Y Cyfarfod Llawn - Y Bumed Senedd

Plenary - Fifth Senedd

17/04/2018

Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair. 

1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog

Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw cwestiynau i'r Prif Weinidog, a'r cwestiwn cyntaf, Lynne Neagle. 

Tlodi Plant

1. A wnaiff y Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf am bolisi Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â thlodi plant yng Nghymru? OAQ51981

Gwnaf. Rydym ni wedi ymrwymo i ddull Llywodraeth gyfan o fynd i'r afael â thlodi plant ac rydym ni'n cymryd camau i sicrhau bod pob plentyn yn cael y dechrau gorau mewn bywyd, ac mae ein strategaeth tlodi plant yn nodi ein hamcanion a'n polisi.

Mae adroddiad newydd gan Gomisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Cymru yn amcangyfrif y gallai fod 50,000 yn fwy o blant yng Nghymru yn byw mewn tlodi erbyn 2021 oherwydd diwygiadau lles y Llywodraeth Dorïaidd. O ystyried yr heriau yr ydym yn eu hwynebu o ran mynd i'r afael â thlodi plant a'r pryder mawr a fynegwyd ynghylch y penderfyniad i roi terfyn ar y grant gwisg ysgol yng Nghymru, a wnaiff Llywodraeth Cymru ystyried hyn eto, ac a wnaiff Llywodraeth Cymru gymryd camau brys hefyd i sicrhau bod ei chanllawiau o 2011, y bwriadwyd iddynt sicrhau bod gwisgoedd ysgol yn fforddiadwy i deuluoedd, yn cael eu cryfhau a'u gweithredu'n briodol ledled Cymru?

A gaf i roi'r sicrwydd i'r Aelod y bydd cynllun ar waith yn y flwyddyn academaidd nesaf sy'n ehangach na'r grant gwisg ysgol presennol? Bydd hwnnw o gymorth enfawr i lawer iawn o rieni a llawer iawn o blant, a bwriedir i'r broses o symud ymlaen i'r system newydd honno fod yn ddi-dor.

Prif Weinidog, a ydych chi o leiaf yn croesawu'r gostyngiad o 100,000 i nifer y plant yng Nghymru sy'n byw mewn tlodi absoliwt ers 2010, ac a ydych chi'n derbyn bod y cap ar fudd-daliadau wedi cael yr effaith fwyaf yn Llundain, a oedd â 90 y cant o hawliadau budd-dal tai yn uwch nag £20,000 yn hytrach nag yng Nghymru, ac a wnewch chi roi clod am bron i ddyblu'r lwfans di-dreth ers 2010 am ei swyddogaeth yn y broses o helpu llawer o deuluoedd llai cefnog? 

Gadewch i mi ddweud fy mod i'n gresynu'r toriadau enfawr i gyllid cyhoeddus yr ydym ni wedi eu gweld ers 2010 gan y Llywodraeth Geidwadol, y cil-dwrn a roddwyd i Ogledd Iwerddon o £1 biliwn ar gyfer iechyd ac addysg, er na chafodd Cymru ddim byd o gwbl, y ffaith fod cynifer o blant wedi dioddef o ganlyniad i feichiau fel y dreth ystafell wely, fel incwm eu teuluoedd, incwm eu rhieni, ddim yn mynd i fyny, ddim yn cael eu cefnogi. Ni all neb yn y Siambr hon gredu o ddifrif bod y Torïaid yn poeni am dlodi plant, na bod gwelliant wedi bod i lefelau tlodi yng Nghymru dros yr wyth mlynedd diwethaf.

Mae'r ffigurau hynny a gyhoeddwyd yn gynharach wedi fy ngwylltio'n gacwn, ac mae llawer o'r ffactorau cyfrannol hynny y tu allan i'ch rheolaeth. Ond mae'r grant gwisg ysgol yn rhywbeth sydd o fewn eich rheolaeth. Nawr, tra'r oedd y Cynulliad ar doriad, ac ar yr un pryd ag y cafodd eich rhaglen wrthdlodi flaenllaw, y rhaglen Cymunedau yn Gyntaf ei dirwyn i ben, clywsom eich bod yn bwriadu torri'r grant gwisg ysgol gan £700,000, sy'n swm cymharol fach o arian yn y cyd-destun. Mae'n grant sy'n helpu rhai o'r teuluoedd tlotaf i gael mynediad at addysg. Er eich bod yn barod i dorri'r swm hwn o arian, mae'n edrych yn bitw, Prif Weinidog. Pa asesiad ydych chi wedi ei wneud ynglŷn â'r mater o dlodi plant ac effaith y newid hwn ar dlodi plant, ac a wnewch chi gytuno i ysgrifennu at benaethiaid ysgolion i ofyn iddyn nhw ganiatáu i ddisgyblion wisgo eitemau gwisg ysgol heb logo er mwyn ceisio lliniaru rhywfaint o effaith y toriad hwn i'r grant gwisg ysgol?

A gaf i roi sicrwydd i arweinydd Plaid Cymru bod yr Ysgrifennydd dros Addysg yn y broses, fel y dywedais, o geisio cyflwyno gwell grant a fydd yn diwallu anghenion teuluoedd yn well, rhywbeth sy'n cynorthwyo gwell mynediad at weithgareddau cwricwlwm a chyfleoedd dysgu a allai gael ei gwadu i ddysgwyr fel arall oherwydd y gost? Mae nifer o gynghorau eisoes wedi cadarnhau y byddan nhw'n parhau i redeg y cynllun gwisg ysgol blwyddyn 7, neu redeg cynlluniau tebyg, yn 2018-19. Er bod y grant gwisg ysgol yn sicr o gymorth i deuluoedd, roedd hefyd yn anhyblyg oherwydd na ellid defnyddio'r arian heblaw am ar gyfer gwisgoedd ysgol yn unig, a gwn y bydd yr hyn yr ydym yn bwriadu ei gyflwyno ym mis Medi yn gynllun sy'n ehangach na hwnnw ac yn ceisio helpu teuluoedd incwm isel gyda chymaint o gostau addysg.

Lladd-dai Annibynnol

2. Pa gymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i ladd-dai annibynnol yng Nghymru? OAQ51983

Yn fuan, byddwn yn lansio pecyn cynllun buddsoddi mewn busnesau bwyd gwerth £1.1 miliwn o gymorth grant yn benodol i helpu lladd-dai bach a chanolig eu maint yng Nghymru. Bydd hynny'n galluogi busnesau o'r fath, sy'n aml mewn ardaloedd anghysbell, i fuddsoddi mewn cystadleurwydd, a hefyd i sicrhau eu cydnerthedd ac, wrth gwrs, i wneud yn siŵr eu bod yn gynaliadwy yn yr hirdymor.

Diolchaf i chi am eich ateb, Prif Weinidog. Rwy'n gobeithio ein bod ni i gyd eisiau gweld safonau uchel o les anifeiliaid yn ein lladd-dai, ac mae hynny, wrth gwrs, yn wir am ladd-dai annibynnol hefyd. Gwn fod yr un yn fy etholaeth i yn falch iawn o'r modd parchus y maen nhw'n trin anifeiliaid. Rwy'n ymwybodol bod Ysgrifennydd y Cabinet dros faterion gwledig yn dal i ystyried teledu cylch cyfyng mewn lladd-dai, ac mae'n ymddangos nad oes penderfyniad wedi ei wneud eto. A gaf i ofyn pa gymorth ariannol penodol y byddwch chi'n ei gynnig i ladd-dai, a lladd-dai annibynnol yn benodol, ar gyfer gosod teledu cylch cyfyng pe byddai Ysgrifennydd y Cabinet yn gwneud penderfyniad yn hynny o beth?

13:35

Wel, dyna y gellir defnyddio'r grant hwn ar ei gyfer. Yr hyn na wnawn ni ei wneud yw gorfodi teledu cylch cyfyng cyn bod lladd-dai yng Nghymru yn barod. Yn Lloegr, wrth gwrs, rydym ni'n gwybod bod hyn yn symud ymlaen ar sail orfodol. Rydym ni eisiau i ladd-dai Cymru fod yn gwbl barod. Nid ydym yn ei ddiystyru, ond, ar hyn o bryd, yr hyn sy'n hynod bwysig yw bod cymorth i ladd-dai fod yn barod, os mai dyna'r cyfeiriad y byddwn ni'n ei ddilyn.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau

Cwestiynau nawr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd yr wrthblaid, Andrew R.T. Davies.

Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, pan ddigwyddodd datganoli ym 1999, dywedasom bryd hynny bod pethau'n mynd i fod yn wahanol, bod gwleidyddiaeth yn mynd i fod yn wahanol. Y bore yma, ysgrifennodd eich Llywodraeth, a chi yn benodol, lythyr at y Llywydd yn nodi eich bod yn bwriadu ceisio dyfarniad cyfreithiol gan y llys i atal dadl yn y Siambr hon rhag cael ei chynnal yfory. Yr unig le y gallwn ni ddod o hyd i unrhyw gymariaethau tebyg yw gwlad yr Aifft, lle mae'r weithrediaeth yn ceisio atal y ddeddfwrfa rhag dadlau a thrafod a phleidleisio ar gynnig sy'n dod ger ei bron yr ystyrir ei fod yn gymwys. Pam ydych chi'n ceisio tawelu'r Cynulliad?

Wel, mae arweinydd yr wrthblaid yn anghywir. Nid oes unrhyw rym i atal dadl rhag cael ei chynnal yn y Siambr hon mewn gwirionedd, ac eithrio'r hyn sydd yn nwylo'r Llywydd. Nid dyna y mae'r llythyr yn ymwneud ag ef.

Fel y deallaf, Prif Weinidog, o'r lythyr a anfonwyd gennych chi at y Llywydd, mae'n ymddangos eich bod yn ystyried eich hun y tu allan i gwmpas darpariaeth Llywodraeth Cymru, ac felly nid ydych chi'n teimlo eich bod chi wedi eich rhwymo gan y darpariaethau yn Neddf Llywodraeth Cymru, a dyna beth y byddwch chi'n gofyn am ddyfarniad gan y llys arno os byddwch yn dilyn y llwybr hwnnw. Mae hynny, i bob pwrpas, yn eich rhoi chi uwchlaw'r gyfraith, os cymerwch chi eich dehongliad i'r eithaf, gan eich bod yn dweud bod eich Gweinidogion wedi eu rhwymo gan y darpariaethau yn Neddf Llywodraeth Cymru, ond nad ydych chi eich hun. Nawr, does bosib, Prif Weinidog, na ddylech chi ganiatáu i'r ddadl hon gael ei chynnal yfory, caniatáu'r ddadl, oherwydd ystyrir ei bod yn gymwys—mae ar y papur trefn—ac rwyf yn gofyn am gadarnhad gennych chi heddiw na fyddwch chi'n ceisio ymyrryd ac atal y ddadl hon rhag cael ei chynnal brynhawn yfory.

Nid oes gen i unrhyw rym i ymyrryd i atal y ddadl rhag cael ei chynnal; mater i'r Llywydd yw hynny. Ac mae arweinydd yr wrthblaid hefyd yn camarwain y Cynulliad yn anfwriadol pan ei fod yn honni mai effaith adran 37, fel yr ydym yn ei dehongli, yw rhoi'r Prif Weinidog y tu hwnt i'r gyfraith. Nid yw'n gwneud hynny. Y dehongliad yr ydym ni'n ei wneud o adran 37 yw ei bod yn berthnasol i Weinidogion Cymru yn benodol ac nid i swyddogaethau'r Prif Weinidog. Nawr, mae hwnnw'n fater sy'n hynod bwysig yn y gyfraith—mae'n eithriadol o bwysig. Nawr, os oes anghydfod ynghylch rhywbeth o ran y gyfraith, mae'n gwbl briodol y dylid ceisio cael eglurhad ynghylch sut y mae'r gyfraith yn gweithredu. Ni allwn weithredu mewn ffordd ffwrdd â hi; Mae'n rhaid i ni sicrhau bod gennym ni eglurder ar gyfer y Llywodraeth ac, yn wir, ar gyfer y Cynulliad.

Prif Weinidog, chredais i erioed y byddwn i'n sefyll yn y Siambr hon ac yn ein canfod yn dadlau'r mathau hyn o bwyntiau, neu'n trafod y mathau hyn o bwyntiau, lle'r ydych chi—chi— fel y Prif Weinidog, oherwydd eich llofnod chi sydd ar waelod y llythyr hwnnw, yn ceisio atal dadl rhag cael ei chynnal yfory gan eich bod chi eisiau ceisio dyfarniad y llys i atal hynny rhag digwydd. Nawr, rydych chi wedi dweud dro ar ôl tro mai'r Ysgrifennydd Parhaol sy'n gyfrifol am sylwedd y ddadl yfory, sef adroddiad yr ymchwiliad i ddatgeliadau answyddogol, ac mai ei chyfrifoldeb hi yw penderfynu ar ba un a ddylai'r adroddiad hwnnw gael ei gyhoeddi. Pam ydych chi'n ymyrryd nawr i geisio atal yr adroddiad hwnnw rhag cael ei gyhoeddi? Oherwydd, pe byddai'r adroddiad hwnnw yn cael ei gyhoeddi ac y gallai pobl ffurfio barn, gyda'r golygiadau priodol, sef yr hyn yr ydym wedi galw amdano yn y cynnig yfory, i guddio manylion adnabod unrhyw dystion sy'n dymuno i'r manylion hynny gael eu diogelu, gallai pobl ffurfio barn ar yr adroddiad hwnnw. Yn hytrach, heddiw—y diwrnod cyntaf yn ôl ar ôl toriad y Pasg—rydym ni'n edrych arnoch chi fel Prif Weinidog, sydd wedi anfon llythyr at y Llywydd, yn ceisio tawelu'r Cynulliad. Mae honno'r ffordd anghywir i sicrhau democratiaeth yma yng Nghymru.

Mae'n camarwain y Cynulliad i awgrymu bod y grym gennym ni i atal y Llywydd rhag caniatáu dadl. Nid dyna'r sefyllfa yn y fan yma. Nawr, gadewch i mi egluro beth yw'r sefyllfa mewn gwirionedd—. [Torri ar draws.]

Diolch, Llywydd. Yn gyntaf oll, nid wyf yn ofni'r ymchwiliad i'r datgeliadau answyddogol o gwbl; fi wnaeth ei orchymyn. Ac mae'n rhywbeth nad oeddwn i o dan unrhyw—ni chafodd ei orfodi arnaf, roedd yn rhywbeth y gwnes i fwrw ymlaen ag ef a gall yr Aelodau weld y casgliad. Ceir materion cyfreithiol llawer ehangach yn y fan yma sy'n codi o ganlyniad i weithrediad adran 37. Mae'n werth i mi archwilio hynny'n fanwl gyda'r Aelodau. Nawr, yn gyntaf oll, cafwyd trafodaethau gyda'r Llywydd. Nid yw'n wir bod hyn yn ddirybudd. Nid yw'n rhywbeth y byddwn yn dewis ei wneud, mae'n rhaid i mi ddweud, pe byddai dewisiadau eraill ar gael, ond mae'n rhaid i ni ddiogelu sefyllfa uwch aelod o staff Llywodraeth Cymru a fyddai, pe byddai'r cynnig yn cael ei basio, mewn perygl o gael ei herlyn. Mae hwn yn fater difrifol—mater cyfreithiol difrifol iawn—ac mae'n ddyletswydd arnom i wneud yn siŵr bod camau yn cael eu cymryd i'w diogelu. Ond mae'n mynd y tu hwnt i hynny.

Mae adran 37 wedi ei ddiffinio mor eang, a heb fwy o eglurder—[Torri ar draws.] Wel, pe byddai'r Aelod yn dymuno gwrando'n ofalus, efallai y byddai'n dysgu rhywbeth. Iawn? Mae adran 37 wedi ei ddiffinio mor eang, a cheir cymaint o ddiffyg eglurder iddi, y gallai fod yn bosibl cyhoeddi unrhyw ddogfen o unrhyw fath sydd o dan reolaeth Gweinidog, neu gyflogai Llywodraeth Cymru—unrhyw ddogfen—ni waeth a oedd wedi ei chynnwys o dan eithriad Deddf Rhyddid Gwybodaeth 2000, ni waeth a oedd wedi ei chynnwys o dan Ddeddf Diogelu Data 1998, ni waeth a allai dogfen fod yn enllibus, ni waeth a allai'r ddogfen gynnwys manylion diogelwch cenedlaethol. Nawr, rwy'n meddu ar ddogfennau a roddir i mi fel Prif Weinidog sy'n ymdrin â diogelwch cenedlaethol. O dan y dehongliad sydd gennym ni ar hyn o bryd, byddai modd cyhoeddi'r rheini—byddai modd cyhoeddi'r rheini. [Torri ar draws.] Wel, mae'n wir; nid oes unrhyw eglurder ynglŷn â hyn.

Yn ail—[Torri ar draws.]

13:40

Yn ail, nid yw dogfennau sy'n fasnachol gyfrinachol, o dan y dehongliad a'r diffyg eglurder sydd gennym ni nawr, yn destun cyfrinachedd mwyach. Mae'n golygu y gallai fod yn bosibl cyhoeddi unrhyw ddogfen— cais tender er enghraifft, dogfen fasnachol gyfrinachol—heb eglurhad pellach. Dyna wirionedd y sefyllfa heb eglurhad pellach. [Torri ar draws.] Os nad yw'r Aelodau eisiau gwrando—. Rwy'n ceisio cyflwyno achos rhesymol yma iddyn nhw. Os nad ydyn nhw eisiau gwrando, mater iddyn nhw yw hynny.

Yn bwysicach, pe byddai chwythwr chwiban yn cysylltu â Gweinidog gyda honiad difrifol ar sail cyfrinachedd, a bod dogfen yn cael ei chreu o ganlyniad i hynny, nid oes unrhyw sicrwydd o gyfrinachedd heb eglurhad pellach mwyach. Nid oes unrhyw sicrwydd. Ni allaf roi, fel Prif Weinidog, unrhyw sicrwydd o gyfrinachedd i unrhyw un, ac ni all unrhyw Weinidog Cymru arall ychwaith, tan i'r mater hwn gael ei egluro—tan i'r mater hwn gael ei egluro. Mae hefyd yn golygu nad yw unrhyw berson sy'n llunio dogfen yn gyfrinachol, neu sy'n rhoi tystiolaeth yn gyfrinachol i unrhyw ymchwiliad, yn gallu cael sicrwydd llwyr o gyfrinachedd erbyn hyn. Dyna pa mor ddifrifol yw'r sefyllfa.

Nawr, sut gellir datrys hyn? Sut gellir datrys hyn? Wel, mae tair ffordd o'i ddatrys. Yn gyntaf oll, newid i'r gyfraith—adran 37. Ni allwn wneud hynny. Mae adran 37 wedi'i drafftio yn eithriadol o wael ac nid oes neb yn gwadu hynny. Ni allwn wneud dim am hynny. Yn ail—nid fy newis cyntaf—yw'r i'r mater gael ei benderfynu yn y llysoedd trwy gyfrwng datganiad. Nid dyna'r ffordd y byddwn yn dymuno ymdrin â hyn. Mae'n rhaid i ni warchod ein sefyllfa fel Llywodraeth. Y drydedd ffordd o wneud hyn yw i brotocol gael ei ddatblygu, fel sy'n digwydd ym mhob Senedd arall—datblygu protocol—er mwyn i'r Aelodau ddeall beth fyddai'n briodol a pha ddogfennau y byddai modd eu cyhoeddi yn y dyfodol. Dyna'n union sy'n digwydd yn San Steffan. Nid oes unrhyw reswm pam na all hyn ddigwydd yn y Cynulliad.

Felly, ailadroddaf y cynnig yr ydym ni eisoes wedi ei wneud i'r Comisiwn, ac rydym ni'n ei wneud yn ddidwyll, sef nad yw dadl yfory yn sensitif o ran amser ac nid wyf yn argymell canslo'r ddadl—nid wyf yn dadlau o blaid diddymu'r ddadl—ond ceir cyfle i'r ddadl honno gael ei chynnal yn y dyfodol. Yr hyn sy'n amlwg yn y fan yma yw bod materion cyfreithiol a chyfansoddiadol difrifol sydd wedi codi y mae angen eu datrys, a'r ffordd i'w datrys, does bosib, yw i hyn gael ei wneud yn gweithio gyda'r Comisiwn i ddatblygu protocol i roi mwy o eglurder i'r Aelodau. Gwnaf y cynnig hwnnw i'r Comisiwn ac, yn wir, i chithau, Llywydd, i ymdrin â'r mater hwn mewn ffordd sy'n osgoi'r angen am gamau cyfreithiol.

Y broblem yw bod hynna'n swnio fel bygythiad, Prif Weinidog, ac nid yw'r cwestiynau ynghylch bod yn agored a thryloyw yn mynd i ddiflannu. Maen nhw wrth union wraidd democratiaeth, ac os oes cymaint o broblemau gyda Deddf Cymru, pam mai dim ond nawr y maen nhw wedi eu darganfod? Y materion hyn, byddwn yn dychwelyd atyn nhw, ond hoffwn eich holi am fater Syria.

A yw'r Prif Weinidog yn cefnogi ymyrraeth filwrol yn Syria?

Cefais alwad ffôn am hanner nos fore Sadwrn gan Downing Street. Derbyniais friff gan y Prif Weinidog. Roedd yn eglur beth oedd y camau'n mynd i fod. Eglurais wrthi fy mhryder fy mod i'n ofni y byddai sifiliaid yn cael eu hanafu, o ystyried y mosaig cymhleth a geir ar lawr gwlad yn Syria. Nid yw'n ymddangos bod hynny wedi digwydd. Ond fy mhryder i, ac fe'i mynegwyd iddi ar y pryd—. Roeddwn i'n bryderus iawn na fyddai'n bosibl gweithredu heb anafu sifiliaid ac roedd hynny'n rhywbeth yr oeddwn i eisiau ei osgoi.

Mae fy mhlaid i wedi ymrwymo i wrthwynebu'r cyrchoedd awyr symbolaidd hyn, dan arweiniad America, a hoffwn atgoffa'r Prif Weinidog mai anaml y bydd y ffordd i heddwch yn cael ei hadeiladu drwy arfau rhyfel. Nawr, mae'r effeithiolrwydd o ran atal dioddefaint yn Syria ymhell o fod yn eglur. Mae Prif Weinidog y DU ei hun wedi dweud na fwriadwyd i'r cyrchoedd hyn newid trywydd y rhyfel yn Syria a rhoi terfyn ar ddioddefaint pobl Syria. Heb i un bleidlais gael ei bwrw yn y Senedd hon, yn San Steffan, nac yn unrhyw le arall, roedd y Prif Weinidog yn gyflym iawn i ddangos ei gefnogaeth i'r cyrchoedd awyr hynny. Felly, a all ef ddweud wrth y Cynulliad hwn nawr: a yw e'n credu y dylai San Steffan allu dechrau rhyfeloedd heb unrhyw gymeradwyaeth seneddol?

13:45

Wel, nid yw'n rhyfel, oherwydd mae'r uchelfraint hwnnw'n perthyn i'r Frenhines. Mae yn weithredu milwrol; mae hynny'n wir. Wel, mae cynsail ar ei gyfer. Gofynnodd David Cameron am bleidlais yn y Senedd, a mater i'r Prif Weinidog presennol yw esbonio i ni pam nad oedd pleidlais y tro hwn. Ceir peryglon mawr yma. Mae Syria yn gymhleth. Nid oes unrhyw amheuaeth yn fy meddwl i y bu ymosodiad cemegol, ac mae unrhyw beth sy'n cael gwared ar y gallu i gynnal ymosodiad o'r fath yn y dyfodol yn rhywbeth y byddwn i'n ei gefnogi. Yr hyn y byddwn yn amheus iawn yn ei gylch fyddai cyflymu neu gynyddu gweithredu milwrol yn Syria, a fyddai'n arwain, yn fy marn i, yn anochel at anafiadau i sifiliaid, ac, wrth gwrs, a fyddai'n hwb i bropaganda'r gwledydd hynny sydd eisoes yn Syria ac sydd ag achos i'w ateb eu hunain am yr hyn y maen nhw'n ei wneud.

Ond mae'r risg honno yno nawr, onid yw?

Felly i mi nid yw'n gwestiwn o fomio yn Irac ac yna bomio yn Syria—nid wyf i'n gweld llawer o wahaniaeth.

Dyna oedd geiriau hunanfodlon y Prif Weinidog pan gododd y posibilrwydd o ollwng bomiau Prydeinig ar Syria gyntaf yn ôl yn 2015. Cefnogodd ymgyrchoedd bomio yn Syria bryd hynny, ac mae'n eu cefnogi nhw nawr. Ddoe, cwestiynwyd cyfreithlondeb, moesoldeb ac effeithiolrwydd y cyrchoedd gan fos Llafur y Prif Weinidog yn Llundain. A oes gan y Prif Weinidog yr un pryderon, neu a yw'n cadw at ei sylwadau yn cefnogi Prif Weinidog y DU a'i chyrchoedd awyr er budd cenedlaethol Prydain?

Wel, yn gyntaf, nid oes gen i unrhyw reswm i amau cadernid y cyngor cyfreithiol. O ran moesoldeb—wel, rydym ni'n sôn yma am ymosodiad cemegol a ddigwyddodd ar sifiliaid diamddiffyn, ac os yw ymosodiad yn golygu nad yw'r gallu i ailadrodd hynny yn bodoli mwyach, yna, byddwn, byddwn yn cefnogi hynny. Byddwn, mi fyddwn yn cefnogi hynny.

Y trydydd pwynt, felly, yw effeithiolrwydd—wel, amser a ddengys. Amser a ddengys. Yr hyn na fyddwn yn ei gefnogi fyddai unrhyw gamau milwrol a fyddai'n peryglu bywydau sifiliaid. Mae hynny'n fantais propaganda i wledydd eraill—hwb propaganda.

Ond bu ymosodiad cemegol gan weithrediaeth Assad; rwyf wedi fy argyhoeddi o hynny. Yn ail, rwy'n credu mai bwriad lansio'r taflegrau hyn oedd lleihau neu gael gwared ar y gallu i gynnal ymosodiad cemegol yn y dyfodol. Does bosib nad yw hynny'n rhywbeth y dylid ei groesawu er mwyn atal yr ymosodiadau hynny rhag digwydd yn y dyfodol. Ond o ran cynyddu gweithredu milwrol, na, nid oes unrhyw beryglon mawr o hynny.

Wrth i mi wrando ar ar ymateb troellog, mewn iaith gyfreithiol y Prif Weinidog i arweinydd yr wrthblaid yn gynharach, cefais fy atgoffa o reol gyntaf Denis Healy am dyllau, sef pan eich bod chi mewn un, y peth gorau i'w wneud yw rhoi'r gorau i balu. Mae mater Watergate yn gymhariaeth ryngwladol arall â'r sefyllfa yr ymddengys bod y Prif Weinidog yn canfod ei hun ynddi heddiw. Bydd yn cofio nad y lladrad oedd pen y daith i Richard Nixon, ond yr ymgais i'w gelu. Yn yr achos hwnnw, dywedodd yr Arlywydd nad yw'n anghyfreithlon pan fo'r Arlywydd yn ei wneud. A yw'r Prif Weinidog wir eisiau cael ei gofio mewn hanes fel 'Tricky Dicky' gwleidyddiaeth Cymru?

Wel, dyma'r gŵr sy'n amddiffyn Enoch Powell. Dyma'r gŵr sy'n amddiffyn Enoch Powell, ac mae'n ceisio pregethu i ni am foesoldeb. 'Edrychwch yn ofalus arnoch chi eich hun' yw fy ymateb i hynny. Nid oes unrhyw un yn awgrymu bod unrhyw un uwchlaw'r gyfraith, ond byddai gen i ddiddordeb mewn cael gwybod a oes unrhyw beth a ddywedais y mae e'n anghytuno ag ef.

Wel, pe bawn i'n gwnsler, Llywydd, mewn unrhyw achos cyfreithiol a allai gael ei ddwyn, byddwn i'n darparu dadl gyfreithiol drosto, ond mae'r is-adran y mae'r Prif Weinidog yn cyfeirio ati yn datgan, o ran swyddogaethau Gweinidogion—neu, yn hytrach, mae'r llythyr yn datgan bod yn rhaid i adran 37, o ran swyddogaethau Gweinidogion, nodi swyddogaeth sy'n arferadwy gan y Prif Weinidog a Gweinidogion Cymru ar y cyd. Os yw'r swyddogaeth dan sylw yn arferadwy gan y Prif Weinidog yn unig, nid yw adran 37 yn berthnasol. Felly, yr hyn y mae'n ei ddweud i bob pwrpas yw os mai Gweinidogion Cymru gyda'i gilydd sydd dan sylw, gellir craffu arnynt, yn y modd y mae adran 37 yn ei ddarparu, ond os mai'r Prif Weinidog ar ei ben ei hun sydd dan sylw, ni ellir gwneud hynny. Mae'n ymddangos bod hwnna'n ddehongliad rhyfedd iawn o adran eglur iawn.

13:50

Wel, mae'n rhyfedd iawn bod rhywun sy'n sefyll yn y fan yma yn ystod cwestiynau i'r Prif Weinidog bob wythnos, ac wedi methu ychydig iawn ohonynt, yn awgrymu fy mod i'n ofn craffu rywsut. Ond y gyfraith yw'r gyfraith, ac mae'n rhaid cymhwyso'r gyfraith. Nawr, ceir gwahaniaeth o ran dehongliad. Ceir dwy ffordd o ddatrys y dehongliad hwnnw, un ohonynt fyddai'r ffordd y byddwn i'n ei ffafrio, ac yr wyf i eisoes wedi ei hamlinellu, ac mae'r llall yn fwy ffurfiol, ond rwy'n credu bod ffordd o ddatrys hyn er mwyn rhoi mwy o dryloywder i'r Aelodau ac i roi i'r Llywodraeth y math o gysur sydd ei angen arni. Gofynnaf i Aelodau yn y Siambr hon, a gofynnaf i'r gwahanol bleidiau yn y Siambr hon: pe byddech chi mewn sefyllfa lle rhoddwyd dogfennau i chi yn gyfrinachol cyn canfod eich hun yn wynebu pleidlais yn mynnu y dylid cyflwyno'r dogfennau hynny, beth fyddai eich ymateb? Rydych chi eisiau bod mewn Llywodraeth; rhowch eich hun yn sefyllfa rhywun sy'n arwain Llywodraeth. Mae'n bwysig dros ben bod eglurder yn hyn o beth, a gellir datblygu'r eglurder hwnnw rwy'n gobeithio, gan weithio gyda'r Comisiwn a'r Llywydd yn y dyfodol.

Wel, rwy'n siŵr bod y Prif Weinidog hefyd yn ymwybodol o is-adran (6) o adran 37, sy'n dweud, os bydd y Cynulliad yn pasio cynnig yn ei gwneud yn ofynnol i gyflwyno dogfen, caiff y Prif Weinidog neu'r Llywodraeth roi cyfarwyddyd i gyfarwyddo'r person y mae'r gofyniad hwnnw'n berthnasol iddo i beidio â chydymffurfio ag ef. Byddai hynny, wrth gwrs, yn rhoi'r Llywodraeth mewn sefyllfa annifyr iawn, ond byddai'n amddiffyn rhag y canlyniadau cyfreithiol, yr oedd y Prif Weinidog yn eu hamlinellu yn gynharach. Byddai'n ymddangos yn ganlyniad rhyfedd iawn unwaith eto, o ran yr hyn a ddywedodd am sut y byddai hyn yn torri cyfrinachedd masnachol, o bosibl, a goblygiadau ehangach yr hyn y mae hyn i fod i'w beryglu, pe byddai modd celu unrhyw beth yr oedd y Prif Weinidog yn ymdrin ag ef neu y gellid atal ei gyhoeddiad, ond bod unrhyw beth y mae unrhyw Weinidog arall yn ei wneud yn hollol agored i graffu, pa un a fyddai hynny mewn llys, yn llys barn y cyhoedd neu yn y Cynulliad democrataidd hwn, sy'n cynrychioli holl bobl Cymru.

Ceir dau fater: yn gyntaf, pa un a yw swyddogaethau'r Prif Weinidog yn rhan o weithrediad adran 37 mewn gwirionedd, ac, yn ail, y bocs Pandora ehangach sydd wedi ei agor erbyn hyn, sef pa ddogfennau y mae modd eu cyhoeddi o dan adran 37. Os oes modd cyhoeddi'r holl ddogfennau, ni allaf weld sut y gall Llywodraeth barhau, yn blwmp ac yn blaen. Mae cynddrwg â hynny. Mae'n rhaid cael rhyw derfyn, siawns. Mae gweithrediad y Ddeddf Diogelu Data, gweithrediad y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth—. Gwn nad yw'r Torïaid wedi meddwl mor bell â hyn, ond gweithrediad y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth—ni fyddent yn berthnasol. Ni fyddent yn berthnasol yn yr—. Mae'n rhaid cael rhyw derfyn i hyn.

Ar hyn o bryd, ni all y Llywodraeth roi sicrwydd o gyfrinachedd i neb, ac mae hwnnw'n ddehongliad na allwn ni ei dderbyn, yn amlwg. Mae o fudd i bawb gael yr eglurder hwnnw. Yn ail, darllenodd ran gyntaf yr is-adran yn unig—is-adran (6). Ydy, mae'n bosibl rhoi cyfarwyddyd nad oes angen i'r person hwnnw gydymffurfio â'r hysbysiad, ond mae'n rhaid nodi unigolyn arall wedyn y mae'n rhaid iddo gydymffurfio â'r hysbysiad. Nid yw'n ddisgresiwn absoliwt. Felly, cymerwch olwg ar ail ran yr adran, a bydd yn rhoi syniad da i chi o sut y mae'r is-adran yn gweithio. Ydy, mae'n bosibl cyfarwyddo'r person hwnnw i beidio â chydymffurfio, ond mae'n rhaid rhoi rhywun arall yn ei le. Felly, mewn gwirionedd, nid yw'r disgresiwn mor absoliwt ag y mae'r Aelod yn ei ddisgrifio.

Plant a Phobl Ifanc yng Ngorllewin Clwyd

3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am gefnogaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer plant a phobl ifanc yng Ngorllewin Clwyd? OAQ51967

Gwnaf. Rydym ni'n darparu cymorth cyffredinol a phenodol i blant a phobl ifanc ledled Cymru, gan eu galluogi i wireddu eu llawn botensial. Mae hyn yn cynnwys gwell gofal cymdeithasol, gofal plant, addysg, chwarae, gwasanaethau ieuenctid a chymorth ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol ac anableddau.

Prif Weinidog, yn gyffredin â rhannau eraill o Gymru, mae plant yn fy etholaeth i hefyd wedi cael eu heffeithio gan ddiddymiad y grant gwisg ysgol. Gwrandewais yn ofalus ar yr hyn a awgrymwyd gennych oedd yn mynd i ddigwydd, h.y. y bydd grant olynol, ond, wrth gwrs, diddymwyd y grant presennol hwn, sydd wedi ei ddiddymu erbyn hyn, heb unrhyw ymgynghori o gwbl â rhanddeiliaid allweddol, gan gynnwys grwpiau rhieni, ac ni fu ymgynghori ychwaith, fel y deallaf, gyda'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg. O dderbyn bod hynny'n wir, a gaf i hefyd ofyn sut y mae hynny'n dangos cydymffurfiad â'r asesiadau effaith hawliau plant y mae'n rhaid i chi fel Llywodraeth ei cynnal wrth wneud penderfyniadau o'r math hwn?

Ble oedd yr ymgynghoriad ar y dreth ystafell wely? Ble oedd yr ymgynghoriad ar y taliad annibyniaeth personol? Ble oedd yr ymgynghoriad ar lanastr y credyd cynhwysol? Dim byd o gwbl. Nid wyf yn fodlon cymryd pregeth gan y Blaid Geidwadol ynglŷn ag ymgynghori. Nhw yw'r blaid fwyaf gyfrinachgar mewn Llywodraeth a gynhyrchwyd erioed. Ond gofynnodd y cwestiwn am yr hyn sydd wedi digwydd gyda'r grant gwisg ysgol. Rwyf i eisoes wedi dweud wrtho y bydd rhywbeth gwell ar waith mewn da bryd ar gyfer mis Medi.

13:55

Ai dyna'r cwbl? Efallai eu bod nhw'n wael dros ben. Ond nid ydych chi wedi ateb y cwestiwn, Prif Weinidog, felly efallai y gallwn i ofyn a wnaiff y Prif Weinidog ateb y cwestiwn.

Fe wnes i ei ateb yn y cwestiwn atodol i gwestiwn 1—yn eglur iawn yn fy marn i.

Darparu Gorsaf Bws yng Nghanol Dinas Caerdydd

4. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddarparu gorsaf bws yng nghanol dinas Caerdydd? OAQ52011

Gwnaf. Yr orsaf fysiau newydd fydd un o'r prosiectau seilwaith cyntaf—[Torri ar draws.]

Yr orsaf fysiau newydd fydd un o'r prosiectau seilwaith cyntaf a weithredir gan is-gwmni Llywodraeth Cymru, Trafnidiaeth Cymru. Bydd y gwaith adeiladu yn dechrau eleni, a bydd y prosiect yn paratoi'r ffordd ar gyfer canolfan drafnidiaeth gwbl integredig ac amlfodd wrth graidd y system fetro newydd.

Ie, diolch am yr ateb yna. Rwy'n credu mai canolfan drafnidiaeth yw'r hyn sydd ei angen arnom ni, ac rwy'n credu mai rhan hanfodol o hynny fydd darparu gorsaf goetsys yn rhan o'r cynlluniau cyffredinol ar gyfer y Sgwâr Canolog. A oes gennym ni unrhyw sicrwydd ar hyn o bryd y bydd gorsaf goetsys newydd yn rhan o'r prosiect terfynol?

Bydd hynny'n rhywbeth y bydd yn rhaid ei archwilio yn rhan o'r prosiect ei hun. Ar hyn o bryd, mae'r coetsys yn dod i mewn i Erddi Sophia, os cofiaf yn iawn. Ond, yn amlwg, byddem yn dymuno symud i sefyllfa lle mae'r ganolfan drafnidiaeth yn gwbl integredig o ran pob math o drafnidiaeth.

Rwy'n credu bod llawer ohonom ni'n ddryslyd iawn ynghylch pa un ai dyma'r orsaf goetsys, neu a yw'n cynnwys bysiau lleol hefyd? Oherwydd, fel y deallaf, mae'r angen i drafnidiaeth leol gael ei chanoli yn yr orsaf drenau yn wirioneddol bwysig, lle'r oedd yr orsaf ganolog yn arfer bod, ac roedd yn rhan o'r cynllun y byddai'r orsaf fysiau yn cael ei hailgynllunio ac yn rhan o'r prosiect newydd, cyffrous hwn. Yn wir, dewiswyd y penseiri Foster and Partners i ddylunio'r cam diwethaf hwnnw i gynnwys gorsaf fysiau ar gyfer Bws Caerdydd. Felly, beth sy'n digwydd? A yw hyn yn rhan o'r hyn yr ydym ni'n sôn amdano ar hyn o bryd, neu a yw hyn yn llithro i brosiect arall yn llwyr?

Na. Yr hyn yr ydym ni'n ceisio ei ddarparu yw integreiddio di-dor rhwng trenau, bysiau, coetsys a'r metro, a darparu mynediad hawdd i feicwyr a cherddwyr. Mae hynny'n bwysig—gwn fod yr Aelod dros Lanelli yn edrych arnaf wrth i mi ddweud hynny—felly'r bwriad yw darparu canolfan sydd mor integredig â phosibl.

Mae trigolion Caerdydd wedi bod yn aros am dros ddegawd am orsaf newydd ac mae hwn yn dod yn fater sydd wir yn gwneud i bobl deimlo'n ddig iawn. Y llynedd, fe'm hysbyswyd gan Rightacres y byddai datblygiad yr orsaf fysiau yn digwydd ym mis Ionawr eleni. Yn amlwg, nid oes unrhyw beth wedi digwydd eto. Rwy'n eich clywed chi'n dweud ei fod yn mynd i ddigwydd eleni nawr. Rwy'n pryderu'n fawr am yr oedi cyson a'r ffordd y mae hyn yn gwneud pobl yn sinigaidd ynghylch ein hawydd i ddarparu gorsaf fysiau sy'n hanfodol i iechyd a llesiant yr holl gyfleusterau siopa yng nghanol y ddinas yn y dyfodol. Yn sicr nid ydym eisiau i bobl gyrraedd mewn ceir oherwydd y broblem llygredd aer. Cawsom ni ddyluniad Foster rhagorol. Llywodraeth Cymru yw'r lesddeiliad erbyn hyn, ac rydych chi'n mynd i fod yn penderfynu ar y dyluniad. Beth sydd o'i le ar y dyluniad Foster? Onid yw'n bosibl bwrw ymlaen â'r rhan gyntaf ohono tra eich bod chi'n aros am eich tenantiaid newydd yn y man uwchben yr orsaf fysiau? Ond mae angen gorsaf fysiau arnom yn sicr, oherwydd nid yw pobl yn gwybod ar hyn o bryd ble mae'n rhaid iddyn nhw fynd i ddal eu bws, ac mae mwy na degawd wedi mynd heibio. Felly, byddwn yn ddiolchgar am unrhyw eglurhad o'r hyn sy'n mynd i ddigwydd.

Gallaf sicrhau'r Aelod y bydd rhawiau yn y ddaear ym mis Mehefin. Dyna'r cynllun er mwyn symud hyn ymlaen, a disgwylir i'r gwaith gael ei gwblhau erbyn canol 2021.

Y Grant Gwisg Ysgol

5. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddyfodol y grant gwisg ysgol? OAQ52013

Wel, dyna'r un cwestiwn ag o'r blaen. Dyna fe. Rŷm ni'n edrych ar opsiynau i gyflwyno gwell grant sy'n fwy addas i anghenion teuluoedd, gan gynnwys cyfleoedd na fyddai dysgwyr o bosib yn eu cael fel arall o achos y gost.

Ond a allech chi felly gadarnhau na fydd yna doriad yn y gyllideb sydd ar gael—yr elfen o arian sydd ar gael—i gefnogi prynu dillad ysgol? Oherwydd ymateb y llefarydd o ran y Llywodraeth i'r cerydd yn dilyn y cyhoeddiad oedd bod gwisg ysgol yn rhatach erbyn hyn. Wel, mae gen i brofiad—mae o leiaf ddwy ysgol uwchradd yn fy rhanbarth i wedi symud i wisgoedd ysgol newydd na allwch chi eu prynu mewn archfarchnadoedd. Maen nhw'n mynnu eich bod chi'n eu prynu nhw drwy ddarparwyr penodol, sydd fawr rhatach o gymharu â gwisgoedd ysgol dros y blynyddoedd diwethaf, felly mae hynny'n ddadl ffals. Yr hyn sydd ei angen nawr yw sicrwydd na fydd yna grebachu yn y swm ariannol a fydd ar gael yn benodol ar gyfer gwisgoedd ysgol wrth symud ymlaen.

14:00

Nid hynny yw'r nod. Y nod yw sicrhau mwy o hyblygrwydd er mwyn sicrhau bod system grantiau gyda ni sydd yn fwy hyblyg er mwyn delio â phethau fel rhoi cyfleon i blant sydd yn dysgu, rhoi cyfleon iddyn nhw efallai i fynd ar dripiau ysgol, ac edrych ar system grantiau sydd yn llai cul na'r system sydd yna ar hyn o bryd. 

Gadewch i ni roi cynnig arall arni. Ar ôl gwneud y cyhoeddiad hwn, dywedodd Llywodraeth Cymru bod prisiau gwisg ysgol wedi gostwng. Galwodd Sefydliad Bevan hyn yn gyfiawnhad wenieithus o doriad a fydd yn arbed swm bach. Dywedodd pennaeth ysgol ym Mangor fod gwisg ysgol yn ffordd o osgoi stigma cymdeithasol gan fod yr holl ddisgyblion yn edrych yr un fath. Roedd yn feirniadol iawn o'r hyn a alwodd yn goelcerth y grantiau sy'n effeithio ar rai o'r plant ysgol mwyaf agored i niwed. Dywedodd cynghorydd Ceidwadol ym Mhen-y-bont ar Ogwr fod y cam yn ddideimlad ac y byddai'n taro'r teuluoedd tlotaf galetaf. Gofynnwyd i chi'n eglur nawr a fyddech chi'n diogelu'r cyllid, felly a gaf i ofyn i chi, bydd neu na fydd, hyd yn oed os na wnewch chi ateb a wnewch chi ddiogelu'r cyllid, a fydd pob disgybl blwyddyn 7 sy'n cael prydau ysgol am ddim yn dal i fod yn gymwys ar gyfer grant gwisg ysgol?

Wel, yr hyn yr ydym ni'n bwriadu ei wneud yw gwneud hynny a mwy. Mae ein hymrwymiad i'r disgyblion mwyaf difreintiedig yno i bawb ei weld. Rydym ni wedi ei gynyddu i £93.7 miliwn trwy wariant y grant amddifadedd disgyblion. Yn ogystal ag eitemau gwisg ysgol, rydym ni hefyd yn edrych o bosibl ar gost teithiau ysgol, deunydd ysgrifennu, gweithgareddau allgyrsiol, lluniau ysgol, costau cyfarpar neu adnoddau. Ond gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet dros addysg yn ymwybodol er bod costau gwisg ysgol yn is, i'r mwyafrif o ysgolion, erbyn hyn, ceir ysgolion penodol nad ydynt yn gwneud digon i gadw costau i lawr o hyd. Mae hi'n ystyried a oes rhinwedd i roi canllawiau cyfredol ar gyfer gwisg ysgol ar sail statudol.

Gwybodaeth a Gedwir gan Lywodraeth Cymru

6. Sut y mae'r Prif Weinidog yn sicrhau tryloywder ac atebolrwydd gwybodaeth a gedwir gan Lywodraeth Cymru? OAQ51975

Mae Llywodraeth Cymru wedi dilyn yr egwyddorion o fod yn agored mewn Llywodraeth ers blynyddoedd lawer. Rydym ni'n cydymffurfio â deddfwriaeth berthnasol fel Deddf Cofnodion Cyhoeddus 1958, diogelu data a rhyddid gwybodaeth. Rydym ni hefyd yn weithgar o ran yr agenda data agored a'r agenda Llywodraeth agored ehangach.

O ganlyniad i'ch ffrae gydag Adam Price yn ystod CPW ar 30 Ionawr, sylweddolais os oedd eich Llywodraeth yn ceisio manylion gohebiaeth rhwng Adam Price a bwrdd iechyd prifysgol Hywel Dda, yna efallai y byddech chi wedi gofyn yr un cwestiynau amdanaf i. Yn wir, hyd y gwn i, efallai eich bod chi'n casglu gwybodaeth am ohebiaeth holl Aelodau'r gwrthbleidiau gyda chyrff sector cyhoeddus. Ac felly, cyflwynais gais mynediad i'ch Llywodraeth ar 31 Ionawr; 37 diwrnod yn ddiweddarach, gofynnwyd i mi am eglurhad, ac fe'i rhoddais; ac ar 15 Mawrth, gofynnwyd i mi am eglurhad pellach—i'r hyn sy'n gwestiwn syml iawn yn y bôn, Prif Weinidog—ac fe'i rhoddais.  Nid wyf i wedi clywed dim. Yn y cyfamser, cyflwynodd newyddiadurwr lleol gais rhyddid gwybodaeth i'r Bwrdd Iechyd gan dderbyn yr ateb hwn:

Mae bwrdd iechyd prifysgol Hywel Dda yn cadarnhau bod y cais am wybodaeth gan Lywodraeth Cymru a wnaed ar 26 Ionawr 2018 yn ymwneud ag Adam Price AC yn wreiddiol. Fodd bynnag, wrth gydnabod y wybodaeth a anfonwyd gan y BIP ar yr un dyddiad, gofynnodd Llywodraeth Cymru am ragor o wybodaeth am weithgareddau ymgysylltu yn ymwneud ag ASau ac ACau eraill.

Felly, mae newyddiadurwr lleol yn darganfod gan y bwrdd iechyd bod fy ngohebiaeth i wedi cael ei rannu gyda Llywodraeth Cymru, ond mae'n ymddangos nad yw Llywodraeth Cymru yn gallu rhoi'r wybodaeth honno i mi eu hunan, er gwaethaf fy hawl i ofyn hyn. [Torri ar draws.]

Ni allaf glywed Angela Burns gan fod ei chyd-Aelodau yn gweiddi ar ei thraws. Angela Burns.

Diolch. Fy mhwynt, Llywydd, yw y gall newyddiadurwr lleol wneud cais rhyddid gwybodaeth i'r bwrdd iechyd a chael yn union yr un wybodaeth a gyflwynais gais mynediad pwnc i'ch Llywodraeth amdano ddiwedd mis Ionawr, ac nid wyf wedi derbyn dim byd o gwbl o hyd. Felly, ni all Aelod Cynulliad gael yr wybodaeth gennych chi, y gall newyddiadurwr ei chael gan y bwrdd iechyd. Nid yw eich Llywodraeth yn dryloyw, nid yw'n atebol, ac mae'n gwneud i mi ofyn, 'Beth ydych chi'n ei guddio?'

Yn gyntaf oll, mae cais rhyddid gwybodaeth yn gwbl ar wahân i gais Deddf Diogelu Data 1998, gan fod y ceisiadau mynediad pwnc yn llawer ehangach. Maen nhw'n siŵr o fod. Mae'n rhaid i mi ddweud, mae Darren Millar yn eistedd yn y fan yna yn llond ei esgidiau, yn gweiddi 'gwarthus', beth mae e'n ei feddwl sy'n digwydd yn San Steffan? Dyma'n union sy'n digwydd yn San Steffan. Mae Theresa May, pan fydd hi'n derbyn briffiau, yn—[Torri ar draws.]

14:05

Theresa May a Gweinidogion eraill—. Mae Theresa May a Gweinidogion eraill yn derbyn briffiau ar fuddiant Aelod mewn cwestiwn. Mae hynny'n arferol. Gwnaeth Gweinidogion Plaid Cymru, fel y bydd Simon Thomas yn gallu dweud wrthych chi, yn union yr un fath pan oedden nhw mewn Llywodraeth. Nid oes dim byd sinistr amdano. Pan fydd Aelod yn gofyn cwestiwn, mae'n eithaf arferol i waith ymchwil gael ei wneud ar yr hyn y mae'r Aelod wedi ei ddweud amdano, ac efallai pa ohebiaeth a fu er mwyn i'r Gweinidogion ateb y cwestiwn yn briodol. Dyna'r cyfan sy'n digwydd fyth. Mae'n union yr un sefyllfa ag sydd wedi bodoli ers blynyddoedd lawer—yr holl amser ers 1999, gan gynnwys i aelodau Plaid Cymru. Nid oes dim o'i le â hyn, a dyma'r ffordd y caiff pethau eu gwneud yn San Steffan. Beth mae'r Ceidwadwyr—? Gwn nad ydyn nhw wedi bod mewn Llywodraeth, ond beth maen nhw'n ei feddwl sy'n digwydd pan fydd AS yn gofyn cwestiwn i Weinidog? Mae'n friffio safonol i Weinidog gael ei hysbysu am yr hyn y mae AS wedi ei ddweud am y peth yn y gorffennol, a pha ohebiaeth a allai fod ar gael er mwyn i'r Gweinidog gael ei hysbysu'n llawn. Dyna'r ffordd y mae pethau wedi gweithredu erioed yma ac yn San Steffan. Nid oes dim byd sinistr amdano; a dweud y gwir, mae'n dangos parch at yr Aelodau.

Mae sylwadau gan gyn-Weinidog Cabinet yn eich Llywodraeth eich hun heddiw yn awgrymu'n eglur nad oedd yr hyn a ddigwyddodd yn fy achos i yn gamgymeriad untro, fel y gwnaethoch chi ddadlau yn flaenorol, ond yn rhan o batrwm ehangach—peiriant difenwi lle mae adnoddau Llywodraeth yn cael eu camddefnyddio'n systematig i dawelu a dychryn beirniaid, gan gynnwys pobl o fewn eich plaid eich hun. Ac mae'n rhaid i mi ddweud bod hynny, ynghyd â'r newyddion heddiw o ymdrech i geisio bygwth y Senedd hon gyda chamau cyfreithiol, yn amlwg yn awgrymu darlun o ddiwylliant arweinyddiaeth o fewn Llywodraeth Cymru sy'n ymroddedig i sathru gwrthwynebiad, beth bynnag fo'r gost bersonol, a beth bynnag fo'r gost wleidyddol o ran ymddiriedaeth y cyhoedd yn ein sefydliadau democrataidd. Mae fy nghwestiwn yn un syml iawn, ond efallai y dylid ei gyfeirio at y bobl y tu ôl i chi: pa bryd ydym ni'n dweud mai digon yw digon?

Wel, mae'n well gen i aros gyda pobl Cymru. Ni wnes i ddiflannu i America; arhosais i a brwydrais fy achos gyda phobl Cymru. Pam na wnaiff ef siarad â Simon Thomas, a wnaiff ddweud wrtho—? [Torri ar draws.]

Rydych chi'n ymosod arnaf i'n bersonol ar gwestiwn am ymosodiadau personol.

Mae'r Prif Weinidog yn ceisio ateb y cwestiwn. Gadewch iddo orffen. [Torri ar draws.] Gadewch iddo orffen, os gwelwch yn dda.

Safodd Adam Price yn y Siambr hon ac ymosododd arnaf i'n bersonol; mae'n cwyno pan ei fod yn ei ei chael hi yn ôl, ond nid yw'n un rheol i un a rheol arall i'r llall. Os gwnaiff ef siarad â Simon Thomas, fe wnaiff ef egluro iddo fod hyn yn gwbl arferol—. [Torri ar draws.] Nid oes unrhyw reolaeth, Llywydd.

Mae o leiaf un blaid yn yr ystafell hon sy'n bod yn dawel iawn ac yn gwrando ar y Prif Weinidog. Hoffwn i'r holl bleidiau gwleidyddol ganiatáu i'r Prif Weinidog orffen ei gwestiynau a'i atebion.

Mae'r syniad bod yr Aelodau yn destun peiriant difenwi yn lol llwyr. [Torri ar draws.] Wel, edrychwch, os yw Aelod yn sefyll i fyny yn y Siambr ac yn ymosod ar y Prif Weinidog, does bosib—.

Os bydd Aelod yn sefyll ar ei draed yn y Siambr ac yn cwestiynu ac yn ymosod ar Aelod arall, mae gan yr Aelod hwnnw hawl i ymateb. Nid oes unrhyw achosion arbennig yn y Siambr hon. Does bosib nad yw hynny yn rhan o'r ddadl yn y Siambr hon. Yr hyn y gallaf sicrhau’r Aelodau ynglŷn ag ef yw nad oes unrhyw beiriant difenwi—mae hynny'n lol llwyr, yn gwbl anwir ac nid oes unrhyw sail iddo mewn gwirionedd.

Mae'n wir i ddweud, fel yr wyf i wedi ei ddweud o'r blaen, pan fydd Aelodau yn gofyn cwestiwn, yna bydd ceisiadau yn cael eu gwneud o ran yr hyn y mae Aelod wedi ei ddweud a pha ohebiaeth a allai fod ar gael er mwyn cynorthwyo'r Gweinidog gydag ateb. Gwnaeth Gweinidogion Plaid Cymru yn union yr un peth pan oedden nhw mewn Llywodraeth, a pham? Wel, mae'n dangos parch at Aelodau. Does bosib na ddylai Gweinidogion ateb cwestiynau heb wybod dim am yr hyn y mae'r Aelod wedi ei ddweud am fater penodol.

Cynlluniau Strategol Cymraeg mewn Addysg

7. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddatblygu cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg? OAQ51969

Penodwyd Aled Roberts ym mis Chwefror 2018 am gyfnod o 12 mis i weithredu argymhellion yr adolygiad cyflym o gynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg. Mae 15 cynllun wedi cael eu cymeradwyo ac mae’r gwaith yn parhau gyda’r saith awdurdod sydd ar ôl. Rydym ni wedi ymrwymo i wella’r gwaith o gynllunio darpariaeth cyfrwng Cymraeg, fel y gwelir yn 'Cymraeg 2050'.

Yn bellach i'r ateb yna ac, yn naturiol, fel rydych chi wedi crybwyll eisoes, yn dilyn datganiad Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes ar 15 Mawrth, mae yna saith awdurdod lleol yn dal heb gael eu cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg wedi eu cymeradwyo gan eich Llywodraeth chi. Mae tri o'r awdurdodau hynny, sef Abertawe, Castell Nedd Port Talbot a Phen-y-bont, yn fy rhanbarth i. Yn wir, roedd eu cynlluniau drafft cyntaf yn warthus ac yn embaras llwyr wrth feddwl am darged eich Llywodraeth chi i gyrraedd 1 miliwn o siaradwyr Cymraeg. A ydych chi felly yn siomedig gan ddiffyg gweledigaeth a diffyg uchelgais y cynghorau Llafur yma yn y de-orllewin, a beth ydych chi'n ei wneud fel Llywodraeth i symud pethau ymlaen? 

14:10

A gaf fi ddweud, yn hanesyddol wrth gwrs, mai cynghorau Llafur oedd ar flaen y gad i sefydlu ysgolion Cymraeg, yn enwedig yn ne Cymru, felly mae yna record dda ynglŷn â hynny? Mae'n wir i ddweud, wrth gwrs, nad yw rhai awdurdodau wedi dod lan i'r safon y byddem ni'n ei herfyn. Rŷm ni wedi gofyn iddyn nhw sicrhau bod y cynlluniau eu hunain yn cael eu hail-wneud er mwyn inni allu symud ymlaen gyda'r targed uchelgeisiol sydd gyda ni. Mae'r Gweinidog yn mynd i siarad ag arweinwyr yr awdurdodau hynny sydd ddim wedi cael eu WESPs wedi'u caniatáu ar hyn o bryd. Rŷm ni'n moyn sicrhau bod pob WESP newydd yn cael ei roi i'r Llywodraeth erbyn diwedd mis Mai. 

Datblygu Economaidd yng Nghasnewydd

8. Pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i gefnogi datblygu economaidd yng Nghasnewydd? OAQ52012

Cyflwynodd strategaeth genedlaethol 'Ffyniant i Bawb' a'r cynllun gweithredu economaidd y camau yr ydym ni'n eu cymryd i wella datblygu economaidd ledled Cymru, gan gynnwys Casnewydd.

Diolch, Prif Weinidog. Byddai gwasanaeth rheolaidd a dibynadwy ar gyswllt rheilffordd Glynebwy i Gasnewydd yn lliniaru tagfeydd ar ein ffyrdd prysur iawn ac yn gwella ffyniant economaidd ar draws y rhanbarth. Ceir rhwystredigaeth dwfn gan fod pobl wedi bod yn aros am amser maith i hyn ddigwydd. Byddai un trên ychwanegol bob awr ar y rheilffordd, yn rhedeg o Lynebwy i Gasnewydd drwy Tŷ-du a Pye Corner ac ymlaen i Gaerdydd, yn cysylltu'r Cymoedd a dwy o'r dinasoedd mwyaf yn y de-ddwyrain ac i'r gwrthwyneb.

Er fy mod i'n croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gynyddu amlder y gwasanaeth ar reilffordd Glynebwy, gyda'r penderfyniad sydd ar fin cael ei wneud ar ddyfarniad y fasnachfraint rheilffyrdd, a all y Prif Weinidog roi sicrwydd y bydd cyswllt rheilffordd Glynebwy i Gasnewydd yn flaenoriaeth?

Rydym ni'n dal i fod wedi ymrwymo i gynyddu amlder gwasanaethau ar hyd rheilffordd Glynebwy ac mae'r dewisiadau sy'n cael eu hystyried yn cynnwys gwasanaethau sy'n galw yng Nghasnewydd. Mae'n bwysig bod rheilffordd Glynebwy yn cyd-fynd â'n dyheadau ar gyfer y metro, felly byddwn yn gweithio gyda'r cynigydd buddugol i ganfod yr ateb technegol sydd ei angen i gwblhau'r seilwaith sydd ei angen i wella nifer y gwasanaethau ar hyd y rheilffordd.

Prif Weinidog, cyhoeddodd Cyngor Casnewydd ei gynllun meistr ar gyfer dyfodol canol dinas Casnewydd yn ddiweddar, ond yn anffodus roedd yn cynnwys cyn lleied o fanylion a chyn lleied o ran cynigion pendant fel mai dim ond 24 o ymatebion a ddenwyd. A wnaiff ef ymuno â mi i annog Cyngor Dinas Casnewydd i fanteisio ar y cyfleoedd y mae cael gwared ar dollau Pont Hafren yn eu cynnig a buddsoddi'n wirioneddol yng nghanol Casnewydd fel ein bod ni wir yn elwa ar y cyfleoedd hynny?

Mae'n rhaid i mi ddweud, mae gan Gyngor Casnewydd hanes rhagorol o ran buddsoddi. Rydym ni'n gweld y datblygiad ar hyd yr afon, campws y brifysgol ac agor Friars Walk, yr oeddwn i'n falch o'i agor rai blynyddoedd yn ôl bellach. Felly, bu datblygiad sylweddol yng nghanol Casnewydd ac rwy'n disgwyl i hanes da y Cyngor barhau.

Yr wythnos hon, gwelsom y cam digynsail o ddatganiad ar y cyd rhwng Canolfan Diogelwch Seibr Cenedlaethol y DU, yr FBI ac Adran Diogelwch Cartref yr Unol Daleithiau, yn rhybuddio am risgiau cynyddol i'n seilwaith rhyngrwyd a'n caledwedd gan hacwyr a noddir gan wladwriaeth Rwsia. Mae Casnewydd ar flaen y gad o ran arbenigedd seiberddiogelwch, ac mae'r Academi Seiberddiogelwch Genedlaethol ragorol wedi ei lleoli yn y ddinas honno. Pa drafodaethau y mae'r Prif Weinidog yn bwriadu eu cael i sicrhau—gan fod angen i ni gynyddu capasiti yn y DU i wynebu'r bygythiad gwirioneddol hwn, sydd â goblygiadau economaidd a gwleidyddol i bob un ohonom—pa drafodaethau y mae'n bwriadu eu cael gyda Llywodraeth y DU i sicrhau nad yw hyn wedi'i ganoli yn Llundain, a bod ymateb y DU yn cael ei rannu rhwng gwahanol ddinasoedd y DU lle mae arbenigedd yn bodoli ac, yn wir, i fynd hyd yn oed ymhellach a dweud y dylid rhannu arbenigedd a chylch gwaith Canolfan Diogelwch Seibr Cenedlaethol y DU i'r ardaloedd lle ceir arbenigedd presennol eisoes, mewn lleoedd fel Casnewydd?

Rwy'n cytuno, a gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet yn annerch digwyddiad ddydd Iau sy'n ymdrin â'r union bwynt hwn. Rydym ni'n cefnogi nifer o fentrau i gynorthwyo enw da technolegol y rhanbarth. Mae gennym ni Academi Meddalwedd Genedlaethol gyntaf y DU, Academi Seiberddiogelwch Genedlaethol a phwynt arloesi. Mae'r Aelod yn hollol iawn i ddweud na ellir canoli'r gwaith hwn yn Llundain, nid yn unig yn economaidd, ond o safbwynt diogelwch hefyd byddwn yn amau.

Ffermwyr a Pherchnogion Anifeiliaid

9. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i helpu ffermwyr a pherchnogion anfeiliaid yr effeithir arnynt gan y prinder presennol mewn porthiant yng Nghymru? OAQ52005

Mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig yn cyfarfod yr undebau yn ddiweddarach yr wythnos hon a bydd yn trafod y sefyllfa bresennol o ran porthiant. Rwy'n deall bod Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr wedi agor ei gronfa porthiant.

14:15

Diolch, Prif Weinidog. Wrth gwrs, pris bêl gwellt y llynedd oedd £42 y dunnell. Erbyn hyn, mae'n gymaint â £70. Mae gwair yn £90 y dunnell, mae silwair cladd wedi cynyddu £15 y dunnell i £40, ac mae pris silwair bêls crwn wedi cynyddu dros 230 y cant. Nawr, ar ben hyn mae pris cludiant, sy'n ychwanegu £10 fesul bêl. Mae'r sefyllfa, fel y dywedwch yn ddigon teg, wedi arwain at NFU Cymru a Forage Aid yn sefydlu banc porthiant i ganiatáu i'w haelodau ofyn am fwyd anifeiliaid sydd ei angen yn daer. Mae hyn yn effeithio ar lawer o ffermwyr yn Aberconwy, a gofynnaf i chi, Prif Weinidog: Beth ydych chi'n ei wneud i gefnogi ein ffermwyr? A wnewch chi gadarnhau a yw Llywodraeth Cymru yn barod i ddilyn Iwerddon drwy helpu ffermwyr gan roi cymhorthdal ar gyfer rhai o'r costau cludo hyn?

Wel, yn gyntaf oll, mae swyddogion datblygu tîm lleol Cyswllt Ffermio wrth law i roi cyngor ac arweiniad. Rydym ni'n disgwyl i'r tywydd wella, wrth gwrs, dros yr ychydig ddyddiau nesaf, a gallai hynny ddarparu rhywfaint o ryddhad. Rydym mewn cysylltiad ag Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig a'r gweinyddiaethau datganoledig eraill, y mae pob un ohonyn nhw yn monitro effaith y tywydd gwlyb parhaus ar fusnesau fferm. Ac, wrth gwrs, fel rhan o'r gwaith monitro hwnnw, byddwn ni'n parhau i ystyried yr hyn y gellir ei wneud i helpu ffermwyr.

Diolch, Llywydd. Mae’r ffaith bod Llywodraeth Iwerddon yn fodlon talu i helpu i gludo a thalu am fwyd anifeiliaid yn cael effaith ar y farchnad dros ynysoedd Prydain, wrth gwrs. Mae’n gwyrdroi’r farchnad o ran prisoedd, ac yn rhoi prisoedd i fyny ar gyfer ffermwyr yng Nghymru. Dyna, rwy’n credu, yw’r ddadl, a’r peth sydd wedi dod yn glir oherwydd y gwanwyn gwlyb. Beth sy’n dod yn sgil hynny, wrth gwrs, yw’r cwestiwn ehangach o sut rŷm ni’n rheoli’r farchnad dros ynysoedd Prydain wrth inni ymadael â’r Undeb Ewropeaidd. Mae’n codi’r holl gwestiynau ynglŷn â’r undeb tollau ac ynglŷn â’r ffaith bod y farchnad gig yn un gyffredin rhwng Gweriniaeth Iwerddon a Chymru a gweddill ynysoedd Prydain. Yn ogystal â helpu’r ffermwyr dros y problemau y tymor yma, a fedrwch chi ddweud ychydig yn fwy am beth fydd y cynllun i sicrhau cymhorthdal parhaus i ffermwyr i sicrhau eu bod nhw’n gallu bod yn weithredol yn economaidd wrth inni ymadael?

Mae Undeb Amaethwyr Cymru, wrth gwrs, wedi codi pryderon ynglŷn â beth mae Llywodraeth yr Iwerddon wedi ei wneud, ai yw'n gyfreithlon neu beidio, ac mae hynny’n rhywbeth, efallai, y bydd yn gorfod cael ei ystyried yn y pen draw. Rŷm ni'n deall bod ffermwyr yn dechrau gweld gwair yn tyfu achos y ffordd mae’r tywydd wedi newid. A gaf i ddweud hefyd fod yna elusen o’r enw Forage Aid sy’n cefnogi ffermwyr lle maen nhw wedi cael eu heffeithio gan achlysur o dywydd eithafol? Wrth gwrs, maen nhw’n gallu sicrhau bod yna bethau ar gael i ffermwyr hefyd yn y pen draw. So, felly, os oes yna rai ffermwyr sydd â phroblem fawr, efallai mai Forage Aid yw’r lle i fynd iddo yn y dechrau.

2. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes

Yr eitem nesaf, felly, yw’r datganiad a chyhoeddiad busnes, ac rydw i’n galw ar arweinydd y tŷ, Julie James.

Diolch, Llywydd. Mae gennyf i un newid i fusnes yr wythnos hon. Yfory, bydd y Cwnsler Cyffredinol yn gwneud datganiad llafar ar y Gyfraith sy'n deillio o Fil yr Undeb Ewropeaidd (Cymru). Mae busnes ar gyfer y tair wythnos nesaf fel y'i dangosir ar y datganiad a chyhoeddiad busnes ymhlith papurau'r cyfarfod, sydd ar gael i Aelodau yn electronig.

Arweinydd y tŷ, tybed a gawn ni ddatganiad gan y Llywodraeth neu ddadl ar ddiogelwch ffyrdd yng Nghymru, yng nghyd-destun y pwerau newydd sydd wedi'u datganoli o dan Ddeddf Cymru 2017, sy'n rhoi pwerau i'r Weithrediaeth a'r ddeddfwrfa i bennu terfynau cyflymder, a'r adroddiad diweddar gan y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd, a alwodd am y terfyn cyflymder diofyn o 20mya mewn ardaloedd adeiledig, rhywbeth a gefnogir gan yr ymgyrch 20's Plenty for Us, sy'n galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno polisi o'r fath. Cefnogir hyn hefyd gan nifer o sefydliadau, gan gynnwys Iechyd Cyhoeddus Cymru a Chwaraeon Cymru. Yn yr Alban, mae Bil arfaethedig i gyflwyno terfyn cyflymder diofyn 20mya o'r math hwn, ac rwy'n credu ei fod yn amserol, arweinydd y tŷ, o ystyried y damweiniau parhaus, a'r marwolaethau ac anafiadau difrifol ar ein ffyrdd yng Nghymru mewn ardaloedd adeiledig, ein bod yn trafod ac ystyried pa gamau pellach y gellir eu cymryd i wneud ein ffyrdd yn fwy diogel i'n holl gymunedau.

Ie, diolch. Mae Deddf Cymru 2017 wrth gwrs yn rhoi'r gallu i'r Cynulliad Cenedlaethol i ddeddfu ar y terfynau cyflymder cenedlaethol o 1 Ebrill eleni, ar yr amod nad yw'r ddeddfwriaeth yn creu nac yn addasu troseddau ffyrdd, nac yn effeithio ar eithriadau i derfynau cyflymder, felly mae yna rai cyfyngiadau.

Mae'r Adran Drafnidiaeth wedi comisiynu astudiaeth tair blynedd i'r terfynau 20mya, sydd â'r nod o ystyried diogelwch y ffyrdd a'r effeithiau ehangach, a bydd adroddiad ar y canlyniadau hynny yn yr haf. Felly, mae gennym ddiddordeb mawr wrth fonitro hynny a gwaith ymchwil perthnasol arall gyda golwg ar yr hyn y gallwn ei wneud yng Nghymru. Wrth gwrs, byddai angen arwyddbyst i'r parthau 20mya, oherwydd bod problem yn codi ynghylch y terfyn cyflymder cenedlaethol a beth sy'n digwydd ar ffyrdd heb arwyddion. Felly, mae yna nifer o bethau i'w hystyried, ond mae'n rhywbeth y mae'r Llywodraeth wrthi'n ei ystyried ar hyn o bryd.

14:20

A gaf i alw am ddau ddatganiad, y cyntaf cyn Diwrnod y Gylfinir ledled y byd, ddydd Sadwrn nesaf 21 Ebrill, a Mis Argyfwng y Gylfinir, a fydd yn rhedeg drwy gydol mis Mai—datganiad llafar yn y Siambr ar argyfwng y gylfinir yng Nghymru? Mae'r boblogaeth yng Nghymru wedi gostwng 81 y cant ac yn parhau i ostwng mwy na 6 y cant bob blwyddyn, a disgwylir iddyn nhw ddiflannu'n gyfan gwbl ar draws y wlad erbyn 2030. Nawr, dewiswyd 21 Ebrill yn Ddiwrnod y Gylfinir ledled y byd oherwydd y stori draddodiadol Gymreig sy'n nodi mai Sant Beuno, abad o Gymru yn y chweched ganrif, oedd cadwriaethwr cyntaf y gylfinir, ac, wrth gwrs, ei ddydd gŵyl yw 21 Ebrill.

Oherwydd difrifoldeb yr argyfwng hwn, cynhaliwyd cynhadledd fawr yn Llanfair ym Muallt ar 24 Ionawr. Daeth 120 o gyfranogwyr ynghyd o feysydd cadwraeth, ffermio, sectorau polisi helfeydd a chefn gwlad yng Nghymru. Mae hynny wedi arwain at weithdai rhanbarthol—euthum i un yn y gogledd ar 23 Chwefror—a chyfarfodydd lleol. Roedd un yn Loggerheads, Sir Ddinbych dim ond bythefnos yn ôl. Cyfarfûm â Chadeirydd Cymdeithas Adaryddol Cymru a ddywedodd, ' O ystyried trafferthion y gylfinir, allwn ni ddim aros. Mae'n rhaid inni weithio gyda'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru i wneud trefniadau arbennig ar gyfer y gylfinir cyn gynted â phosibl.'

Wel, fel hyrwyddwr rhywogaethau Cymru ar gyfer y gylfinir, byddaf nawr yn ymuno â phanel yng Ngŵyl y Gelli i drafod yr argyfwng hwn, sef y rhywogaeth sydd mewn perygl mawr. Yn amlwg, mae llawer o alwadau gan hyrwyddwyr rhywogaethau gan fod llawer o hyrwyddwyr rhywogaethau yma, ond yr aderyn hwn yw'r rhywogaeth sydd yn y perygl mwyaf. Mae ar y rhestr goch yng Nghymru a'r DU. Mae asiantaethau ledled Cymru yn gweithio ar yr argyfwng hwn. A gawn ni ddatganiad yn y Siambr fel y gallwn gael gwybod mwy gan Lywodraeth Cymru o ran sut y mae'n gweithio gyda Cyfoeth Naturiol Cymru a sectorau eraill i fynd i'r afael â hyn?

Yn ail, ac yn olaf, a gaf i alw am ddatganiad ar gontract rheolwr cynllun Arbed 3, a gafodd ei dendro yn ddiweddar drwy'r Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol, ar gyfer Cynllun rhanbarthol Cymru gyfan, sef Cartrefi Clyd Llywodraeth Cymru, sy'n mynd i'r afael â thlodi tanwydd? Mae Cymdeithas Tai Gogledd Cymru, Grŵp Cynefin, wedi bod yn gweithio'n galed mewn partneriaeth â Cartrefi Melin yn y de i ddatblygu cais ar gyfer y contract hwn. Ond clywodd yn gynharach y mis hwn fod Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol Cymru wedi dyfarnu'r contract i gwmni o'r Alban, Everwarm, sy'n rhan o grŵp llawer mwy, o'r enw Lakehouse yn ôl yr hyn a ddeallaf.

Rwyf ar ddeall nad yw'n ymddangos bod diwydrwydd dyladwy wedi'i fodloni'n llawn, a bod Cartrefi Melin, sydd wedi gweithredu Arbed yn yn y de am bum mlynedd, wedi sicrhau bod ei brisiau yn realistig, bod 100 y cant o'u gwariant yn mynd i mewn i'r economi lleol, maen nhw'n cyflogi tîm o bobl leol ac yn cefnogi busnesau bach a chanolig lleol, ac mae hyn i gyd mewn perygl. Ond rwyf wedi cael llythyr sy'n dweud bod grŵp Lakehouse, y rhiant-gwmni, wedi bod yn gweithredu ar golled yn y ddwy flynedd ddiwethaf a chafodd ei enwi mewn ymchwiliad parhaus i dwyll gan yr heddlu Metropolitan o ganlyniad i waith a wnaed ar larymau tân a gynhaliwyd yn Hackney ac sy'n gysylltiedig â Thŵr Grenfell. Mae hefyd wedi cytuno i dalu £8.75 miliwn mewn cysylltiad â thân sydd wedi dinistrio'r ysgol lle'r oedd y grŵp yn brif gontractwr. Mae'r rhain yn faterion difrifol, ac yn gontract caffael pwysig ar ran Llywodraeth Cymru mewn maes allweddol, sef tlodi tanwydd—rhywbeth sy'n agos at fy nghalon i ac at galon llawer eraill. Mae hyn yn haeddu datganiad, ac mae angen i'r ddau ddarparwr tai hyn o Gymru gael ateb.

Mae'r Aelod yn codi dau bwynt pwysig iawn. Nid oeddwn yn ymwybodol ei bod yn Ddiwrnod y Gylfinir ledled y byd—felly, rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am godi ymwybyddiaeth am y mater hwnnw. Mae'r Gweinidog yn dangos i mi y byddai hi'n croesawu cyfarfod â chi i ddeall rhai o'r materion yr ydych wedi eu codi, ac felly byddwn i'n awgrymu ein bod yn trefnu cyfarfod o'r fath a gweld wedyn beth sy'n digwydd o ganlyniad i hynny. Crybwyllodd yr Aelod hefyd ei fod yn hyrwyddwr rhywogaethau ar gyfer y gylfinir. O glywed hyn, mae'n rhaid i mi ddweud hefyd fy mod i'n hyrwyddwr rhywogaethau ar gyfer yr wystrys brodorol, yr wyf yn gobeithio a fydd yn ffynnu ac felly'n cynorthwyo'r gylfinir yn ei faeth wrth wneud hynny. Ond mae'n bwynt pwysig iawn y mae'r Aelod yn ei godi, ac mae'n fater pwysig iawn y mae angen inni roi sylw iddo. Felly, byddwn i'n annog yr Aelod i gyfarfod â'r Gweinidog a gweld beth y gellir ei wneud am y peth yn y ffordd honno.

O ran yr ail fater, caffael, mae amrywiaeth o faterion cyfreithiol yn ymwneud â dyfarnu caffaeliadau penodol a'r broses sydd i'w dilyn ar ôl hynny. Os oes llythyrau o'r fath ym meddiant yr Aelod, rwy'n awgrymu ei fod yn ysgrifennu at y Gweinidog dan sylw yn gyflym a chyflwyno'r llythyrau hynny iddi fel y gellir dilyn y broses a dod i'r casgliad priodol.

14:25

Rwy'n credu ein bod ni'n sicr o gael rhai diwrnodau diddorol ym musnes y Cynulliad, ond byddaf yn canolbwyntio ar rai materion sydd wedi codi dros y Pasg, os caf i, a gofyn yn gyntaf a oes modd cael datganiad gan y Llywodraeth ar fater mewnfudwyr o'r Caribî a'r Gymanwlad yma yng Nghymru? Rydym ni wedi gweld dros y Pasg bod straeon yn dod i'r amlwg o'r hyn a ddisgrifiwyd fel y Windrush, cenhedlaeth yr ymerodraeth, sydd wedi bod, heb unrhyw fai arnyn nhw eu hunain—yn blant ac yn wyrion, neu'n blant, yn bennaf, i fewnfudwyr nad oedd ganddyn nhw basbort Prydeinig, neu heb fod angen profi pwy ydyn nhw. Erbyn hyn maen nhw'n cael eu gwrthod gan wasanaethau'r GIG—nid yw hynny'n digwydd efallai yng Nghymru oherwydd bod gennym agwedd wahanol yn GIG Cymru, i fod yn deg—ond yn sicr maen nhw'n cael eu gwrthod ar gyfer cyfleoedd am swyddi, gwiriadau gan landordiaid ac ati. Mae'r pethau hyn yn berthnasol yng Nghymru, gwaetha'r modd, ac mae gennym ni—yn sicr gyda'r cymunedau sydd gennym ni yng Nghymru, mae gennym gymunedau o bobl sydd yn disgyn i'r categori hwn.

Nawr, o dan bwysau difrifol, gwnaeth Llywodraeth San Steffan dro pedol ddoe ac mae bellach yn cwrdd â phenaethiaid llywodraethau'r Caribî yng Nghyfarfod Penaethiaid Llywodraethau'r Gymanwlad, CHOGM, ac ati i drafod hyn. Ond rwy'n credu y byddai o gymorth cael datganiad gan Lywodraeth Cymru ynghylch sut yr ydych chi'n cysylltu â Llywodraeth y DU i sicrhau na chaiff ein dinasyddion ni, yn enwedig o dras Caribïaidd ac o wledydd eraill y Gymanwlad, eu cosbi gan y methiant hwn gan y Swyddfa Gartref i gael dealltwriaeth ystyrlon, os mynnwch, o oddeutu 0.5 miliwn o bobl. Mae'n gwneud ichi feddwl tybed sut maen nhw'n mynd i ymdopi â 3 miliwn o ddinasyddion yr UE pan fyddwn ni'n gadael yr UE. Ond gadewch inni ganolbwyntio ar yr hyn sydd gennym ni ar hyn o bryd. Bydd llawer ohonyn nhw wedi eu lleoli yng Nghymru, bydd llawer ohonyn nhw yn ddinasyddion a fydd, hyd yn oed os nad ydyn nhw wedi profi unrhyw anawsterau eto, yn teimlo'n bryderus am eu dyfodol, ac rwy'n credu y byddai'n ddefnyddiol iawn cael datganiad gan Lywodraeth Cymru yn nodi sut y bwriadwch gydgysylltu â Llywodraeth y DU ar hyn.

Yr ail beth yr hoffwn i ofyn ichi ei ystyried yw a fyddech chi'n rhoi amser i Lywodraeth Cymru i gael dadl ar weithgareddau Ystâd y Goron yng Nghymru. Mae hwn yn gorff pwysig iawn. Rwyf wedi cael trafodaethau am enwi pontydd a phethau fel hynny, ond gadewch inni ganolbwyntio ar gyrff mawr a phwysig fel Ystâd y Goron. Rwy'n credu ei bod yn gwneud rhywbeth fel £300 miliwn y flwyddyn o'i hystâd yng Nghymru—yn bennaf, wrth gwrs, ynni adnewyddadwy, gyda'i pherchenogaeth o'r traethlin a llawer o Ystadau'r Goron. Nid oes ganddi swyddfa yng Nghymru, nid yw'n cynhyrchu ei hadroddiadau i'r Cynulliad, dydyn ni ddim yn trafod beth mae Ystâd y Goron yn ei wneud, ac eto i gyd mae'n sbardun economaidd mawr. Rhaid inni ofyn y cwestiwn a yw'n gwneud y gorau dros Gymru—alla i ddim ateb y cwestiwn hwnnw oherwydd nid ydym yn cael y dadleuon hynny. Felly, yng nghyd-destun y pwerau newydd sydd gennych chi erbyn hyn fel Llywodraeth Cymru dros ynni a'r Grid Cenedlaethol, neu dros ffracio, sydd ar fin dod, mae'r rhain yn gwestiynau a fydd yn berthnasol i Ystâd y Goron a'i gweithgareddau. Rwy'n credu y byddai'n dda cael cyfle i gynnal dadl ar hynny ac efallai ystyried sut y gallwn ni fel Cynulliad a Phwyllgorau'r Cynulliad gael gwell rhyngweithio gydag Ystâd y Goron ac adroddiadau gwell oddi wrthyn nhw am eu gweithgarwch yng Nghymru ac am yr elw economaidd y maen nhw'n ei sicrhau ac ym mha ffyrdd y maen nhw'n ceisio gweithio gyda Llywodraeth Cymru i sicrhau bod hynny er lles gorau pobl Cymru.

Ie, wel, mae'r Aelod yn codi dau fater pwysig iawn. O ran y genhedlaeth Windrush, ysgrifennodd Prif Weinidog Cymru at y Prif Weinidog ddoe, ac rwy'n credu—. Llywydd, bydd yn rhaid imi wirio cyfreithlondeb hyn, ond dydw i ddim yn ymwybodol o unrhyw reswm pam na allem ni anfon copi o'r llythyr hwnnw at yr holl Aelodau, ond dim ond gyda'r cafeat nad wyf wedi'i wirio. Felly, oni bai bod rheswm pam na allaf wneud hynny, byddaf yn gwneud yn siŵr ein bod yn gwneud hyn. Ond gallaf ddweud, ymhlith y pethau a ddywed yn y llythyr hwnnw, ei fod yn dweud hyn:

'Mae'r sefyllfa hon yn gofyn am gamau brys i ddatrys amgylchiadau annheg a niweidiol sy'n arwain at sefyllfa a all roi plant y genhedlaeth Windrush mewn peryg o ddigartrefedd, diweithdra neu allgludo oherwydd camgymeriadau'r Swyddfa Gartref dros yr hanner canrif ddiwethaf.'

Fi yw'r Gweinidog sy'n arwain ar hynny. Rydym yn gwneud darn o waith ynghylch sut mae hyn yn effeithio ar y cenedlaethau yma yng Nghymru. Rwy'n hapus iawn i ymrwymo i gyflwyno datganiad pan fydd gennym ni'r darn o waith cyflawn, ac mae hynny ar frig ein hagenda. Credaf ein bod ni i gyd yn wir wedi ein brawychu gan y driniaeth o bobl a ddaeth yma, wedi'r cyfan, i achub Prydain ar ôl y rhyfel ac sydd yn cyfrannu'n aruthrol at lwyddiant Prydain a'i hadferiad o ludw'r ail ryfel byd. Ac mae eu trin nhw yn y modd hwn yn gywilyddus, yn embaras ac yn ffiaidd. Felly, rwy'n fwy na pharod i ymrwymo i ddatganiad o'r fath.

O ran gweithgareddau Ystâd y Goron, credaf fod yr Aelod yn gwneud pwynt da iawn. Dydw i ddim wedi cael cyfle i drafod hynny gyda'r Ysgrifennydd y Cabinet perthnasol. Ond rwy'n credu ei fod yn gwneud pwynt da, a byddaf yn cael y drafodaeth honno gydag Ysgrifennydd y Cabinet, a byddaf yn ymrwymo, Llywydd, i gyflwyno datganiad neu ddadl ar ôl i mi gael y drafodaeth honno gydag Ysgrifennydd y Cabinet oherwydd rwy'n credu ei fod wedi codi mater pwysig iawn.

14:30

Wrth i Lywodraeth San Steffan gyflwyno'r credyd cynhwysol, a fydd yn gwneud llawer o bobl yng Nghymru yn dlotach, mae nifer y bobl sy'n cael taliad annibyniaeth bersonol wedi gostwng o'i gymharu â'r nifer sydd wedi bod yn derbyn budd-daliadau anabledd yn flaenorol, a'r llynedd, daeth Llywodraeth Cymru â'r cynllun Cymunedau yn Gyntaf i ben. Ac er fy mod yn croesawu'r hyn a gafodd ei ddweud gan y Prif Weinidog heddiw ynghylch y lwfans dillad i ddisgyblion, roeddwn yn bryderus iawn, fel nifer o bobl eraill yma, pan glywsom fod y lwfans yn cael ei dorri. A gaf i ofyn i'r Gweinidog wneud datganiad llafar ar y camau a gymerir i liniaru tlodi yng Nghymru gan Lywodraeth Cymru?

Ie. Gan fod cydraddoldebau yn fy mhortffolio i, rwy'n credu fy mod yn mynd i drafod gyda'r Gweinidog dros Blant a Gofal Cymdeithasol, y Gweinidog Tai ac Adfywio ac Ysgrifennydd y Cabinet, gan ddwyn ynghyd nifer o raglenni tlodi sy'n ymwneud â rhai o'r problemau ynghylch cydraddoldeb, ac fel rhan o adolygiad cyflym o bolisïau sy'n ymdrin â rhywedd yn benodol, y mae'r Prif Weinidog hefyd wedi gofyn inni eu hystyried. Bydd rhannau o hynny yn tynnu sylw at rai o'r pethau y mae'r Aelod newydd eu codi o ran yr effaith ar feysydd penodol o bolisïau'r Llywodraeth ac, yn bwysicach, rai o effeithiau anfwriadol cyfosod sawl polisi ar y tro ar rai pobl. Felly, mae sawl un ohonom yn cydweithio ar ddarn o waith ar hyn o bryd, ac rwy'n fodlon i ymrwymo i gyflwyno—. Dydw i ddim yn rhy siŵr pa un ohonom fydd yn ei wneud, ond bydd un o Weinidogion y Llywodraeth sy'n gyfrifol am hyn yn ei bortffolio yn cyflwyno datganiad maes o law.

Arweinydd y tŷ, a gaf i wneud dau gais, os oes modd? Yn gyntaf, o ran ymgynghoriad Cyfoeth Naturiol Cymru ar reolaethau pysgota eogiaid a sewin. Codwyd nifer o bryderon o fy mlaen i, a gwn o flaen aelodau eraill hefyd, nad yw cynigion Cyfoeth Naturiol Cymru yn deg nac yn gymesur, ac y gallai fod yn amhosibl gorfodi cyfyngiad cyffredinol a hefyd nad ydyn nhw'n gwneud dim i wrthdroi'r dirywiad mewn stociau pysgod. Ac yn sicr mae yna bryder y bydd effaith negyddol ar yr economi wledig, yn gorfodi llawer o glybiau pysgota i gau o bosib. Nawr, fel y deallaf, mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi dweud y bydd hi'n ystyried y mater cyn gwneud penderfyniad ar ôl iddi dderbyn y cais ffurfiol gan Cyfoeth Naturiol Cymru. Ond a gaf i ofyn os gwelwch yn dda, cyn i Ysgrifennydd y Cabinet wneud penderfyniad, am gael dadl ar y mater hwn yn amser y Llywodraeth i ganiatáu i Aelodau'r Cynulliad fynegi barn ar ran eu hetholwyr?

Yn ail, ac yn fyr, mae wedi dod i'm sylw bod rhywfaint o oedi wedi bod o ran cael ymatebion y Llywodraeth i adroddiadau pwyllgorau a phapurau, a byddwn yn ddiolchgar pe gallai arweinydd y tŷ yn ymchwilio i hyn. Rwy'n siŵr y byddem i gyd yn cytuno y dylai ymatebion y Llywodraeth fod yn amserol ac o fewn yr amserlen y cytunwyd arni. Byddwn i'n ddiolchgar pe gallech edrych ar y mater hwnnw. Diolch.

Ar yr ail un, byddwn yn fwy na pharod i gwrdd â chi, a phe gallech roi rhai manylion penodol i'w hystyried i mi, byddwn yn amlwg yn hapus iawn i wneud hynny. Dydw i ddim yn siŵr a oeddech chi'n gofyn imi am adroddiad mwy cyffredinol ar amseroedd ymateb, ond rwy'n fwy na pharod i gwrdd a chael eglurhad o'r hyn yr oeddech yn ei olygu gan hynny.

O ran y pwynt ynghylch Cyfoeth Naturiol Cymru, bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn gwneud penderfyniad maes o law ac, wrth gwrs, mae'n agored i'r holl Aelodau roi eu barn eu hunain a barn eu hetholwyr ar y cynigion hynny, ac mae hynny'n rhan o gyfrifoldeb Ysgrifennydd y Cabinet wrth iddi wneud penderfyniad ar ôl i Cyfoeth Naturiol Cymru fod wedi dod â hynny yn ei flaen. Felly, dydw i ddim yn credu y byddai'n briodol cael dadl fel rhan o'r broses honno. Ond rwy'n siŵr y byddai hi'n croesawu sylwadau gan holl Aelodau'r Cynulliad ar ran eu hetholwyr o ran y cynigion hynny.

Bydd arweinydd y tŷ yn ymwybodol y bydd Cyngor Caerffili yn gwario £193,000 arall i dalu am gostau parhaus y sefyllfa warthus barhaus gyda chyflog yr uwch swyddog, cost a ysgwyddir, wrth gwrs, gan y bobl leol eu hunain heb fod unrhyw fai arnyn nhw. Mae cyfanswm y gost o'r ffiasgo cyfan hwn bellach ymhell dros £5 miliwn—gyda llaw, £5 miliwn y gellid ei ddefnyddio ar gyfer gwasanaethau lleol, o bosib i gadw canolfan hamdden leol ar agor sydd o dan fygythiad ar hyn o bryd. A gawn ni ddatganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros lywodraeth leol ar yr hyn y mae angen i'r awdurdod lleol ei wneud, pa mor ddi-glem sydd angen iddo fod, cyn iddo gael ei roi mewn mesurau arbennig?

14:35

Wel, gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet yn ymwybodol o'r sefyllfa gyda Chyngor Caerffili, sydd wedi cael ei amlygu dim ond yn ddiweddar iawn, o ran y mater parhaus gyda'r uwch aelodau staff  yno. Dydw ddim yn rhy siŵr beth yw’r sefyllfa gyda hynny o ran lle mae yn y broses, felly dydw i ddim yn credu ei bod yn briodol i mi roi sylwadau pellach. Ond yn sicr byddaf yn codi'r mater gydag ef ac yn gofyn iddo am ei farn ar y sefyllfa ar hyn o bryd.

Hoffwn i ofyn am ddatganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ar effaith y cynnydd arfaethedig o 6.5 y cant i gyflog staff y GIG a a'i effaith ar staff clinigol sy'n gweithio yn y sector gwirfoddol. Gwn fod yr hosbisau yn bryderus iawn ynghylch sut y bydd hyn yn effeithio ar eu cyllid. Rwy'n datgan buddiant fel Is-Lywydd Hosbis City yng Nghaerdydd. Mynegwyd y pryder hwn i mi, ac rwy'n credu y gallen nhw fod eisoes wedi ysgrifennu at Ysgrifennydd y Cabinet am y mater hwn. Ond, yn amlwg, mae'n achosi llawer o bryder i hosbisau ledled Cymru oherwydd bydd yn swm ychwanegol o arian i'w cyllid nhw, ac maent yn ansicr a fydd hyn yn dod yn awtomatig oddi wrth y byrddau iechyd sy'n eu hariannu. Felly, byddai'n ddefnyddiol pe gallem gael rhywfaint o eglurhad ar hynny.

Mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi nodi ei fod yn ymwybodol o'r mater ac mae wrthi'n ysgrifennu atoch yn ei gylch.FootnoteLink

Diolch yn fawr iawn. A hoffwn ychwanegu hefyd fy mod yn hollol gefnogol o'r mater a gododd Simon Thomas am y genhedlaeth Windrush.

A gaf i alw am ddau ddatganiad, os gwelwch yn dda, gan arweinydd y tŷ? Y cyntaf yw cefnogi'r alwad gan John Griffiths am ddatganiad ar ddiogelwch ffyrdd. Bydd arweinydd y tŷ yn ymwybodol bod pryder sylweddol yn fy etholaeth i ynghylch goryrru ar y triongl Evo, sef llwybr drionglog yng Nghonwy a Sir Ddinbych sydd wedi bod yn fan lle cafwyd llawer o farwolaethau a nifer o ddamweiniau yn y blynyddoedd diwethaf. Nawr, er tegwch i Lywodraeth Cymru, mae cyllid wedi ei sicrhau fel y gall yr awdurdodau lleol gyflwyno rhai mesurau diogelwch ffyrdd ar y llwybr hwnnw, gan osod camerâu cyflymder cyfartalog. Ond rwy'n credu bod fy etholwyr yn awyddus iawn i gael y diweddaraf am unrhyw gynnydd o ran hynny, a byddai datganiad ar ddiogelwch ffyrdd yn gyfle iddyn nhw gael diweddariad.

Ac, yn ail, a gaf i alw am ddatganiad ar wasanaethau cuddliw croen yng Nghymru? Efallai na fydd arweinydd y tŷ yn ymwybodol  o hyn ond, wrth gwrs, mae gwasanaethau cuddliw croen yn ddarpariaeth bwysig iawn, yn arbennig ar gyfer y rhai â chyflyrau'r croen neu'r rhai sydd wedi dioddef anffurfiad yn dilyn damwain neu salwch, er mwyn cynorthwyo gyda'u hunanhyder a'u hannibyniaeth. Ond mae'r gwasanaethau croen cuddliw a ddarperir yng Nghymru ar hyn o bryd—neu a ddarparwyd yng Nghymru— newydd ddod i ben yn ddiweddar. Darparwyd y rhain gan sefydliad o'r enw Changing Faces, ac mae wedi rhoi'r gorau i'w wasanaethau yng Nghymru a Gogledd Iwerddon gan na llwyddodd i sicrhau trefniadau cyllido i barhau â nhw, oherwydd y gwahanol ffyrdd y mae'r GIG yn ymdrin â'r gwasanaethau hyn yma. Mae wedi bod yn achos pryder mawr i nifer o bobl yn fy etholaeth i sydd wedi manteisio ar y gwasanaethau hyn yn y gorffennol, ac ar hyn o bryd does dim gwasanaeth ar gael iddynt ar wahân i dalu'n breifat er mwyn cael gwasanaethau cuddliw croen. Felly, byddwn i'n ddiolchgar pe gellid cael datganiad ar hyn, ac rwy'n siŵr na fyddai Llywodraeth Cymru yn dymuno i bobl fod yn y sefyllfa honno. Diolch.

Ar y cyntaf, fel y clywsoch fi'n dweud, gwn fod darn o waith ymchwil y disgwylir adroddiad arno—mae hynny'n cael ei wneud gan yr Adran Trafnidiaeth—yr haf hwn. Gwn fod Llywodraeth Cymru yn edrych ar hynny, a nifer o ddarnau eraill o ymchwil, gyda'r bwriad o weld beth y gellir ei wneud gyda'r pwerau newydd. Felly, yn sicr rwy'n eich clywed chi yn gwneud yr un pwyntiau a wnaeth John Griffiths yn gynharach.

Ar yr ail bwynt, nid oeddwn yn ymwybodol o hynny. Mae Ysgrifennydd y Cabinet yn rhoi arwydd imi, os rhowch fanylion iddo, y byddai'n hapus iawn i edrych ar y mater.

Arweinydd y tŷ, byddwch yn ymwybodol o'r siom yn Abertawe yn dilyn y penderfyniad gan y byrddau iechyd ledled Cymru i gymeradwyo lleoliad canolfan trawma mawr newydd ar gyfer y de yng Nghaerdydd, ar draul cais cryf iawn gan Ysbyty Treforys yn Abertawe. Nawr, ni chytunodd pob un o aelodau Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg i'r cynnig hwn, fodd bynnag; nid oedd y bleidlais yn unfrydol. Mae un aelod o'r Bwrdd, yr Athro Ceri Phillips o Brifysgol Abertawe, wedi honni bod y broses gyfan, ac rwy'n dyfynnu, 'yn sylfaenol ddiffygiol', oherwydd nid oedd y gost o greu canolfan a rhwydwaith yn hysbys ar adeg gwneud y penderfyniad. Dywedodd hefyd fod y penderfyniad, ac rwy'n dyfynnu  unwaith eto,

'yn awgrymu bod gwleidyddiaeth yn curo economeg eto'.

Nawr, o gofio pwysigrwydd strategol y ganolfan trawma fawr hon, a phryderon yn y de-orllewin am benderfyniad arall i ganoli'r gwasanaeth yng Nghaerdydd ar draul Abertawe, a fydd eich Llywodraeth yn barod i gyflwyno dadl ar y mater hwn fel y gallwn ni graffu ar y mater yn fanwl a mynd i'r afael â'r esgus bod hwn yn benderfyniad clinigol pan, mewn gwirionedd, mae'n benderfyniad gwleidyddol?

14:40

Ydy, mae Ysgrifennydd y Cabinet yn rhoi arwydd imi ei fod yn bwriadu gwneud datganiad ar ddiwedd y broses, pan fydd y broses wedi rhedeg ei gwrs. A gaf i ddweud, Llywydd, yr hoffwn i ddatgan buddiant yn hyn o beth oherwydd, yn amlwg, mae fy etholaeth i yn un o'r rhai yr effeithir fwyaf arnyn nhw gan y penderfyniad hwn?

Gofynnaf am un datganiad yn unig. A gaf i ofyn am ddatganiad ar oblygiadau cymdeithasol y rhaglen cau Llysoedd sydd gan Lywodraeth y Torïaid ar gyfer pobl Cymru ac o ran cael mynediad i'r system cyfiawnder? A gaf i eich atgoffa am y llysoedd penodol yr wyf yn sôn amdanynt a gafodd eu cau gan y Torïaid: Abertyleri, y Rhondda, Caernarfon, Aberdâr, y Barri, Caerfyrddin, Port Talbot, Pwllheli, Aberaeron, Casnewydd, Llandrindod, Castell-nedd Port Talbot, Pont-y-pŵl, y Fflint, Ogwr, Pontypridd, Abertawe, Caergybi, ac rwy'n credu o bosib bod un neu ddau yr wyf wedi eu methu? A gaf i hefyd ofyn am roi ystyriaeth i'r ffaith yr ymddengys, er enghraifft, bod safle gwerthfawr megis llys ynadon Pontypridd wedi ei werthu neu ei waredu am £350,000? Ond ymddengys i mi y gwrthodir mynediad i'r system cyfiawnder yn gynyddol. Mae goblygiadau difrifol i bobl Cymru ac i lawer o'n cymunedau ac mae angen inni gael dadl ar y mater hwn.

Ydy, mae'r Aelod yn codi pwynt pwysig iawn. Fy nealltwriaeth i yw y gwerthwyd 26 o adeiladau llys yng Nghymru ers 2010 a chyfanswm eu derbyniadau yw ychydig dros £5.5 miliwn. Mae'r Llywodraeth yn bryderus iawn ac am gadw mynediad i'r system cyfiawnder yn lleol yng Nghymru ac rydym wedi gwneud y pwyntiau hynny i Lywodraeth y DU ar sawl achlysur. Gwn fod yr Ysgrifennydd Cabinet sy'n gyfrifol am hyn—sef Alun Davies—yn gweithio'n agos iawn ar hyn gyda'r Weinyddiaeth Gyfiawnder i ddatblygu polisi cyfiawnder i Gymru. Rydym i gyd yn gwybod ei bod yn hanfodol mewn democratiaeth bod pobl yn gallu troi at reol y gyfraith yn gyflym, yn lleol ac yn hawdd ac nad ydynt yn cael eu hatal gan benderfyniadau a wneir yn ganolog sy'n tynnu'r gallu hwnnw oddi wrthynt. Rydym ni'n bryderus iawn am y peth, a gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet yn benderfynol iawn o geisio deall beth yw'r strategaeth gyffredinol, oherwydd nid yw'n gwbl eglur i ni.

Tybed a gaf i ofyn am ddatganiad llafar digon brys gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, os gwelwch yn dda, ar swyddogaeth y cyd-ymatebwyr tân? Ers i'r categori coch gael ei leihau o ran nifer yr amodau sydd ynddo, os mynnwch, mae swyddogaeth y cyd-ymatebwyr wrth fynd i alwadau ambr wedi dod yn llawer mwy tyngedfennol, yn fy marn i, yn enwedig wrth fynd i'r galwadau hynny y byddai'r rhan fwyaf ohonom yn eu hystyried yn ddifrifol iawn ac y dylid, yn ôl pob tebyg, eu cynnwys yn y categori coch. Bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ymwybodol o un achlysur penodol pan na chafodd cyd-ymatebwyr eu galw ac arweiniodd hynny at y canlyniadau mwyaf trist.

I mi, mae'n annirnadwy mewn gwirionedd fod yr ymddiriedolaeth ambiwlans bellach yn ystyried lleihau swyddogaeth y cyd-ymatebwyr i allu mynd i alwadau categori coch yn unig, sy'n cyfyngu ar y gwaith y maen nhw'n gallu ei wneud, o ystyried eu harbenigedd, i nifer fach iawn o achosion. Byddwn i'n ddiolchgar pe gallai ef ystyried cael datganiad ar hynny gorau po gyntaf oherwydd fy mod i'n gwybod bod y Cynulliad yn poeni am gategoreiddio yn gyffredinol ond yn benodol iawn am gyd-ymatebwyr. Diolch.

Ydy, mae Ysgrifennydd y Cabinet yn rhoi arwydd imi ei fod yn mynd i ofyn i'r ymddiriedolaeth ambiwlans ysgrifennu at bob Aelod ac egluro beth yw'r sefyllfa yn union.

Mi hoffwn i ofyn am ddau ddatganiad, os caf, a'r cyntaf gan Weinidog yr Amgylchedd ar yr ymateb i'r llifogydd yn Ynys Môn ym mis Tachwedd? Un o'r camau gweithredu pwysicaf i'w gymryd yn achos llifogydd Llangefni, yn sicr, oedd bod monitro yn digwydd rŵan er mwyn deall sut mae'r afon Cefni yn ymddwyn ac er mwyn gallu cynllunio camau gwrth-lifogydd. Rydw i'n deall bod gweithwyr Cyfoeth Naturiol Cymru, oedd fod i wneud y gwaith monitro yna, rŵan wedi cael eu tynnu yn ôl i weithio ar rannau eraill o waith yr asiantaeth. Nid wyf i'n credu bod hynny'n dderbyniol, oherwydd heb wneud y monitro rŵan, mae'r bobl leol yn mynd i barhau i fyw mewn ofn bod y gawod law nesaf yn mynd i greu'r un math o ddinistr eto. Felly, a gaf i ddatganiad gan y Gweinidog i egluro'n union beth sy'n digwydd ac i gael y math o sicrwydd mae pobl yn yr ardal yna'n chwilio amdano fo?

Yr ail ddatganiad yr hoffwn i ydy un gan y Gweinidog sy'n gyfrifol am y Gymraeg. Mae cynghorwyr yn Ynys Môn yn hynod siomedig ar ôl cael eu gwahodd i swyddfeydd Llywodraeth Cymru i sesiwn panel adolygu annibynnol i drafod dyfodol cynghorau tref a chymuned. Maen nhw’n siomedig gan fod y gwahoddiad yn gofyn iddyn nhw ddweud ymlaen llaw os ydyn nhw am gyfrannu yn Gymraeg, ac os nad oes 10 y cant yn dweud ymlaen llaw eu bod nhw am wneud hynny, byddan nhw’n tybied eu bod nhw’n barod i gymryd rhan yn Saesneg. Rydym yn sôn yn fan hyn am gynghorwyr sy’n gweithredu yn Gymraeg yn eu gwaith dydd i ddydd yn eu cynghorau yn cael eu gwahodd i ddigwyddiad gan Lywodraeth Cymru ar stâd Llywodraeth Cymru. Nid wyf i’n credu bod hyn yn dderbyniol ac mi hoffwn i ddatganiad i egluro beth yn union ydy safbwynt y Llywodraeth ynglŷn â hyn.

14:45

Wel, ar yr ail bwynt hwnnw, doeddwn i ddim yn ymwybodol o hynny fy hun, felly rwy'n credu, pe byddai'r Aelod yn barod i anfon manylion at—mewn gwirionedd Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus fyddai'n gyfrifol am hynny. Ond iddo ef ac i Ysgrifennydd y Cabinet, byddwn yn ymrwymo i wneud yn siŵr ein bod yn cael gwybod beth ddigwyddodd yno, oherwydd mae hynny'n swnio'n rhyfedd iawn.

O ran yr un cyntaf, rwy'n credu, os byddwch chi'n amlygu'r amgylchiadau penodol pam y cafodd staff eu tynnu yn ôl, rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog yn rhoi ystyriaeth i'r amgylchiadau penodol hynny. Mae hi ar fin gwneud datganiad y prynhawn yma ar yr amgylchedd yn fwy cyffredinol, ac rwy'n siŵr y cewch gyfle i ofyn y cwestiwn yn uniongyrchol.

Arweinydd y tŷ, yn ystod toriad y Pasg, cefais y pleser o groesawu'r Gweinidog dros blant, Huw Irranca-Davies i faes chwarae Oaklands yng Nghilfynydd i weld sut mae Cyngor Rhondda Cynon Taf wedi gweithio gyda thrigolion lleol i wneud y maes chwarae'n gynhwysol ar gyfer y rhai hynny sydd ag anghenion ychwanegol, a hefyd i drafod pa gamau y gallai Llywodraeth Cymru eu cymryd i hyrwyddo chwarae cynhwysol sy'n dilyn fy nghynnig deddfwriaethol yn gynharach eleni. A fydd cyfle i Lywodraeth Cymru roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau'r Cynulliad ar fesurau i wella chwarae cynhwysol yn ystod tymor y Cynulliad hwn?

Ie, rwy'n gwybod bod y Gweinidog yn falch iawn o ymweld â maes chwarae Oaklands yng Nghilfynydd yn ystod yr hanner tymor, a chael cyfle i weld y gwahaniaeth y gall buddsoddi mewn cyfleusterau chwarae hygyrch ei wneud i blant a phobl ifanc. Roedd nifer o gamau dilynol y cytunwyd arnyn nhw ar ôl y ddadl ar eich cynnig deddfwriaethol yn gynharach yn y flwyddyn, a gwn y bydd y Gweinidog dros blant yn hapus, maes o law, i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau'r Cynulliad ar bob un o'r camau a gyflwynir i wella chwarae cynhwysol yn ystod tymor y Cynulliad hwn.

Arweinydd y Siambr, hoffwn i gael datganiad Llywodraeth ar y cynnig o gefnogaeth a wnaed gan Brif Weinidog Cymru i'r bomio yn Syria. Mae'n ymddangos bod arolygwyr arfau cemegol rhyngwladol yn mynd i ymchwilio yn Douma yfory i adrodd ar yr hyn sydd wedi digwydd yno. Ond mae personél, o bosib o Gymru, eisoes wedi'u hanfon i fomio Syria cyn i'r ymchwiliad gael ei gynnal, a chefnogodd Prif Weinidog Cymru hynny.

Yn San Steffan, mae eich cyd-Aelodau Llafur yn sôn am Ddeddf pwerau rhyfel i gyfyngu ar weithredu milwrol yn ddemocrataidd, o bosib. Felly, beth yw'r polisi yng Nghymru? Ai dweud yr hyn y mae ei eisiau ar ran y Llywodraeth y mae'r Prif Weinidog? Rwyf wedi siarad yn flaenorol am eich dull detholus iawn o ran yr hyn y byddwch chi'n siarad amdano ar bolisi tramor. Rydych chi wedi cael fawr ddim i'w ddweud, os unrhyw beth, am y Cwrdiaid—dim byd o gwbl, mewn gwirionedd—a dim byd i'w ddweud ar ran y gymuned Yemeni yng Nghymru. Felly, beth fyddwn i'n ei hoffi, yn wir, yw rhywfaint o eglurder gan eich Llywodraeth. Felly, a wnewch chi ddatganiad ar gamau Prif Weinidog Cymru yn cefnogi'r gweithredu milwrol yn Syria fel Prif Weinidog Cymru?

Bydd yr Aelod yn ymwybodol iawn nad yw polisi tramor rhyngwladol wedi'i ddatganoli i Gymru. Atebodd Prif Weinidog Cymru gwestiynau am ei alwad ffôn gyda Phrif Weinidog y DU yn gynharach yn y cwestiynau i'r Prif Weinidog, ac nid oes gennyf i unrhyw beth i'w ychwanegu at hynny.

Rwy'n credu, arweinydd y tŷ, bod Cymru wedi'i hystyried fel arweinydd y byd o ran hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol. Mae gennym gyfle bellach i wneud cynnydd eto trwy gychwyn dyletswydd economaidd-gymdeithasol Deddf Cydraddoldeb 2010, a fydd yn bŵer datganoledig ar 1 Ebrill. Felly, a wnewch chi ymuno â mi i longyfarch Harriet Harman, cyn-Ddirprwy Arweinydd y Blaid Lafur, sydd wedi sicrhau'r pŵer hwn ar y llyfr statud, ochr yn ochr â'r darpariaethau ar gyfer y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn y Ddeddf? Byddai'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yn ei wneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus wneud penderfyniadau ar y ffordd y maen nhw'n mynd i'r afael ag anghydraddoldebau o ran canlyniadau a achosir gan anfantais economaidd-gymdeithasol. A fydd Llywodraeth Cymru nawr yn ystyried cychwyn y ddyletswydd hon?

A gaf i hefyd ofyn, arweinydd y tŷ, am ddiweddariad? Rydym ni'n disgwyl canlyniad ystyriaeth y Gweinidog dros yr amgylchedd o asesiad o'r effaith amgylcheddol sy'n ymwneud â'r llosgydd biomas. Rwy'n ymwybodol bod y cwmni wedi gwneud sylwadau ar y cais am asesiad o'r effaith amgylcheddol. Er budd tryloywder, hoffwn i ofyn am gyhoeddiad o'r ymateb ac am gael dyddiad penderfyniad gan y Gweinidog. Diolch.

14:50

Diolch i chi am y ddau hynny. Rwy'n amlwg yn hapus iawn i ymuno â chi i gydnabod cyfraniad Harriet Harman i ddeddfwriaeth bwysig—roeddem ni'n falch iawn pan wnaethant lwyddo i fynd â hyn ar y llyfrau statud—yn ogystal â chydnabod y rhan sylweddol y mae anghydraddoldeb economaidd-gymdeithasol yn ei chwarae wrth wneud mathau eraill o anghydraddoldeb yn waeth. Yn wir, mae cyfosod y ddau fath hwn o anghydraddoldeb yn allweddol iawn i rai o'r anawsterau y mae pobl â nodweddion gwarchodedig yn cael profiad ohonyn nhw ledled y DU.

Mae gennym ni gyfle nawr, fel y nodwyd gennych chi, i edrych eto ar a ddylem ni ddeddfu ar ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yng Nghymru. Mae hwn yn un o'r materion y byddwn ni'n eu hystyried yng nghyd-destun yr adolygiad cyflym o gydraddoldeb rhwng y rhywiau y soniais amdano yn gynharach yn y sesiwn hon. Hefyd, mae gennym ni Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, sydd yn berthnasol iawn yn y cyd-destun hwn, gan gynnwys y nod o greu Cymru fwy cyfartal, ac rydym ni eisiau ystyried yn ofalus sut mae'r ddau yn cyd-chwarae a pha ddyletswyddau ychwanegol neu gyfrifoldebau pwysig sydd eu hangen, os o gwbl, ar gyrff cyhoeddus Cymru a sut mae'r ddau beth yn cyd-chwarae. Gwyddom fod yr Alban wedi gwneud y penderfyniad yn ddiweddar i ddeddfu ar ei dyletswydd economaidd-gymdeithasol fel 'dyletswydd yr Alban decach'. Rydym ni eisiau edrych yn fwy gofalus ar sylfaen eu penderfyniad a'r goblygiadau tebygol, er mwyn goleuo ein syniadau am y sefyllfa yng Nghymru. Ond mae hyn, i raddau helaeth, yn rhan weithredol o ystyriaeth bresennol yr adolygiad cyflym yr ydym ni'n ei wneud.

O ran gosodiad biomas y Barri, cyn i ni ryddhau llythyr a anfonir gan drydydd parti, mae'n ofynnol inni ymgynghori â nhw. Deallaf fod hwn wedi ei gwblhau erbyn hyn, felly caiff y llythyr ei ryddhau yn ddiweddarach heddiw. Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried y sylwadau ar hyn o bryd. Dydyn ni ddim yn bwriadu pennu terfyn amser ar gyfer penderfyniad terfynol ar yr asesiad o'r effaith amgylcheddol, gan y bydd penderfyniad yn gofyn am ystyriaeth ofalus a llawn o'r holl faterion er mwyn gwrthsefyll heriau cyfreithiol.

Stereo — rwy'n credu ein bod yn codi Radio Wales draw fanna, ydyn ni, Simon? [Chwerthin.]

Dau beth, os gaf i, Llywydd. Yn gyntaf oll, yn gynharach, gofynnodd Darren Millar i arweinydd y tŷ am y broblem gyda dileu'r gwasanaethau cuddliw ar gyfer y rhai sy'n dioddef o gyflyrau croen. Roeddwn i'n credu bod hyn yn gyfle da i hysbysebu'r grŵp traws-bleidiol ar y croen, a fydd yn cyfarfod ddydd Mawrth nesaf. Mae croeso i bawb, a dylai fod yn gyfle da i godi'r mater hwnnw. Yn y gorffennol, gwn ein bod ni wedi codi materion fel hynny a chyfathrebu â'r Gweinidog hefyd, sydd bob amser yn ddefnyddiol iawn.

Yn ail, gofynnais cyn toriad y Pasg a fyddai modd cael datganiad ar y rhaglen cefnffyrdd a'r sefyllfa gyda'r gwelliannau arfaethedig ledled Cymru. Credaf ichi ddweud wedyn y byddai hynny gyda ni cyn toriad yr haf, o'm cof i, felly hoffwn i wneud apêl arall na fydd y datganiad hwnnw'n disgyn dros y dibyn y tu hwnt i doriad yr haf. Dros doriad y Pasg, cefais fy ngalw i ymdrin â dau fater—un broblem gyda llifogydd ar yr A4042 rhwng y Fenni a Phont-y-pŵl. Darn mawr o seilwaith, a fydd yn dod yn fwy pwysig gyda datblygiad y ganolfan gofal critigol yng Nghwmbrân—ac mae'n bwysig iawn bod ambiwlansys a cerbydau brys yn gallu croesi’r darn hwnnw o ffordd. Yn ail, mater arall yr wyf wedi ei godi gyda chi ac Ysgrifennydd y Cabinet yn y gorffennol, yw mater yr A40 rhwng Raglan a'r Fenni—hen wyneb ffordd goncrit sy'n dirwyo. Hyd yn hyn—rwy'n gwybod bod llawer o arian yn mynd i ffordd Blaenau'r Cymoedd, felly efallai bod y llygad wedi bod oddi ar y bêl gyda'r ddau ddarn hyn o ffordd y soniais amdanyn nhw hyd yn hyn, ond maen nhw'n ddarnau o seilwaith ffyrdd sydd yr un mor bwysig. Felly byddwn i'n ddiolchgar pe gallech roi pwysau ar eich cyd-Aelod i wneud yn siŵr bod gennym ni'r datganiad hwnnw ar welliannau i'r rhwydwaith cefnffyrdd yng Nghymru cyn yr haf.

Ie, ar yr ail un—yn sicr, rydym ni'n disgwyl cael datganiad cyn diwedd tymor yr haf, cyn inni ddechrau toriad yr haf, ar y rhwydwaith cefnffyrdd yng Nghymru.

Rwy'n deall yn llwyr eich pwynt o ran y croen, a doeddwn i ddim yn gwybod bod yna grŵp trawsbleidiol, felly mae'n beth da cael fy atgoffa o hynny. Mae Ysgrifennydd y Cabinet eisoes wedi cytuno i ysgrifennu yn ôl at Darren Millar ar ôl iddo gael y manylion.

Diolch i chi, Llywydd. Rwy'n dymuno ychwanegu fy nghefnogaeth i alwad Simon Thomas am ddatganiad ar y sgandal gwarthus o driniaeth y genhedlaeth Windrush, ac roeddwn i'n dymuno gwneud rhai pwyntiau ychwanegol. Mae'n ein hatgoffa o'r hiliaeth endemig yn ein cymdeithas. Nid wyf yn cofio darllen am unrhyw bobl o Awstralia neu Seland Newydd yn cael eu dal oherwydd y modd y newidiwyd y rheolau mewnfudo, ac mae'n rhaid inni atgoffa ein hunain bod y bobl sydd wedi cael eu trin mor warthus yn bobl nad oedden nhw'n gallu rheoleiddio na ffurfioli eu hawl i aros, gan nad oedd ganddyn nhw'r arian i wneud cais am basbort, heb sôn am arian i fynd yn ôl ac ymweld â theulu yn y lle y cawsant eu geni'n wreiddiol.

Mae un mater penodol yn fy mhoeni'n fawr, a hwnnw yw'r hawl i fywyd teuluol. Penderfynodd rhai pobl fynd yn ôl i'r Caribî neu i fannau eraill wrth iddyn nhw ymddeol, ac erbyn hyn maen nhw'n canfod nad ydyn nhw'n gallu ymweld â'u plant a'u hwyrion oherwydd deddfau mewnfudo llym. Yn achos un o'm hetholwyr, a fu farw yn ddiweddar—nid oedden nhw'n gallu trefnu ei angladd am fis cyfan ar ôl ei farwolaeth, oherwydd yr anawsterau i bobl a oedd yn dod o Trinidad. Ac mae hyn hyd yn oed yn fwy perthnasol pan fyddwn ni'n sôn am y gymuned Asiaidd sydd, yn gyffredinol, yn dymuno claddu eu hanwyliaid o fewn 48 awr. Mae'n chwerthinllyd na all pobl fynd i angladd eu perthnasau agos oherwydd y rhwystrau a roddir arnynt gan y gwasanaeth mewnfudo. Felly, tybed a allwch chi, yn y datganiad hwn, gynnwys rhyw syniad o nifer y rhai yr effeithir arnyn nhw sy'n byw yng Nghymru, a beth allai Llywodraeth y DU fod yn barod i'w wneud bellach yng ngoleuni'r datguddiad a godwyd gan y sgandal hwn, a gobeithio y gallwn ni gael polisi mewnfudo sy'n fwy trugarog.

14:55

Wel, fel y dywedais wrth ymateb i Simon Thomas, fe wnaethom ni ysgrifennu yn mynegi ein pryderon difrifol ynglŷn â'r driniaeth o bobl a ddaeth o wledydd y Gymanwlad. Rwyf yn credu ei bod hi'n werth dweud, Llywydd, bod a wnelo hyn nid yn unig â'r bobl a ddaeth gyntaf o wledydd yr Ymerodraeth, wrth gwrs; ond â'r bobl a ddaeth o holl wledydd y Gymanwlad o ganlyniad i apêl gan Brydain ar ôl y rhyfel i helpu ailadeiladu'r 'famwlad', fel y gelwid hi bryd hynny i raddau helaeth. Yn anffodus, nid yw hi'n bosib gwybod faint o bobl sydd yna, oherwydd ni chyhoeddwyd unrhyw ddogfennau ar y pryd, ar ôl Deddf Mewnfudo 1971, ac nid oedd nifer fawr o bobl nad oeddent yn teithio dramor, am ba reswm bynnag, yn gweld unrhyw reswm i reoleiddio eu sefyllfa, a pam fydden nhw? Dim ond yn ddiweddar, yn sgil yr hinsawdd elyniaethus, sydd bellach wedi ei ailenwi'n 'hinsawdd gydymffurfio' gan Lywodraeth y DU, y gofynnir i bobl bellach ddangos gwaith papur er mwyn llofnodi prydlesi ac i allu manteisio ar bethau arferol, beunyddiol, rheolaidd. Yn anffodus, nid ydym ni'n gwybod faint ohonyn nhw sy'n bodoli ac sydd wedi eu heffeithio yng Nghymru.

Mae'r Ysgrifennydd Cartref, o ganlyniad i bwysau sylweddol iawn, gan gynnwys gan Lywodraeth Cymru, wedi cyhoeddi mesurau newydd, rwy'n falch o ddweud, sy'n cynnwys: tasglu pwrpasol i helpu'r rhai sydd wedi'u heffeithio; cynlluniau i weithio gydag adrannau ym mhob rhan o'r Llywodraeth i gasglu tystiolaeth ar ran mewnfudwyr—fel arfer disgwylir dogfennau ar gyfer pob blwyddyn, megis datganiadau banc neu slipiau cyflog, ond bydd pob un ohonoch chi'n gwybod pa mor anodd yw hi i wneud hynny, yn enwedig mewn oes electronig lle nad yw banciau yn eu cadw yn hwy na dwy neu dair blynedd—addewid y caiff pob achos ei ddatrys mewn pythefnos, sef, yr hyn rwy'n ei olygu yw, pe bai hynny ond yn bosib; bod yr holl ffioedd ar gyfer dogfennau newydd yn cael eu diddymu fel y nad yw pobl ar eu colled yn ariannol, ac mae'r rheini fel arfer yn costio tua £229, dywedir wrthyf; ac y caiff gwefan newydd ei sefydlu gyda chadarnhad a phwynt cyswllt uniongyrchol. Gwnaed nifer o ddatganiadau eraill, ond rydym ni'n ymwybodol, hefyd, bod rhai pobl mewn gwirionedd wedi cael eu halltudio. Rydym yn parhau i geisio sicrwydd gan Lywodraeth y DU y bydd pawb sydd wedi cael triniaeth wael o ganlyniad i'r sefyllfa warthus hon yn cael yr iawn y mae ganddynt yr hawl iddo. 

3. Datganiad gan y Gweinidog Plant a Gofal Cymdeithasol: Bil Cyllido Gofal Plant (Cymru)

Yr eitem nesaf, felly, yw'r datganiad gan y Gweinidog Gofal Cymdeithasol a Phlant ar y Bil Cyllido Gofal Plant (Cymru), ac rydw i'n galw ar y Gweinidog i wneud ei ddatganiad. Huw Irranca-Davies.

Diolch, Llywydd, am y cyfle i wneud y datganiad yma ynghylch y Bil Cyllido Gofal Plant (Cymru) a gafodd ei gyflwyno i’r Cynulliad Cenedlaethol ddoe. Bydd y Bil, er yn dechnegol ei natur, yn ei gwneud hi’n bosib i Lywodraeth Cymru sefydlu system genedlaethol i reoli ceisiadau ac i wneud y gwiriadau cymhwystra angenrheidiol ar gyfer y cynnig gofal plant yng Nghymru.

Daeth Suzy Davies i’r Gadair.

Roedd y cynnig gofal plant yn ymrwymiad allweddol ym maniffesto Llafur Cymru 'Gyda'n gilydd dros Gymru', ac rydym ni wedi ymrwymo i ddarparu 30 awr yr wythnos o addysg gynnar a gofal plant wedi ei ariannu gan y Llywodraeth i rieni sy'n gweithio sydd â phlant tair a phedair oed yng Nghymru ar gyfer hyd at 48 wythnos y flwyddyn. Mae'r elfen gofal plant wedi ei bwriadu ar gyfer rhieni sy'n gweithio, sy'n golygu bod angen inni sefydlu ffordd y gall rhieni wneud cais am y cynnig a chael gwybod a ydynt yn gymwys ai peidio, ac rydym ni'n awyddus i sicrhau bod y broses hon yn gyflym ac yn hawdd.

Ym mis Medi, fe wnaethom ni ddechrau darparu ein cynnig gofal plant mewn saith ardal awdurdod lleol cychwynnol. Mae'r cyfnod arbrofol hwn yn hynod werthfawr. Rydym yn dysgu oddi wrth y ddarpariaeth ar lawr gwlad. Mae'n ein helpu i fireinio'r cynnig cyn y caiff ei gyflwyno'n ehangach. Mae gweithredu cynnar wedi tynnu sylw at rai o'r materion a'r heriau posib sy'n ymwneud â gweinyddu'r cynnig yn fwy hirdymor. Felly, ar hyn o bryd, mae awdurdodau lleol yn cynnal gwiriadau cymhwysedd unigol a phersonol i raddau helaeth. Rydym ni'n gwybod eu bod yn gweld hyn yn feichus, ac mae'n golygu llawer o adnoddau, ond hoffwn ddiolch iddynt am eu hymroddiad ac am eu hadborth hyd yma.

Ond wrth inni gamu i'r dyfodol, nid yw'n gwneud synnwyr i barhau gyda dull mor feichus, ac nid yw'n gwneud synnwyr bod yn rhaid i rieni ddarparu tystiolaeth copi caled o'u statws cyflogaeth ac enillion misol ac ati i'w hawdurdod lleol. Felly, wrth inni symud tuag at gyflwyno'n llawn y cynnig gofal plant yn 2020, rydym ni eisiau sefydlu un dull gweithredu cenedlaethol ar gyfer prosesu ceisiadau ac ar gyfer gwirio cymhwysedd. Bydd y Bil hwn yn ein galluogi i wneud hynny'n union.

Mae'r Bil yn rhoi grym i Weinidogion Cymru ddarparu cyllid gofal plant i rieni cymwys sy'n gweithio ac sydd â phlant tair a phedair oed ac i wneud rheoliadau ynghylch y trefniadau ar gyfer gweinyddu a gweithredu cronfa o'r fath. Mae hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru i gael gafael ar yr wybodaeth sydd ei hangen i gadarnhau cymhwysedd. Mae'n rhoi grym i Weinidogion Cymru ei gwneud hi'n ofynnol i rieni ddarparu gwybodaeth sy'n berthnasol i'w cais, ac i ganiatáu i rai adrannau o Lywodraeth y DU ddarparu gwybodaeth sy'n berthnasol i wneud y penderfyniad ynghylch cymhwysedd rhywun. Mae hon yn wybodaeth sensitif, ac mae'n briodol fod y Bil hefyd yn darparu ar gyfer ei chyfrif hi'n drosedd datgelu gwybodaeth o'r fath yn anghyfreithlon.

Mae'r Bil yn ei gwneud hi'n bosib hefyd cyflwyno cosbau ariannol mewn amgylchiadau penodol. Felly, er enghraifft, os yw person yn darparu gwybodaeth anwir neu gamarweiniol yn fwriadol i gefnogi eu cais am gyllid. Fodd bynnag, bydd ymgeiswyr hefyd yn gallu gofyn am adolygu unrhyw benderfyniadau o ran cosbau neu gymhwysedd ac, yn y pen draw, gallant apelio yn erbyn penderfyniadau i'r tribiwnlys haen gyntaf.

Rydym ni wedi ymchwilio i ffyrdd eraill o sefydlu'r broses hon, ac mae'r rhain wedi'u nodi yn y dogfennau sy'n cefnogi'r Bil, a gyhoeddwyd ddoe. Y dewis a ffefrir gennym ni yw cael y pŵer i wneud trefniadau ynghylch sut y dylid gweinyddu'r arian ar gyfer y cynnig, a dyna mae'r Bil yn ei wneud.

Y bwriad ar hyn o bryd yw trefnu i Gyllid a Thollau ei Mawrhydi weithredu'r system ar ran Gweinidogion Cymru, gan integreiddio gyda'r system sydd eisoes ar waith ar gyfer y cynnig sy'n berthnasol yn Lloegr. Credaf mai dyma'r dewis gorau. Rwy'n siŵr y bydd Aelodau yn cytuno, o gofio'r cyfyngiadau presennol ar y gyllideb, a'r cyfnod parhaus hwn o gyni a orfodir gan Lywodraeth y DU, nid yw hi'n gwneud synnwyr i ailddyfeisio atebion newydd lle mae rhai eisoes yn bodoli.

Bydd y Bil hwn yn sefydlu un ffordd o weithredu ledled Cymru. Ni fydd unrhyw loteri cod post wrth wneud cais am ofal plant yng Nghymru. Ymdrinnir â chais pawb yn yr un modd, a bydd yr un meini prawf a rheolau yn berthnasol. Rydym ni hefyd yn credu bod y dull hwn yn llai o risg o safbwynt twyll a diogelwch data.

Mae'r Bil yn gofyn am gydsyniad Prif Ysgrifennydd y Trysorlys a Gweinidogion eraill priodol Llywodraeth y DU. Hoffwn ddiolch i Brif Ysgrifennydd y Trysorlys, y Gwir Anrhydeddus Elizabeth Truss AS, am roi ei chydsyniad i'r darpariaethau perthnasol yn y Bil. Hoffwn hefyd ddiolch i Ysgrifennydd Gwladol Cymru a'i swyddfa am eu cefnogaeth dros y misoedd diwethaf wrth ddatblygu'r Bil hwn ac wrth ofyn am gydsyniad Ysgrifennydd Gwladol yr Adran Gartref a'r Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau.

Mae'r pwerau gwneud rheoliadau, y mae'r Bil yn eu rhoi i Weinidogion Cymru, yn caniatáu i'r manylion gweithredol gael eu rhagnodi mewn is-ddeddfwriaeth. Bydd y rheoliadau yn manylu ynghylch pwy sy'n gymwys i gael arian o dan y cynllun, a sut y gallant fynd ati i wneud cais am y cyllid. Bydd y weithdrefn gadarnhaol yn berthnasol i bob is-ddeddfwriaeth, heblaw am y Gorchymyn Cychwyn. 

Felly, mae'n bleser gennyf gyflwyno'r Bil hwn i sylw Aelodau'r Cynulliad. Rwy'n edrych ymlaen yn fawr iawn i weithio gyda'r Cynulliad, a Phwyllgorau'r Cynulliad, dros y misoedd nesaf, gan fy mod yn credu bod y Bil hwn yn garreg filltir bwysig o ran cyflawni un o ymrwymiadau allweddol ein maniffesto.

15:00

Diolch, Cadeirydd. A gaf i ddiolch i chi am eich datganiad ac am y diweddariad a gefais gennych yn gynharach, gennych chi a'ch uwch swyddogion? Rwy'n credu bod hwn yn ddarn pwysig o ddeddfwriaeth y mae angen i'r Cynulliad ei wireddu fel y gallwn ddefnyddio'r fframwaith hwn yn gyfrwng ar gyfer y trefniadau ariannol y bydd angen iddynt fod ar waith ar gyfer y cynnig gofal plant newydd. A byddwch yn ymwybodol, wrth gwrs, bod y cynnig gofal plant newydd hefyd yn cyflawni un o'n hymrwymiadau maniffesto, ac ymrwymiadau maniffesto rhai o'r pleidiau gwleidyddol eraill sydd hefyd yn cael eu cynrychioli yn y Siambr hon, sef fod pob un ohonom ni'n awyddus i sicrhau fod pobl mewn gwaith yn gymwys i gael gofal plant rhad ac am ddim, er mwyn manteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd i bobl ddychwelyd i'r gwaith a hefyd i ddarparu cyfleoedd ar gyfer datblygu plant a chyfleoedd addysg gynnar ar gyfer y plant hynny. Rwy'n credu ei bod hi'n gwbl briodol eich bod yn ceisio gwireddu'r uchelgais honno.

Nawr, er gwaethaf hynny, wrth gwrs, ceir rhai pryderon bod y meini prawf o ran manteisio ar ofal plant am ddim yn gyfyngol mewn modd sy'n golygu nad yw cynnig cynhwysfawr yn cael ei wneud. Mae'r comisiynydd plant ac eraill wedi mynegi eu pryderon bod y bobl ifanc hynny sy'n dod o gefndiroedd tlotach yn tueddu i fod tua 10 mis ar ôl eu cyfoedion o ran datblygiad pan fo nhw'n dair oed, ac ni chaiff llawer o'r rheini, wrth gwrs, os nad yw eu rhieni yn y gwaith, unrhyw gyfle i fanteisio ar yr y cynnig gofal plant o ansawdd uchel yr ydych chi a minnau eisiau rhoi cyfle i'n pobl ifanc fanteisio arno. Felly, tybed, Weinidog, a fydd y Llywodraeth yn ystyried y meini prawf cymhwysedd wrth inni symud ymlaen gyda'r Bil hwn, wrth iddo symud ymlaen i'r Cam Pwyllgor, fel y ceir cyfle nid yn unig i drafod datblygiad y fframwaith ariannol sy'n sail i'r cynnig gofal plant, ond hefyd i edrych yn fwy eang ar y meini prawf cymhwysedd a oedd ar wyneb y Bil, os mynnwch chi, er mwyn ei ehangu efallai.

Mynegwyd pryderon eraill ynglŷn â chynnwys aelodau o'r teulu sydd efallai yn wir yn warchodwyr plant neu yn berchnogion meithrinfa cofrestredig a thrwyddedig, a'u gallu i gynnig gofal plant a delir amdano drwy'r cynllun gofal plant newydd. Unwaith eto, credaf fod y Bil hwn yn gyfle i roi sylw i'r pryderon a grybwyllwyd yn hynny o beth. Gallaf weld bod rhywfaint o gyfeirio at rieni a allai fod yn warchodwyr plant ar wyneb y Bil, ac at eu heithrio yn benodol, ond beth am fodrybedd, ewythrod, teidiau a neiniau ac aelodau eraill o'r teulu estynedig, sydd o bosib wedi eu cofrestru a'u trwyddedu, sy'n darparu addysg gynnar a gofal plant o ansawdd uchel? Rwy'n credu y dylen nhw, hefyd, gael y cyfle i gymryd rhan yn y cynllun hwn ac i gael eu hariannu i gymryd rhan yn y cynllun.

Mynegwyd pryderon hefyd ynghylch gallu'r sector i ddarparu'r cynnig gofal plant, a thybed a allwch chi ddweud wrthym ni ble'r mae'r Llywodraeth arni o ran cynyddu'r gallu yn yr ardaloedd arbrofol hynny. Byddwch yn gwybod y bu rhai adroddiadau annibynnol sydd wedi awgrymu bod y capasiti sydd ar gael ar hyn o bryd yng Nghymru gyfwerth ag oddeutu dwy awr 40 munud pe manteisid arno'n llawn ledled y wlad ac y cofleidiwyd y cynnig hwn yn ei gyfanrwydd yr wythnos hon. Mae hynny'n amlwg yn bell o'r uchelgais y gall pob person ifanc cymwys cael y 30 awr llawn, felly tybed pa waith ydych chi'n ei wneud gyda'r Gymdeithas Genedlaethol Meithrinfeydd Dydd ac eraill er mwyn cynyddu'r capasiti hwnnw, a beth yw eich profiad yn yr ardaloedd arbrofol yn hynny o beth.

Yn ogystal, mynegodd Sefydliad Polisi Cyhoeddus Cymru rai pryderon difrifol ynghylch cost y cynnig gofal plant am ddim, yn eu hadroddiad gryn amser yn ôl. Roedden nhw'n tybio y gallai gostio hyd at £228 miliwn i'w weithredu ledled Cymru. Rwy'n sylweddoli nad yw'r holl fanylion o ran cyflwyno'r cynllun yn ei gyfanrwydd yn y Memorandwm Esboniadol mewn cysylltiad â'r Bil hwn, oherwydd mae'n ffurfio rhan fach o'r hyn yr ydych yn ei wneud, ond mae'n amlwg yn destun pryder, ac rwy'n gwybod fod Llywodraeth Cymru wedi dal ei thir o ran y pris hwn o £100 miliwn. Ond efallai y gallwch chi ddweud wrthym ni, o ystyried profiad parhaus yn yr ardaloedd arbrofol unwaith eto, a ydych chi'n dal yn teimlo y bydd £100 miliwn yn ddigonol i allu cyflawni'ch uchelgais.

A dim ond yn olaf, os caf i ddweud dim ond o ran cynnwys Cyllid a Thollau EM i gyflawni hyn, credaf fod hynny'n synhwyrol iawn. Mae'n amlwg iawn yn y Memorandwm Esboniadol a'r Atodiadau ariannol bod unrhyw ddewis arall yn ddiffygiol iawn o ran pa mor atyniadol ydyw, o ran cost-effeithiolrwydd cydweithio â CThEM. Rydych chi yn llygad eich lle: mae ganddyn nhw eisoes seilwaith sydd ar waith dros y ffin yn Lloegr, ac mae ehangu hynny i gynnwys cynllun Cymreig yn ymddangos yn synhwyrol iawn. Rwy'n falch iawn bod Llywodraeth y DU wedi ymgysylltu'n gadarnhaol, drwy gyfrwng Swyddfa Cymru a Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys, er mwyn rhoi'r caniatâd a'r cymorth priodol i hwyluso'r Bil hwn. Felly, rwy'n falch iawn o weld hynny ac edrychaf ymlaen at glywed eich ymateb.

15:10

Darren, diolch yn fawr iawn. Mae sawl pwynt yn y fan yna, ond a gaf i ddechrau drwy groesawu'ch cefnogaeth eang ar gyfer hyn? Fel y dywedwch yn gwbl briodol, ymddangosodd fersiynau o ofal plant, cynigion addysg gynnar, yn y rhan fwyaf o'r maniffestos o ryw fath, gydag amrywiadau ar y thema, wedi eu cyflwyno yn wahanol. Ond mae'n dda ein bod bellach mewn sefyllfa ble, gyda chymorth y tŷ hwn i'r Bil hwn, y gallwn ni symud i sefyllfa lle gallwn ni weld cyflwyno Cynllun Gofal Plant Cenedlaethol i Gymru yn llawn erbyn 2020, sy'n cynnwys yr elfennau hynny yn ogystal—nid dim ond gofal plant, ond hefyd y dylanwad hwnnw o ran addysg ac addysgeg hefyd. Felly, diolch am y gefnogaeth.

I droi at un o brif themâu y pwyntiau a wnaethoch chi, nid dyma'r cynnig cynhwysol. Yn wir, mae rhai wedi lobïo am gynnig llawer mwy cynhwysol, yn enwedig ymhlith y rhai—ac rwyf wedi trafod hyn gyda hi—y Comisiynydd Plant, ond ceir eraill hefyd. Ond nid dyma'r cynnig hwnnw; dyma, i raddau helaeth iawn, y cynnig sydd wedi dod yn uniongyrchol o'r maniffesto, sy'n canolbwyntio'n benodol ar rieni sy'n gweithio fel y disgrifir yn y Bil ac o fewn y ffiniau a fydd yn rhan o'r rheoliadau. Felly, ni fyddwn yn ymdrechu ar unrhyw adeg yn ystod o broses hon, gan gynnwys wrth iddo gyrraedd cam, gydag ewyllys Aelodau'r Cynulliad, ble gellir ei gyflwyno i'r Pwyllgor, i esgus fod hwn yn unrhyw beth heblaw'r hyn ydyw. Mae ceisio datblygu cynnig mwy cynhwysol yn rhywbeth ar gyfer y dyfodol, a bydd digon o gyfleoedd i ymchwilio i hynny, rwy'n siŵr. Ond mewn gwirionedd mae hwn yn fesur eithaf technegol a phenodol a fydd yn caniatáu i ni gyflwyno'r cynnig fel y mae wedi ei lunio ar hyn o bryd. Fodd bynnag, mae rhywfaint o hyblygrwydd o fewn hynny, sy'n eithaf diddorol wrth inni symud ymlaen i'r Pwyllgor, nid i wneud y cynnig cyffredinol, ond i edrych ar rai o'r grwpiau cyfansoddol hynny yn y byd gofal plant a gwarchod plant sydd â diddordeb bod yn rhan o hyn. Ond rwy'n credu mai un peth y mae'n rhaid inni fod yn glir yn ei gylch yw nad yw hyn mewn unrhyw ffordd i fod yn rhyw fath o gymhorthdal amgen i deuluoedd sy'n gofalu am eu plant eu hunain—mae hyn ar gyfer gwarchodwyr plant a chyfleusterau gofal plant cofrestredig a thrwyddedig, cofrestredig a thrwyddedig. Felly, mae llawer o rai eraill yn dweud, 'Wel, allwn ni ddim elwa hefyd?' Nid yw'r pwyslais ar hyn dim ond ar warchod plant; mae ar y buddion ehangach ar gyfer y plant sy'n rhan o hynny a sut mae hyn yn integreiddio. Ac mae hyn yn rhan o'r cynllun arbrofol—sut mae hyn yn integreiddio hefyd gyda phethau fel cynnig y blynyddoedd sylfaen ac yn y blaen. Felly, fe allwn ni ystyried hyn yn y Pwyllgor.

Fe wnaethoch chi sôn am y materion o ran capasiti a'r costau. Rydym yn dal yn ffyddiog, ond rhan o'r cynllun arbrofol, gyda llaw, yw er mwyn mewn gwirionedd ein helpu i fireinio'r sefyllfa yr ydym ni'n credu y byddwn ynddi o ran y costau, yn seiliedig ar elfennau o ddefnyddio, ac ati, ac ati. Felly, rydym ni yn mireinio hynny, ond rydym ni'n dal yn gwbl ffyddiog bod y costau cychwynnol y gwnaethom ni eu cyflwyno o fewn cwmpas yr hyn y gallwn ei gyflawni erbyn 2020 o ran cyflwyno'r cynllun yn llawn. Ac yn yr un modd, o ran capasiti, mae'n eithaf rhyfeddol ein bod o fewn y gwahanol fathau o ofal plant, y capasiti gwarchod plant, yn darganfod fod hynny'n eithaf gwahanol yn ddaearyddol. Mae yna—yn arbennig wrth edrych ar fy ochr dde yma—yn rhannau o Gymoedd y de, lawer o warchodwyr plant trwyddedig sy'n gofalu am eu hwyrion a'u hwyresau eu hunain ynghyd â dau neu dri neu bedwar o blant eraill. Mae hynny'n eithaf diddorol. Ond rhan o'r arbrawf hwn a'r ffordd yr ydym ni'n graddol gyflwyno'r cynllun yw er mwyn gwneud yn siŵr ein bod hefyd yn gwneud y gwaith hwnnw ochr yn ochr â hynny o feithrin gallu. Ac rydym ni yn gwneud llawer o waith gyda'r sectorau, gwahanol rannau'r sector, i feithrin gallu, i adnabod y bylchau lle gallai fod bylchau yn y ddarpariaeth, fel y byddwn ni erbyn 2019-20, yn barod i gyflwyno'r ddarpariaeth hon yn gyfan gwbl.

Cyllid a Thollau EM—diolch ichi am y croeso i'r ffaith ein bod wedi dewis yr opsiwn hwnnw. Fe wnaethom ni ystyried dewisiadau eraill. Fe wnaethom ni ystyried a ddylem ni ddarparu hyn, fel yr ydym ni ar hyn o bryd, drwy awdurdodau lleol. Rwy'n credu fy mod i wedi gwneud yn glir pam, o safbwynt cost a baich hynny, nad dyna'r ffordd briodol i wneud hyn, a hefyd diogelu data, rhannu gwybodaeth, ac ati, ac ati. Fe wnaethom ni hefyd ystyried cael endid annibynnol i wneud hyn, cael endid Cymreig newydd. Pam y byddem yn gwneud hyn pan mae'n fwy cost-effeithiol ac mae un eisoes yn bod sy'n gwneud hyn? Maent wedi cael rhai anawsterau mân, gyda llaw, yn y model yn Lloegr, ond un peth da yw ein bod yn ffyddiog, erbyn y bydd hi'n bryd inni gyflwyno'r cynnig, byddwn wedi goresgyn yr anawsterau hynny. Hwyrach yn y dyfodol y gallai Awdurdod Refeniw Cymru wneud hynny—mae'r Bil fel y mae wedi ei strwythuro yn caniatáu ystyried y cyfleoedd hynny yn y dyfodol os bydd angen inni—ond, fel y mae hi ar hyn o bryd, rydym yn awyddus iawn i symud ymlaen gyda model Cyllid a Thollau EM a diolchaf i'r Ysgrifenyddion Gwladol amrywiol sy'n ein helpu i hwyluso hyn.

15:15

A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad? Mae'n iawn, mae yn Fil technegol, ond rydw i'n edrych ymlaen at fynd i'r afael â'r Bil wrth i'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg graffu ar y Bil dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf yma. 

Nawr, rydw i eisiau dechrau drwy daro nodyn o gonsérn, efallai, oherwydd byddwch chi'n gwybod bod Plaid Cymru yn cefnogi'r egwyddor o ehangu'r ddarpariaeth gofal plant yng Nghymru. Mae Plaid Cymru eisiau ei ehangu i bob plentyn tair i bedair oed yng Nghymru ac nid ei gyfyngu i blant o deuluoedd sy'n gweithio yn unig. Mi ddaeth hi'n glir o'r dystiolaeth a roddoch chi ychydig fisoedd yn ôl i'r pwyllgor fod y Llywodraeth yn dod at hwn o bersbectif y rhieni a'r elfen economaidd, efallai, yn fwy na'r elfen plant, tra, efallai, ein bod ni, fel Plaid—rŷm ni'n teimlo mai'r plant yw ffocws canolog y polisi yma, a gwella cyfleoedd bywyd neu addysgiadol y plant yna yn benodol. Felly, rydym ni'n cyd-weld â'r comisiynydd plant a'r adroddiadau sydd wedi cael eu cyhoeddi gan Achub y Plant ac eraill. Rŷm ni'n rhannu eu consérn nhw fod allgau plant o gartrefi di-waith o'r cynllun yma yn mynd i greu risg o ehangu'r bwlch addysg yna rhwng y rhai mwyaf difreintiedig a'u cyfoedion efallai ychydig yn llai difreintiedig, yn lle cau'r bwlch yna. Rydym ni am wneud cyfleoedd bywyd plant yn fwy cyfartal. Rydw i'n siŵr y byddwch chi'n cyfeirio at rai o'r rhaglenni eraill sy'n bodoli i gefnogi plant difreintiedig, fel Dechrau'n Deg ac yn y blaen, ond rŷm ni hefyd yn gwybod fod y rhan fwyaf o blant difreintiedig yn byw y tu allan i'r ardaloedd hynny. Felly, mae yna fwlch yn dal yn mynd i fod yn y ddarpariaeth, a hwnnw'n fwlch pwysig, rŷm ni'n teimlo, sy'n gorfod bod yn flaenoriaeth i ni fynd i'r afael â hyn.

Felly, mae pwyslais Llywodraeth Cymru yn bennaf, rwy'n credu, ar y rhiant sy'n gweithio, ond rhaid imi ddweud bod llawer o'r dystiolaeth yn awgrymu bod effaith y math hwn o raglen efallai yn gyfyngedig o'u rhan nhw, oherwydd rwy'n siŵr y byddwch yn ymwybodol y daeth adroddiad Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru, a gomisiynwyd gan y Prif Weinidog ddwy flynedd yn ôl i edrych ar y dewisiadau polisi gofal plant ar gyfer Cymru, i'r casgliad:

'Mae'r effaith ar allu gweithio ac oriau gwaith i famau mewn teuluoedd sydd â phlentyn o oedran targed yn eithriadol o fach.'

Maent yn dod i'r casgliad ei bod yn annhebygol

'o gyflawni'r naill amcan neu'r llall i unrhyw raddau nodedig, o bosibl i'r graddau y byddai rhywun hyd yn oed yn sylwi arnynt.'

Felly, dim ond edrych am sicrwydd wyf i eich bod yn argyhoeddedig y bydd buddsoddiad o £100 miliwn a mwy gan y Llywodraeth yn esgor ar y canlyniadau angenrheidiol hynny o ran yr effaith ar deuluoedd, yn gweithio oherwydd awgryma adroddiad y Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru nad dyna efallai o reidrwydd yr achos i'r graddau y byddem yn gobeithio.

Yn y papur yr ydych chi wedi'i gyflwyno i'r Pwyllgor Addysg, Plant a Phobl ifanc—ac yn sicr byddwn yn trafod agweddau ar hyn eto bore yfory pan rydych chi'n ymuno â ni yn y Pwyllgor—gwnaethoch chi gyfeirio at adroddiad a gyhoeddwyd gan Y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd y llynedd, sy'n sôn am fanteision i fenywod yn y farchnad lafur, ond wrth gwrs roedd yr adroddiad hwnnw'n canolbwyntio ar blant rhwng dim a thair blwydd oed, nid tair a phedair oed, fel y gwna'r polisi hwn, wrth gwrs. Mae'r adroddiad hwnnw yn cyfeirio at ddarpariaeth yn Québec, lle mae dadansoddiad o'r polisi yn y fan honno wedi canfod ei fod yn amlwg yn ffafrio teuluoedd sydd â'r incwm mwyaf. Felly, credaf y gallwch ddeall yr hyn yr wyf i'n ei ddweud, a byddai gennyf ddiddordeb clywed eich ymateb i hynny.

Yr ail bwynt yr hoffwn ei wneud yw bod cefnogaeth Plaid Cymru i'r polisi hwn, fel yr adlewyrchwyd yn y cytundeb compact ac fel y crybwyllwyd eisoes, yn seiliedig ar y gred, o leiaf, neu'r gobaith, fod hyn yn ddechrau taith y byddai'n ein harwain at sefyllfa lle ceir darpariaeth gynhwysol. Nawr, roeddech chi'n amharod iawn i ymrwymo i hynny nac i awgrymu bod gennych chi'r math hwnnw o uchelgais yn y Pwyllgor ychydig fisoedd yn ôl. Dim ond meddwl oeddwn i, tybed ydych wedi cael cyfle i ystyried ble fyddem ni o bosib yn mynd nesaf, oherwydd yn sicr rydym ni wedi gweld hynny fel cam cyntaf tuag at gyflwyno gwasanaeth cynhwysol. Os nad yw'r Llywodraeth yn bwriadu dangos yr un uchelgais honno yna byddem yn sicr yn siomedig iawn, iawn i ddweud y lleiaf. Ac nid dim ond ni sydd angen eglurder ynglŷn â hynny; rwy'n credu y byddai'r sector yn elwa gan wybod mai dyna'r sefyllfa yr ydym ni'n mynd tuag ati yn y pen draw yn ogystal.

Nawr, ydy, mae'n Fil technegol ac ychydig o fanylion sydd ar wyneb y Bil, mae'n rhaid imi ddweud, ac mae rhai manylion pwysig iawn hefyd yn cael eu gadael i'w rheoleiddio o ran beth fyddai'n cymhwyso plentyn, amgylchiadau y mae person i'w ystyried ai peidio yn gymar person, amgylchiadau y mae person i'w drin fel petai yn gwneud gwaith cyflogedig ai peidio, a dim ond meddwl wyf i: tybed a gyflwynwyd hyn braidd yn rhy gynnar? Onid ydym ni'n gwybod yr atebion i rai o'r cwestiynau hyn? Oherwydd gwyddom fod Ymchwil Arad yn cynnal gwerthusiad. Oni ddylem ni aros i hynny gael ei gyhoeddi yn yr hydref? Ac er fy mod i yn croesawu'r ffaith y bydd unrhyw reoliadau yn ddarostyngedig i'r weithdrefn gadarnhaol, wrth gwrs, gŵyr pob un ohonom ni, gyda gweithdrefn gadarnhaol, bod yn rhaid derbyn neu wrthod y broses; ni allwn ni ei diwygio. Felly, mae gennyf rai pryderon, er fy mod yn sylweddoli ei fod yn fesur technegol, efallai bod y lefel o—. Byddwn wedi disgwyl efallai ychydig mwy o fanylder, felly dim ond meddwl wyf i tybed pam nawr a pham nad efallai ymhen ychydig fisoedd, pan fyddwch chi mewn sefyllfa well i gyflwyno mwy o fanylder.

Mae'r Memorandwm Esboniadol yn nodi, oherwydd natur dechnegol y Bil, a'i apêl gyfyngedig i'r cyhoedd ehangach, nad oeddech yn teimlo ei bod hi'n briodol cynnal ymgynghoriad agored, ond byddai'n dda clywed pa elfennau o ymgynghori a fu, nid yn unig o ran rhieni ond yn enwedig o ran plant hefyd. Byddwn yn croesawu eich sylwadau ynglŷn â hynny.

A'r terfyn uchaf o £100,000 ar gyfer cymhwysedd—beth yw'r sail resymegol dros hynny? Nid oes gennyf broblem â hynny; mae'n swnio braidd fel ffigur mympwyol. Rwy'n siŵr nad yw. Efallai y gallech chi egluro i ni pam ei fod wedi'i bennu ar y lefel honno.

Yn olaf, mae eich datganiad yn sôn am wiriadau cymhwysedd a'r fiwrocratiaeth gysylltiedig a ddaw yn sgîl hynny, sy'n ei wneud, ac rwy'n dyfynnu, yn 'ddull beichus'. Wel, wrth gwrs, byddai dull cynhwysol yn dileu'r angen am lawer o hynny ond, fel y dywedaf, rydym ni'n edrych ymlaen at graffu ar y Bil ac, yn amlwg, byddwn yn dychwelyd at rai o'r materion hyn dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf.

15:20

Llyr, diolch yn fawr iawn. A gaf i ateb y cwestiwn mwy sylfaenol y gwnaethoch chi ei ofyn chi'n gyntaf oll, er fy mod yn croesawu unwaith eto eich cefnogaeth eang, a'r cwestiwn a ofynnwyd gennych, 'ble nesaf ar y daith?' Dyna'r cwestiwn y dylem ni wastad fod yn ei ofyn fel pobl sy'n llunio polisïau a dylanwadu ar bolisïau. Ond, unwaith eto, nid wyf i eisiau mynd yn rhy bell neu addo gormod o ran y Bil penodol hwn. Mae'n ymrwymiad maniffesto, mae'n ymrwymiad wedi'i dargedu'n dda iawn, rydyn ni'n gwbl argyhoeddedig y bydd nid yn unig o fantais faterol, yn economaidd ac o ran creu cyfleoedd ar gyfer y teuluoedd mwyaf difreintiedig, yn enwedig ar gyfer y teuluoedd sydd â'r incwm isaf, ond bydd hefyd yn cael effaith—y Bil fel y mae ar hyn o bryd os bydd y Cynulliad hwn yn ei basio—ar y sector sylfaenol ehangach honno. Rydym ni wedi siarad llawer am hyn yn y Cynulliad hwn, ac rydym ni wedi siarad am wahanol sectorau sylfaenol. Wel, beth sy'n fwy cyffredin ar bob stryd ac ym mhob cymuned yn y wlad ond gofal plant, gofal plant cofrestredig a thrwyddedig yn ei holl amrywiaeth? Felly, os ydym ni'n gwneud hyn yn gywir ac yn cynyddu gallu, bydd yn cael effaith nid yn unig ar y rhieni a'r teuluoedd hynny, a rhai o'r teuluoedd gyda'r incwm isaf yn y cymunedau yr ydym yn eu cynrychioli, ond bydd hefyd yn cael effaith economaidd ehangach, rwy'n credu, sef mewn gwirionedd drwy gynyddu gallu.

Ond rydych chi yn gofyn, 'Ble ydym ni'n mynd nesaf ar y daith?' Dyna'r cwestiwn priodol i ofyn. Nid wyf am roi ateb uniongyrchol ichi ym mhroses y Bil hwn, mae arnaf ofn, ond credaf ei bod hi'n ddadl briodol y mae angen inni ei chael. Ond rydym ni yn gweithredu o fewn cyfyngiadau hefyd. Yr un mwyaf amlwg yw ein sefyllfa ar hyn o bryd yn y gyfundrefn ariannol sydd ohoni. Rwy'n credu bod dadleuon argyhoeddiadol yn y Cynulliad hwn, ond hefyd yn allanol, ar gyfer cynnig mwy cynhwysol. Ond bydd yn rhaid inni graffu ar oblygiadau polisi hynny. Bydd yn rhaid inni graffu ar y goblygiadau ariannol yn ogystal ond, ar hyn o bryd, yr hyn sydd gennym ni ger ein bron yw cynnig manwl a phenodol iawn sy'n canolbwyntio ar rieni sy'n gweithio. A bydd yn cael, fel cam ar y daith honno, effaith sylweddol ar lawer o'n hetholwyr.

Bydd, gyda llaw, rwy'n siŵr, digon o gyfleoedd y tu allan i gwmpas y Bil hwn i roi prawf ar y trafodaethau ehangach, nid yn unig yn y cyfarfod Pwyllgor ond yma yn y Cyfarfod Llawn ar brydiau eraill hefyd. Ond mae hyn yn fanwl iawn o ran yr hyn y mae'r Bil eithaf technegol hwn yn ceisio'i wneud.

Fe wnaethoch chi ofyn, 'pam Bil fframwaith?', ac mae hyn, yn wir, yn Fil fframwaith sy'n defnyddio'r pwerau—. Nawr, rwyf wedi tywys mesurau fframwaith mawr drwy'r Senedd o'r blaen, pan fu'n rhaid imi egluro i aelodau'r Pwyllgor wrth imi ei gyflwyno, 'peidiwch â phoeni. Byddaf yn anfon atoch chi, o fewn pythefnos, erbyn inni gyrraedd ein sesiwn Pwyllgor nesaf—'. A bydd Julie yn ymwybodol o hyn, gan ei bod yn y Senedd—'Mewn pythefnos, Julie, peidiwch â phoeni, byddaf wedi ysgrifennu canllawiau i chi, byddaf wedi ysgrifennu'r rheoliadau drafft fel y gallwch chi eu gweld'. Nid ydym ni yn yr un sefyllfa yma. Rydym ni mewn gwirionedd yn arbrofi mewn saith awdurdod gweithredol cynnar o ran yr hyn yr ydym yn cynllunio i'w wneud. Rydym ni'n dysgu wrth fynd. Felly, mae'r canllawiau yn bodoli. Mae'r meini prawf cymhwysedd yn bodoli. Mae Cyllid a Thollau EM—hyd yn oed os cafodd rhai mân drafferthion, yn gweithio yn Lloegr. Felly, mae pob un o'r agweddau yr ydym ni'n sôn amdanynt yn rhai diriaethol. Mae'n wahanol iawn i ddweud, 'rhowch eich ffydd ynof. Ymhellach yn y dyfodol fe wnaf i ddweud wrthych chi pa fath o bethau y byddwn yn eu gwneud, pa fath o wybodaeth y byddwn yn gofyn i rieni amdani, pwy fydd yn gymwys'. Mae hynny eisoes wedi ei ddisgrifio, felly mae'n ddull ychydig yn wahanol i gyflwyno Bil fframwaith. Nid wyf yn addo, 'ymddiriedwch ynof;  fe ddown ni at hyn'. Dweud yr wyf i, 'edrychwch ar yr hyn yr ydym ni'n ei wneud'.

Rydym ni'n esblygu yn y saith ardal cychwynnol gweithredol hynny hefyd, ac mae hynny'n rhan o'r rheswm am yr hyblygrwydd. Mae angen y fframwaith hwn ar waith arnom ni. Mae angen inni fwrw ymlaen â'r trafodaethau ar lefel Gweinidogol a hefyd yn Whitehall ac yn adrannol gyda Chyllid a Thollau EM ac eraill i ddechrau rhoi hyn ar waith mewn gwirionedd yn barod i'w gyflwyno yn 2019-20. Ond, yn y cyfamser, rydym ni hefyd yn dysgu gan yr ardaloedd gweithredol cychwynnol a rhan o'r hyblygrwydd yma yw mai Gweinidogion Cymru—er ein bod yn gofyn i gyllid a Thollau EM wneud rhan o'r gwaith i ni, lle Gweinidogion Cymru yw dod yn ôl a dweud wrth y Cynulliad, 'Rydym ni wedi dysgu rhywbeth newydd am rai o'r meini prawf, rhai o'r meini cymhwysedd, rhai o'r bobl yr hoffem eu cynnwys fel darparwyr gofal plant. Rydym ni'n dod yn ôl â chynnig cadarnhaol i ddweud, "Hoffem ni addasu hyn. A ydych chi'n cytuno?" ac ati'.

Felly, mae ychydig yn wahanol. Ond caniatewch i mi hefyd cyferbynnu'r—. Nid ydym ni wedi, er enghraifft, dilyn yr enghraifft sydd ar waith yn Lloegr ar hyn o bryd o roi swyddogaethau ar Gyllid a Thollau EM i reoli'r cais a'r broses o wirio cymhwysedd ar gyfer eu cynllun. Mae'n rhywbeth y gwnaethom ni ei ystyried, ond y model yr ydym ni wedi dewis—a dyma'r hyn sy'n ei wneud yn wahanol yn hyn o beth—mae'n rhoi swyddogaethau i Weinidogion Cymru mewn perthynas â gweinyddu'r cynnig. O ganlyniad, mae'n rhoi hyblygrwydd i Lywodraeth Cymru nid yn unig i ddewis ei asiant cyflenwi ond hefyd i ddod yn ôl at y Senedd hon a dweud, 'Rydym ni'n credu y gallwn ni ei wella. Beth yw eich barn chi?'

Felly, mae yn rhoi rhywfaint o hyblygrwydd inni. Mae hefyd yn rhoi inni'r hyblygrwydd, fel y soniais yn gynharach, i ddod yn ôl a dweud, 'Wel, efallai bod ffordd, yn y dyfodol, i edrych ar Awdurdod Cyllid Cymru fel darparwr posibl' ac ati. Mae'n rhoi'r hyblygrwydd hwnnw, a gallwn ddod yn ôl i'r Senedd heb edrych am slot deddfwriaethol o ddeddfwriaeth sylfaenol i wneud hynny.

Gobeithiaf, felly, fod hynny'n esbonio'r sefyllfa. Rwy'n gwybod ei bod hi bob amser yn her dweud faint rydych yn ei roi ar wyneb y Bil a faint ddylai fod yn bwerau fframwaith, ond rydym yn meddwl ein bod wedi cael pethau'n iawn gyda hyn oherwydd rydym ni eisoes yn ei dreialu, mae system Cyllid a Thollau EM yn weithredol; gwyddom sut olwg sydd ar hyn.

15:25

Rydym ni bron hanner ffordd drwy'r ddadl hon ac mae gen i nifer o siaradwyr sydd eisiau cyfrannu. Byddwn yn ddiolchgar iawn pe gellid cadw'r cwestiynau a'r atebion mor gryno â phosib. Michelle Brown.

Diolch i chi, a diolch ichi am eich datganiad, Gweinidog. Hoffwn hefyd ddiolch i'r Gweinidog am y cwrteisi a ddangosodd yn cyfarfod â mi cyn y datganiad hwn. Llwyddodd i gyfleu yr egwyddorion cyffredinol o blaid y Bil ariannu gofal plant yn glir ac yn gynhwysfawr iawn ac rwy'n deall y rhesymeg o ran defnyddio Cyllid a Thollau EM ac ymddengys i mi yn eithaf synhwyrol. Mae gan Gyllid a Thollau EM eisoes y data perthnasol felly mae hi yn ymddangos yn ddewis rhesymegol. Hoffwn hefyd ganmol y Gweinidog am roi cyfnod arbrofol cynnar y cynnig gofal plant ar waith. Mae sut yr aeth ati i gasglu data hanfodol a mireinio'r cynnig yn dangos ei fod wedi dynesu at y rhaglen â meddwl strategol. Roedd trafodaeth ynglŷn â sut y byddai Cyllid a Thollau EM yn gweinyddu'r cynllun ac amlinelliad o'r manylion hyn hefyd yn ddefnyddiol iawn. Fodd bynnag, mae gennyf fi a'm plaid gwestiynau a phryderon ynglŷn â'r glo mân a'r trefniadau gweinyddu hyn.

Nodaf y bu dadl dydd yr wrthblaid yn Nhŷ'r Cyffredin ar 26 Hydref 2016, a gyflwynwyd gan gyd-Aelod y Gweinidog yn y Blaid Lafur, sef yr Aelod Seneddol Rebecca Long-Bailey, lle mynegwyd pryderon lu ynghylch gwaith Cyllid a Thollau EM ar gredydau treth a gafodd ei gontractio i gwmni o'r enw Concentrix. Nododd nad oedd y cwmni wedi cyflawni'r safonau perfformiad a nodwyd yn llawn yn ei gontract gyda Chyllid a Thollau EM. Pwysleisiodd hefyd y ffactor dynol, gan gynnwys dioddefaint merched a mamau sengl y diddymwyd eu credydau treth yn ddi-sail gan y cwmni, oedd yn gweithredu ar ran Cyllid a Thollau EM. Enillodd y ddadl gonsensws eang gan gynrychiolwyr o bob plaid yn Nhŷ'r Cyffredin, y consensws oedd nad oedd perfformiad y contractwr yn unol â'r safonau disgwyliedig a'i fod wedi achosi dioddefaint dynol gwirioneddol. Ni fyddai unrhyw un yn y lle hwn eisiau gweld y problemau hyn yn cael eu hailadrodd wrth weinyddu ariannu gofal plant yng Nghymru, felly rwyf am gloi drwy ofyn dau beth i'r Gweinidog i'r perwyl hwnnw. Yn gyntaf, a fydd yn gyfle i'r Cynulliad yn ei gyfanrwydd a'r pwyllgorau priodol graffu ar gostau caffael a thelerau caffael y rhaglen gan Gyllid a Thollau EM? Ac, yn ail, a fydd yn gyfle i'r Cynulliad yn ei gyfanrwydd gydsynio neu beidio â chydsynio i Gyllid a Thollau EM ddefnyddio contractwr allanol i weinyddu'r rhaglen? Diolch i chi.

15:30

Diolch i chi, Michelle, ac, unwaith eto, diolch ichi am y croeso eang hwnnw. O ran y materion yn ymwneud â Chyllid a Thollau EM, rydym yn ymwybodol—mae pawb yn ymwybodol oherwydd buont yn bethau eithaf cyhoeddus—o rai o'r problemau gweithredu cynnar a fu, o ran y credydau treth, ond hefyd eu cynnig, eu cynnig cyfochrog, yn Lloegr. Fodd bynnag, maent yn goresgyn yr agweddau hynny, ac rydym wedi bod yn trafod gyda nhw wrth inni drafod ar yr haenau uchaf yr egwyddor o ddefnyddio Cyllid a Thollau EM fel ein darparwr. Ac rydym yn ffyddiog, mewn gwirionedd, bod yr anawsterau a gawsant, nid yn unig yn cael eu goresgyn, ond y bydd y broses yn gweithio'n ddidrafferth ganddynt, yn enwedig erbyn pryd yr ydym yn gobeithio cyflwyno'r cynnig, sef 2019-20, a byddwn yn gallu gwylio mewn gwirionedd beth fydd yn digwydd yn ein hymwneud â nhw, sy'n ddwys ar lefel swyddogol, i wneud yn siŵr bod hynny'n digwydd.

Fe wnaf i sicrhau yn wir y ceir cyfle i ddod yn ôl a chyflwyno adroddiad ynglŷn â sut mae trafodaethau gyda Chyllid a Thollau EM yn datblygu, sut mae'r contract yn datblygu, oherwydd yr hyn y bydd y Bil hwn yn ein galluogi i wneud yw bod yn rhan nid yn unig o'r elfennau pwysig, ond mewn gwirionedd, ymwneud â manylion y trafodaethau cytundebol gyda Chyllid a Thollau EM. A byddaf yn sicrhau y ceir cyfleoedd ar gyfer pwyllgorau, ond hefyd ar gyfer Aelodau'r Cynulliad yn gyffredinol i ddarganfod beth sy'n digwydd yn hynny o beth ac i allu cyfrannu atynt hefyd.

O ran contractwyr allanol, nid wyf yn argyhoeddedig ein bod ni, Lywodraeth Cymru, mewn sefyllfa, os wyf yn deall yn gywir, i fynnu nad ydynt yn defnyddio unrhyw gontractwyr allanol o gwbl. Felly, er enghraifft, os yw rhan o'r cynnig yn ymwneud â rhywbeth fel llwyfan digidol, ydym ni'n mynd i wrthwynebu os caiff llwyfan digidol ei ddylunio gan gontractwr allanol ac ati? Rwy'n credu, Michelle, eich bod yn cyfeirio at agweddau mwy sylfaenol o'i gyflawni, ond mae cael porth digidol ar ei gyfer yn rhan ohono hefyd a gall pethau fynd o'i le gyda hynny. Fe wnaf i bendroni ynghylch hynny a'i ystyried, ond rwy'n tybio bod y rhan fwyaf o asiantaethau'r Llywodraeth yn defnyddio rhyw fath o gontractio allanol. Yr hyn y mae angen inni ei sicrhau yw na chaiff yr anawsterau y maen nhw wedi eu profi'n gynnar yn y broses eu hailadrodd, a bod gennym ni hyder, nid yn unig yng Nghyllid a Thollau EM yn cymryd y contract yn ei gyfanrwydd gan Lywodraeth Cymru, y byddwn yn talu amdano, ond hefyd ein bod yn ffyddiog y bydd unrhyw sefydliadau y maent yn is-gontractio iddynt yn cyflawni hyn yn effeithiol iawn. Ond diolch i chi am y pwyntiau hynny.

Rwy'n croesawu datganiad y Gweinidog heddiw. Rwy'n credu ein bod yn edrych ymlaen yn fawr at weithredu hyn. Mae Caerdydd yn sicr yn aros i'r cynnig ddod atyn nhw, a gofynnir imi'n aml pryd fydd hynny. 

Rwy'n gwybod hynny. Felly, mae'n dda ein bod yn gwneud hyn, sydd, fel y dywedodd y Gweinidog, yn gynnig sydd wedi ei dargedu'n benodol i rieni sy'n gweithio. A hoffwn ddweud pa mor falch yr wyf i ei fod yn cwmpasu'r gwyliau ysgol, oherwydd credaf, fel y gŵyr unrhyw riant yma, i riant sy'n gweithio, mae'r gwyliau ysgol yn hunllef. Ac felly mae'r ffaith bod hyn yn cwmpasu'r gwyliau ysgol yn dda iawn mewn gwirionedd, ac rwy'n meddwl ei fod yn gynnig hael.

Dim ond eisiau gwneud ambell sylw oeddwn i am y weinyddiaeth. Rwy'n credu ei bod hi'n gwbl synhwyrol defnyddio Cyllid a Thollau EM, ac rwy'n sicr yn cefnogi hynny wrth inni fynd rhagom, ond rwyf yn bryderus ynglŷn â pha mor hyblyg y gall Cyllid a Thollau EM fod. Wrth feddwl am rieni sy'n newid swyddi yn aml, sydd prin yn ymdopi, ac weithiau yn gorfod cael mwy nag un swydd er mwyn rheoli'r aelwydydd, ac wrth feddwl am y math hwnnw o deulu, hoffwn i'r Gweinidog ddweud wrthym ni sut y byddem ni'n gallu ymdopi ag amgylchiadau sy'n newid yn gyflym. A'r mater arall, wrth gwrs, yw rhieni hunan-gyflogedig, ble gallai'r incwm fod yn wahanol bob wythnos bron. Felly, meddwl oeddwn i, tybed a yw hyn wedi ei gynnwys wrth ystyried sut y byddai Cyllid a Thollau EM mewn gwirionedd yn gweinyddu'r cynllun.

Julie, diolch i chi, ac 'ydy' i'r cwestiwn olaf o ran hunan-gyflogaeth ynglŷn â dyluniad manwl hyn, ac, wrth gwrs, rhaglen Lloegr hefyd. Rhoddwyd sylw i'r agwedd hunan-gyflogaeth. O ran hyblygrwydd o fewn y system, rwy'n falch o ddweud wrthych chi, Julie, mai un o fanteision defnyddio system Cyllid a Thollau EM, ar gyfer siaradwyr Cymraeg a Saesneg fel ei gilydd, yw pa mor syml yw'r cais, oherwydd mae rhan o ddefnyddio system Cyllid a Thollau EM ar y cyd â rhannu gwybodaeth rhwng adrannau'r Llywodraeth, yn golygu, mewn gwirionedd, nad ydym ni'n gofyn iddyn nhw ddod â'u taflenni cyflog presennol neu fisol inni gael eu gweld, dod o hyd i'r holl betheuach cymhleth y mae eu hangen arnoch chi i wneud y cais, a phenderfynu a ydych chi'n gymwys—bydd wedi ei wneud ar eu cyfer. Mae'n gweithio'n effeithiol eisoes. Ond, yn ail, ceir llinell gymorth sy'n bodoli ochr yn ochr â hynny, felly os yw pobl yn cael anhawster â hynny—ceir llinell gymorth i'w helpu hefyd. A bydd y llinell gymorth yn sicrhau, a bydd y comisiynu hefyd—. Mae gan Cyllid a Thollau EM record dda mewn gwirionedd o ran pyrth dwyieithog hefyd, ond byddwn yn sicrhau o fewn hyn yn benodol yn ogystal ag ar gyfer ateb yn Saesneg—.

Ond mae'r canlyniadau wedi eu cynnwys wrth gwrs yn y drefn apeliadau hon hefyd, fel eu bod, oherwydd y bydd sefyllfaoedd lle nad yw unigolion yn cyd-fynd yn hollol â'r meini prawf a'r meini prawf cymhwysedd, bydd gweithdrefn apelio ar gael iddynt hefyd os gwrthodir eu cais. Felly, bydd cymorth ar gael, ond, unwaith eto, y peth gwych am hyn yw bod gennym ni'r—y ffaith bod system Cyllid a Thollau EM yn Lloegr yn awr wedi'i sefydlu ac yn gweithredu, gallwn ddysgu oddi wrth hynny. Gallwn ddysgu am rai o'r materion hyn o ran hyblygrwydd, a chael y broses yn hollol gywir wrth ddatblygu un ein hunain. Ac i gadarnhau, oherwydd rwy'n gwybod fod pobl yn crybwyll Caerdydd imi, y rheswm yr ydym ni yn y saith ardal yr ydym ni ynddynt ar hyn o bryd yw ein bod yn ceisio gwneud pethau gwahanol mewn gwahanol ardaloedd. Bydd yn dod i Gaerdydd, a phan ddaw i Gaerdydd, bydd yn benigamp—bydd y peth iawn.

15:35

Rwy'n falch o glywed y bydd hyn yn benigamp erbyn y daw i Gaerdydd. Ac fe hoffwn i ddiolch i'r Gweinidog yn arbennig am ei eglurder yn dweud bod yr elfen gofal plant hon wedi'i anelu at rieni sy'n gweithio, ac mae sawl cyfaddawd, ac mae rhai na fyddant yn elwa, ac mae wedi mynd ati yn y modd hwnnw, a byddwn yn gweld sut y mae'n gweithio, yn unol â maniffesto ei blaid. Fe hoffwn i ddweud hefyd, oherwydd ei fod yn cwmpasu 48 wythnos y flwyddyn, ni fydd rhai o'r astudiaethau eraill—boed ynglŷn â Quebec, neu fannau eraill—efallai mor berthnasol o ran beth fydd yr effaith ar y graddau y bydd rhieni'n gweithio. Ac rwy'n gobeithio y bydd yn llwyddo i weld niferoedd sylweddol uwch, ac, os felly, dylai hynny effeithio ar yr adnoddau sydd ar gael i Lywodraeth Cymru, pan ddatganolir y cyfraddau treth incwm i Gymru y flwyddyn nesaf.

A gaf i, fodd bynnag, gwestiynu'r dull o roi pwerau i Weinidogion Cymru er mwyn defnyddio Cyllid a Thollau EM yn asiant? Ymddengys fod consensws yn y Siambr—neu o leiaf hyd yma—o ran defnyddio Cyllid a Thollau EM, ac mae gan Gyllid a Thollau EM brosesau sicr o ran sut mae'n cadw gwybodaeth yn ddiogel. Ac maent yn cynnwys protocolau clir iawn ynglŷn â rhyddid, neu fel arall, Gweinidogion y DU i weld gwybodaeth am drethdalwyr unigol. Eto, dywed y Gweinidog ei fod eisiau deddfwriaeth sy'n galluogi Gweinidogion Cymru i weld yr wybodaeth sydd ei hangen i gadarnhau cymhwysedd. Pam? Mae Cyllid a Thollau EM yn gweithio yn y maes hwn drwy weld a yw'r ymgeisydd yn gymwys, ac os felly, maent yn rhoi cyfeirnod i'r ymgeisydd hwnnw i'w alluogi i gael y gofal plant maent yn gymwys i'w gael. Os mai Cyllid a Thollau EM fydd asiant Llywodraeth Cymru, fel y dywed, pam fod angen iddo sicrhau y gall Gweinidogion Cymru weld gwybodaeth trethdalwyr yn y modd hwn?

Hefyd a wnaiff hefyd egluro rhai o'r cysylltiadau y mae'n eu gwneud rhwng y system yn Lloegr—neu yr hyn y mae'n ei alw yn  system Lloegr, ond y credaf efallai mewn rhai cyd-destunau ei fod yn system ar gyfer y DU—a'r hyn a gynigir yng Nghymru? Mae'n cyfeirio at fân drafferthion ym model Lloegr. Rwy'n credu mewn gwirionedd y bu anawsterau mawr ledled y DU wrth weinyddu gofal plant di-dreth, y mae rhieni yn gymwys ar ei gyfer yng Nghymru, ar yr un sail yn union ag y maent yn Lloegr, a dyna'r agwedd lle bu problem fawr. Digwyddodd hyn oherwydd bod tri math o ofal plant am ddim yn Lloegr: ar gyfer plant dyflwydd oed ar sail cymhwysedd budd-daliadau penodol, gan gynnwys credydau treth, os yw'r incwm yn is na £16,190 flwyddyn; yna, ceir y cynnig cyffredinol, sydd ar gyfer y 15 awr; ac yna mae 30 awr ar gyfer plant tair a pedair blwydd oed, sydd y broblem fawr, ac sydd wedi bod yn broblem fawr oherwydd y cyswllt gyda'r system y mae Cyllid a Thollau yn ei gweithredu ledled y DU ar gyfer gofal plant di-dreth. Er mwyn cael y 30 awr hwnnw yn hytrach na'r 15 awr a gaent cyn hynny, mae rhieni cymwys o Loegr wedi gorfod sefydlu cyfrif gofal plant, a fyddai'n eu galluogi i fanteisio ar y budd-dal sydd ar gael ledled y DU, a dyma fu'r porth ar gyfer cael yr oriau ychwanegol hynny ar gyfer y plant teirblwydd oed. A dyna'r maes ble cafwyd y broblem fawr iawn hon. A wnaiff y Gweinidog gadarnhau mai'r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu ei wneud yw gwneud system Cymru gyfan yn ddibynnol ar y porth hwnnw?

A all hefyd egluro pam mae'n angenrheidiol creu cyfrif ar gyfer gofal plant di-dreth ar gyfer y DU gyfan i gael cynnig gofal plant am ddim am y 48 awr? Dyna'r model y mae Cyllid a Thollau EM wedi ei ddewis hyd yma, ond dyna'r un sydd wedi bod yn arwain at y problemau. Gobeithio ei fod yn gywir y caiff y problemau hyn eu datrys, ond carwn dynnu ei sylw at y ffaith y bydd y system gyfan yn dibynnu ar hwnnw a thynnu ei sylw at rai o'r peryglon sydd ynghlwm wrth hynny.

15:40

Mark, diolch yn fawr iawn. Mae'n debyg bod un o fy methiannau oherwydd fy magwraeth: rwy'n rhy gwrtais ynghylch yr hyn yr wyf yn ei ddisgrifio fel mân anawsterau neu broblemau cychwynnol, ond rydym yn ffyddiog—a buom yn cynnal trafodaethau â Cyllid a Thollau EM, o ran eu cynnig treth, ond hefyd o ran y cynnig gofal plant—bod y problemau hyn yn cael eu datrys, ac yn wir, y byddant wedi eu datrys yn llwyr erbyn y daw hi'n bryd inni ddefnyddio eu dulliau o gyflawni ein cynnig gofal plant. Rydym yn ymwybodol o'r materion hyn gyda'r gwasanaeth gofal plant yn ystod y misoedd diwethaf, o ran gofal plant di-dreth a'r cynnig yn Lloegr. Nawr, mae Cyllid a Thollau EM yn mynd i'r afael â'r rhain. Rydym yn ffyddiog y bydd yr helyntion hyn wedi eu datrys pan ddaw hi'n bryd inni ddefnyddio'r system hon. Bydd gennym ni hefyd, gyda llaw, y fantais hon sef y gallwn ni ddysgu gwersi o'r problemau cychwynnol hyn gan Cyllid a Thollau EM o ran sut yr ydym ni'n dylunio a sut yr ydym ni'n comisiynu, ac mae yma agwedd bwysig yn y fan yma sef sut yr ydym ni'n comisiynu ein cynnig drwy Cyllid a Thollau EM, a'r materion y maent wedi eu cael hefyd gyda Cyllid a Thollau EM a'r Adran Addysg hefyd, i osgoi'r problemau y maen nhw wedi eu cael. Felly, byddwn yn rhoi trefniadau llywodraethu priodol ar waith i oruchwylio'r broses o ddatblygu a gweithredu'r dull hwn a'r agweddau digidol sy'n rhan greiddiol ohono.

O ran y sail ddeddfwriaethol, mae'r Bil hwn yn darparu'r sail ddeddfwriaethol i Weinidogion Cymru wneud y trefniadau ar gyfer gweinyddu'r cynnig gofal plant. Er ein bod yn cynnig ymwneud â Cyllid a Thollau EM yn y tymor byr i'r tymor canolig, o ran y dylunio a'r comisiynu, mae'n bosib iawn, ac rwy'n falch ein bod wedi rhoi hyblygrwydd yn y Bil i roi hyblygrwydd i Lywodraeth Cymru newid yr asiant darparu yn y dyfodol, os ydym yn dymuno gwneud hynny. Fel asiant yn gweithredu ar ran Gweinidogion Cymru—fel asiant sy'n gweithredu ar ran Gweinidogion Cymru—bydd Cyllid a Thollau EM yn cydymffurfio â'r cynllun y byddwn yn ei gomisiynu gyda nhw, a hefyd y safonau gwasanaeth iaith Gymraeg y byddwn yn sicrhau sydd wedi eu cynnwys , a byddwn yn gweithio'n agos gyda nhw i sicrhau cydymffurfiaeth. Rydym yn nodi'r sefyllfa falch, gyda'r problemau cynnar a gawson nhw, yn yr agweddau ar dreth a'r cynnig gofal plant am ddim yn Lloegr, maen nhw wedi eu profi'n gynnar a bellach maent yn eu goresgyn, ac wrth inni gyflwyno ein cynnig ni rydym yn ffyddiog na fyddwn yn profi'r un problemau.

Rwy'n sylweddoli y bûm yn esgeulus wrth beidio ag ymateb i bwynt penodol yn y cwestiwn yn ogystal â gydag ymgynghori'n ffurfiol.

Diolch. Llyr, ymddiheuriadau. Gwnaethoch chi ofyn pam na fu unrhyw ymgynghori ffurfiol. Mae hyn ychydig yn anarferol o'i gymharu â llawer o Filiau sy'n cael eu cyflwyno, sef ein bod ni wrthi'n gwneud y gwaith caib a rhaw ar hyn o bryd. Felly, un: mae'n Fil technegol, felly doeddem ni ddim yn teimlo, ar y cyfan, bod angen ymgynghori ar y drafft. Yn hytrach, rydym wedi trafod y Bil, y dull a ddefnyddir, gyda rhanddeiliaid allweddol, gan gynnwys awdurdodau lleol ond hefyd darparwyr gofal plant, drwy'r grwpiau gweithredu cynnar, yn uniongyrchol wrth inni fod yn gwneud hynny. Rwy'n credu bob wythnos rwyf wedi bod yn cael diweddariadau ynglŷn â sut mae'r trafodaethau hynny yn mynd rhagddynt a beth maen nhw'n ei ddysgu gydag aelodau o grwpiau cyfeirio rhanddeiliaid a hefyd adrannau Llywodraeth y DU, ac mae hynny'n dal i fynd rhagddo a bydd yn parhau i fynd rhagddo nes y caiff ei gyflwyno'n llawn. Wrth gwrs, mae'r cynnig ei hun yn ddibynnol ar y rhaglen hon o weithredu cynnar. Mae'n caniatáu i ni roi prawf arno ac i werthuso sut y caiff ei weithredu. Felly, fel rhan o'r broses honno rydym ni hefyd yn ymgysylltu ag amrywiaeth o rieni—nifer fawr o rieni, cannoedd ar filoedd—darparwyr gofal plant a rhanddeiliaid eraill ynglŷn â gweithredu a darparu'r cynnig hwn. Felly, yn yr amgylchiad penodol hwn gyda'r Bil hwn, doeddwn i ddim yn teimlo ei fod yn angenrheidiol i ymgynghori eto yn ei gylch. Rydym ni'n gweithio arno ac yn gwrando ar y sylwadau yn uniongyrchol. Diolch.

Diolch. Un o'r gwersi o'r holl sefyllfa hon yw na ddylem ni ailddyfeisio'r olwyn. Dim ond wrth edrych ar y strategaeth yr ydych chi'n ei mabwysiadu ar gyfer cyflawni'r addewid maniffesto hwn, sy'n targedu rhieni sy'n gweithio a chanddyn nhw blant tair a pedair blwydd oed, mae hi'n amlwg bod yn rhaid inni flaenoriaethu'r teuluoedd hynny sy'n dymuno gweithio ond na allant fforddio gweithio ar hyn o bryd, ac a fyddant yn gymwys cyn gynted ag y gallant gyrraedd y niferoedd perthnasol—wyddoch chi, mae ganddyn nhw'r lle ac fe allan nhw dderbyn y lleoliad gwaith. Dyna'r ffordd y mae angen inni wneud hynny.

Roeddwn eisiau edrych ar sut y gallwn ni o bosib gysylltu hyn â chredyd cynhwysol, gan fod llawer o'm teuluoedd i yn gweithio oriau amrywiol, gan gynnwys contractau dim oriau. Un o fanteision damcaniaethol credyd cynhwysol yw y bydd yn cael gwybodaeth amser real ynglŷn â faint y mae rhywun wedi ei ennill yn yr wythnos ddiwethaf ac felly sut y bydd hynny'n effeithio ar faint o arian maen nhw'n gymwys i'w dderbyn. Felly, gallaf weld y manteision o weithio gyda'r gwasanaeth treth a chyllid, ond gallaf hefyd weld y manteision o weithio gyda'r Ganolfan Byd Gwaith, felly rwy'n credu y byddai'n ddefnyddiol egluro pam nad ydych yn meddwl ynghylch hynny.

Rwy'n llwyr ddeall na allwn ni ar hyn o bryd fforddio i wneud yr hyn y mae ar bob un ohonom ni eisiau ei wneud, sef darparu gwasanaeth cyffredinol ar gyfer pob plentyn tair a phedair oed. Ond ymddengys, yn y cyfamser, bod llawer iawn y gallwn ei wneud gan ddefnyddio'r adnoddau presennol. Er enghraifft, pob pum mlynedd mae'n rhaid i awdurdodau lleol ddarparu asesiad digonolrwydd gofal plant, ond dim ond pob pum mlynedd. Felly, yn y cyfamser, nid yw Caerdydd, er enghraifft, yn gwybod faint o aelwydydd sydd â rhieni sy'n gweithio, nid yw'n gwybod faint o blant tair a phedair oed sydd ganddi nac yn gwybod faint o blant tair a phedair oed sy'n mynychu lleoliad gofal plant. Mae hynny, i mi, yn dangos yr angen i fyrddau gwasanaethau cyhoeddus gymryd perchnogaeth o hyn, oherwydd os yw'r gwasanaethau iechyd ac addysg a'r gwasanaethau cymdeithasol yn gweithio gyda'i gilydd gallwn gyfuno'r wybodaeth sydd ym meddiant pawb, i ryw raddau, a byddai hynny yn ein galluogi i gael darlun llawer mwy eglur o ba ofal sydd ar gael ymhle.

Felly, mae gennyf bwyslais penodol yr hoffwn ganolbwyntio arno pan fo Caerdydd yn dechrau gweithredu'r cynnig blynyddoedd cynnar, sef sut yr ydym ni'n mynd i ehangu gofal cofleidiol yn seiliedig ar nifer y plant sydd eisoes yn cael lleoedd meithrin mewn ysgolion cynradd, ond mae'n amlwg na ellir defnyddio'r ystafell lle maen nhw'n cael y gofal blynyddoedd cynnar hwnnw ar gyfer y gofal cofleidiol oherwydd bod carfan arall yn cyrraedd yn y prynhawn.

Pam nad yw hi'n bosib i'r gwasanaethau cymdeithasol ddefnyddio lleoliadau gofal plant blynyddoedd cynnar ar gyfer plant y maen nhw'n pryderu yn eu cylch? Oherwydd gwyddom o dystiolaeth y Sefydliad Polisi Addysg mai dyma'r ffordd orau, os hoffech chi, o guro'r anfantais y caiff rhai plant o'u genedigaeth. Un o'r materion eraill i mi yw mai dim ond un canolfan plant integredig sydd gennym ni yng Nghaerdydd gyfan, sy'n amlwg yn Nhrelái, ac sy'n ganolfan ragoriaeth ar gyfer sicrhau canlyniadau ardderchog ar gyfer pob plentyn, beth bynnag eu hamgylchiadau.

Felly, dyna ddylai ein hamcanion fod, ac mae'n ymddangos i mi, er fy mod yn sylweddoli fod gan y Llywodraeth dim ond arian ar hyn o bryd ar gyfer y rheini sydd â rhieni sy'n gweithio, mae angen hefyd inni ddefnyddio ffrydiau eraill o raglenni—Dechrau'n Deg, Teuluoedd yn Gyntaf, ac ati—i gyflawni'r gofal plant integredig y gŵyr pob un ohonom ni sydd ei angen ar bob plentyn.

Felly, un o'r cwestiynau allweddol i mi yw: a ydym ni'n mynd i defnyddio'r un meini prawf ar gyfer darparwyr y sector preifat a gwirfoddol ag y byddwn yn ei wneud ar gyfer darparwyr y sector cyhoeddus, cyhyd ag y bo nhw yn amlwg yn bodloni'r cynnig addysg blynyddoedd cynnar, sef rhwng dwy a dwy awr a hanner o ddarpariaeth blynyddoedd cynnar? Mae'n ymddangos i mi oherwydd nad yw ysgolion cynradd mewn sefyllfa i ddarparu'r 30 awr, fod yn rhaid inni gael sefydliadau eraill sy'n gallu darparu'r oriau ond rhaid iddynt allu sicrhau ansawdd hefyd. Felly, byddwn yn awyddus i glywed beth sydd gennych chi i'w ddweud yn hynny o beth.

15:45

Diolch i chi, Jenny. Ambell beth mewn ymateb: yn gyntaf oll, o ran cael y cynnig hwn i'r bobl sydd ei angen fwyaf oherwydd, yn rhyfedd iawn, er ei fod yn canolbwyntio ar rieni sy'n gweithio, mae elfen o gyffredinolrwydd iddo bron hefyd, oherwydd rydym ni'n dweud y dylai pob rhiant sy'n gweithio, ond rydym yn gwybod bod rhai rhieni sy'n gweithio a fyddai'n elwa o hyn yn fwy, a sut y gallwn ni gael yr wybodaeth iddynt? Sut y gallwn ni eu darbwyllo ei fod yn hygyrch? Wel, ochr yn ochr â'r dewisiadau gweithredu cynnar, rydym ni hefyd wedi bod yn datblygu—mae'n ddrwg gennyf, mae popeth yn dechrau gyda hashnod y dyddiau hyn, ond mae'n gynllun hashnod mewn gwirionedd—#TalkChildcare. Felly, rhan o'r ymgysylltu yr ydym ni wedi bod yn ei wneud, roeddwn yn sôn, gyda channoedd ar filoedd o rieni, yn rhan o'r cynllun ac mewn meysydd eraill, yw ceisio ei gwneud hi'n hawdd deall beth mae hyn yn ei gynnig, ac rydym ni wedi clywed rhai pethau diddorol. Felly, megis, fel y gwyddoch chi, rwy'n dod o Gymoedd y de, ac mae trigolion Cymoedd y de yn tueddu, efallai, yn anghymesur i ddibynnu ar berthnasau. Felly, pan rydych chi'n dweud, 'mae gennym ni gynnig yma gyda gofal plant gyda chymorth y Llywodraeth, a chefnogaeth y Llywodraeth', ac maen nhw'n dweud, 'Wel, mae gen i fy ngofal plant am ddim wedi ei drefnu yn barod, diolch yn fawr iawn.' Ac rydym ni'n dweud, 'na, na, mae gennym ni gynllun gydag elfennau ychwanegol iddo, ac ati.' Ond rhan o'r dull hwnnw i raddau helaeth yw rhoi'r gair ar led, boed hynny yng Nghrucywel neu Landrindod, neu leoliad trefol yng nghanol Caerdydd, mae ynglŷn â chael y neges honno i'r cymunedau hynny.

Mae'r mater cysylltiedig, ond ychydig ar wahân i'r gwasanaethau cofleidiol ehangach yn un diddorol. Ni ddylai hyn fod ar wahân i'r pethau ehangach yr ydym yn eu gwneud o ran integreiddio darpariaeth plant ac ieuenctid ac addysg, yr holl agweddau addysgeg hefyd. Rydym ni'n gwneud llawer iawn o hynny, ac rwy'n gweld enghreifftiau da ar lawr gwlad. Yr her i ni bellach gyda phlant a'r blynyddoedd cynnar yw sut i wneud y profiadau hynny yn gyffredin gyda mwy o wasanaethau cofleidiol. Rydym yn gweld pethau da yn digwydd; mae'n cydredeg yn ddel gyda hyn, yn ddigon rhyfedd, oherwydd mae'r cyfan i'w wneud ag ymyrraeth yn y blynyddoedd cynnar. Mae angen inni fod yn gwneud y ddau beth ochr yn ochr.

Ond dyma yn benodol y cynnig gofal plant sy'n seiliedig ar rieni sy'n gweithio, ac yn ateb i hynny, o ran y cynnig ehangach hwnnw wedyn, wel, oes, mae angen i ddarparwyr fod wedi eu cofrestru a'u trwyddedu. Mae angen inni wybod bod y safonau ar gael. Dyna beth mae arnom ni eisiau ei weld: eu bod yn alluog, yn addas ac yn hyderus i ddarparu nid dim ond gofal plant, ond gofal i safon y gwyddom fod plant yn datblygu ac yn cymdeithasu, ac ati, ac ati. Dyna hanfod hyn, ond bydd hynny'n cynnwys mentrau cymdeithasol, grwpiau gwirfoddol sy'n gwneud hynny, ynghyd â darpariaeth awdurdod lleol uniongyrchol, yn ogystal â llawer o rai eraill. Rydym ni eisiau annog pob un o'r rhai sy'n credu y gallant chwarae rhan gyda ni i ymuno â ni wrth i ni gyflwyno'r hyn yn gadarn iawn drwy Gymru gyfan, ac mae'r Bil hwn yn caniatáu inni sefydlu dulliau o ddechrau'r broses honno. 

15:50