadau o amgylch y cyllid cyhoeddus yn arbennig wedi gwneud i ni fyfyrio ar y sefyllfa honno ac i wneud y penderfyniad i oedi heddiw. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780127 372 En 2026-10-20T18:19:20 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17362&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 278 278 Carrie Harper AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278 Harper, Carrie Fel cyn-gynghorydd, rwy'n deall y pwysau ariannol ar gynghorau o ran darparu gwasanaethau hanfodol, ac, wrth gwrs, rydym i gyd yn deall y pwysau ar gyllidebau aelwydydd hefyd, ac nid oes amheuaeth bod y dreth gyngor yn chwarae rhan yn y pwysau hynny hefyd. Er fy mod yn deall y rhesymau dros ohirio'r diwygiadau hyn, mae'r egwyddor o symud tuag at system dreth gyngor decach yn dal i fod yn bwysig. Felly, a wnaiff y Gweinidog amlinellu pa gynnydd y gallwn ei wneud yn ystod tymor y Senedd hon i symud tuag at y system decach honno, yn unol â'r rhaglen ar gyfer ymrwymiadau'r llywodraeth, os gwelwch yn dda? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780078 373 En 2026-10-20T18:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17402&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Gwnaf. Diolch, a diolch i chi am gydnabod yr anawsterau y mae cynghorau lleol eu hunain yn eu hwynebu wrth redeg gwasanaethau cyhoeddus eu hunain, gyda'r setliad cyllid cyhoeddus ar hyn o bryd, a'r pwysau ar eu cyllid wrth redeg y gwasanaethau y maent yn gyfrifol amdanynt, ond hefyd o ran y bobl hynny sydd—. Pe bai hwn wedi cael ei symud ymlaen yn y ffordd y gellid ei symud ymlaen, byddai rhai pobl, yn amlwg, wedi elwa ar fod mewn bandiau is, ac ni fyddai eraill wedi gwneud hynny. Felly, byddai wedi bod yn gymysgedd, a byddai rhai pobl wedi darganfod y byddai eu gallu i dalu, pa bynnag fand y maen nhw ynddo yn y diwedd, wedi bod yn heriol iawn yn y sefyllfa costau byw yr ydym ynddi, felly yr angen am gyfnod pontio a fyddai'n gofyn am y buddsoddiad sylweddol hwnnw a fyddai wedi cymryd arian o wasanaethau cyhoeddus, a gallai llywodraeth leol ei hun fod wedi gweld hynny'n digwydd hefyd. Felly, o ran yr hyn y gallwn ei wneud nesaf, soniais i yn fy natganiad bod angen i ni edrych ar gyflwyno band uwch fel bod, i'r bobl hynny sydd bellach mewn tai arbennig o ddrud ac sydd ymhell y tu hwnt i ble mae band 1 yn dechrau, achos dros fand uwch i greu rhywfaint o refeniw ychwanegol i'r system a fydd, yn y pen draw, yn cylchredeg o fewn y system i helpu eraill. Felly, mae hynny'n rhywbeth y byddwn yn edrych arno. Mae'n rhywbeth sy'n cael ei ystyried ar hyn o bryd yn Lloegr a'r Alban, ac nid oes ganddyn nhw fand mor uchel ag sydd gennym ni ar hyn o bryd ym mand I. Felly, mae ganddyn nhw hyd yn oed mwy o gymhelliad i gyflwyno bandiau uwch yn Lloegr a'r Alban. Ond rwy'n credu bod achos i ni hefyd edrych ar hyn, ond efallai y bydd angen iddo—wel, bydd yn sicr angen rhyw fath o ddeddfwriaeth. Efallai y bydd angen deddfwriaeth sylfaenol, y byddai angen i ni ddod o hyd i amser ar ei chyfer. Ond mae yna lawer o newidiadau, newidiadau mwy ymylol y gallem eu gwneud hefyd, i wneud y dreth gyngor yn decach, parhau i sicrhau bod pobl yn gwybod bod cynllun lleihau'r dreth gyngor allan yna, gwneud yn siŵr bod pawb yn gymwys a bod y rhai sydd angen y cynllun hwnnw yn gwybod amdano ac yn cael mynediad ato, ac mae hynny'n rhywbeth y mae angen i ni i gyd, a'r Llywodraeth yn arbennig, roi hyd yn oed mwy o ymdrech ynddo. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780081 374 En 2026-10-20T18:22:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17578&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 12183 12183 Tom Montgomery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12183 Montomery, Tom Weinidog, yn eich datganiad, rydych chi'n dweud eich bod eisiau archwilio syniadau newydd ynghylch cyllid y cyngor. Clywsom sawl un clir yr wythnos diwethaf o'r meinciau hyn. Un oedd uno llywodraeth leol. Yma yng Nghymru, mae gennym awdurdodau lleol sy'n gwasanaethu llawer llai o drigolion na'n cymheiriaid yn Lloegr. Nifer cyfartalog y preswylwyr sy'n cael eu gwasanaethu gan gyngor yng Nghymru yw 144,000, gyda 14 awdurdod lleol yn disgyn yn is na'r cyfartaledd hwnnw. Cymharwch hynny ag awdurdodau lleol yn Lloegr: mae nifer cyfartalog y preswylwyr sy'n cael eu gwasanaethu gan awdurdod unedol yn Lloegr tua 250,000 i 300,000 o bobl. Mae Cernyw yn gwasanaethu bron i 600,000, tra bod Gogledd Swydd Efrog yn gwasanaethu bron i 650,000. Mae hyn yn rhoi tystiolaeth glir i ni fod talwyr treth gyngor Cymru yn ariannu sector llywodraeth leol ehangedig sy'n rhy fawr ac yn rhy ddrud. Felly, Weinidog, a fyddech chi'n cytuno â mi bod yn rhaid i ni nawr ystyried uno o ddifrif fel rhan o ddiwygiadau sylfaenol llywodraeth leol yng Nghymru? Ac a fyddwch chi yma, nawr, yn addo creu pecyn o gymorth ariannol ar gyfer uno awdurdodau lleol i helpu i wneud ein llywodraeth leol yn fwy effeithiol a chynaliadwy i drethdalwyr? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780082 375 En 2026-10-20T18:24:08 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17650&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Mae'n debyg bod hynna ychydig y tu hwnt i'r hyn yr oeddwn i'n disgwyl ymrwymo iddo y prynhawn yma, felly ni fyddaf yn mynd ar ôl hynna, os nad oes ots gennych. Ond rwy'n credu bod hwnnw'n gwestiwn hollol resymol i'w ofyn yng nghyd-destun cyllid cyhoeddus fel y mae, o ran sut mae ein sector cyhoeddus wedi'i ffurfweddu ar hyn o bryd. Rydyn ni wedi clywed pobl yn siarad yn y lle hwn am fyrddau iechyd lleol, llywodraeth leol. Rwy'n gwybod, pan fo'r Senedd hon wedi trafod ad-drefnu llywodraeth leol ac uno a chreu cynghorau mwy yn y gorffennol, roedd llawer o wrthwynebiad lleol i hynny yn aml. Mae cymunedau yn hoffi cael awdurdodau bach, er y gallai hynny fod, ynddo'i hun, yn heriol i awdurdodau lleol, oherwydd, yn amlwg, mae'r awdurdodau lleol llai, pob awdurdod lleol, yn cario cyfrifoldebau sylweddol nawr, ac mae sicrhau bod ganddynt yr holl staff sydd eu hangen i orfodi a datblygu polisïau'n briodol yn her i awdurdodau lleol, heb sôn am y gwasanaethau y maent yn eu darparu. Felly, ni fyddaf yn rhoi ateb, 'byddwn' neu 'na fyddwn', i chi i'r cwestiwn hwnnw heddiw. Ond rwy'n credu, yng nghyd-destun popeth yr ydym yn siarad amdano yma o ran cyllid cyhoeddus, sut a beth rydyn ni'n gwario arian y cyhoedd arno, sut rydyn ni'n casglu trethi er mwyn helpu i ariannu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, mae cyfluniad ein cyrff cyhoeddus yng Nghymru yn fater y mae angen iddo fod yn rhan o'r drafodaeth ehangach honno. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780095 376 En 2026-10-20T18:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17702&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780107 377 En 2026-10-20T18:29:44 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17986&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780110 378 Cy 2026-10-20T18:29:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18001&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780098 379 En 2026-10-20T18:26:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17762&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 332 332 Mike Hedges AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Nid yw holl brisiau eiddo yn symud ar yr un gyfradd; pe baent yn gwneud hynny, ni fyddai unrhyw broblem. Mae peidio â chael newid yn annheg. Rwyf wedi gofyn o'r blaen i seilio'r dreth gyngor ar werth gwirioneddol. Rwyf hefyd wedi gofyn o'r blaen, os oes rhaid i ni gael bandiau, cael mwy ar y brig a rhannu band A. Beth fydd yn digwydd yn y pedair blynedd nesaf? Pam na fydd aros pedair blynedd yn golygu y bydd y newidiadau yn fwy? Bydd llawer o'r bobl a fyddai wedi gweld eu bandiau'n lleihau yn parhau i dalu ar y gyfradd uwch. A yw hynny'n deg? I Reform: dewch â dadl ar strwythur cyngor. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780100 380 En 2026-10-20T18:26:37 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17799&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Iawn, dyna un i chi. [Chwerthin.] Rwy'n siŵr y bydd Mike Hedges, ac eraill, eisiau bod yn rhan o'r ddadl honno, mewn gwirionedd. Gallai fod yn un eithaf diddorol. Dim ond i ymateb i'r pwyntiau hynny, fe af yn ôl at y prif bwynt—y prif reswm pam mae'r penderfyniad hwn wedi'i wneud yn y ffordd y mae wedi'i wneud gan y Llywodraeth hon yw hyn; wrth wneud i ailbrisio weithio fel symudiad di-dor tuag at system newydd ar ôl 2028, yna, yr angen i sicrhau—fel yr oedd y Llywodraeth flaenorol yn credu, mewn gwirionedd yr oedd angen iddo fod yn rhan o'r newid hwnnw—bod cyllid pontio ar waith, yng nghyd-destun y cyllid cyhoeddus fel y mae, yna'r £80 miliwn hwnnw yr ydym yn amcangyfrif y gallai fod ei angen fel cyllid, nid yw ar gael heb ganlyniad sylweddol i'r Llywodraeth hon. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780101 381 Cy 2026-10-20T18:27:46 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17868&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch. Ac yn olaf, Weinidog, Steve Bayliss. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780102 382 En 2026-10-20T18:27:49 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17871&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 8696 8696 Steve Bayliss AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8696 Bayliss, Steve Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog Cabinet, roedd angen sicrwydd ar deuluoedd ar draws Afan Ogwr Rhondda, ac felly rwy'n rhoi clod i chi am roi'r ateb iddynt o'r diwedd. Ond pan roddodd y Llywodraeth flaenorol 2028 mewn cyfraith, roedd y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol yn gobeithio y byddai hynny'n atal oedi pellach. Heddiw, rydych chi'n cynnig 2032, y tu hwnt i etholiad arall yn y Senedd. Felly, rydych chi'n dweud y gallai amddiffyn aelwydydd sy'n wynebu biliau uwch gostio hyd at £80 miliwn yn y flwyddyn gyntaf. Amcangyfrifodd y Llywodraeth flaenorol £11.7 miliwn i weithredu ailbrisio dros 2026-27 a 2027-28. Felly, cyn gofyn i'r Senedd hon gymeradwyo oedi dros bedair blynedd arall, a fyddwch chi'n cyhoeddi faint yn union o arian trethdalwyr sydd eisoes wedi'i wario neu ei ymrwymo, gan gynnwys gydag Asiantaeth y Swyddfa Brisio, a faint fydd gohirio'r rhaglen yn ei gostio? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780104 383 En 2026-10-20T18:28:54 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17936&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 162 162 Elin Jones AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=162 Jones, Elin Byddai'r gost ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf i barhau â'r rhaglen wedi bod tua £2.4 miliwn. Mae hynny ar gyfer symud ymlaen â'r ailbrisio i'r cam gweithredu yn 2028 yn unig. O ran y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol, y gwaith y maent wedi'i wneud i fodelu'r newidiadau a'r effaith cyngor wrth gyngor—bydd hwnnw'n cael ei gyhoeddi cyn y rheoliadau ac mewn cyfnod lle bydd yr holl Aelodau yma yn gallu edrych arno ac ystyried eu barn cyn pleidleisio ar y rheoliadau. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780106 384 Cy 2026-10-20T18:29:43 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17985&l=cy 261020-7 7. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid: Diweddariad ar y Dreth Gyngor C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch yn fawr iawn, Weinidog. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780109 385 Cy 2026-10-20T18:29:45 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=17987&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Symudwn ymlaen at ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: diweddariad ar y strategaeth ynni genedlaethol. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni, Adam Price. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780091 386 Cy 2026-10-20T18:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18002&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau ynghylch y gwaith o ddatblygu strategaeth ynni genedlaethol i Gymru. Mae ynni yn hanfodol i fywyd modern. Mae'r newid i system ynni carbon isel yn ganolog i'n huchelgais i gyrraedd sero net erbyn 2040, gan wynebu'r argyfyngau hinsawdd a natur gyda'n gilydd wrth gryfhau ein diogelwch ynni, gwella cynhyrchiant a chreu manteision parhaol i Gymru. Mae ein huchelgais yn mynd y tu hwnt i gynhyrchu mwy o ynni. Mae angen i ni ddeall anghenion ynni'r presennol a'r dyfodol yng Nghymru a lle mae angen seilwaith, gan sicrhau'r defnydd gorau o'r hyn sydd gennym ni a sut y gellir cadw gwerth a grëwyd gan ein tir, gwynt, dŵr a moroedd mewn ffordd fwy teg i bobl a chymunedau Cymru. Asedau cenedlaethol yw adnoddau naturiol Cymru. Dylid cadw'r gwerth maen nhw'n ei greu fwyfwy yng Nghymru a'i ddefnyddio i gefnogi cymunedau a busnesau Cymreig a chenedlaethau’r dyfodol. Bydd y strategaeth yn darparu llwybr clir i gyflawni ein polisïau, a fydd, unwaith y cânt eu gosod, yn darparu mwy o sicrwydd i ddatblygwyr a chymunedau, gan nodi sut rŷn ni’n bwriadu cyflwyno system ynni sy’n lân, yn cael ei berchnogi yng Nghymru ac yn fwy fforddiadwy. Felly, bydd y strategaeth yn cael ei harwain gan weledigaeth i gyflwyno system ynni sy’n cydbwyso ac yn cyflawni ein hamcanion ar gyfer hinsawdd a natur, yn cadw gwerth yng Nghymru, ac yn fwy fforddiadwy a gwydn. Bydd ynni adnewyddadwy yn hollbwysig wrth i Gymru newid y mathau o ynni mae’n eu defnyddio, gan gynnwys technolegau arloesol fel ynni ffrwd llanw a morlynnoedd llanw. Ni all system ynni ddibynnu ar ynni anwadal yn unig. Mae arnom ni angen cynhyrchu ynni gwynt, ynni solar ac ynni morol sy’n cael eu hatgyfnerthu gan storio ynni, rhwydweithiau cryfach a chapasiti cadarn, carbon isel sydd ar gael yn ôl yr angen. Rhaid inni leihau dibynnu ar danwydd ffosil heb fesurau dal a storio carbon ynghlwm, wrth gynnal diogelwch cyflenwadau, gan gynnwys drwy dargedu rolau penodol ar gyfer storio a dal carbon, hydrogen carbon isel a bioynni lle maen nhw’n gwneud cyfraniad pendant a pharhaus. Yn ei hanfod, mae'r strategaeth hon yn ymwneud ag adeiladu system ynni sy'n fwy glân, mwy fforddiadwy ac yn cael ei pherchnogi fwyfwy gan Gymru—system ynni all yrru adnewyddiad economaidd, cefnogi adfer natur a chadw mwy o'r gwerth a grëir gan adnoddau Cymreig gan bobl Cymru. Bydd y seilwaith sydd ei angen ar gyfer y trawsnewid hwn yn arwain at newid, gan gynnwys effaith na ellir ei hosgoi bob amser. Ein cyfrifoldeb ni yw gwneud penderfyniadau ar sail tystiolaeth gadarn, yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.  Bydd ein strategaeth ynni genedlaethol newydd yn sefydlu cyfeiriad strategol ar ynni ar gyfer y Llywodraeth hon, gan nodi’n glir beth all Cymru ei gyflawni’n uniongyrchol, gyda fframwaith cyflawni ynni cenedlaethol yn darparu’r cyfeiriad hwnnw mewn rhaglen waith fanylach. Bydd yn nodi’r camau sydd eu hangen i gefnogi ein hamcanion ar gynhyrchiant a chyflawni ein cyllidebau carbon. Byddwn hefyd yn gwneud ein gofynion yn glir i Lywodraeth y Deyrnas Unedig, Ofgem, Gweithredwr y System Ynni Genedlaethol—NESO—ac eraill os yw’r penderfyniadau y tu hwnt i’n rheolaeth uniongyrchol ni. Mae yna raglen sylweddol o waith eisoes ar y gweill. Pwrpas y strategaeth yw gosod cyfeiriad clir ar gyfer y gwaith hwnnw, a sicrhau ei fod yn cyflawni blaenoriaethau'r Llywodraeth hon. Byddwn yn ymgysylltu ac yn ymgynghori wrth i bolisi gael ei ddatblygu. Rŷm ni'n cynnig ffordd ymlaen sydd wedi ei seilio ar dystiolaeth a gweledigaeth realistig i gynyddu’r defnydd cyfrifol o dechnolegau ynni carbon isel cynaliadwy. Bydd y dull ar sail cynllun yn ein helpu ni i osgoi effeithiau ar gynefinoedd unigryw nad oes modd eu creu eto a thir amaethyddol o ansawdd uchel, lleihau effeithiau ar safleoedd gwarchodedig a nodi cyfleoedd i brojectau ynni gefnogi adfer natur. I gefnogi hyn, bwriadwn ni newid y targed presennol, gan gyflwyno targed ynni sy’n seiliedig ar allyriadau. Bydd y targed diwygiedig hwn yn golygu na fydd ynni’n cael ei drin fel polisi trydan adnewyddadwy yn unig, neu fel polisi hinsawdd yn unig, a’i fod wedi’i osod o fewn gweledigaeth system gyfan. Bydd hyn yn darparu mesur mwy cyflawn o gynnydd tuag at ein cyllidebau carbon ac yn adlewyrchu’n well rôl ynni wrth ddatgarboneiddio adeiladau, gwres, trafnidiaeth a diwydiant. Yn ogystal â hyn, byddwn yn diwygio ein targed perchnogaeth leol fel ei fod yn cefnogi ein huchelgais i gadw mwy o’r gwerth wrth newid y mathau o ynni rŷn ni’n eu defnyddio yng Nghymru.  Ni ddylid trin ynni fel mater hinsawdd yn unig. Mae’n seilwaith economaidd hanfodol ac yn ganolog i’n hamcanion i wella cynhyrchiant a hyrwyddo ailddiwydiannu yng Nghymru. Nid yw ein nod yn syml i ddatgarboneiddio’r economi, ond i ddefnyddio'r trawsnewid ynni i gryfhau sefyllfa gystadleuol Cymru, denu buddsoddiad, cefnogi diwydiannau strategol a chreu swyddi o ansawdd uchel. Dylid defnyddio ynni fel mantais gystadleuol i sicrhau bod busnesau Cymru'n ffynnu. Byddwn yn gosod camau gweithredu a fydd yn sicrhau ein bod yn cadw'r gwerth yng Nghymru. Gall system ynni garbon isel ddibynadwy roi hyder i fusnesau i fuddsoddi a thyfu, cefnogi ein sylfaen ddiwydiannol, denu buddsoddiad newydd a chreu cyflogaeth fedrus a hirdymor. Mae hynny'n golygu nodi prosiectau ynni strategol bwysig, cydgysylltu cyflenwadau â phrif ganolfannau galw a chlystyrau diwydiannol, a datblygu'r sgiliau a'r cadwyni cyflenwi sydd eu hangen i droi buddsoddi yn swyddi gwerth uchel a chymunedau cryfach. Mae'n rhaid datblygu ynni glân gyda phobl a chymunedau Cymru. Gall perchnogaeth leol gadw mwy o werth economaidd, cryfhau gwydnwch y gymuned a rhoi cyfran ystyrlon i bobl wrth drawsnewid. Nid cynnal seilwaith newydd yn unig y dylai cymunedau. Dylen nhw gael cyfleoedd gwirioneddol i siapio prosiectau a manteisio drwy berchnogaeth, buddsoddiadau, cyflogaeth a gwerth hirdymor i'r gymuned. Rydyn ni wedi dechrau casglu tystiolaeth ar berchenogaeth gymunedol drwy ein hymgynghoriad ar gynigion ar gyfer cwmni trydan cyhoeddus cenedlaethol sy’n eiddo i bobl Cymru, ac rŷn ni'n annog pobl Cymru, busnesau, sefydliadau cymunedol a phartïon eraill sydd â diddordeb i gymryd rhan yn hwn. Rydyn ni eisoes yn ystyried cyfleoedd eraill i ddatblygu’r polisi hwn o ran rhoi prosesau gorfodol ar waith, a byddwn yn ceisio tystiolaeth bellach ac yn ymgynghori ar faterion cysylltiedig unwaith y bydd gennyn ni eglurder ar dargedau. Byddwn yn cyhoeddi strategaeth ynni genedlaethol lefel uchel yn ystod mis Tachwedd. Bydd yn cael ei datblygu ochr yn ochr â chynllunio strategol gan Weithredwr y System Ynni Cenedlaethol—NESO—a bydd y dystiolaeth a blaenoriaethau Cymru yn ganolog iddi. Bydd cyflawni hyn yn gofyn am gydweithredu ar draws y Llywodraeth. Mae penderfyniadau am dai, trafnidiaeth, cynllunio, yr economi, amaethyddiaeth a diwydiant i gyd yn effeithio ar y galw am ynni yn y dyfodol, a bydd y strategaeth yn cysylltu’r penderfyniadau hynny yn hytrach na’u trin ar wahân. Mae’r trawsnewid yr ydym yn ei wynebu yn sylweddol, ond mae’r cyfle yr un mor sylweddol. Bydd strategaeth ynni genedlaethol yn darparu'r cyfeiriad a'r ddisgyblaeth sydd eu hangen i greu system ynni glanach a mwy diogel sy’n cefnogi cynhyrchiant, diwydiant cynaliadwy a swyddi da. Mae ein nod yn glir: ynni glân, fforddiadwy o dan berchnogaeth Cymru, sy’n cael ei ddarparu’n gyfrifol ac yn cael ei ddatblygu gyda phobl a chymunedau Cymru. Edrychaf ymlaen at weithio gyda’r Aelodau, cymunedau, diwydiant a phartneriaid ledled Cymru wrth inni symud y gwaith hwn yn ei flaen. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780083 387 Cy 2026-10-20T18:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18302&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780084 388 En 2026-10-20T18:39:35 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18577&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch am eich datganiad, Weinidog. Ledled Cymru, mae teuluoedd wedi wynebu ac yn parhau i wynebu rhywfaint o'r cynnydd mwyaf mewn prisiau ynni yn unrhyw le yn y byd datblygedig. Ond mae'r datganiad heddiw yn ei gwneud hi'n glir bod y Llywodraeth hon wedi ymrwymo i un peth, a hynny yw mwy o fiwrocratiaeth. Weinidog, mae eich cwmni ynni newydd sy'n eiddo i'r cyhoedd yn eich meddwl chi mae'n siŵr yn egwyddor allweddol o'ch strategaeth ynni, ond does dim ei angen. Mae'n wastraff arian trethdalwyr, ac yn union fel Awdurdod Datblygu Cymru 2.0, mae'n ymarfer Llywodraeth gan gwango, pwyllgor, cyngor, corff cynghori ac unrhyw gorff biwrocrataidd arall i osgoi cymryd cyfrifoldeb mewn gwirionedd. Nawr, pan fydd hyn yn anochel yn mynd o'i le, bydd llu o asiantaethau eraill i ysgwyddo baich y bai yn eich lle. Felly, beth ydych chi'n ei wneud? Trosglwyddo swyddogaethau o gyrff cyhoeddus sy'n bodoli eisoes a'i alw'n ddilyniant—pam ddylai cyhoedd Cymru dderbyn hynny? Unwaith eto, ac fel arfer, does gennym ni fawr o fanylion ynglŷn â'r gost, dim byd am amserlenni a dim byd am gyflenwi gwirioneddol. Nawr, rwy'n deall bod yr ymgynghoriad yn dal i fynd rhagddo, ond pam gochel rhag gadael i'r cyhoedd wybod yn union faint o'u harian rydych chi'n bwriadu ei wastraffu? A phryd ydych chi'n bwriadu diweddaru'r Siambr ar y manylion? Nawr, nid dyma'r tro cyntaf i mi wneud y sylwadau hyn, a byddwn wedi gobeithio y byddai'r manylion hyn ar gael i ni Aelodau'r wrthblaid eu craffu'n effeithiol. Weinidog, rydym ni'n croesawu ffermydd gwynt ar y môr. Rydym ni'n croesawu paneli solar ar doeau ysgolion, warysau, ffatrïoedd ac ar feysydd parcio. Ond nid ydym ni'n cefnogi prosiectau adnewyddadwy sy'n difetha cefn gwlad Cymru a harddwch naturiol eithriadol Cymru. Ni yw ceidwaid y tir hwn, ac mae'n rhaid i ni gymryd y cyfrifoldeb hwnnw o ddifrif. Rydym ni, Reform, yn sicr yn gwneud hynny. Ddoe, wrth deithio trwy Ferthyr a Chwm Cynon, gwelais sawl tyrbin gwynt ar dir glas ac ar hyd llethrau ein mynyddoedd. Maen nhw'n ddolur llygad i drigolion lleol, ac rydw i wedi cael llawer o etholwyr yn codi hynny gyda mi. Yng Nghasnewydd, bwriedir adeiladu Fferm Solar Candwr ar 300 erw o dir amaethyddol gwych. Mae Plaid yn honni eu bod yn cefnogi cefn gwlad, yn diogelu ein hamgylchedd, ond ni allwch chi wneud hynny heb amddiffyn mannau gwyrdd rhag ffermydd gwynt a pheilonau gormodol. Weinidog, yn eich datganiad, fe wnaethoch chi sôn am weithio ar draws adrannau. Sut fyddwch chi'n gweithio gyda'r Gweinidog gwydnwch gwledig i sicrhau bod y mannau hyn yn cael eu diogelu? Er bod y datganiad yn cynnig geiriau cysurus, ni fydd yn gostwng biliau ynni i bobl Cymru ar adeg pan mae un o bob pedwar mewn tlodi tanwydd. Nid yw'n dweud dim am weithio gyda'r Gweinidog Tai, am inswleiddio cartrefi yn well mewn cenedl gyda rhai o'r cartrefi hynaf yn y Deyrnas Unedig. Nid yw'n dweud dim am y potensial sydd gan atebion niwclear i'w gynnig. Ac fel yr wyf eisoes wedi dweud, nid oes ganddo'r manylion a'r atebolrwydd sy'n arwain at newid ystyrlon i bobl Cymru. Nawr, Weinidog, yn eich datganiad, rydych chi'n sôn am newid targedau ar ffynonellau ynni adnewyddadwy i dargedau sy'n seiliedig ar allyriadau. Ond dydych chi ddim wedi sôn am sut rydych chi'n gweithio gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig i wneud ynni'n fwy fforddiadwy i bobl Cymru. Sut yn union ydych chi'n gwneud hynny, pa sgyrsiau ydych chi'n eu cael gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig, a pha gamau ydych chi'n eu cymryd tuag at hyn? A sut allwch chi alw hyn yn ddiweddariad difrifol ar strategaeth ynni genedlaethol Cymru heb sôn am ynni niwclear unwaith? Beth yw agwedd Plaid tuag at y diwydiant niwclear? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780099 389 En 2026-10-20T18:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18602&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780111 390 En 2026-10-20T18:43:16 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18798&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am ei gwestiynau. Rwy'n credu ei fod wedi canolbwyntio yn llawer ohonyn nhw ar y cynnig i greu un cwmni ynni cyhoeddus yng Nghymru. Nid dyna oedd prif bwyslais fy natganiad heddiw, ond mae'n rhaid i mi anghytuno ag ef, yn seiliedig ar y dystiolaeth sy'n dangos bod perchnogaeth gyhoeddus o gwmnïau ynni ledled Ewrop yn ffactor pwysig wrth leihau costau ynni. Ac mae hynny'n wir hefyd nid yn unig o ran perchnogaeth gyhoeddus genedlaethol, ond mae gennym ni dystiolaeth hyd yn oed yng Nghymru, lle mae perchnogaeth gymunedol yn arwain at fudd uniongyrchol, gan gynnwys costau ynni is. Felly, rwy'n credu ein bod ni'n anghytuno ar hynny, ond byddwn yn ei annog i edrych ar y dystiolaeth. Rwy'n credu bod yn rhaid i ni adeiladu economi gymysg ym maes ynni, a rhan o hynny yn sicr yw sicrhau bod gennym ni fwy o berchnogaeth yng Nghymru. Rydym ni wedi dysgu o'n hanes yn y gorffennol, onid ydym ni, lle roedd gennym ni system ynni, lle roedd gennym ni'r adnodd naturiol, ond ni chawsom ni'r budd ohono. Gadewch i ni beidio â gwneud y camgymeriad hwnnw eto a meithrin mwy o berchnogaeth Gymreig yn ei holl ffurfiau, gan gynnwys perchnogaeth gyhoeddus. Mewn perthynas â gweithio ar draws y Llywodraeth, soniais i'n benodol am dai a'r angen am ddull traws-Lywodraethol. Yn bendant, mae angen cael yr ymagwedd gyfannol honno oherwydd bod ynni yn cwmpasu cymaint o wahanol rannau o swyddogaeth a chyfrifoldebau y Llywodraeth, a gallaf eich sicrhau y bydd hynny wrth wraidd dull y Llywodraeth yn ei chyfanrwydd ac yn wir y strategaeth ynni genedlaethol. O ran technolegau, rwy'n credu na ddylem ni ddim ond adeiladu economi gymysg gydag elfen bwysig o berchnogaeth gyhoeddus, ond mae angen i ni fod â dull technoleg gymysg hefyd. Ac yn sicr, mae'n iawn i dynnu sylw at bwysigrwydd gwynt ar y môr. Rwy'n credu yr wythnos hon, mae Project Erebus, y don gyntaf o'r potensial mawr hwn sydd gennym ni mewn ffermydd gwynt arnofiol ar y môr, yn cynnal ei ddigwyddiad rhanddeiliaid cymunedol a busnes. Mae yna gyfle gwirioneddol yn y fan yna i fusnesau Cymru elwa o'r prosiect cyntaf hwnnw o blith llawer, prosiect 100 MW, sy'n arwyddocaol iawn, sy'n digwydd yr wythnos hon. Ond hefyd, mae digwyddiad rhanddeiliaid arall i fusnesau yn Wylfa, yn cael ei gynnal ddydd Iau, y byddaf yn mynd iddo. Mae yna gyfle pwysig iawn yno hefyd o ran y gadwyn gyflenwi i fusnesau Cymru. Ac yn sicr, wrth wraidd ein gwaith ar y strategaeth ynni genedlaethol mae cloriannu beth yw cyfraniad posibl tebygol gwahanol dechnolegau. Yn amlwg, byddwn yn seilio'r dadansoddiad hwnnw ar y penderfyniad sydd eisoes wedi'i wneud mewn perthynas â'r contract ar gyfer y tri adweithydd modiwlaidd bach yn Wylfa. Bydd hynny'n rhan o gloriannu pa gyfraniad posibl fydd yn cael ei wneud o ran cynhyrchu ynni a sut mae hynny'n cyd-fynd wedyn â'r galw ynni tebygol y byddwn yn ei weld yn ystod y cyfnod rhwng nawr a 2040. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780092 391 En 2026-10-20T18:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=18902&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780094 392 En 2026-10-20T18:46:56 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19018&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5107 5107 Vikki Howells AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Diolch, Weinidog Cabinet, am eich datganiad. Mae gan Gymru botensial enfawr i ddod yn genedl ynni glân. Rwy'n siŵr y goddefwch imi ddweud fod llawer o'r hyn a grybwyllwyd gennych chi yn eich datganiad yn bosibl dim ond oherwydd y camau a gymerodd fy mhlaid i yn y Llywodraeth, gan lansio Trydan Gwyrdd Cymru, y datblygwr adnewyddadwy cyntaf sy'n eiddo i'r wladwriaeth yn y Deyrnas Unedig, ac Ynni Cymru i gefnogi ynni sy'n eiddo i'r gymuned. Fe wnaethom ni osod targedau ynni adnewyddadwy, gan gynnwys cynhyrchu 100 y cant o'n defnydd o drydan o ffynonellau adnewyddadwy erbyn 2035, rhoi hwb i gapasiti'r grid a buddsoddi mewn ynni llanw. Fe wnaethom ni gymryd y camau ymarferol hynny hefyd i allu cyflawni ynghynt, gan gynnwys diwygio'r system gynllunio, tynnu o leiaf 12 wythnos o'r broses ar gyfer prosiectau ynni adnewyddadwy o hyd at 50 MW, a helpu mwy na 82,000 o aelwydydd i elwa o effeithlonrwydd ynni a chynghori 210,000 o aelwydydd ar sut i arbed arian ar eu biliau ynni. Felly, mae yna sylfaen gadarn eisoes i chi, Weinidog, ac i'r Llywodraeth hon adeiladu arni. Ond mae angen gweithredu ar deuluoedd nawr, ac mae angen sicrwydd i fusnesau yng Nghymru fuddsoddi. Yn anffodus, nid oedd fawr ddim yn y datganiad hwn o ran gweithredu ar unwaith ac mae'r mesurau mewn perygl o ychwanegu at ansicrwydd buddsoddi. Dylai eich pwyslais, byddwn i'n dadlau, fod ar ganlyniadau. Faint o swyddi fydd yn cael eu creu? Faint o fuddsoddiad fydd yn cael ei sicrhau? Faint o arian y bydd teuluoedd yn ei arbed ar eu biliau ynni? Weinidog Cabinet, fe hoffwn i ofyn am y rhesymeg dros ddisodli targedau uchelgeisiol Llafur Cymru ar gynhyrchu trydan adnewyddadwy gyda tharged sy'n seiliedig ar allyriadau yn lle hynny. Wrth i'r galw am drydan gynyddu, mae angen mwy o ynni glân arnom ni. Felly, pam mae'r Llywodraeth yn creu mwy o ansicrwydd trwy ddisodli'r targedau hyn? Pa sicrwydd allwch chi ei roi nad gwanhau uchelgais mo hyn? A pha warantau allwch chi eu rhoi na fydd eich dull newydd yn arwain at lai o drydan adnewyddadwy yn cael ei gynhyrchu yng Nghymru? Ar yr un pryd, mae ymagwedd y Llywodraeth at seilwaith trydan yn peryglu creu ansicrwydd ychwanegol ynghylch sut y bydd yr ynni hwnnw'n cael ei gyflenwi mewn gwirionedd. Y gwirionedd, wrth gwrs, yw bod gwynt ar y tir yn un o'r ffyrdd cyflymaf a mwyaf fforddiadwy o ddarparu llawer o ynni glân. A gallaf roi sicrwydd i'r Aelod gyferbyn, sy'n cynrychioli'r un etholaeth â mi, bod ffermydd gwynt yn cael eu croesawu mewn gwirionedd yng Nghymoedd de Cymru ac, yn benodol, y miliynau o bunnoedd o fuddion cymunedol maen nhw'n eu cynnig. Ond gyda'r gwaharddiad ar ddefnyddio peilonau dellt dur mawr ar gyfer llinellau newydd 11 kV i 132 kV, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i bolisi o danddaearu seilwaith trydan 132 kV ac is. Ac arwyddocâd, wrth gwrs, y polisi hwnnw yw y gallai gynyddu cost a chymhlethdod adeiladu'r rhwydwaith trydan sydd ei angen i gysylltu'r prosiectau ynni adnewyddadwy hynny. Er bod y polisi yn anelu at leihau effaith weledol peilonau, gallai arafu ehangu'r grid, cynyddu costau i ddefnyddwyr a'i gwneud hi'n anoddach, yn y pen draw, i gyflawni uchelgeisiau ynni glân Cymru. Dyna bryder fy mhlaid. Yn wir, amcangyfrifodd y Sefydliad Peirianneg a Thechnoleg fod tanddaearu yn costio bum gwaith yn fwy y filltir na llinellau uwchben. Felly, pa asesiad, Weinidog, ydych chi wedi'i wneud o gostau ychwanegol y polisi hwn? Pa effaith y gallai ei gael ar hyfywedd prosiectau ynni adnewyddadwy a'r cyflymder y gellir cyflawni seilwaith newydd? Sut fyddwch chi'n sicrhau nad yw'r costau hyn yn cael eu hysgwyddo gan aelwydydd a busnesau yn y pen draw? A pha warantau allwch chi eu rhoi na fydd biliau ynni teuluoedd yn codi oherwydd gwaharddiad llwyr Llywodraeth Cymru ar beilonau? Yn olaf, rwy'n cydnabod ac yn derbyn eich sylw na ddylid trin ynni fel mater hinsawdd yn unig, ac rwyf yn cytuno, ond yn ogystal â mater economaidd, mae hefyd yn un cyfiawnder cymdeithasol. Sefydlodd Llafur Cymru ein dull o bartneriaeth gymdeithasol, gan weithio law yn llaw ag undebau llafur i sicrhau bod twf economaidd yn darparu gwaith teg. Felly, byddwn yn eich annog, Weinidog, i sicrhau bod partneriaeth gymdeithasol yn parhau i fod wrth wraidd ymagwedd y Llywodraeth at bolisi ynni, fel bod manteision y trawsnewid ynni yn cael eu gweld gan weithwyr a chymunedau ledled Cymru gyfan. Felly, yn olaf, a fyddech chi'n cytuno â her Oxfam Cymru y gallwn ni wneud y trawsnewidiad i economi werdd ein prif gyfrwng ar gyfer lleihau tlodi strwythurol, hyrwyddo tegwch a chyflawni ein dyletswyddau fel cenedl sydd â chyfrifoldeb byd-eang, ac os felly, a allech chi amlinellu'r camau nesaf ar gyfer datblygu'r rhain? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780093 393 En 2026-10-20T18:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19202&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780096 394 En 2026-10-20T18:52:02 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19324&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am ei chwestiynau. Mewn perthynas â'r newid yn y targed, roedd y targed blaenorol gan y weinyddiaeth flaenorol yn seiliedig ar tua 100 y cant o'r—yn ffigur tybiannol ar gyfer faint o ynni a ddefnyddir yng Nghymru sy'n dod o ffynonellau adnewyddadwy. Y broblem yw ei fod yn anwybyddu'r allyriadau hynny a gynhyrchwyd y tu hwnt i hynny gan ffynonellau tanwydd ffosil. Ac felly, fe allech chi gyrraedd y targed ond bod yna gynhyrchu tanwydd ffosil hollol ddi-ball o hyd, fel y ceir yng Nghymru. Felly, o safbwynt datgarboneiddio, nid oedd yn gwneud unrhyw synnwyr, oherwydd nid oedd mewn gwirionedd yn datgarboneiddio'r system ynni ei hun yng Nghymru. Felly, trwy gysoni'r polisi hinsawdd ac ynni, mae'n gwneud mwy o synnwyr i gyflawni manteision datgarboneiddio oherwydd eich bod mewn gwirionedd yn edrych ar yr allyriadau a gynhyrchir gan y system ynni yng Nghymru. Byddwn i'n dweud hefyd, os edrychwch chi, byddai'r rhan fwyaf o arsylwyr gwrthrychol yn dweud nad oedd polisi'r weinyddiaeth flaenorol yn llwyddiannus. Am bron i ddegawd cyn etholiad diwethaf y Senedd, ychydig iawn o ddatblygiad oedd yna. Efallai y byddwch chi'n meddwl, 'Wel, o siarad yn gymharol, dyna—.' Rwy'n dyfynnu'r hyn y mae arsylwyr y diwydiant wedi'i ddweud wrtha i, iawn? Felly, nid oedd yn llwyddiannus yn ei dermau ei hun, yw'r pwynt y byddwn i'n ei wneud, yn sicr mewn perthynas â datblygiadau mewn mannau eraill yn Ewrop. O ran tanddaearu, rwy'n credu nad dyna oedd prif bwyslais y datganiad hwn. Bydd gennym ni fwy i'w ddweud am hynny, ond rydym ni wedi bod yn gyson ynglŷn â'n safbwynt, a bydd gennym ni fwy o fanylion i'w rhannu ar hynny maes o law. Yr hyn rydym ni'n cytuno'n llwyr arno yw'r angen am drawsnewidiad cyfiawn. Yn sicr, mae partneriaeth gymdeithasol yng nghanol y pwyslais, sef yr edefyn cyffredin trwy bopeth a ddywedais, sy'n ymwneud â pherchnogaeth leol, am bethau sy'n cael eu gwneud gyda chymunedau, nid i gymunedau—wyddoch chi, trawsnewidiad cyfiawn, yn hollol. Y peth allweddol hefyd yw nad dim ond trawsnewid sydd ei eisiau arnoch chi, iawn? Oherwydd mae angen i drawsnewidiad ynni hefyd fod yn fodd lle gallwn ni fynd i'r afael ag anghydraddoldeb cymdeithasol, lle gallwn ni fynd i'r afael â thlodi, a hefyd ei ddefnyddio fel sbardun ar gyfer cau'r bwlch ffyniant i Gymru. Gall fod yn gyfrwng ar gyfer yr holl nodau polisi pwysig eraill hyn. Yn ogystal â'i ran bwysig wrth gyflawni datgarboneiddio, yr hyn rydym ni'n ei ddweud drwy'r polisi ynni yw bod angen iddo hefyd gyflawni'r amcanion cymdeithasol ac economaidd ehangach hynny, ac rydym ni yn cytuno ar hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780241 395 En 2026-10-20T18:55:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19502&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780276 396 En 2026-10-20T18:55:16 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19518&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780337 397 Cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780242 398 En 2026-10-20T18:55:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19517&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Wel, diolch am eich cyhoeddiad strategaeth eto heddiw, ac edrychaf ymlaen at fwy o gig ar yr asgwrn wrth i hyn ddatblygu. Nid wyf yn hoff o strategaethau, fel y gŵyr pobl yn dda, ond mae hyn yn edrych ar ddyfodol symud tuag at ynni adnewyddadwy. Nawr, yn ddiddorol, rydych chi newydd ddweud na ddylai fod yn drawsnewidiad cyfiawn. Yn ystod y cytundeb cydweithio oedd gennych chi gyda Llafur, roedd pob yn ail air ar bolisi newid hinsawdd yn sôn am drawsnewidiad cyfiawn. Rydym ni'n credu, yn eithaf cadarn, a Llywodraeth Geidwadol y Deyrnas Unedig oedd hi, gan ddechrau gyda'r Prif Weinidog Rishi Sunak, a wnaeth wthio'r symudiad i'r targedau hinsawdd a phopeth yn ôl ychydig, er mwyn mynd â phobl gyda nhw. Ac fe barhawyd â hynny gan ein harweinydd, yr Aelod Seneddol Kemi Badenoch, ein bod yn credu mewn datblygu dull synhwyrol, ac un nad yw'n golygu trawsnewidiad drud iawn i'r rhai sydd eisoes yn wynebu costau byw uwch. Rwy'n wyliadwrus iawn o'r ymagwedd gan y Llywodraeth Blaid Cymru hon a'r ymagwedd flaenorol gan Lywodraeth Lafur Cymru, ar adeg pan fo eich rhagrith eich hun mor amlwg, pan ydych chi mewn gwirionedd, gydag Ed Miliband, wedi cefnogi cau'r meysydd olew a nwy a oedd yn darparu ffynonellau ynni da i ni, ac o dan Lywodraeth Lafur Cymru a'r cytundeb cydweithio, fe welsom ni nifer o ffermydd gwynt a solar sylweddol yn cael eu cymeradwyo ledled Cymru. Mae'r rhai ohonom ni sy'n byw yn Llandudno, ac mae yna Aelodau eraill yma, mewn gwirionedd yn wynebu cannoedd o dyrbinau allan ym mae Llandudno, ac eto mae gennym ni'r biliau trydan mwyaf yn y gogledd a Chymru gyfan. Felly, mae'n rhaid cael y dull synhwyrol yma. Os edrychwch chi ar Alaw Môn, y fferm solar ar Ynys Môn, 660 erw wedi'i chymryd allan o amaethyddiaeth i hwyluso cynhyrchu 160 MW. Fferm solar Llanwern ger Casnewydd, 250 erw sy'n gallu cynhyrchu 75 MW. Fferm wynt coedwig Clocaenog, 27 o dyrbinau. Mae'r datblygiadau hyn yn tarfu ar ein hamgylchedd naturiol, yn effeithio ar y golygfeydd a fwynheir gan ymwelwyr a thrigolion, ac yn golygu nad yw tir amaethyddol gwerthfawr ar gael ar gyfer cynhyrchu. Nawr rydych chi'n sôn am, ac mae gennym ni argyfwng hinsawdd, ond mae gennym ni hefyd fater diogelwch ynni. Mae ymladd byd-eang ledled y byd yn fater hollbwysig ar hyn o bryd. Mae'n ddrwg gen i, roeddwn i'n meddwl eich bod yn edrych arnaf i bryd hynny. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780364 399 En 2026-10-20T18:58:12 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19694&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ddim o gwbl. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780365 400 En 2026-10-20T18:58:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19695&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Does dim angen inni weld sefydlu mwy o gwmnïau sy'n eiddo i'r wladwriaeth, a does dim angen mwy o ddatblygiadau gwynt a solar sylweddol heb ystyriaeth briodol. Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw ynni rhad, dibynadwy i gadw ein ffatrïoedd presennol i redeg, i helpu ein busnesau i barhau i fod yn gystadleuol a chadw biliau cartrefi yn isel. Dyma'r blaenoriaethau; dyna fy mlaenoriaethau i i fy nhrigolion. Ond does dim rhaid i hyn ddod ar draul diogelwch bwyd Cymru. Mae angen i ni gael cydbwysedd synhwyrol rhwng diwallu ein hanghenion ynni, gwarchod ein cefn gwlad a chadw'r tir amaethyddol sy'n helpu i fwydo ein cymunedau. Dyna pam rydym ni'n ailadrodd ein galwad am foratoriwm ar ddatblygiadau solar a ffermydd gwynt ar raddfa ddiwydiannol. Rydych chi wedi cyfeirio at ddefnyddio llif llanw a morlynnoedd, ac rwy'n cytuno â hynny mewn gwirionedd, ond byddai'n ddiddorol gweld sut rydych chi fel Llywodraeth ariannu hynny ac yn troi geiriau yn weithredu. Weinidog Cabinet, mae'n rhaid i'ch strategaeth ganolbwyntio hefyd at adfer yr amgylchedd morol. Yn ystod y bedwaredd gyllideb garbon, fe wnes i gyfarfod â'r Arglwydd Deben, a nododd mai fi oedd yr unig Aelod a oedd wedi crybwyll nad ydym ni'n gwneud digon yn ein hamgylchedd morol o ran atafaelu carbon, ac fe hoffwn i wybod beth rydych chi'n ei wneud ar hynny wrth gamu i'r dyfodol. Pan fydd pobl yn meddwl am ynni adnewyddadwy nawr, maen nhw'n meddwl am ynni solar, gwynt a llanw. Ond mae gorsaf bŵer Gwyndod ar Ynys Môn yn ased sylweddol y mae hi'n haeddiannol canolbwyntio arni, ac eto i Lywodraeth Geidwadol y Deyrnas Unedig mae'r diolch, a brynodd y tir mewn gwirionedd. Mae ganddi'r gallu i ddarparu ynni, creu swyddi a chryfhau ein heconomi. Rhaid i ni sicrhau bod ynni niwclear yn cael ei ystyried yn iawn. Rwy'n falch iawn o Morlais a'r gwaith sy'n digwydd yno. Rhaid i ni gofio cynhyrchu olew a nwy—nid yw ei anwybyddu ac yna mewnforio olew a nwy o ansawdd israddol yn beth y dylech chi fod yn edrych arno fel Llywodraeth yma. Felly, Weinidog, rwy'n gobeithio y byddwch chi'n clywed ein galwadau o'r meinciau hyn, ac rwy'n gobeithio y gallwn ni gael strategaeth synhwyrol ar gyfer y dyfodol. Diolch yn fawr iawn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780125 401 En 2026-10-20T19:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19802&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780126 402 En 2026-10-20T19:00:21 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=19823&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am ei sylwadau. Byddwn yn dweud ein bod ni'n gwbl gytûn ynghylch pwysigrwydd canolog fforddiadwyedd, ac rwyf wedi sôn am hynny sawl gwaith yn ystod fy sylwadau agoriadol. Rwy'n credu bod yn rhaid i ni ddechrau drwy ddeall bod llawer o'r grymoedd a'r galluoedd sy'n berthnasol o ran costau ynni yn rhai Llywodraeth San Steffan, ac felly mae hynny'n cyfyngu ar ein gallu ni i effeithio ar brisiau ynni yn yr ystyr ehangaf. Ond rwy'n credu ei bod hi'n bwysig ein bod ni'n cydnabod, fel rydw i wedi'i wneud trwy gydol fy sylwadau, bod yr angen i fynd i'r afael â'r mater hwn o fforddiadwyedd, i fynd i'r afael â'r mater o gostau ynni, fod yn ganolog i unrhyw strategaeth ynni. Mae'n berthnasol, yn amlwg, i aelwydydd ar hyd a lled Cymru. Rydych chi'n llygad eich lle ei bod hi'n sefyllfa ryfedd, onid yw hi, lle rydym ni'n allforio ynni, mae gennym ni botensial ynni adnewyddadwy cudd ar raddfa sylweddol iawn, ac eto ar hyn o bryd, mewn gwirionedd, mae'r Deyrnas Unedig yn wynebu costau ynni uwch na'r rhan fwyaf o wledydd Ewrop, ond o fewn y Deyrnas Unedig hefyd rydym ni'n wynebu rhai o'r costau ynni uchaf yn gyffredinol. Mae'n rhaid i ni fynd i'r afael â hynny. Mae'n rhaid i ni ganfod ffyrdd o fynd i'r afael â hynny o fewn y cyfyngiadau rydw i'n eu disgrifio. Ac felly mae'n rhaid i ni, rwy'n credu, edrych yn greadigol ar wahanol atebion: cynlluniau un contractwr a all ein helpu ni, er enghraifft, gyda busnesau a defnyddwyr diwydiannol, fel rydym ni wedi'i drafod mewn sesiynau blaenorol, gan edrych ar atebion gwifrau preifat, atebion y tu ôl i'r mesurydd, cyfuniadau o storio a chynhyrchu ar y safle, o bosibl ar y cyd â'r cwmni ynni cyhoeddus rydym ni wedi'i ddisgrifio, yn ogystal â buddsoddwyr eraill lle mae hynny'n berthnasol. Felly, gadewch i ni edrych ar hynny wrth gydnabod nad yw rhai o'r grymoedd a'r galluoedd hynny yn ein dwylo ni. Mae llawer o bethau rydw i wedi'u disgrifio yn ffyrdd y gallwn ni fynd i'r afael â'r union gwestiwn hwnnw o fforddiadwyedd y gwnaethoch chi bwysleisio yn elfen ganolog i'ch cyfraniad. O ran dal a storio carbon, soniais am hynny fel elfen bwysig, yn enwedig yng nghyd-destun ein sylfaen ddiwydiannol yng Nghymru. Rydym ni wedi trafod â Llywodraeth y Deyrnas Unedig a rhanddeiliaid eraill yn y Deyrnas Unedig i bwysleisio pwysigrwydd dal a storio carbon wrth ein galluogi i ddatgarboneiddio ein sylfaen ddiwydiannol, ond hefyd i fynd i'r afael â rhai o'r materion o ran cynaliadwyedd economaidd ac ariannol, yn ogystal â chynaliadwyedd amgylcheddol hefyd. Soniais yn benodol am bwysigrwydd diogelu tir amaethyddol cynhyrchiol yn y ffordd gytbwys sydd wrth wraidd y ffordd rydym ni'n cynllunio yn y cyd-destun hwn. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780130 403 Cy 2026-10-20T19:03:52 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20034&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn at gyfraniadau un funud nawr. Yn gyntaf, John Davies. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780131 404 En 2026-10-20T19:04:01 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20043&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 4650 4650 John Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John Diolch, Lywydd. Diolch, Weinidog. Economi echdynnol yw economi Cymru, ac felly y bu hi erioed. Mae'n economi sydd wedi'i chynllunio i allforio ein hadnoddau am ychydig neu ddim budd, tra bod cwmnïau preifat, yn bennaf o ochr arall y bont, yn gwneud elw. Mae pobl yng Nghymru, felly, yn byw mewn tlodi, ac yn cael eu heffeithio gan bopeth sy'n dod gyda thlodi. Mae gennym ni gyfle economaidd, cymdeithasol a newid hinsawdd enfawr ar hyn o bryd. Mae gan Gymru botensial ynni gwyrdd enfawr. Mae'n gyfle i wrthsefyll y patrwm hwn ac i dorri'r cadwyni sydd gennym ni ar hyn o bryd. Mae llawer o fentrau ynni cymunedol Cymru eisoes wedi manteisio ar y cyfle hwn, gan wrthdroi'r all-lif o ynni a chadw cyfoeth yng Nghymru. Mae gwirfoddolwyr fel arfer yn arwain y mentrau hyn. Rhaid i ni, fel Llywodraeth, eu cefnogi, gan y gall hyn weithiau fod yn broses gymhleth. Trwy ddarparu atebion ynni cymunedol parod un contractwr i gymunedau, fe allwn ni newid pethau. Fe allwn ni alluogi cymunedau i gofleidio technoleg werdd newydd, i ddefnyddio ynni a gynhyrchir yn lleol ac i ymgorffori— 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780152 405 En 2026-10-20T19:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20102&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780154 406 En 2026-10-20T19:05:24 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20126&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Allech chi ofyn cwestiwn, os gwelwch yn dda? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780155 407 En 2026-10-20T19:05:27 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20129&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 4650 4650 John Davies AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John Fe wnaf i. Pa ystyriaeth y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i roi i gynllun ynni cymunedol un contractwr o'r fath, wedi ei gefnogi gan y Llywodraeth? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780161 408 En 2026-10-20T19:05:38 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20140&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n cytuno'n fawr â'r pwyntiau a wnaed gan yr Aelod. Gan ategu fy sylwadau cynharach, rwy'n credu mai'r hyn y mae angen i ni ei wneud er mwyn defnyddio'r fantais gystadleuol bosibl honno sydd gennym ni yng Nghymru, oherwydd y ffynonellau ynni adnewyddadwy, y technolegau presennol a'r technolegau sydd gennym ni—. Rwy'n credu bod angen mynd ati mewn sawl ffordd, rhai ohonyn nhw rydw i eisoes wedi'u disgrifio, o ran cynllunio seilwaith diwydiannol gyda seilwaith ynni, trefniadau gwifrau preifat, cytundebau prynu pŵer, y gellir eu gwneud ar gyfradd fwy deniadol na'r farchnad ynni gyfanwerthol, systemau ynni clyfar, manteisio ar storio a hyblygrwydd, ac fel rhan o hynny, fel yr awgrymwch chi, defnyddio perchnogaeth gyhoeddus a chymunedol. Rhoi hynny i gyd at ei gilydd mewn pecyn, yn y ffordd rydych chi'n ei ddisgrifio, yw'r ffordd rydym ni'n mynd i'r afael â'r broblem costau ynni sydd gennym ni ar hyn o bryd a'i wyrdroi. Fe allen ni gyrraedd man lle rydym ni'n defnyddio ynni fel ffynhonnell o fantais gystadleuol i Gymru, yn hytrach na'r hyn ydyw ar hyn o bryd, sy'n ffynhonnell o anfantais gystadleuol i ormod o ddefnyddwyr ym myd busnes a diwydiant. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780203 409 En 2026-10-20T19:07:08 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20230&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 12182 12182 Louise Emery AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Diolch, Weinidog, am eich datganiad. Fe hoffwn i ofyn cwestiwn i chi yn benodol am ynni yn dod yn fwy fforddiadwy o ganlyniad i'r strategaeth hon—ac efallai fy mod i'n ei chamddeall. Rwy'n sylweddoli y gall perchnogion cartrefi unigol brynu paneli solar gyda grant, o bosib, ac yna fe allan nhw weld eu biliau ynni yn lleihau ar gyfer yr aelwyd honno. Rwy'n deall hefyd am gymunedau sy'n gallu efallai rhoi panel o baneli solar ar gae cyfagos ac elwa o hynny, ac maen nhw'n cael eu gostyngiad eu hunain mewn ynni. Ond rydym ni'n rhan o'r grid cenedlaethol, felly mae unrhyw ynni rydym ni'n ei gynhyrchu, boed yn danwydd glân neu ffosil, yn mynd i grid cenedlaethol. Rydym ni'n rhan o farchnad ynni ledled y Deyrnas Unedig. Mae prisiau i gartrefi wedi'u pennu gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae gennym ni farchnadoedd ffosil tanwydd rhyngwladol sy'n pennu hynny. Felly rwy'n ceisio deall, gyda'r berchnogaeth gymunedol a'r cwmni ynni cyhoeddus cenedlaethol, beth yw'r mecanwaith gwirioneddol y bydd y strategaeth hon yn y pen draw yn ei ddefnyddio i ostwng biliau i'r mwyafrif o bobl Cymru sy'n mynd ar safleoedd cymharu ac yn gwneud dim mwy na dewis darparwr? Y mwyafrif o bobl. Sut mae'r mecanwaith hwnnw'n mynd i weithio pan mae gennym ni grid cenedlaethol a Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn pennu prisiau ynni? Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780204 410 En 2026-10-20T19:08:15 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20297&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Fel y dywedais i yn fy sylwadau cynharach, rwy'n credu bod yn rhaid i ni gydnabod y ffaith nad yw llawer o'r grymoedd a'r galluoedd yn ein dwylo. Nid dyna sydd arnom ni ei eisiau, ac mae arnom ni eisiau cael mwy o'r grymoedd ynni hynny yn ein dwylo ni fel y gallwn ni wneud mwy o wahaniaeth i bobl Cymru. Ond a yw'r ffaith ein bod ni'n cael ein cyfyngu yn golygu na ddylem ni wneud dim? Nac ydy, ddim o gwbl. Mae'n rhaid i ni fod yn greadigol yma. Mae'r Aelod yn gofyn beth allwn ni ei wneud. Mae'r Cytundebau Prynu Pŵer y soniais i amdanyn nhw yn un ffordd y gall cwmni ynni sy'n eiddo i'r cyhoedd osod ei bris ei hun gyda chymuned benodol, gyda defnyddwyr o fyd diwydiant a byd busnes. Mae cytundebau allbwynt yn arfer safonol yn y byd ynni. Weithiau cytundebau llewys. Felly, er eich bod chi'n anfon yr electronau i'r grid cenedlaethol, fe allwch chi fel cynhyrchydd gael cytundeb gyda chwsmer neu gyfres o gwsmeriaid. Mae'n rhaid i ni fod yn greadigol yma. O fewn y cyfyngiadau sydd gennym ni, credwn y gallwn ni ganfod ffyrdd y gallwn ni sicrhau y gall ein cynhyrchiant ynni, sy'n eiddo i bobl Cymru mewn myrdd o wahanol ffurfiau—perchnogaeth gymunedol leol, perchnogaeth sector preifat Cymru ac yn wir perchnogaeth gyhoeddus Cymru—olygu nad ydym ni'n dioddef, os mynnwch chi, penderfyniadau a wneir gan gwmnïau neu gyrff Llywodraethol mewn mannau eraill. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780219 411 En 2026-10-20T19:09:53 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20395&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 12176 12176 Paul Rock AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12176 Rock, Paul Diolch i'r Gweinidog Cabinet am ei ddatganiad. Rwy'n falch iawn bod Llywodraeth Cymru yn cytuno â ni'r Gwyrddion bod gan Gymru botensial enfawr heb ei ddefnyddio i fod yn gwbl hunangynhaliol mewn cynhyrchu ynni gwyrdd, diogel a gwydn, sy'n eiddo i'n cymunedau a'n cenedl. Credwn fod yn rhaid i Gymru anelu at ddiwallu ein holl anghenion ynni o ynni adnewyddadwy erbyn 2035, i leihau ein hallyriadau carbon a mynd i'r afael â gwresogi byd-eang, ond hefyd i sicrhau annibyniaeth ynni rhag siociau prisiau byd-eang, ac i amddiffyn y tlotaf yn ein cymdeithas rhag tlodi ynni parhaus.547 Mae gen i bryder nad oes yna sôn penodol am ynni adnewyddadwy yn y targedau. Oherwydd os ydym ni yn lleihau allyriadau carbon, ond yn creu problemau eraill, ni fydd cenedlaethau'r dyfodol yn diolch i ni. A byddwn yn atgoffa llefarydd Reform bod ynni niwclear yn ddrud, na fydd yn cyflawni mewn pryd, ac yn creu peryglon ofnadwy i genedlaethau'r dyfodol. A all y Gweinidog Cabinet roi sicrwydd na fydd y newid yn y pwyslais oddi wrth dargedau ynni adnewyddadwy a thuag at leihau allyriadau yn arwain at ganlyniadau amgylcheddol sylweddol eraill i'n plant ac i blant ein plant? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780085 412 En 2026-10-20T19:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20402&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780089 413 Cy 2026-10-20T19:13:58 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20640&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780086 414 En 2026-10-20T19:11:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20475&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Fel y dywedais i yn gynharach, mae'r cymhelliant dros y newid i darged cyfannol yn un y byddai'r Aelod gobeithio yn cydymdeimlo ag ef. Oherwydd roedd hi'n sefyllfa wyrdroëdig lle nad oeddem ni mewn gwirionedd yn cydnabod y ffaith y gallem ni gyrraedd y targed oherwydd ei fod yn seiliedig ar y defnydd tybiannol hwn, tra bod ein system gynhyrchu ynni yn creu allyriadau di-ri yn seiliedig ar danwydd ffosil trwy gynhyrchu tanwydd ffosil. Nid yw hynny'n gwneud unrhyw synnwyr yn nhermau amgylcheddol. Ac felly, yr hyn rydym ni'n ei ddweud yw bod arnom ni eisiau datgarboneiddio'r system ynni. Y pwynt arall i'w wneud yw ein bod yn mabwysiadu golwg holistaidd, nid yn unig yn y termau rydw i newydd eu disgrifio, ond hefyd yn cydnabod pwysigrwydd edrych ar y system ynni gyfan. Mae egni hefyd ar ffurf gwresogi, onid ydi? Mae hefyd ar ffurf sut rydym ni'n pweru ein system drafnidiaeth. Felly, mae hyn ynglŷn â nid yn unig datgarboneiddio'r system gynhyrchu trydan, ond hefyd trydaneiddio'r system ynni gyfan a gwneud hynny ar sail carbon isel, sy'n caniatáu inni gyrraedd ein targed sero net mwy uchelgeisiol o 2040. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780087 415 Cy 2026-10-20T19:12:42 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20564&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Sarah Edwards.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780088 416 En 2026-10-20T19:12:46 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20568&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 12161 12161 Sarah Edwards AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12161 Edwards, Sarah A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am y datganiad heddiw? Mae polisi maniffesto Plaid Cymru yn sefydlu rhagdybiaeth glir ar danddaearu ceblau trawsyrru trydan newydd hyd at 132 kV. Mynychais ymgynghoriad diweddar Green GEN Cymru yn Llanymddyfri, lle roedd yr holl gynlluniau yn dangos milltiroedd a milltiroedd o beilonau. Mae un o'm hetholwyr yn adrodd ei fod wedi derbyn tri ateb gwahanol ynghylch y gost o roi ceblau o dan y ddaear yn hytrach nag uwchben gan dri swyddog gwahanol Green Gen: pedair gwaith y gost, naw gwaith y gost, a, 'Dydw i ddim yn gwybod gan nad ydym wedi cyfrifo'r gost'. Os yw hwn yn gynnig busnes priodol, yn sicr dylai Green GEN wybod beth yw'r gost ac nid dyfalu o'u pen a'u pastwn eu hunain. Yn ddiddorol, dim ond ychydig bach o danddaearu ger Llanarthne oedd y mapiau'n dangos, lle credaf fod nifer o wleidyddion amlwg Plaid Cymru'n byw. Weinidog, a allwch chi esbonio beth yw eich safbwynt ar danddaearu, gan nad yw'n ymddangos bod Green GEN yn gwrando? 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780090 417 En 2026-10-20T19:13:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20641&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Price, Adam Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am ei chwestiwn. Mae Llywodraeth Cymru, fel yr wyf wedi dweud sawl gwaith, wedi ymrwymo i gyflawni ei haddewid maniffesto ar seilwaith dosbarthu trydan ar 132 kV ac is. Rydw i wedi dweud hynny ar goedd sawl gwaith. Bydd gen i fwy i'w ddweud ar y mater hwn yn y dyfodol agos iawn. Rydym ni'n croesawu ymgysylltu parhaus ag Aelodau, cymunedau, awdurdodau lleol a phartneriaid eraill sydd â diddordeb fel rhan o'r broses honno. Rydym ni'n parhau i fod yn ymrwymedig i'n hymrwymiad maniffesto clir iawn a bydd gen i fwy i'w ddweud maes o law. Rydym ni wedi ceisio, ym mhopeth rydym ni wedi'i wneud—. Mae hwn yn ddiweddariad ar strategaeth a fydd yn cael ei chyhoeddi cyn bo hir, a, phan gaiff ei chyhoeddi, edrychaf ymlaen at ymgysylltu ymhellach. Rwy'n ceisio, mewn maes eithaf cymhleth ond pwysig iawn, i fod yn agored ac i ymgysylltu'n barhaus ag Aelodau. Edrychaf ymlaen at barhau â'r ymgysylltiad hwnnw ar y mater hwn, fel ar bob agwedd arall ar y polisi. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780114 418 En 2026-10-20T19:15:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20702&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780117 419 Cy 2026-10-20T19:15:11 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20713&l=cy 261020-8 8. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni: Diweddariad ar y Strategaeth Ynni Genedlaethol C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Weinidog Cabinet. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780119 420 Cy 2026-10-20T19:15:13 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20715&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Symudwn at yr eitem nesaf, cynnig cydsyniad deddfwriaethol y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth). Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni i wneud y cynnig—Adam Price. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780120 421 Cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) I Cynnig NDM9331 Adam Price Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 29.6, yn cytuno y dylai'r darpariaethau yn y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth), i’r graddau y maent yn ystyried materion datganoledig, gael eu hystyried gan Senedd y DU. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780121 422 Cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) I Cynigiwyd y cynnig. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780123 423 Cy 2026-10-20T19:15:32 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=20734&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni Price, Adam Mwy ohonof i, mae arnaf i ofn.  Mae'n bleser gen i godi i symud y cynnig yn fy enw i, neu yn enw'r Llywodraeth. Mae'r cynnig yn argymell bod y Senedd yn cydsynio i'r darpariaethau perthnasol ym Mil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) 2026, sydd wedi'u nodi yn y cynnig cydsyniad deddfwriaethol. Bydd y Bil yn gwneud seilwaith cenedlaethol allweddol yn fwy gwydn drwy ddiwygio Rheoliadau Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth 2018. Mae'n ehangu'r gofynion o ran adrodd ar ddigwyddiadau, yn cryfhau pwerau rheoleiddwyr o ran casglu gwybodaeth a gorfodi, ac yn sicrhau bod cyflenwyr hanfodol wedi'u cynnwys. Bydd y mesurau hyn yn helpu i ddiogelu gwasanaethau hanfodol, gan gynnwys trafnidiaeth, ynni, dŵr yfed, iechyd a seilwaith digidol rhag bygythiadau seiber sy'n dod yn fwy cyffredin a mwy cymhleth. Gweinidogion Cymru yw'r awdurdod cymwys sy'n gyfrifol am wasanaethau iechyd ac am gyflenwi a dosbarthu dŵr yfed yng Nghymru. Yn y sector dŵr, mae'r Arolygiaeth Dŵr Yfed yn gweithredu ar ein rhan. Felly, mae nifer o ddarpariaethau yn rhoi, dileu neu addasu swyddogaethau mewn meysydd datganoledig, a gallen nhw effeithio ar gwmnïau dŵr sy'n gweithredu yn gyfan gwbl neu'n bennaf yng Nghymru. Er bod llawer o'r Bil yn ymwneud â materion sy'n gyfrifoldeb i San Steffan, mae hefyd yn berthnasol i gyfrifoldebau datganoledig. Fyddai'r Senedd ddim yn gallu deddfu ar gyfer y Bil cyfan, ac mae Bil i'r Deyrnas Unedig gyfan yn cynnig y ffordd fwyaf rhesymegol o ddiogelu rhwydweithiau a gwasanaethau rhyngysylltiedig, a hefyd gydnabod cyfrifoldebau Gweinidogion a rheoleiddwyr Cymru. Mae swyddogion Llywodraeth Cymru wedi cydweithio'n agos â Llywodraeth y Deyrnas Unedig wrth i'r Bil ddatblygu. Rwy'n fodlon ei fod yn darparu mesurau diogelu priodol. Mae'r angen am ymateb effeithiol a chydlynol i fygythiadau seiber ledled y Deyrnas Unedig yn cyfiawnhau'r pwerau sydd wedi'u datganoli yn y Bil. Yn yr amgylchiadau eithriadol hyn, maen nhw'n gymesur ac yn gyson â'n hegwyddorion ar ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig mewn meysydd datganoledig. Rwy'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Deddfwriaeth a Phwyllgor yr Economi, Ynni a Chysylltedd am eu gwaith craffu. Mae'r Pwyllgor Deddfwriaeth wedi cytuno â'n hasesiad o'r darpariaethau sy'n gofyn am gydsyniad, ond doedd Pwyllgor yr Economi, Ynni a Chysylltedd ddim wedi gallu dod i benderfyniad ar y cynnig. Rŷn ni wedi ymateb i'r ddau bwyllgor ac wedi nodi pam mae Llywodraeth Cymru bellach yn argymell cydsynio. Doedd y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol ddim yn cynnwys argymhelliad ar gydsyniad oherwydd iddo gael ei osod yn fuan ar ôl ffurfio Llywodraeth newydd Cymru. Roedd angen amser i asesu polisi'r Llywodraeth, goblygiadau trawsbynciol y Bil, a'r ffordd o gymhwyso ein hegwyddorion wrth drafod deddfwriaeth y Deyrnas Unedig. Rwyf hefyd yn cydnabod nad oedd y memorandwm wedi'i osod o fewn pythefnos. Rŷn ni'n cydnabod yr anawsterau mae hyn yn eu hachosi o ran craffu, ac rŷn ni'n dal i fod wedi ymrwymo i gyflawni proses y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol yn effeithlon. Mae Aelodau wedi mynegi pryderon am bwerau dirprwyedig, gan gynnwys y rhai sy'n ymwneud â chodau ymarfer ac adrodd. Rwy'n cytuno bod ymgynghori priodol a chraffu seneddol yn hanfodol. Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi cyflwyno consesiynau mewn ymateb i bryderon a godwyd yn Nhŷ'r Arglwyddi. Byddwn ni'n asesu'r gwelliannau terfynol ac yn gosod memorandwm cydsyniad deddfwriaethol os oes angen. Bydd llawer o'r manylion ymarferol yn dilyn wrth weithredu'r Bil a thrwy is-ddeddfwriaeth, felly dyw hi ddim yn bosibl asesu'r holl gostau posib eto, gan gynnwys y rhai ar gyfer cwmnïau dŵr a'r Arolygiaeth Dŵr Yfed. Byddwn ni'n parhau i weithio gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig, rheoleiddwyr a sectorau perthnasol ac yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd. Byddwn ni'n parhau i oruchwylio maes iechyd drwy rôl statudol Gweinidogion Cymru fel awdurdod cymwys ac yn cefnogi gweithredwyr drwy uned seiberwydnwch NHS Cymru. Yn y sector dŵr, byddwn ni'n gweithio gyda'r Arolygiaeth Dŵr Yfed a chwmnïau dŵr wrth i'r gofynion ychwanegol gael eu datblygu. Lywydd, dyw ymosodiadau seiber ddim yn parchu ffiniau sefydliadol na daearyddol—na hyd yn oed y terfyn amser ar gyfer fy araith i [Chwerthin.] Ond, beth bynnag, am y rhesymau hynny, rwy'n argymell bod y Senedd yn cefnogi'r cynnig ac yn rhoi ei chydsyniad i'r darpariaethau perthnasol yn y Bil. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780103 424 Cy 2026-10-20T19:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21002&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780112 425 Cy 2026-10-20T19:20:59 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21061&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch. Galwaf ar Gadeirydd y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cristiana Emsley. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780113 426 En 2026-10-20T19:21:04 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21066&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch, Lywydd. Diolch i'r pwyllgor am ei waith ar y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol hwn. Yr wythnos diwethaf, siaradais i yn y ddadl ar y cynnig cydsynio ar gyfer Bil y Lluoedd Arfog. Mae adroddiad y pwyllgor ar y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) yn cynnwys llawer o'r un themâu. Fe gawsom ni ymateb y Gweinidog Cabinet i'n hadroddiad ddydd Iau diwethaf. Er y gall y pwyllgor anghytuno â'r ymatebion i rai argymhellion, rydym ni serch hynny yn croesawu'r ymatebion amserol ac rydym ni'n annog Gweinidogion eraill Cymru i ddilyn eu hesiampl. Mae'r pwyllgor yn cytuno ag asesiad Llywodraeth Cymru ynglŷn â'r darpariaethau yn y Bil sy'n gofyn am gydsyniad y Senedd. Fodd bynnag, yn ein hadroddiad, rydym ni'n gofyn a ddylid ceisio cydsyniad hefyd ar gyfer cymal 37(7) o'r Bil. Gallai newidiadau i'r gofyniad ymgynghori perthnasol o dan gymal 37 effeithio ar god a gyhoeddwyd gan yr Ysgrifennydd Gwladol o dan gymal 36, ac mae'r Gweinidog Cabinet yn credu bod angen cydsyniad ar gyfer cymal 36. Ond roedd y Gweinidog Cabinet o'r farn bod y pŵer gwneud rheoliadau yng nghymal 37(7) yn methu â bodloni'r prawf cydsynio yn Rheol Sefydlog 29.1. Dywedodd wrthym ni nad yw'n bosibl dod i'r casgliad ar hyn o bryd y byddai'r pŵer gwneud rheoliadau yn cael ei ddefnyddio i wneud darpariaeth a fyddai'n effeithio ar ymgynghori â rheoleiddwyr ar godau ymarfer. Ni allai ychwaith ddod i'r casgliad, o ganlyniad i'r newidiadau a wnaed i'r gofynion ymgynghori, y cai darpariaeth ei wneud a fyddai'n effeithio ar sut mae rheoleiddwyr yng Nghymru yn arfer eu swyddogaethau. Mae barn Llywodraeth Cymru ynghylch a ddylai'r Senedd gydsynio i'r darpariaethau perthnasol mewn Bil yn rhan bwysig o'r broses gydsynio ddeddfwriaethol, oherwydd mae'n helpu pwyllgorau'r Senedd i wneud penderfyniad gwybodus ar gynnig cydsynio. Nid oedd y memorandwm hwn yn cynnwys argymhelliad ar gydsyniad. Yn y pen draw, fe gawsom ni'r argymhelliad mewn llythyr ar 28 Medi, lle dywedodd Gweinidog y Cabinet, o ganlyniad i ymgysylltu â Llywodraeth y Deyrnas Unedig, y gallai bellach argymell bod y Senedd yn cydsynio i'r darpariaethau perthnasol yn y Bil. Rydym ni'n cydnabod y llythyr hwn yn ein hadroddiad, ond chawsom ni ddim manylion llawn o'r drafodaeth rynglywodraethol, ac felly fe ofynnom ni am y manylion hynny. Mae'n siomedig bod y Gweinidog Cabinet, wrth ymateb i'n hadroddiad, wedi mynd mor bell â dweud bod Llywodraeth Cymru yn fodlon bod y Bil yn darparu mesurau diogelu priodol. Felly, nid oes gennym y manylion y gofynnwyd amdanyn nhw o hyd. Mae'r Bil yn rhoi sawl pŵer dirprwyedig i'r Ysgrifennydd Gwladol i weithredu mewn meysydd datganoledig. Bydd yr Aelodau yn ymwybodol bod Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi ei hegwyddorion ar ddeddfwriaeth y Deyrnas Unedig mewn meysydd datganoledig ym mis Gorffennaf. Mae'r bedwaredd egwyddor yn nodi y dylid rhoi pwerau dirprwyedig yng neddfwriaeth y Deyrnas Unedig, gan gynnwys pwerau Harri VIII, i Weinidogion Cymru yn unig. Mae'r egwyddor hefyd yn nodi bod angen cyfiawnhau unrhyw gefnu ar y sefyllfa hon gan amgylchiadau eithriadol fesul achos. Ni allai'r pwyllgor nodi'r amgylchiadau eithriadol. Yn y memorandwm, mae'r Gweinidog Cabinet ei hun yn eu galw'n bwerau Harri VIII dirprwyedig eang. Efallai y bydd yr Aelodau yn gwybod bod Pwyllgor Pwerau Dirprwyedig a Diwygio Rheoleiddiol Tŷ'r Arglwyddi yn cyflawni swyddogaeth debyg i'r Pwyllgor Deddfwriaeth. Mae'r pwyllgor hwnnw wedi ystyried dau bŵer yn y Bil, sy'n berthnasol i benderfyniad cydsyniad y Senedd, yn annerbyniol. Unwaith eto, mae ymatebion Gweinidog y Cabinet i bumed a chweched argymhelliad y pwyllgor yn siomedig o brin o fanylion. Fe ofynnom ni am esboniad am y diystyru ymddangosiadol o egwyddorion Llywodraeth Cymru mewn perthynas â phob pŵer dirprwyedig yn y Bil y gellir ei ddefnyddio mewn maes datganoledig. Nid yw'r Gweinidog Cabinet o'r farn bod egwyddorion Llywodraeth Cymru wedi'u diystyru ac nid yw'r pwyllgor wedi derbyn yr esboniadau y gofynnodd amdanyn nhw. O ran adroddiad pwyllgor Tŷ'r Arglwyddi, roeddem ni o'r farn ei bod hi'n deg rhoi cyfle i'r Gweinidog Cabinet fyfyrio ar bryderon y pwyllgor hwnnw, ac fe wnaethom ni ei wahodd i wneud sylwadau. Ni wnaeth y Gweinidog Cabinet wneud sylw, gan ddweud bod gan bwyllgor seneddol y Deyrnas Unedig hawl i'w farn ac mae'n gyfrifoldeb ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i ystyried y safbwyntiau hynny. Efallai y bydd y Gweinidog Cabinet yn dymuno myfyrio ar ei ymateb ysgrifenedig i adroddiad y pwyllgor yn ei sylwadau cloi. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780133 427 En 2026-10-20T19:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21302&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780139 428 Cy 2026-10-20T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=-48598&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780140 429 Cy 2026-10-20T19:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21302&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780141 430 Cy 2026-10-20T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=-48598&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780142 431 Cy 2026-10-20T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=-48598&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780143 432 Cy 2026-10-20T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=-48598&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780134 433 Cy 2026-10-20T19:26:07 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21369&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Jason O'Connell. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780135 434 En 2026-10-20T19:26:11 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21373&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Diolch, Lywydd. Nawr, ar adeg pan fo bygythiadau i'n diogelwch cenedlaethol yn cynyddu, nid yw amddiffyn Prydain a Chymru rhag ymosodiadau seiber erioed wedi bod yn bwysicach. Rydym ni'n byw mewn byd lle gall un ymosodiad seiber ddod â busnesau i'w gliniau ac amharu ar wasanaethau hanfodol, sy'n cynnal bywyd. Ar ôl treulio dros 30 mlynedd yn gweithio yn y maes awyrofod ac yn y diwydiant amddiffyn, rwy'n deall yn llawn pa mor  bwysig yw diogelwch cenedlaethol. Nid yw diogelwch cenedlaethol yn rhywbeth y gallwn ni fforddio ei gael yn anghywir. Nawr, bydd Reform UK bob amser yn rhoi diogelwch ein gwlad a'i phobl yn gyntaf a dyna pam rydym ni'n cefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn. Diolch. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780136 435 Cy 2026-10-20T19:26:57 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21419&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Galwaf nawr ar y Gweinidog Cabinet i ymateb i'r ddadl. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780137 436 En 2026-10-20T19:27:03 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21425&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5030 5030 Adam Price AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5030 Y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni Price, Adam Rwy'n ddiolchgar iawn am waith craffu'r pwyllgor, fel y dywedais i. Ychydig iawn o amser sydd gen i, ac felly rwy'n credu mai'r hyn y byddaf yn ymrwymo i'w wneud yw rhoi ymateb llawn, gan nodi'r rhesymeg ynghylch nifer o faterion a godwyd a pham yr ydym ni'n credu, yn yr achos hwn, bod ein hargymhelliad yn gyson â'r egwyddorion mewn perthynas â phwerau dirprwyedig. Roedd amgylchiadau arbennig iawn, y cyfeiriais i atyn nhw yn fy sylwadau agoriadol, mewn perthynas ag amseriad yr LCM hwn a oedd yn golygu na fu modd i ni gyflwyno ein safbwynt ar gydsyniad yn gynharach. Rwy'n ddiolchgar am y gydnabyddiaeth ein bod ni, o leiaf mewn ymateb i'r pwyllgor, wedi bod yn brydlon yn yr ymateb hwnnw, ond byddaf yn ymrwymo i roi ymateb llawnach i'r pwyllgor ac Aelodau'r Senedd mewn perthynas â'r holl faterion a godwyd. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780138 437 Cy 2026-10-20T19:28:09 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21491&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Felly, y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780144 438 Cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. 16317 7 2026-10-20T13:30:01 780145 439 Cy 2026-10-20T19:28:25 http://www.senedd.tv/cy/16317?startPos=21507&l=cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch yn fawr. Daw hynny â thrafodion heddiw i ben.  16317 7 2026-10-20T13:30:01 780146 440 Cy 261020-9 9. Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Y Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth) I Daeth y cyfarfod i ben am 19:28.