Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Y Cyfarfod Llawn

Plenary

14/02/2018

Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Elin Jones) yn y Gadair. 

The Assembly met at 13:30 with the Llywydd (Elin Jones) in the Chair.

Galw'r Aelodau i drefn.

I call Members to order.

1. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig
1. Questions to the Cabinet Secretary for Energy, Planning and Rural Affairs

Yr eitem gyntaf yw'r cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig. Nid yw Angela Burns yma i holi cwestiwn 1, ac felly, cwestiwn 2, David Rowlands.

The first item is questions to the Cabinet Secretary for Energy, Planning and Rural Affairs. Angela Burns isn't present to ask question 1, therefore, question 2, David Rowlands.

Ni ofynnwyd cwestiwn 1 [OAQ51755].

Question 1 [OAQ51755] not asked.

Cyfraith Gynllunio
Planning Law

2. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet amlinellu sut y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu symleiddio'r gyfraith gynllunio yng Nghymru i'w gwneud yn haws i'w deall? OAQ51744

2. Will the Cabinet Secretary outline how the Welsh Government intends to simplify planning law in Wales to make it easier to understand? OAQ51744

Member
Lesley Griffiths AC 13:30:30
Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig

Thank you. This week, I published the consultation, a completely revised 'Planning Policy Wales', to make it more streamlined. In addition, I've asked the Law Commission to undertake a review of planning law in Wales to provide recommendations on simplifying and consolidating planning legislation.

Diolch. Yr wythnos hon, cyhoeddais yr ymgynghoriad, 'Polisi Cynllunio Cymru', sydd wedi'i ddiwygio'n llwyr i'w wneud yn symlach. Yn ychwanegol at hynny, rwyf wedi gofyn i Gomisiwn y Gyfraith gynnal adolygiad o’r gyfraith gynllunio yng Nghymru i ddarparu argymhellion ar symleiddio a chydgrynhoi deddfwriaeth gynllunio.

Thank you for that reply, Cabinet Secretary. I do understand that the Welsh Government has planning laws under consideration, but would the Cabinet Secretary not agree with me that simplicity must constitute a key element in the Government's approach to any changes to laws governing planning, especially given that planning laws in Wales at present are so complicated and often difficult to interpret and that the increasing divergence between the planning laws of England and Wales is, perhaps, exacerbating the situation? 

New legislation made in the Assembly and in the UK Parliament may apply to Wales only, to England only or to both England and Wales, thus creating an evermore complex planning regime. Can you give us an assurance, Cabinet Minister, that, when the report is published in March, you will take these concerns into account?

Diolch am eich ateb, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n deall bod Llywodraeth Cymru yn ystyried deddfau cynllunio, ond oni fyddai Ysgrifennydd y Cabinet yn cytuno â mi fod yn rhaid i symlrwydd fod yn elfen allweddol o ymagwedd y Llywodraeth tuag at unrhyw newidiadau i ddeddfau sy'n rheoli cynllunio, yn enwedig o gofio bod deddfau cynllunio yng Nghymru mor gymhleth ar hyn o bryd, a'i bod yn anodd eu dehongli weithiau, a bod y gwahaniaeth cynyddol rhwng deddfau cynllunio Cymru a Lloegr, efallai, yn gwaethygu'r sefyllfa?

Gall deddfwriaeth newydd a wneir yn y Cynulliad ac yn Senedd y DU fod yn berthnasol i Gymru yn unig, i Loegr yn unig neu i Gymru a Lloegr, ac mae hynny’n creu system gynllunio gymhleth iawn. A allwch roi sicrwydd inni, Weinidog y Cabinet, y byddwch chi’n yn ystyried y pryderon hyn pan fydd yr adroddiad yn cael ei gyhoeddi ym mis Mawrth?

I certainly think there is a very clear need to simplify and consolidate Welsh planning legislation, and, certainly, the scoping paper that the Law Commission brought forward back in July 2016—I think it was something like 94 per cent of respondents clearly said that there was a need to simplify it, so I certainly wouldn't argue with that.

I think, also, since I've been in portfolio, a great number of stakeholders have told me that they do find it very difficult to work through the existing very complex legislation. So, simplification has to be top of the list, I think.

Yn sicr, credaf fod gwir angen symleiddio a chydgrynhoi deddfwriaeth gynllunio Cymru, ac yn sicr, o ran y papur cwmpasu a gyflwynwyd gan Gomisiwn y Gyfraith ym mis Gorffennaf 2016—credaf fod oddeutu 94 y cant o'r ymatebwyr wedi dweud yn glir fod angen ei symleiddio, felly yn sicr, ni fuaswn yn dadlau yn erbyn hynny.

Credaf, hefyd, ers i mi fod yn gyfrifol am y portffolio hwn, fod nifer fawr o randdeiliaid wedi dweud wrthyf eu bod yn ei chael hi'n anodd iawn ymdopi gyda’r ddeddfwriaeth bresennol, sy’n gymhleth iawn. Felly, credaf fod yn rhaid i’r gwaith o symleiddio fod ar ben y rhestr.

Good afternoon, Minister. At the moment, planning consent will normally lapse unless development is started within three years. Local authorities may serve a completion notice stating that the planning permission will cease if there is expiration of a further specified period, but they do not have the power to require that a development should actually be completed. That is the scenario. What plans does the Cabinet Secretary have to simplify the process for serving completion notices by giving local authorities in Wales the power to specify a date by which a development must be completed? Thank you.

Prynhawn da, Weinidog. Ar hyn o bryd, bydd caniatâd cynllunio fel arfer yn dod i ben oni bai bod gwaith datblygu yn dechrau o fewn tair blynedd. Gall awdurdodau lleol gyflwyno hysbysiad cwblhau sy'n nodi y bydd y caniatâd cynllunio yn dod i ben os bydd cyfnod penodedig arall yn dod i ben, ond nid oes ganddynt bŵer i’w gwneud yn ofynnol i ddatblygiad gael ei gwblhau. Dyna'r senario. Pa gynlluniau sydd gan Ysgrifennydd y Cabinet i symleiddio'r broses ar gyfer cyflwyno hysbysiadau cwblhau drwy roi pŵer i awdurdodau lleol yng Nghymru nodi dyddiad ar gyfer cwblhau datblygiad? Diolch.

That is not something that I did ahead of the consultation that I launched on Monday. So, in relation to planning law, which was the original question, I mentioned that we've got two consultations running in parallel—the Law Commission one and the one that I launched on Monday. And certainly, within that 'Planning Policy Wales' consultation, it's something that we can look at.

Nid yw hynny'n rhywbeth a wneuthum cyn yr ymgynghoriad a lansiais ddydd Llun. Felly, mewn perthynas â’r gyfraith gynllunio, sef y cwestiwn gwreiddiol, soniais fod gennym ddau ymgynghoriad ar waith ochr yn ochr â’i gilydd—ymgynghoriad Comisiwn y Gyfraith a’r un a lansiais ddydd Llun. Ac yn sicr, o fewn yr ymgynghoriad 'Polisi Cynllunio Cymru', mae'n rhywbeth y gallwn ei ystyried.

Cabinet Secretary, you'll be aware of the concerns I've raised about the clarity of planning law in respect of houses in multiple occupation and the way that has particularly impacted on parts of my constituency, and Treforest in particular, where you see communities beginning to disintegrate because of the unbridled growth of HMOs. Could you outline what the position is with regard to HMOs and what you intend to do in respect of the representations for those communities that are under threat in that particular way?

Ysgrifennydd y Cabinet, fe fyddwch yn ymwybodol o'r pryderon a godwyd gennyf ynghylch eglurder y gyfraith gynllunio mewn perthynas ag amlfeddiannaeth a'r ffordd y mae hynny wedi cael effaith arbennig ar rannau o'm hetholaeth, yn enwedig Trefforest, lle mae cymunedau'n dechrau chwalu oherwydd y cynnydd sylweddol mewn tai amlfeddiannaeth. A allwch amlinellu beth yw'r safbwynt o ran tai amlfeddiannaeth a'r hyn rydych yn bwriadu ei wneud mewn perthynas â chyflwyno sylwadau ar ran y cymunedau sydd dan fygythiad yn y ffordd honno?

Thank you. Yes, I'm very aware of your concerns and I share your concerns. I think we had a very constructive meeting with my officials who, you'll be aware, are analysing the planning appeals that have come forward regarding HMOs right across Wales—in all areas of Wales, I think—to identify if there are any specific issues that we need to look at.

You'll be aware that is is for local authorities to decide whether to introduce local policies against which to assess planning applications for HMOs, and that's after they've considered the costs and benefits for each individual application. And I do understand that Rhondda Cynon Taf council has recently prepared draft supplementary planning guidance on HMOs, and that's currently out for public consultation also. I think that's something that I would very much support.

Diolch. Ydw, rwy’n ymwybodol iawn o'ch pryderon ac rwy'n rhannu eich pryderon. Credaf inni gael cyfarfod adeiladol iawn gyda fy swyddogion sydd, fel y gwyddoch, yn dadansoddi'r apeliadau cynllunio a gyflwynwyd mewn perthynas â thai amlfeddiannaeth ledled Cymru—ym mhob rhan o Gymru, rwy'n credu—i nodi a oes unrhyw faterion penodol y mae angen inni edrych arnynt.

Fe fyddwch yn ymwybodol mai cyfrifoldeb yr awdurdodau lleol yw penderfynu a ddylid cyflwyno polisïau lleol er mwyn asesu ceisiadau cynllunio ar gyfer tai amlfeddiannaeth, ar ôl iddynt ystyried costau a buddion pob cais unigol. Ac rwy’n deall bod cyngor Rhondda Cynon Taf wedi paratoi canllawiau cynllunio atodol drafft ar dai amlfeddiannaeth yn ddiweddar, a bod hynny’n destun ymgynghoriad cyhoeddus ar hyn o bryd hefyd. Credaf fod hynny'n rhywbeth y buaswn yn ei gefnogi'n fawr iawn.

 

Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from Party Spokespeople

Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd Plaid Cymru, Simon Thomas.

Questions now from the party spokespeople. The Plaid Cymru spokesperson, Simon Thomas.

Diolch yn fawr, Llywydd. Mae ffigurau diweddaraf am y gweithlu amaethyddol gan yr ONS, sydd wedi'u cyhoeddi y mis yma, yn dangos bod 53,500 o weithwyr yn y sector yng Nghymru, a, gyda llai na 5 y cant o boblogaeth y Deyrnas Gyfunol, mae yna 11.5 y cant o'r holl weithwyr amaethyddol yma yng Nghymru. Felly, mae'n deg i ddweud, rwy'n meddwl, wrth ymadael â'r Undeb Ewropeaidd, dyma enghraifft arall o sut y mae'r sector amaeth yn mynd i fod yn agored i newid yn sylweddol iawn, a dwywaith yn fwy tebyg, yn fras iawn, oherwydd y nifer yn y gweithlu sydd gyda ni. A fedr yr Ysgrifennydd Cabinet, felly, ein diweddaru ni ynglŷn â beth yw sefyllfa y trafodion bellach gyda'r Llywodraeth yn San Steffan, a'r Llywodraethau eraill yn y Deyrnas Gyfunol, ynglŷn â sefydlu fframwaith ar gyfer amaeth wrth ymadael â'r Undeb Ewropeaidd, a sicrhau bod llais Cymru, a hawliau y gweithlu Cymreig, yn rhan o'r fframwaith hwnnw?

Thank you very much, Llywydd. The latest figures on the agricultural workforce by the Office for National Statistics, which were published this month, show that 53,500 workers work in the sector in Wales, and, with less than five per cent of the population of the UK, 11.5 per cent of all agricultural workers are here in Wales. Therefore, I think it’s fair to say, as we exit the European Union, that this is another example of how the agricultural sector is going to be open to significant harm—twice as likely, broadly speaking—because of the numbers involved in the workforce. So, can the Cabinet Secretary give us an update on what the situation is now in terms of discussions with the UK Government, and the other Governments in the UK, on establishing a framework for agriculture as we exit the European Union, and ensuring that the voice of Wales, and the rights of the workforce in Wales, are part of that framework? 

13:35

Thank you, Simon, for that question. You'll be aware of our quadrilateral meetings. We haven't met now since before Christmas, but we are due to meet a week on Monday, actually, here in Cardiff, with the Secretary of State from the Department for Environment, Food and Rural Affairs, and also obviously my Scottish counterparts, and, probably, the Permanent Secretary from Northern Ireland. Workforce is clearly a massive issue for the agricultural sector, and certainly the last three farms, I think, I visited over the last month, all of them had a significant number of EU nationals working on the farm. So, we can see what a huge issue it would be if there were a narrowing of the ability of our farmers, and the agricultural sector, to have a workforce from the EU nationals.

Diolch am eich cwestiwn, Simon. Fe fyddwch yn gwybod am ein cyfarfodydd pedairochrog. Nid ydym wedi cyfarfod ers cyn y Nadolig, ond byddwn yn cyfarfod wythnos i ddydd Llun, mewn gwirionedd, yma yng Nghaerdydd, gyda'r Ysgrifennydd Gwladol o Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig, a hefyd, yn amlwg, fy swyddogion cyfatebol o’r Alban, ac yn ôl pob tebyg, yr Ysgrifennydd Parhaol o Ogledd Iwerddon. Mae’n amlwg fod gweithlu’n fater pwysig i'r sector amaethyddol, ac yn sicr, o ran y tair fferm ddiwethaf yr ymwelais â hwy dros y mis diwethaf, roedd gan bob un ohonynt nifer sylweddol o wladolion yr UE yn gweithio ar y fferm. Felly, gallwn weld pam y byddai’n broblem enfawr pe bai llai o allu gan ein ffermwyr, a'r sector amaethyddol, i gael gwladolion yr UE yn rhan o’r gweithlu.

Wel, rwy'n ddiolchgar am hynny. Wrth gwrs, mae'r mater o weithwyr o weddill yr Undeb Ewropeaidd yn fater o bryder, ond mae hefyd yn wir i ddweud y dylem ni ddefnyddio pob arf sydd gyda ni i helpu pobl ifanc yng Nghymru, er enghraifft, i lwyddo mewn amaeth. Rydych chi'n gwybod, wrth gwrs, ein bod ni wedi dod i gytundeb am £6 miliwn ar gyfer cynllun ar gyfer ffermwyr ifanc, ac mae'r diddordeb yn y cynllun yma wedi bod yn syfrdanol a dweud y gwir, ac mae nifer y ffermwyr ifanc sydd wedi mynegi eu bod nhw'n awyddus iawn i fentro yn y maes yn galondid, achos dydw i ddim yn rhannu eu hysbrydoliaeth bob tro, o wynebu beth sydd gan Brexit. Ond rwy'n gweld bod pobl ifanc am fentro i mewn i amaeth ac rwyf eisiau i'r Llywodraeth gefnogi hynny gymaint ag sydd yn bosib. Rydych chi wedi dweud yn gyhoeddus eisoes eich bod chi'n gobeithio y bydd y cynllun ar amser ac yn mynd i gael ei gyhoeddi yn fuan iawn. A fedrwch chi ddiweddaru'r Cynulliad cyfan ynglŷn â beth rydych chi'n gobeithio ei gael allan o'r cynllun yma erbyn hyn, ac ym mha ffordd rydych chi'n gobeithio y bydd y cynllun ar gyfer ffermwyr ifanc yn cefnogi ac yn paratoi y gweithlu cyfan ar gyfer heriadau Brexit?

I’m grateful for that. Of course, the issue of the workforce from the rest of the EU is an issue of concern, but it’s also true to say that we should be using every tool in our possession to assist young people in Wales to succeed in agriculture. You will know, of course, that we came to an agreement on £6 million for the young entrants scheme, and the interest in this scheme has been incredible, if truth be told, and the number of young people who have expressed an interest in venturing into this field is heartening, because I don’t always share their enthusiasm, given what Brexit may hold for us. But I do see that young people do want to take a chance in agriculture and I want the Government to support that as much as possible. You have said publicly already that you hoped that the scheme will be delivered on time and will be announced very soon. So, can you give an update to the whole Assembly as to what you hope to achieve through this scheme and how you hope this scheme for young entrants will support and prepare the whole workforce for the challenges of Brexit?

Thank you. Like you, Simon, I think it's really invigorating to see young people want to have a career in agriculture and go forward and get their own holding, for instance. And you'll be aware that the main issue around the scheme is that it's their first time having a holding in their own name. So, what we plan to do is give—I think it's a significant amount of funding—about £40,000, to enable that to happen. There has been a significant interest in the scheme. Officials are still working up the specific details, so I can't update on that. However, we're going to be ready to go on 1 April, and I am absolutely convinced that we will be ready to go on 1 April. And, obviously, you mentioned that there's £6 million available, from our budget agreement between our two parties—£2 million, and then £4 million in the second year. So, I'm absolutely convinced that we will spend all that money, and, who knows, maybe there will be even more of an interest in it. But I certainly want to encourage all young people to come forward and apply for it.

Diolch. Fel chi, Simon, mae'n galonogol iawn gweld pobl ifanc yn awyddus i ddilyn gyrfa mewn amaethyddiaeth, a chamu ymlaen, a bod yn gyfrifol am eu daliad eu hunain, er enghraifft. Ac fe fyddwch yn gwybod mai'r prif fater o ran y cynllun yw mai dyma'r tro cyntaf iddynt fod yn gyfrifol am eu daliad eu hunain. Felly, yr hyn rydym yn bwriadu ei wneud yw rhoi—credaf ei fod yn swm sylweddol o arian—oddeutu £40,000, er mwyn galluogi hynny i ddigwydd. Mae cryn ddiddordeb wedi bod yn y cynllun. Mae swyddogion yn dal i weithio ar y manylion penodol, felly ni allaf roi diweddariad ar hynny. Fodd bynnag, byddwn yn barod ar 1 Ebrill, ac rwy’n gwbl argyhoeddedig y byddwn yn barod ar 1 Ebrill. Ac yn amlwg, fe sonioch fod £6 miliwn ar gael, o gytundeb y gyllideb rhwng ein dwy blaid—£2 filiwn, ac yna £4 miliwn yn yr ail flwyddyn. Felly, rwy'n gwbl argyhoeddedig y byddwn yn gwario'r holl arian hwnnw, a phwy a ŵyr, efallai y bydd hyd yn oed mwy o ddiddordeb ynddo. Ond yn sicr, rwy’n awyddus i annog pobl ifanc i wneud cais amdano.

Diolch am hynny. Rwy'n edrych ymlaen at y cynllun yn cael ei lansio, wrth gwrs, ond rwy'n edrych ymlaen yn fwy fyth i weld, ymhen dwy flynedd, y bydd gyda ni bobl ifanc nawr yn gyfrifol am ddaliadau tir am y tro cyntaf, ac yn dangos y ffordd i ni ar gyfer amaeth ar gyfer y dyfodol. Rwy'n hyderus iawn bod y syniadau gan ffermwyr ifanc Cymru i wneud hynny.

Ond, fe wnaf i gloi ar agwedd arall o adael yr Undeb Ewropeaidd, sydd yn wahanol yng Nghymru i'r hyn yw e dros y ffin yn Lloegr, neu dros y môr yn Iwerddon, achos rwy'n sôn am bysgodfeydd. Cyhoeddwyd adroddiad ar bysgodfeydd yng Nghymru ddoe gan Public Policy Institute Cymru. Mae hynny yn dangos, wrth gwrs, beth sy'n fwy pwysig i'r math o bysgotwyr sydd gyda ni yng Nghymru, sy'n dueddol o fod yn llai o faint, ac sy'n dueddol o bysgota am gregyn yn hytrach na physgod fel y cyfryw—eu bod nhw am gael mynediad i'r marchnadoedd Ewropeaidd yna, yn agored a di-dariff, yn hytrach nag efallai y berchnogaeth dros y moroedd sydd yn dueddol o fod wedi llywio'r drafodaeth ynglŷn ag, er enghraifft, CAF a'r polisïau Ewropeaidd.

Pan wnes i ymweld ag Aberdaugleddau, ges i fy nharo gan gymaint o brosesu a oedd yn digwydd yng Ngwlad Belg, ond roedd y bwyd môr yn cael ei hel a'i gasglu ym Mae Ceredigion, ac mae llawer yn cael ei gludo yn ôl ac ymlaen mewn loris drwy Gymru. Felly, beth fedrwch chi ei wneud fel Llywodraeth nawr i sicrhau bod mwy o brosesu'n digwydd yma yng Nghymru, a hefyd i sicrhau, serch hynny, ein bod ni'n dal i fod yn gallu gwerthu bwyd wedi'i brosesu, gyda gwerth ychwanegol, yn uniongyrchol i mewn i farchnadoedd sydd yn dal i fod yn bwysig i ni?

Thank you for that. I look forward to the launch of the scheme, but I look forward even more to seeing, in two years' time, young people having responsibility for holdings for the first time, and showing the way forward for agriculture in future. I’m very confident that the young farmers of Wales have the ideas to do that.

I will conclude on another aspect of exiting the European Union, which is different in Wales compared to the situation over the border in England, or over the sea in Ireland. I am talking about fisheries. A report on fisheries in Wales was published yesterday by the Public Policy Institute for Wales, and that demonstrated, of course, what’s more important to the kind of fishing fleet we have in Wales, which tends to be smaller and fishes for shellfish rather than fish as such—that they want access to those European markets, and that they want that to be tariff free and open, rather than having ownership of the seas, where it tends to have been steering the debate on CAF and European policies.

When I visited Milford Haven, I was struck by how much processing was happening in Belgium of produce that was gathered in Cardigan bay, much of which is transported back and forth in lorries through Wales. So, what can you as a Government do now to ensure that more processing happens here in Wales and also to ensure, however, that we can still sell that processed food with added value directly into the markets that are still important to us?

13:40

Yes. Just this morning, I met with representatives of the Welsh fishing association, and you won't be surprised to learn that the continuation of being tariff free is incredibly important to them. You will have heard the First Minister say yesterday that, when he was in Ireland on Monday, he heard about five lorries of fish that couldn't get out of the country, and, certainly, the representatives I met with this morning are even more concerned that, as we go forward, post Brexit, that that situation could happen even more unless the UK Government get this absolutely right from the outset. So, these are discussions that I will continue to have with my counterparts, certainly with the UK Government, and I know, in relation to trade and tariff-free trade, the First Minister will continue, and also my colleague the Cabinet Secretary for Finance, in his discussions. 

Ie. Y bore yma, cyfarfûm â chynrychiolwyr cymdeithas bysgota Cymru, ac ni fyddwch yn synnu wrth glywed bod parhau i fod yn ddi-dariff yn hynod bwysig iddynt. Byddwch wedi clywed y Prif Weinidog yn dweud ddoe ei fod wedi clywed, pan oedd yn Iwerddon ddydd Llun, am bum lori o bysgod na allent fynd allan o'r wlad, ac yn sicr, mae'r cynrychiolwyr y cyfarfûm â hwy y bore yma hyd yn oed yn fwy pryderus bellach y gallai’r sefyllfa honno godi hyd yn oed yn amlach yn y dyfodol ar ôl Brexit oni bai bod Llywodraeth y DU yn gwneud pethau'n gwbl gywir o'r cychwyn cyntaf. Felly, byddaf yn parhau i gael y trafodaethau hyn gyda fy swyddogion cyfatebol, yn sicr gyda Llywodraeth y DU, a gwn, mewn perthynas â masnach a masnach ddi-dariff, y bydd Prif Weinidog Cymru, gyda fy nghyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid, yn parhau â’r trafodaethau.

Llefarwyr y Ceidwadwyr, Paul Davies. 

The Conservative spokesperson, Paul Davies. 

Diolch, Llywydd. Cabinet Secretary, in May last year, I highlighted the Blue Cross's 'Unpicking the Knots' report, which showed that the last time Government brought in a specific law to regulate the sale of pets was in 1951. Given that times have changed significantly since the Pet Animals Act 1951, can you tell us what the Welsh Government is doing to strengthen existing legislation and perhaps introduce new legislation to regulate the sale of pets here in Wales?

Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, ym mis Mai y llynedd, tynnais sylw at adroddiad y Groes Las, 'Unpicking the Knots', a ddywedai mai’r tro diwethaf i’r Llywodraeth gyflwyno cyfraith benodol i reoleiddio gwerthiant anifeiliaid anwes oedd 1951. O gofio bod yr oes wedi newid gryn dipyn ers Deddf Anifeiliaid Anwes 1951, a allwch ddweud wrthym beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gryfhau'r ddeddfwriaeth bresennol, a chyflwyno deddfwriaeth newydd efallai i reoleiddio’r broses o werthu anifeiliaid anwes yma yng Nghymru?

Yes, we certainly are looking at what legislation we need in relation to animal welfare. You will be aware that a lot of it is very old, and we're having discussions currently with the UK Government around the animal welfare (sentencing and recognition of sentience) Bill for instance. But, in relation to pets, we've been looking at the code of practices also, and I'm bringing forward a statement—I think it's in March—around a package of either legislation, measures or licensing that we need around animal welfare. 

Yn sicr, rydym yn edrych ar ba ddeddfwriaeth sydd ei hangen arnom mewn perthynas â lles anifeiliaid. Fe fyddwch yn gwybod bod llawer ohoni'n hen iawn, ac rydym yn cynnal trafodaethau ar hyn o bryd gyda Llywodraeth y DU ynglŷn â’r Bil lles anifeiliaid (dedfrydu a chydnabod ymdeimlad), er enghraifft. Ond mewn perthynas ag anifeiliaid anwes, rydym wedi bod yn edrych ar y cod ymarfer hefyd, a byddaf yn gwneud datganiad—ym mis Mawrth, rwy’n credu—ynglŷn â phecyn, naill ai o ddeddfwriaeth, mesurau neu drwyddedu sydd ei angen arnom mewn perthynas â lles anifeiliaid.

Well, I'm glad to hear that you'll be bringing forward a statement on this particular issue, Cabinet Secretary. Now, one of the more difficult issues that needs tackling is in relation to the scale of unlicensed activity and the rise in the online sale of pets in Wales. The invisibility of this trading system has resulted in many online sellers being able to avoid pet breeding and vending legislation, and it crucially pays no regard to an animal's welfare. Therefore, can you tell us why the Welsh Government has not prioritised this animal welfare issue until now, and can you also tell us what specific action the Welsh Government will be taking to address this particular issue as a matter of urgency?

Wel, rwy'n falch o glywed y byddwch yn gwneud datganiad ar y mater penodol hwn, Ysgrifennydd y Cabinet. Nawr, mae un o'r materion anos y mae angen mynd i'r afael â hwy yn ymwneud â faint o weithgarwch didrwydded sy’n mynd rhagddo a'r cynnydd o ran gwerthu anifeiliaid ar-lein yng Nghymru. Mae natur anweledig y system fasnachu hon wedi golygu bod llawer o werthwyr ar-lein yn gallu osgoi deddfau bridio a gwerthu anifeiliaid anwes, ac yn anad dim, nid yw'n ystyried lles anifeiliaid. Felly, a allwch ddweud wrthym pam nad yw Llywodraeth Cymru wedi blaenoriaethu’r mater lles anifeiliaid hwn hyd yma, ac a allwch ddweud wrthym hefyd pa gamau penodol y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r mater penodol hwn ar frys?

I mentioned that I will be bringing forward a statement in March, so I can't give you a specific update now. It's not that it hasn't been a priority, but you'll be aware that there are lots of priorities, and animal welfare is very high up, certainly, on my agenda and that of the Welsh Government. So, officials are working to bring forward a package of measures around animal welfare and, as I say, I will be making a statement in March in the Chamber. 

Soniais y byddaf yn gwneud datganiad ym mis Mawrth, felly ni allaf roi diweddariad penodol i chi ar hyn o bryd. Nid nad yw hyn wedi bod yn flaenoriaeth, ond fe fyddwch yn gwybod bod yna lawer o flaenoriaethau, ac mae lles anifeiliaid yn uchel iawn, yn sicr, ar fy agenda i ac ar agenda Llywodraeth Cymru. Felly, mae swyddogion yn gweithio i gyflwyno pecyn o fesurau mewn perthynas â lles anifeiliaid, ac fel y dywedais, byddaf yn gwneud datganiad yn y Siambr ym mis Mawrth.

We already know that local authorities in Wales are struggling to enforce regulations on pet shops and dog breeders, and so perhaps there's an opportunity for Wales to lead the way by developing a bespoke registration licensing system for anyone breeding or selling animals, which would include all vendors, from pet shops to online breeders. Therefore, when you bring this statement forward in the next few weeks, will you commit to seriously considering perhaps the merits of a bespoke registration and licensing system for pet breeders and sellers in Wales?

Gwyddom eisoes fod awdurdodau lleol yng Nghymru yn ei chael hi’n anodd gorfodi rheoliadau ar siopau anifeiliaid anwes a bridwyr cŵn, ac felly efallai fod cyfle i Gymru arwain drwy ddatblygu system drwyddedu a chofrestru bwrpasol ar gyfer unrhyw un sy'n bridio neu'n gwerthu anifeiliaid, a fyddai'n cynnwys yr holl werthwyr, o siopau anifeiliaid anwes i fridwyr ar-lein. Felly, pan fyddwch yn gwneud y datganiad hwn yn ystod yr wythnosau nesaf, a wnewch chi ymrwymo i feddwl o ddifrif am rinweddau system gofrestru a thrwyddedu bwrpasol ar gyfer bridwyr a gwerthwyr anifeiliaid anwes yng Nghymru?

Yes, I'm happy to look at anything that will, obviously, improve animal welfare standards. Local authorities haven't specifically raised that concern with me, but, again, if you have any specific knowledge that you would like to pass on to me, please do. 

Rwy'n fwy na pharod i edrych ar unrhyw beth a fydd, yn amlwg, yn gwella safonau lles anifeiliaid. Nid yw awdurdodau lleol wedi lleisio'r pryder hwnnw’n benodol, ond unwaith eto, os oes gennych unrhyw wybodaeth benodol yr hoffech ei rhoi i mi, croeso i chi wneud hynny.

Llefarydd UKIP, Neil Hamilton. 

The UKIP spokesperson, Neil Hamilton.

Diolch, Llywydd. Inland fisheries and freshwater fishing is an important part of the rural economy. The Environment Agency has estimated that there are about 1,500 jobs in Wales that depend directly upon it. Whilst we're all concerned about the levels of salmon and sea trout in our rivers in Wales, I wonder if the Cabinet Secretary could give me her views upon Natural Resources Wales's proposals to introduce a 10-year mandatory catch and release policy, and also to introduce a blanket ban on anglers taking any salmon they catch to eat. The angling fraternity is very concerned about this because, obviously, taking home one's catch is an integral part of fishing for many, many anglers, and for the enjoyment of sport. There is a possibility that if the result of this is to deter people from coming to Wales, in particular to enjoy our rivers for fishing, that could have a detrimental effect also upon tourism in the countryside.

Diolch, Lywydd. Mae pysgodfeydd mewndirol a physgota dŵr croyw yn rhan bwysig o'r economi wledig. Mae Asiantaeth yr Amgylchedd wedi amcangyfrif bod oddeutu 1,500 o swyddi yng Nghymru yn dibynnu'n uniongyrchol arnynt. Er bod pob un ohonom yn bryderus ynglŷn â niferoedd eogiaid a sewin yn ein hafonydd yng Nghymru, tybed a allai Ysgrifennydd y Cabinet ddweud wrthyf beth yw ei barn ynglŷn â chynigion Cyfoeth Naturiol Cymru i roi polisi dal a rhyddhau gorfodol ar waith am 10 mlynedd, yn ogystal â chyflwyno gwaharddiad cyffredinol ar enweirwyr rhag mynd ag unrhyw eogiaid y maent yn eu dal adref i’w bwyta. Mae'r gymuned enweirio yn bryderus iawn am hyn oherwydd, yn amlwg, mae dal pysgodyn a mynd ag ef adref yn rhan annatod o bysgota i lawer iawn o enweirwyr, ac yn rhan o fwynhad y gamp. Pe bai hyn yn arwain at rwystro pobl rhag dod i Gymru, yn enwedig i fwynhau pysgota yn ein hafonydd, mae’n bosibl y gallai hynny niweidio twristiaeth yng nghefn gwlad hefyd.

13:45

I'm waiting for Natural Resources Wales to supply their recommendations, following their consultation on this. I'm expecting it probably within the next two months. So, at the moment, I can't comment.

Rwy'n aros i Cyfoeth Naturiol Cymru gyflwyno eu hargymhellion, yn dilyn eu hymgynghoriad ar hyn. Rwy'n disgwyl hynny o fewn y deufis nesaf, yn ôl pob tebyg. Felly, ar hyn o bryd, ni allaf wneud sylwadau.

Okay. Well, I understand the Cabinet Secretary's position on that. There are very diverse reasons for the decline in fish stocks in our rivers. One of them is predation by fish-eating birds. There's a great deal of evidence now. The Angling Trust has produced a database, for example, of predators within inland situations. Apparently, cormorants are now a significant factor in this. Although they're fundamentally seabirds, lots of them are taking fish from our rivers and posing, I think, a dire threat to, particularly, young salmon. There are licences, which are granted, for taking predators and so reducing the scale of this problem. I wonder if the Cabinet Secretary would consider making it easier to qualify for these licences. This at least will be a partial solution to a growing problem that we've got with our rivers.

Iawn. Wel, rwy’n deall safbwynt Ysgrifennydd y Cabinet ar hynny. Ceir rhesymau amrywiol iawn dros y dirywiad mewn stociau pysgod yn ein hafonydd. Un ohonynt yw ysglyfaethu gan adar sy'n bwyta pysgod. Mae llawer iawn o dystiolaeth i'w chael bellach. Mae'r Ymddiriedolaeth Genweirio wedi cynhyrchu cronfa ddata, er enghraifft, o ysglyfaethwyr mewn mannau mewndirol. Mae'n debyg fod mulfrain, bellach, yn ffactor pwysig yn hyn o beth. Er mai adar y môr a ydynt yn y bôn, mae llawer ohonynt yn mynd â physgod o'n hafonydd a chredaf eu bod yn peri cryn fygythiad i eogiaid ifanc yn enwedig. Mae trwyddedau’n cael eu rhoi ar gyfer cael gwared ar ysglyfaethwyr, sy'n lleihau maint y broblem. Tybed a fyddai Ysgrifennydd y Cabinet yn ystyried ei gwneud yn haws i fod yn gymwys am y trwyddedau hyn. Bydd hyn yn ateb rhannol, o leiaf, i broblem gynyddol sydd gennym gyda'n hafonydd.

Again, that's not an issue that's been raised with me, but I will ask my colleague the Minister for Environment to raise it with NRW at her next meeting.

Unwaith eto, nid yw hwnnw'n fater sydd wedi'i ddwyn i fy sylw, ond byddaf yn gofyn i fy nghyd-Aelod, y Gweinidog dros yr Amgylchedd, godi'r mater gyda Cyfoeth Naturiol Cymru yn ei chyfarfod nesaf.

And I suppose the elephant in the room for most people is the extent of river pollution. I know that this is a much bigger issue than just in relation to fish stocks. We've had many a debate here about proposals for nitrate vulnerable zones and so on, but although nobody denies that there is a problem with pollution, it is being addressed by voluntary action, to a great extent. We've drawn attention in the past to the schemes that exist in Pembrokeshire that have been very successful. Pollution does kill far more salmon and sea trout each year than the proposals, which NRW have put forward, for controls on exploitation by nets and fishermen of salmon and sea trout would save, and so this is a problem that should be viewed in the round rather than ascribed to one cause over another. So, I hope that, when she considers NRW's proposals, she will introduce a sense of proportion into the proposals, which they have put on the table. Because there's a feeling that, in Wales, NRW is proposing something that is far more draconian than will be applied in England, in particular. Therefore, going back to what we were talking about earlier on, in Simon Thomas's question, of discussions with your counterpart in England on agricultural issues, we do need to inform ourselves in Wales of the position in other parts of the United Kingdom and the proposals for improvement, which other Ministers are bringing in. We mustn't disadvantage fishermen in Wales in particular unnecessarily.

Ac mae'n debyg mai'r broblem nad yw'r rhan fwyaf o bobl am ei thrafod yw graddau llygredd afonydd. Gwn fod hwn yn fater llawer mwy na stociau pysgod yn unig. Rydym wedi cael sawl dadl yma am gynigion ar gyfer parthau perygl nitradau ac ati, ond er nad oes unrhyw un yn gwadu bod gennym broblem gyda llygredd, mae gweithredu gwirfoddol yn mynd i'r afael â'r broblem honno, i raddau helaeth. Rydym wedi tynnu sylw yn y gorffennol at y cynlluniau yn Sir Benfro sydd wedi bod yn llwyddiannus iawn. Mae llygredd yn lladd mwy o lawer o eogiaid a sewin bob blwyddyn nag y byddai'r argymhellion a gyflwynwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer mesurau rheoli ar gamddefnyddio rhwydi a physgotwyr eogiaid a sewin môr yn eu hachub, ac felly mae hon yn broblem y dylid ei hystyried yn ei chyfanrwydd yn hytrach na'i phriodoli i'r naill achos dros un arall. Felly, wrth iddi ystyried cynigion Cyfoeth Naturiol Cymru, gobeithiaf y bydd yn cyflwyno elfen o gymesuredd i'r argymhellion a gyflwynwyd ganddynt. Oherwydd ceir ymdeimlad fod Cyfoeth Naturiol Cymru, yng Nghymru, yn cynnig rhywbeth sy'n llawer mwy llym na'r hyn a fydd yn digwydd yn Lloegr, yn benodol. Felly, gan ddychwelyd at yr hyn y buom yn ei drafod yn gynharach, yng nghwestiwn Simon Thomas, ynghylch trafodaethau gyda'ch swyddog cyfatebol yn Lloegr ynglŷn â materion amaethyddol, mae angen inni fod yn ymwybodol yng Nghymru o'r sefyllfa mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig a’r argymhellion ar gyfer gwella, sy'n cael eu cyflwyno gan Weinidogion eraill. Mae'n rhaid inni beidio â rhoi pysgotwyr yng Nghymru, yn arbennig, o dan anfantais ddiangen.

I think proportionality is very important in any steps that you take. You mentioned about voluntary action. Certainly, the reason I brought forward the statement I did on NVZs was because, whilst I don't think the current voluntary sorts of schemes have worked in a way that we would want them to—and we've seen significant agricultural pollution of our rivers, for instance—I do think that, if you can work with the sector, it's much better than bringing forward legislation, and that's why I brought forward the statement I have. But, again, I will ask the Minister for Environment to raise it with NRW at her next regular meeting.

Credaf fod cymesuredd yn bwysig iawn mewn unrhyw gamau a gymerwch. Fe sonioch am weithredu gwirfoddol. Yn sicr, y rheswm pam y gwneuthum y datganiad a wneuthum ar Barthau Perygl Nitradau oedd oherwydd, er nad wyf yn credu bod y mathau presennol o gynlluniau gwirfoddol wedi gweithio yn y ffordd y byddem yn dymuno iddynt weithio—ac rydym wedi gweld cryn dipyn o lygredd amaethyddol yn ein hafonydd, er enghraifft—rwy’n credu, os gallwch weithio gyda'r sector, fod hynny'n well o lawer na chyflwyno deddfwriaeth, a dyna pam y gwneuthum y datganiad a wneuthum. Ond unwaith eto, byddaf yn gofyn i'r Gweinidog dros yr Amgylchedd godi hyn gyda Cyfoeth Naturiol Cymru yn ei chyfarfod rheolaidd nesaf.

Cwestiwn 3: nid yw Mark Reckless yn bresennol i ofyn cwestiwn 3. Dyma’r ail Aelod o fewn tri chwestiwn. Felly, a gaf i ofyn i’r rheolwyr busnes—ac un, yn enwedig, y prynhawn yma—sicrhau presenoldeb yr Aelodau sydd wedi datgan eu bwriad i ofyn cwestiynau yn y dyfodol, yna fe fyddaf i’n gwerthfawrogi hynny?

Question 3: Mark Reckless is not in the Chamber to ask question 3. This is the second Member within three questions who has been absent. So, if I could request that business managers—and one, in particular, this afternoon—to ensure the attendance of Members who have declared an intention to ask questions in future, then I would appreciate that.

Ni ofynnwyd cwestiwn 3 [OAQ51764].

Question 3 [OAQ51764] not asked.

Cwestiwn 4, felly—David Melding.

Question 4, therefore—David Melding.

Mesuryddion Deallus
Smart Meters

4. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am yr effaith y mae mesuryddion deallus yn ei chael ar fynd i'r afael â thlodi tanwydd yng Nghymru? OAQ51750

4. Will the Cabinet Secretary make a statement on the impact that smart meters are having on combating fuel poverty in Wales? OAQ51750

13:50

Thank you. Smart meters are a non-devolved matter, but we are working with Smart Energy GB and Ofgem to ensure that the needs of Welsh consumers are considered in the roll-out of smart meters. Within the powers available to Welsh Government, the most direct way in which we can tackle fuel poverty is to improve the energy efficiency of homes. 

Diolch. Mae mesuryddion deallus yn fater heb ei ddatganoli, ond rydym yn gweithio gyda Smart Energy GB ac Ofgem i sicrhau bod anghenion defnyddwyr Cymru yn cael eu hystyried wrth ddarparu mesuryddion deallus. O fewn y pwerau sydd ar gael i Lywodraeth Cymru, y ffordd fwyaf uniongyrchol y gallwn fynd i'r afael â thlodi tanwydd yw gwella effeithlonrwydd ynni cartrefi.

Two weeks ago, I was with British Gas to discuss the roll-out of smart meters in Wales; 47,000 now have been installed in homes in South Wales Central. They're part of the solution. Obviously, as a more informed consumer, you can observe the impact of your energy consumption. Of course, when combined with better insulation, it can be a key factor in reducing energy poverty. So, I would like to know how the Welsh Government is itself, and with local authorities, ensuring that people are aware of the benefits of smart meters. Even though you are not directly responsible for the programme, information in the first place is really, really vital to consumers.

Bythefnos yn ôl, roeddwn gyda Nwy Prydain yn trafod y broses o ddarparu mesuryddion deallus yng Nghymru; bellach, mae 47,000 wedi'u gosod mewn cartrefi yng Nghanol De Cymru. Maent yn rhan o'r ateb. Yn amlwg, fel defnyddiwr mwy deallus, gallwch gadw golwg ar effaith eich defnydd o ynni. Wrth gwrs, ynghyd â gwell inswleiddio, gall hynny fod yn ffactor allweddol wrth leihau tlodi tanwydd. Felly, hoffwn wybod sut y mae Llywodraeth Cymru, ynddi'i hun a chydag awdurdodau lleol, yn sicrhau bod pobl yn ymwybodol o fanteision mesuryddion deallus. Er nad ydych yn uniongyrchol gyfrifol am y rhaglen, mae gwybodaeth yn y lle cyntaf yn wirioneddol hanfodol i ddefnyddwyr.

Yes, I agree that that is certainly the case. While it is a reserved issue, my officials are working with Smart Meter GB. They were obviously appointed by the UK Government to be the consumer campaign—to promote the take-up of smart meters in both domestic and non-domestic premises.

I think the one thing that I've learned from Smart Meter GB is that the large majority of people who have a meter then become really enthusiastic about making energy savings. That enthusiasm, hopefully, will carry on, so I think that's the thing that I've learned most from Smart Meter GB.

Ie, rwy'n cytuno'n llwyr. Er ei fod yn fater a gedwir yn ôl, mae fy swyddogion yn gweithio gyda Smart Meter GB. Yn amlwg, fe'u penodwyd gan Lywodraeth y DU i gyflwyno'r ymgyrch defnyddwyr—i hyrwyddo'r defnydd o fesuryddion deallus mewn adeiladau domestig ac annomestig.

Credaf mai'r un peth rwyf wedi'i ddysgu gan Smart Meter GB yw bod y mwyafrif helaeth o bobl sydd â mesurydd yn dod yn frwdfrydig iawn ynglŷn ag arbed ynni. Bydd y brwdfrydedd hwnnw'n parhau, gobeithio, felly credaf mai hwnnw yw'r peth mwyaf i mi ei ddysgu gan Smart Meter GB.

Cabinet Secretary, smart meters can be a vital tool in changing behaviours, enabling us to put a price on that left-on light or to see how much it costs to leave a device on stand-by. However, older smart meters can tie customers into a single supplier as they are useless when switching to a new supplier, and customers often have to pay for a new smart meter to replace the dumb one. The UK Government have allowed energy companies to continue to install first-generation meters. So, Cabinet Secretary, what can your Government do to ensure that customers in Wales will only receive smart metering equipment technical specifications 2 meters? 

Ysgrifennydd y Cabinet, gall mesuryddion deallus fod yn offeryn hollbwysig i newid ymddygiad, gan ein galluogi i roi pris ar y golau sy'n cael ei adael ymlaen neu weld faint mae'n gostio i adael dyfais ar y modd segur. Fodd bynnag, gall mesuryddion deallus hŷn glymu cwsmeriaid at un cyflenwr gan eu bod yn ddiwerth wrth newid i gyflenwr newydd, ac yn aml, mae'n rhaid i gwsmeriaid dalu am fesurydd deallus newydd yn lle'r un twp. Mae Llywodraeth y DU wedi caniatáu i gwmnïau ynni barhau i osod mesuryddion cenhedlaeth gyntaf. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, beth all eich Llywodraeth ei wneud i sicrhau mai dim ond mesuryddion manylebau technegol 2 ar gyfer offer mesur deallus y mae cwsmeriaid yng Nghymru yn eu derbyn?

Well, that's not an issue that has been raised with me, but I will certainly write to the UK Government pointing out your comments and ensuring that people in Wales do absolutely have the most up-to-date meter available.FootnoteLink

Wel, nid yw hwnnw'n fater sydd wedi'i godi gyda mi, ond yn sicr, byddaf yn ysgrifennu at Lywodraeth y DU yn nodi eich sylwadau a sicrhau bod pobl yng Nghymru yn derbyn y mesuryddion mwyaf diweddar sydd ar gael.FootnoteLink

Datblygiad Biomass UK No. 2 yn y Barri
The Biomass UK No. 2 Development in Barry

5. A wnaiff Llywodraeth Cymru gynnal asesiad o'r effaith amgylcheddol yn dilyn y penderfyniad gan Gyfoeth Naturiol Cymru i roi trwydded weithredu ar gyfer y datblygiad Biomass UK No. 2 yn y Barri? OAQ51760

5. Will the Welsh Government carry out an environmental impact assessment following the decision by Natural Resources Wales to grant an operating licence for the Biomass UK No. 2 development in Barry? OAQ51760

The Welsh Ministers have informed the developer of the biomass plant that they are minded to direct that an environmental impact assessment must accompany their planning application currently before the Vale of Glamorgan Council. Any representations they will make will be taken into account before a final decision is made. 

Mae Gweinidogion Cymru wedi rhoi gwybod i ddatblygwr y safle biomas eu bod yn ystyried ei gwneud yn ofynnol iddynt gyflwyno asesiad o'r effaith amgylcheddol ochr yn ochr â'u cais cynllunio sydd gerbron Cyngor Bro Morgannwg ar hyn o bryd. Bydd unrhyw sylwadau a wneir ganddynt yn cael eu hystyried cyn y gwneir penderfyniad terfynol.

Well, I welcome that. I think that is some progress, but do you also welcome, as I do, the statement yesterday from the Future Generations Commissioner for Wales that she's considering how environmental permits are granted in Wales by Natural Resources Wales? She's written to NRW to ask them to demonstrate how the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 is being applied to the environmental permitting process. This will be welcomed by the residents of Barry and the Vale, who feel that their concerns and evidence on the public health and environmental impact of the Barry biomass incinerator, built in the middle of Barry, close to homes, schools, hospitals and shops, have been ignored in the granting of a permit. 

Wel, rwy’n croesawu hynny. Credaf fod hynny'n dangos rhywfaint o gynnydd, ond a ydych hefyd yn croesawu, fel finnau, y datganiad ddoe gan Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru ei bod yn ystyried sut y caiff trwyddedau amgylcheddol eu rhoi yng Nghymru gan Cyfoeth Naturiol Cymru? Mae hi wedi ysgrifennu at Cyfoeth Naturiol Cymru i ofyn iddynt ddangos sut y mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn cael ei rhoi ar waith mewn perthynas â'r broses drwyddedu amgylcheddol. Bydd trigolion y Barri a'r Fro yn croesawu hyn, gan eu bod yn teimlo bod eu pryderon a'u tystiolaeth ar yr effaith ar iechyd y cyhoedd ac effaith amgylcheddol llosgydd biomas y Barri, a adeiladwyd yng nghanol y Barri, yn agos at eu cartrefi, ysgolion, ysbytai a siopau, wedi cael eu hanwybyddu wrth roi trwydded.

Thank you for that question. I appreciate the residents' and the Member's concerns, and I recognise the role the Member has played in being involved with making representations on this issue on behalf of her constituents.

In terms of the announcement by the future generations commissioner, our guidance in the well-being of future generations Act makes it clear that the Act provides opportunities for public bodies to consider how duties can be discharged in a more integrated way. Public bodies, however, must be confident that their respective statutory duties are being met against the criteria in the relevant legislation. 

Diolch am eich cwestiwn. Rwy'n deall pryderon y trigolion a'r Aelod, ac yn cydnabod y rhan y mae’r Aelod wedi ei chwarae’n gwneud sylwadau ar y mater hwn ar ran ei hetholwyr.

O ran y cyhoeddiad gan gomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol, mae ein canllawiau yn Neddf llesiant cenedlaethau’r dyfodol yn ei gwneud yn glir fod y Ddeddf yn cynnig cyfleoedd i gyrff cyhoeddus ystyried sut y gellir cyflawni dyletswyddau mewn ffordd fwy integredig. Fodd bynnag, mae'n rhaid i gyrff cyhoeddus fod yn hyderus fod eu dyletswyddau statudol perthnasol yn cael eu cyflawni yn erbyn y meini prawf yn y ddeddfwriaeth berthnasol.

I think it's fair to say that, in the time that I've been elected to this institution, from a Vale of Glamorgan perspective, the Barry incinerator has undoubtedly been the largest campaign, and across party political divides, I might add as well. I commend the community around the incinerator, and the wider Vale of Glamorgan community, for the actions they have undertaken to fight this campaign. But there is an issue about environmental impact assessments and their suitability. Have you had time, in the time you've been Minister, to get to grips with the scenarios where environmental impact assessments are required? Do you believe that the current model that public bodies in particular work to, such as NRW, is fit for purpose, bearing in mind, obviously, the future generations commissioner's comment? But, ultimately, it will be you as a Government who will determine the parameters for guidance to bodies were they to enact environmental impact assessments.

Credaf ei bod yn deg dweud, ers imi gael fy ethol i'r sefydliad hwn, o safbwynt Bro Morgannwg, mai llosgydd y Barri, heb os, yw'r ymgyrch fwyaf wedi bod, ac ar draws y pleidiau gwleidyddol, hoffwn ychwanegu. Cymeradwyaf y gymuned o amgylch y llosgydd, a'r gymuned ehangach ym Mro Morgannwg, am y camau a gymerwyd ganddynt i ymladd yr ymgyrch hon. Ond mae yna broblem yn codi ynglŷn ag asesiadau o’r effaith amgylcheddol a'u haddasrwydd. A ydych wedi cael amser, ers ichi ddod yn Weinidog, i fynd i'r afael â'r sefyllfaoedd lle mae angen asesiadau o effaith amgylcheddol? A ydych yn credu bod y model y mae cyrff cyhoeddus yn enwedig, cyrff fel Cyfoeth Naturiol Cymru, yn ei ddilyn ar hyn o bryd yn addas at y diben, gan gofio sylw comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol wrth gwrs? Ond yn y pen draw, chi fel Llywodraeth a fydd yn pennu'r paramedrau ar gyfer y canllawiau i gyrff os ydynt yn rhoi asesiadau o'r effaith amgylcheddol ar waith.

13:55

Thank you for your question. I know, also, that the Member has been vociferous in this matter and has asked a number of questions previously on behalf of residents and constituents.

In terms of the environmental impact assessment, this refers to a specific process to comply with the EIA directive, so that when the EIA is taken as part of a planning application, and acts as a consultee—[Inaudible.]—the environmental point is a matter for Natural Resources Wales, but it is something that will obviously be considered in the whole as well.

Diolch am eich cwestiwn. Gwn, hefyd, fod yr Aelod wedi bod yn uchel ei gloch mewn perthynas â'r mater hwn ac wedi gofyn nifer o gwestiynau o'r blaen ar ran trigolion ac etholwyr.

O ran yr asesiad o'r effaith amgylcheddol, cyfeiria hyn at broses benodol i gydymffurfio â'r gyfarwyddeb AEA, felly pan fo'r AEA yn cael ei gymryd fel rhan o'r cais cynllunio, ac yn gweithredu fel ymgynghorai—[Anghlywadwy.]—mae'r pwynt amgylcheddol yn fater i Cyfoeth Naturiol Cymru, ond mae'n rhywbeth a fydd yn amlwg yn cael ei ystyried yn ei gyfanrwydd hefyd.

Draenogod
Hedgehogs

6. Pa asesiad y mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi'i wneud o'r adroddiad, The State of Britain's Hedgehogs Report 2018? OAQ51754

6. What assessment has the Cabinet Secretary made of The State of Britain's Hedgehogs Report 2018? OAQ51754

Thank you. The continued decline in hedgehog numbers in rural areas in the UK, as highlighted in the report, should concern us all. The findings will inform the refresh of the nature recovery action plan to ensure that we all take appropriate action to help our most endangered species, including the hedgehog.

Diolch. Dylai'r gostyngiad parhaus yn niferoedd draenogod mewn ardaloedd gwledig yn y DU, fel y nodwyd yn yr adroddiad, fod yn destun pryder i bob un ohonom. Bydd y canfyddiadau'n llywio'r broses o ddiweddaru'r cynllun gweithredu adfer natur i sicrhau ein bod yn cymryd camau priodol i gynorthwyo ein rhywogaethau sy’n wynebu’r perygl mwyaf, gan gynnwys draenogod.

I'm sure you will be aware that the Farmers Union of Wales released a statement in response to the report that said that conservation bodies were burying their heads in the sand as far as the impact of badgers on hedgehog numbers is concerned. I can't help but wonder if that is a politically motivated statement aimed at justifying a badger cull. The FUW didn't feel that the lion's share of the blame for the reduction in hedgehog numbers should be placed on farming practices, despite a wealth of research showing that agriculture and land management have the biggest single impact on wildlife, with 84 per cent of land in Wales being used for agriculture. Cabinet Secretary, can I ask for you to look at and assess the implications of this statement from the Farmers Union of Wales, which firmly blames badgers for the decline, and also to look at implementing the changes, as requested by conservation organisations, which clearly mention pesticides?

Rwy'n siŵr eich bod yn ymwybodol fod Undeb Amaethwyr Cymru wedi cyhoeddi datganiad mewn ymateb i'r adroddiad a ddywedai fod cyrff cadwraeth yn anwybyddu'r ffeithiau o ran effaith moch daear ar niferoedd draenogod. Ni allaf lai na meddwl tybed a oedd hwnnw'n ddatganiad gwleidyddol gyda'r nod o gyfiawnhau difa moch daear. Nid oedd Undeb Amaethwyr Cymru yn teimlo y dylai arferion ffermio gael y rhan fwyaf o'r bai am y gostyngiad yn niferoedd draenogod, er y toreth o waith ymchwil sy’n dangos mai amaethyddiaeth a rheoli tir sy’n cael yr effaith unigol fwyaf ar fywyd gwyllt, gydag 84 y cant o dir yng Nghymru yn cael ei ddefnyddio ar gyfer amaethyddiaeth. Ysgrifennydd y Cabinet, a gaf fi ofyn i chi ystyried ac asesu goblygiadau'r datganiad hwn gan Undeb Amaethwyr Cymru, sy'n beio moch daear am y dirywiad, a hefyd i edrych ar y broses o roi'r newidiadau ar waith, fel y mae'r sefydliadau cadwraeth, sy'n sôn yn glir am blaladdwyr, yn ei ddymuno?

I don't agree with the FUW claims. Certainly, when you read the report, I don't think that's what leaps out at you. When you read the report, it notes a number of reasons for why hedgehogs are scarcer in rural areas, and that includes the intensification of agriculture, habitat loss, fragmentation, roadkill, as well as predation. Badgers are a natural predator of hedgehogs, and they actively avoid sites where badgers are present in very high numbers. And I think also the report states that they can co-exist—you know, badgers and hedgehogs can co-exist in many areas. So, I think we need to have a better understanding of the habitat.

Nid wyf yn cytuno â honiadau Undeb Amaethwyr Cymru. Yn sicr, pan fyddwch yn darllen yr adroddiad, ni chredaf mai dyna sy'n sefyll allan. Pan fyddwch yn darllen yr adroddiad, mae'n nodi nifer o resymau pam fod draenogod yn fwy prin mewn ardaloedd gwledig, ac mae hynny'n cynnwys dwysáu amaethyddiaeth, colli cynefin, darnio, cael eu lladd ar y ffyrdd, yn ogystal ag ysglyfaethu. Mae draenogod yn ysglyfaeth naturiol i foch daear, ac maent yn osgoi safleoedd lle y ceir niferoedd uchel iawn o foch daear. A chredaf hefyd fod yr adroddiad yn datgan y gallant gydfodoli—hynny yw, gall moch daear a draenogod gydfodoli mewn llawer o ardaloedd. Felly, credaf fod angen inni ddeall y cynefin yn well.

Cabinet Secretary, I'm glad that Joyce Watson has asked this question. This is an excellent report; well worth the read. I learnt a few things, such as that hedgehogs are hibernating between November and mid-March, so we're currently in a period of that hibernation—what was that about AMs? [Laughter.] I was particularly interested in the Big Hedgehog Map, which allows people to log their hedgehog sighting online, to contribute to research into the animal. I noticed that, in Usk, in my constituency, there are only eight hedgehog sightings. So, hopefully, that will increase with this map.

I know that they get some national and European protection, but what are you doing to publicise campaigns such as the Big Hedgehog Map, so that we can understand a bit more about this animal and protected more in future?

Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n falch fod Joyce Watson wedi gofyn y cwestiwn hwn. Mae hwn yn adroddiad rhagorol; mae'n werth ei ddarllen. Dysgais ambell i beth, er enghraifft y ffaith bod draenogod yn gaeafgysgu rhwng mis Tachwedd a chanol mis Mawrth, felly rydym ar ganol y cyfnod hwnnw o aeafgysgu ar hyn o bryd—beth oedd hynny ynglŷn ag Aelodau'r Cynulliad? [Chwerthin.] Roedd gennyf ddiddordeb arbennig yn y Big Hedgehog Map, sy'n galluogi pobl i gofnodi ar-lein pan fyddant yn gweld draenog, er mwyn cyfrannu at waith ymchwil ar yr anifail. Sylwais, ym Mrynbuga, yn fy etholaeth i, mai dim ond wyth draenog a gofnodwyd. Felly, gobeithio y bydd hynny'n cynyddu gyda'r map hwn.

Gwn fod rhai mesurau diogelu cenedlaethol ac Ewropeaidd yn eu gwarchod, ond beth rydych yn ei wneud i roi cyhoeddusrwydd i ymgyrchoedd fel y Big Hedgehog Map, fel y gallwn ddeall ychydig yn fwy am yr anifail hwn a'i ddiogelu’n well yn y dyfodol?

I think it is very helpful. I haven't actually publicised this, so I, too, am very pleased that Joyce Watson has asked this question today.

I also think that reports such as this will help, post Brexit, when we're looking at our programmes and at how we're going to boost biodiversity, for instance. So, I'm very happy to support this report.

Credaf ei fod yn ddefnyddiol iawn. Nid wyf wedi rhoi unrhyw gyhoeddusrwydd i hyn, felly rwyf innau hefyd yn falch iawn fod Joyce Watson wedi gofyn y cwestiwn hwn heddiw.

Credaf hefyd y bydd adroddiadau fel hwn yn gymorth, ar ôl Brexit, pan fyddwn yn edrych ar ein rhaglenni ac ar sut y byddwn yn hybu bioamrywiaeth, er enghraifft. Felly, rwy'n falch iawn o gefnogi'r adroddiad hwn.

As the hedgehog species champion, I welcome—[Interruption.] I'm very encouraged by the interest of other Members in our prickly friends. [Laughter.]

I was concerned to read in the report by the Hedgehog Preservation Society of the decline of hedgehogs in rural areas, particularly aligned to the use of pesticides. Would the Minister agree that the use of big data and artificial intelligence does offer us the opportunity to help in this area? By using the latest precision agriculture techniques, we can specifically calibrate the amount of chemicals required in the cultivation of land and reduce the amount of chemicals put into the soil, which will have a knock-on benefit effect for hedgehogs. Given that the National Assembly has voted for the Government to come forward with the strategy on precision agriculture, can the Minister update us on the progress, please?

Fel yr hyrwyddwr ar ran draenogod, rwy’n croesawu—[Torri ar draws.] Mae diddordeb Aelodau eraill yn ein cyfeillion pigog yn galonogol iawn. [Chwerthin.]

Roeddwn yn bryderus wrth ddarllen, yn yr adroddiad gan yr Hedgehog Preservation Society, am ddirywiad draenogod mewn ardaloedd gwledig, yn enwedig yng nghyswllt y defnydd o blaladdwyr. A fyddai'r Gweinidog yn cytuno bod defnyddio data mawr a deallusrwydd artiffisial yn rhoi cyfle inni fod o gymorth yn y maes hwn? Drwy ddefnyddio'r technegau diweddaraf mewn amaethyddiaeth fanwl, gallwn raddnodi'n benodol faint o gemegion sy'n angenrheidiol wrth drin tir a chyfyngu ar gemegion a roddir yn y pridd, a bydd hynny'n arwain at effaith ganlyniadol fuddiol i ddraenogod. O gofio bod y Cynulliad Cenedlaethol wedi pleidleisio o blaid cyflwyno strategaeth gan y Llywodraeth ar amaethyddiaeth fanwl, a all y Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni ar y cynnydd, os gwelwch yn dda?

14:00

Thank you. Lee Waters is certainly the hedgehog champion. I hope you remember that you were actually the second choice, and I was the first, but I decided to be a champion for all species. [Laughter.] But you're also a great champion of precision agriculture, too, and frequently bombard me with a lot of very good research that you've done in this area.

We came forward with an idea that we wouldn't have a specific strategy, but there is clearly a huge amount of work that we can do in relation to precision agriculture, and certainly our policy is to reduce to the lowest possible level the effect of pesticide use on people, wildlife and plants, so I think precision agriculture absolutely can be used in this way. Again, post Brexit, as we're coming forward with our future farming policy and all our other environmental policies, I think precision agriculture will really help us. 

Diolch. Yn sicr, Lee Waters yw'r hyrwyddwr draenogod. Gobeithiaf eich bod yn cofio mai chi oedd yr ail ddewis mewn gwirionedd, a fi oedd y cyntaf, ond penderfynais fod yn hyrwyddwr ar ran pob rhywogaeth. [Chwerthin.] Ond rydych yn hyrwyddwr gwych ar ran amaethyddiaeth fanwl hefyd, ac rydych yn fy mheledu’n aml â llawer o ymchwil da iawn a wnaed gennych yn y maes hwn.

Cyflwynwyd syniad gennym na fyddai gennym strategaeth benodol, ond yn amlwg, mae llawer iawn o waith y gallwn ei wneud mewn perthynas ag amaethyddiaeth fanwl, ac yn sicr ein polisi yw gostwng effaith plaladdwyr ar bobl, bywyd gwyllt a phlanhigion i'r lefel isaf bosibl, felly yn sicr, credaf y gellir defnyddio amaethyddiaeth fanwl yn y modd hwn. Unwaith eto, ar ôl Brexit, wrth inni gyflwyno ein polisi ffermio ar gyfer y dyfodol a'n holl bolisïau amgylcheddol eraill, credaf y bydd amaethyddiaeth fanwl yn gymorth mawr i ni.

Cabinet Secretary, the facts in the report are very, very clear, and that is things like habitat loss and intensive farming are the primary cause of the fall. Incidentally, my species is the Tonyrefail falcon—that's another matter.

Could I just say—? One of the things that concerns me, though, that arises from the FUW statement, is the fact that there's an attempt to almost weaponise hedgehogs to make them to blame for their losses as a result of badgers; so, using one species as a mechanism for trying to attack another species, and so on, and our position has got to lead to a cull of badgers and also to the protection of hedgehogs themselves. This sort of divide-and-rule approach is really just not acceptable.

Ysgrifennydd y Cabinet, mae'r ffeithiau yn yr adroddiad yn glir iawn, sef mai pethau fel colli cynefin a ffermio dwys yw prif achos y gostyngiad. Gyda llaw, fy rhywogaeth i yw hebog Tonyrefail—mater arall yw hynny.

A gaf fi ddweud—? Un o'r pethau sy'n peri pryder i mi, fodd bynnag, yn natganiad Undeb Amaethwyr Cymru, yw'r ffaith bod ymgais, bron, i droi draenogod yn arfau fel y gellir eu beio am eu colledion o ganlyniad i foch daear; felly, defnyddio un rhywogaeth fel mecanwaith er mwyn ceisio ymosod ar rywogaeth arall, ac ati, ac mae'n rhaid i’n safbwynt arwain at ddifa moch daear, ac at amddiffyn draenogod eu hunain. Nid yw ymagwedd rannu a rheoli o'r math hwn yn dderbyniol.

Yes, I think I've more or less answered your question in my answer to Joyce Watson. Clearly, the report, I think, states very clearly why hedgehogs are scarcer in rural areas, and it's not just due to one particular reason. I gave several reasons around habitat loss, the intensification of agriculture, for instance, and also road kill. So, I think it is very important that everybody looks at this report as a whole, and certainly I do disagree with what the FUW have claimed here.

Iawn, credaf fy mod wedi ateb eich cwestiwn, fwy neu lai, yn fy ateb i Joyce Watson. Credaf fod yr adroddiad yn dweud yn glir iawn pam fod draenogiaid yn fwy prin mewn ardaloedd gwledig, ac nid yw’n ganlyniad i un rheswm penodol yn unig. Rhoddais nifer o resymau ynglŷn â cholli cynefin, dwysáu amaethyddiaeth, er enghraifft, a hefyd lladd ar y ffyrdd. Felly, credaf ei bod yn bwysig iawn i bawb edrych ar yr adroddiad hwn yn ei gyfanrwydd, ac yn sicr, rwy'n anghytuno â'r hyn y mae Undeb Amaethwyr Cymru wedi'i honni yma.

Y Sector Bwyd-amaeth yng Ngogledd Cymru
The Agri-food Sector in North Wales

7. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am y sector bwyd-amaeth yng Ngogledd Cymru? OAQ51751

7. Will the Cabinet Secretary make a statement on the agri-food sector in North Wales? OAQ51751

Thank you. The agri-food sector in north Wales continues to grow and benefit significantly from a suite of Welsh Government programmes, including Farming Connect and food business investment grants. I was pleased to announce £3 million of funding for Food Skills Cymru at the food and drink skills conference in north Wales last Thursday.

Diolch. Mae'r sector bwyd-amaeth yng ngogledd Cymru yn parhau i dyfu ac i elwa'n sylweddol ar gyfres o raglenni Llywodraeth Cymru, gan gynnwys Cyswllt Ffermio a'r grantiau buddsoddi mewn busnesau bwyd. Roeddwn yn falch o gyhoeddi £3 miliwn o gyllid ar gyfer Sgiliau Bwyd Cymru yn y gynhadledd sgiliau bwyd a diod yng ngogledd Cymru ddydd Iau diwethaf.

Thank you for your answer. Cabinet Secretary, according to the latest statistics, only 5 per cent of Welsh lamb is consumed in Wales. What is the Welsh Government doing to promote Welsh lamb in Wales and the wider UK?

Diolch am eich ateb. Ysgrifennydd y Cabinet, yn ôl yr ystadegau diweddaraf, dim ond 5 y cant o gig oen Cymru sy'n cael ei fwyta yng Nghymru. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i hybu cig oen Cymru yng Nghymru a'r DU yn ehangach?

There's a great deal we're doing to promote Welsh lamb. So, I've had conversations with specific supermarkets, for instance. So, just in recent months—probably the last six months—several supermarkets, including Asda and Aldi, have begun selling Welsh lamb. Other supermarkets already did so, and certainly in the lead-up to St David's Day, I think we'll see further supermarkets ensuring that Welsh lamb is on their shelves.

Rydym yn gwneud llawer iawn i hybu cig oen Cymru. Felly, rwyf wedi cael trafodaethau gydag archfarchnadoedd penodol, er enghraifft. Felly, dros y misoedd diwethaf yn unig—y chwe mis diwethaf yn ôl pob tebyg—mae llawer o archfarchnadoedd, gan gynnwys Asda ac Aldi, wedi dechrau gwerthu cig oen Cymru. Roedd archfarchnadoedd eraill yn gwneud hynny eisoes, ac yn sicr yn y cyfnod cyn Dydd Gŵyl Dewi, credaf y byddwn yn gweld rhagor o archfarchnadoedd yn sicrhau bod cig oen Cymru ar eu silffoedd.

Significant opportunities exist for the agri-food sector in north Wales, including improved supply chain collaboration and associated efficiency improvements. In fact, the brand Wales encapsulates premium fresh produce backed up by great taste, the quality of Welsh grassland, the family farm tradition, the commitment of all in the supply chain and the location of abattoirs and processing facilities close to production. What meetings and how many meetings have you had with representatives, not just of farmers, but processors and retailers, given the importance of engaging with operators in the entire supply chain in relation to these matters?

Mae cyfleoedd sylweddol ar gael i'r sector bwyd-amaeth yng ngogledd Cymru, gan gynnwys gwell cydweithio o ran y gadwyn gyflenwi a gwelliannau effeithlonrwydd cysylltiedig. Yn wir, mae brand Cymru yn cynrychioli cynnyrch ffres o’r safon uchaf ag iddo flas gwych, ansawdd glaswelltir Cymru, traddodiad y fferm deuluol, ymrwymiad pawb yn y gadwyn gyflenwi a lleoliad y lladd-dai a chyfleusterau prosesu yn agos at y mannau cynhyrchu. Pa gyfarfodydd a faint o gyfarfodydd rydych wedi'u cael gyda chynrychiolwyr proseswyr a manwerthwyr yn ogystal â ffermwyr, o ystyried pwysigrwydd ymgysylltu â gweithredwyr ym mhob rhan o'r gadwyn gyflenwi mewn perthynas â'r materion hyn?

I've had a significant number of meetings right across the food chain—as you say, not just with farmers, but with processors and with specific supply chain companies. My officials continue to have those sorts of meetings on a weekly basis, and I mentioned in my opening answer to Mandy Jones about the food business investment scheme—that grant funding, again, supports people in this area.

Rwyf wedi cael nifer sylweddol o gyfarfodydd gyda phob rhan o'r gadwyn fwyd—fel y dywedwch, nid yn unig gyda ffermwyr, ond gyda phroseswyr a chwmnïau penodol yn y gadwyn gyflenwi. Mae fy swyddogion yn parhau i gael cyfarfodydd o'r fath ar sail wythnosol, a soniais yn fy ateb cyntaf i Mandy Jones am y cynllun buddsoddi mewn busnesau bwyd—unwaith eto, mae'r cyllid grant hwnnw yn cefnogi pobl yn y maes hwn.

Gwelais adroddiadau yn ddiweddar fod y cyrff lefi cig coch ym Mhrydain yn mynd i fod yn rhannu cronfa o £2 miliwn ar gyfer marchnata ac ymchwil tra bod datrysiad mwy hirdymor, efallai, i'r saga yma o'r lefi cig coch yn cael ei ddatrys o'r diwedd, gobeithio. Rwyf am wybod achos rwyf wedi bod yn codi hyn ers blynyddoedd mawr. Rwy'n siŵr mai chi yw'r pumed neu'r chweched Gweinidog neu Ysgrifennydd Cabinet sydd wedi bod yn ymrafael â'r anghyfiawnder yma o'r £1 miliwn sy'n cael ei golli i'r sector cig coch bob blwyddyn oherwydd y ffordd y mae'r lefi yn cael ei redeg. Pryd ydych chi'n meddwl, os mai mesur dros dro yw hwn, y byddwn ni'n cael datrysiad unwaith ac am byth i'r anghyfiawnder yma? A phryd, o'r diwedd, y gwelwn ni'r sector cig coch yng Nghymru yn derbyn yr arian sy'n ddyledus iddi?

I saw some recent reports that the red meat levy organisations in Britain were going to be sharing a fund of £2 million for marketing and research while a longer term solution to this saga of the red meat levy is resolved—at last, hopefully. I want to know because I have been raising this issue for many years. I’m sure you’re the fifth or the sixth Minister or Cabinet Secretary who’s been grappling with this injustice of the £1 million lost to the red meat sector annually because of the way that the levy is being run. So, when do you think, if this is a temporary measure, that we will have a once-and-for-all resolution to this injustice? And when, at last, will we see the red meat sector in Wales given the funding it deserves?

14:05

Yes, it is something that we do need to have a permanent solution on. I'm hoping that the temporary one becomes permanent very, very quickly—hopefully within the next few months. You mentioned I was probably the—I think I am the sixth Minister with responsibility, and I promised Dai Davies, before he finished as chair, that we would get it sorted out. We managed on a temporary basis, but you're quite right, it is something that has been too long in the ether out there that needs sorting out. So, I will continue to have discussions with other Ministers around this and I know my officials continue to have meetings at an official level too.

Ie, mae'n rhywbeth y mae arnom angen ateb parhaol yn ei gylch. Gobeithiaf y daw'r un dros dro yn un parhaol yn fuan iawn—o fewn yr ychydig fisoedd nesaf, gobeithio. Dywedoch mai fi, fwy na thebyg, oedd y—credaf mai fi yw'r chweched Gweinidog â chyfrifoldeb, ac addewais i Dai Davies, cyn i'w gyfnod fel cadeirydd ddod i ben, y byddem yn datrys y mater. Fe lwyddasom ar sail dros dro, ond rydych yn llygad eich lle, mae'n rhywbeth sydd wedi bod o gwmpas ers gormod o amser ac mae angen ei ddatrys. Felly, byddaf yn parhau i gael trafodaethau ynglŷn â hyn gyda Gweinidogion eraill a gwn fod fy swyddogion yn parhau i gael cyfarfodydd ar lefel swyddogol hefyd.

Ymchwilio i Welyau Môr
Research on Sea Beds

8. Pa gyfleoedd y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael i ymchwilio i welyau môr oddi ar arfordir Cymru? OAQ51737

8. What opportunities has the Welsh Government had to research sea beds off the coast of Wales? OAQ51737

Thank you. Welsh Government undertakes and supports a wide range of work to understand Welsh seas, including the sea bed. I've seen at first hand the excellent academic work at Aberystwyth and Bangor universities in particular. We continue to develop a good understanding of our seas to enable sustainable development.

Diolch. Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi ac yn ymgymryd ag amrywiaeth eang o waith i ddeall moroedd Cymru, gan gynnwys gwely'r môr. Rwyf wedi gweld â'm llygaid fy hun y gwaith academaidd rhagorol ym mhrifysgolion Aberystwyth a Bangor yn arbennig. Rydym yn parhau i ddatblygu dealltwriaeth dda o'n moroedd i alluogi datblygu cynaliadwy.

Sea bed surveying and mapping are of key importance to our economy. The Irish have already acted on this. The EU is now starting too. There's a danger that both Wales and the UK will be left behind. Bangor University has the biggest university-run sea bed research vessel in the UK, the Prince Madog, which is key both to our economy and to fisheries management as we look to the future. But, it's only funded to 2020. What action will the Welsh Government therefore take to ensure critical and sustainable future funding, and to incorporate sea bed research into a strategic national plan?

Mae arolygu a mapio gwely'r môr yn hanfodol bwysig i'n heconomi. Mae Iwerddon eisoes wedi rhoi camau ar waith ar hyn. Mae'r UE yn dechrau gwneud hynny bellach hefyd. Mae perygl y bydd Cymru a'r DU ar ei hôl hi yn hyn o beth. Llong ymchwil Prifysgol Bangor, y Prince Madog, yw'r llong ymchwil gwely'r môr fwyaf yn y DU sy'n eiddo i brifysgol, ac mae'n allweddol i'n heconomi ac i'r gwaith o reoli pysgodfeydd wrth inni edrych at y dyfodol. Ond ni fydd yn cael ei ariannu wedi 2020. Pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd, felly, i sicrhau cyllid hanfodol a chynaliadwy yn y dyfodol, ac i ymgorffori ymchwil gwely'r môr mewn cynllun cenedlaethol strategol?

I am aware that Bangor University are looking to identify future strategic scientific work for the Prince Madog. It is a commercial matter for the universities and others in the consortium, so I'm not able to comment any further.

Rwy'n ymwybodol fod Prifysgol Bangor yn awyddus i nodi gwaith gwyddonol strategol ar gyfer y Prince Madog yn y dyfodol. Mae'n fater masnachol ar gyfer y prifysgolion a sefydliadau eraill yn y consortiwm, felly ni allaf roi unrhyw sylw pellach.

As species champion for the grey seals, all the talk on Rhossili rocks is about NRW's recent indicative marine protected areas site condition reports. These apparently have highlighted low confidence in determining the status of protected features such as sub-tidal reefs, with some reported as being in unfavourable conservation status. So, in view of that, will the Cabinet Secretary confirm that the extra allocated budget to the marine and fisheries department will be used for the recovery and much needed monitoring of marine protected areas in Wales, and keep my grey seals happy? Thank you.

Fel hyrwyddwr y morlo llwyd, mae'r holl siarad ar greigiau Rhosili am adroddiadau cyflwr safle dangosol diweddar Cyfoeth Naturiol Cymru ar ardaloedd morol gwarchodedig. Mae'n debyg eu bod wedi tynnu sylw at ddiffyg hyder wrth bennu statws nodweddion gwarchodedig fel riffiau islanwol, gydag adroddiadau fod rhai mewn statws cadwraethol anffafriol. Felly, yn sgil hynny, a wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet gadarnhau y bydd y gyllideb ychwanegol a ddyrannwyd i'r adran forol a physgodfeydd yn cael ei defnyddio i ariannu gwaith adfer a monitro mawr ei angen ar ardaloedd morol gwarchodedig yng Nghymru, a chadw fy morloi llwyd yn hapus? Diolch.

I very much want to keep Dai Lloyd's grey seals happy. I can't confirm that all the funding will be used for that purpose, but I'm sure that some of the funding will go towards understanding our seas and, of course, the marine protected areas, which are very important.

Rwy'n awyddus iawn i sicrhau bod morloi llwyd Dai Lloyd yn hapus. Ni allaf gadarnhau y bydd yr holl arian yn cael ei ddefnyddio at y diben hwnnw, ond rwy'n siŵr y bydd rhywfaint o'r arian yn mynd tuag at ddeall ein moroedd, ac wrth gwrs, yr ardaloedd morol gwarchodedig, sy'n bwysig iawn.

You will know, Cabinet Secretary, that the decision to reopen the scallop fishery in Cardigan bay was very much predicated on the work that Bangor University had done on the sea bed conditions, and you said at the time, I think, that you'd want to maintain an ongoing monitoring of sea bed conditions to ensure that reopening the fishery didn't have an adverse effect and that it was, as you just said, sustainable development of our sea beds and seas. Can you update us on the position now as regards that fishery and, in light of the earlier question I asked about shellfish generally in Welsh seas, where we are in ensuring that that fishery can be sustainable and meets the needs of the natural environment as well?

Gwyddoch, Ysgrifennydd y Cabinet, fod y penderfyniad i ailagor y bysgodfa cregyn bylchog ym Mae Ceredigion wedi'i wneud i raddau helaeth ar sail y gwaith a wnaed gan Brifysgol Bangor ar gyflwr gwely'r môr, a dywedasoch bryd hynny, rwy'n credu, y byddech yn awyddus i gynnal gwaith monitro parhaus mewn perthynas â chyflwr gwely'r môr er mwyn sicrhau na fyddai'r broses o ailagor y bysgodfa’n cael effaith andwyol a'i bod, fel y dywedasoch yn awr, yn ddatblygu cynaliadwy o ran ein moroedd a gwely’r môr. A allwch roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni ar y sefyllfa bellach mewn perthynas â’r bysgodfa honno, ac yn sgil y cwestiwn cynharach a ofynnais ynglŷn â physgod cregyn yn gyffredinol ym moroedd Cymru, beth yw ein sefyllfa bellach o ran sicrhau y gall y bysgodfa honno fod yn gynaliadwy ac y gall ddiwallu anghenion yr amgylchedd naturiol hefyd?

I mentioned in an earlier answer, it wasn't to you, that I'd met with the Welsh fisheries association this morning on the subject of monitoring, and on the basis that you can't please all the people all the time you can imagine that the view was coming from a different side. That monitoring is ongoing, but if the Member is happy, I will write to him with the specific situation at the current time.

Soniais mewn ateb cynharach, nid i chi, fy mod wedi cyfarfod â chymdeithas bysgodfeydd Cymru y bore yma ynghylch monitro, ac ar y sail na allwch blesio pawb drwy'r amser, gallwch ddychmygu bod eu barn hwy’n wahanol. Mae'r gwaith monitro yn parhau i fynd rhagddo, ond os yw'r Aelod yn fodlon, fe ysgrifennaf ato gyda'r sefyllfa benodol ar hyn o bryd.

Mynediad Cymunedol at Fannau Gwyrdd
Community Access to Green Spaces

9. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru'n eu cymryd i wella mynediad cymunedol at fannau gwyrdd? OAQ51743

9. What action is the Welsh Government taking to improve community access to green spaces? OAQ51743

Quality green spaces and parks provide opportunities for healthy recreation, support biodiversity and contribute to reducing flood risk and air pollution. The Welsh Government has allocated £27.8 million of capital funding from 2017 to support the development of green infrastructure over a period of four years.

Mae mannau gwyrdd a pharciau o ansawdd yn darparu cyfleoedd ar gyfer gweithgareddau hamdden iach, yn cefnogi bioamrywiaeth ac yn cyfrannu at y gwaith o leihau perygl llifogydd a llygredd aer. Mae Llywodraeth Cymru wedi dyrannu £27.8 miliwn o gyllid cyfalaf o 2017 i gefnogi'r gwaith o ddatblygu seilwaith gwyrdd dros gyfnod o bedair blynedd.

Thank you, Minister. I was really glad that you could speak at the event on community spaces that I hosted the other week. The event heard how access to community green spaces can help to improve health, well-being and prosperity, although it also noted some of the barriers to community ownership. What support can the Welsh Government give to make it easier for communities to not only access but take legal ownership of green spaces? 

Diolch, Weinidog. Roeddwn yn falch iawn eich bod wedi gallu siarad yn y digwyddiad ar fannau cymunedol a gynhaliwyd gennyf yr wythnos o'r blaen. Clywsom yn y digwyddiad sut y gall mynediad i fannau gwyrdd cymunedol helpu i wella iechyd, lles a ffyniant, er bod rhai o'r rhwystrau i berchnogaeth gymunedol wedi eu nodi hefyd. Pa gymorth y gall Llywodraeth Cymru ei roi i'w gwneud yn haws i gymunedau, nid yn unig i gael mynediad i fannau gwyrdd, ond i gymryd perchnogaeth gyfreithiol arnynt?

14:10

I was grateful for the opportunity to join you at the event, and it was good to hear from you then. One of the things that struck me at the event that we talked about was the emotional ownership of your local green spaces, but then how that actually becomes actual ownership. And you're right that access to green spaces has broader health, economic and social benefits; it's not just good for the environment. So, community asset transfer presents opportunities for the community to own and manage green spaces. Welsh Government guidance is available to provide community groups with the knowledge and tools to take ownership of these spaces, and there's information available on the Welsh Government website. The green infrastructure capital fund that is currently being put into place will actually be able to assist and support community groups in taking ownership of green spaces.

Roeddwn yn ddiolchgar am y cyfle i ymuno â chi yn y digwyddiad, ac roedd yn braf clywed gennych wedyn. Un o'r pethau a greodd argraff arnaf yn y digwyddiad y soniasom amdano oedd y berchnogaeth emosiynol ar eich mannau gwyrdd lleol, ond wedyn sut y daw hynny'n berchnogaeth wirioneddol. Ac rydych yn llygad eich lle fod mynediad i fannau gwyrdd yn arwain at fanteision iechyd, economaidd a chymdeithasol ehangach; nid rhywbeth da i'r amgylchedd yn unig yw hyn. Felly, mae trosglwyddo asedau cymunedol yn darparu cyfleoedd i'r gymuned berchnogi a rheoli mannau gwyrdd. Mae canllawiau ar gael gan Lywodraeth Cymru i ddarparu'r wybodaeth a'r offer i grwpiau cymunedol allu cymryd perchnogaeth ar y mannau hyn, ac mae gwybodaeth ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru. Bydd y gronfa cyfalaf seilwaith gwyrdd sy'n cael ei sefydlu ar hyn o bryd yn cynorthwyo a chefnogi grwpiau cymunedol i gymryd perchnogaeth ar fannau gwyrdd.

Minister, the Royal College of Paediatrics and Child Health recommends more 20 mph zones around green spaces so that children can walk, cycle and play safely, and also access those spaces more safely. I'm particularly concerned about the lack of access to green spaces for children who live in relatively more deprived areas. We need an action plan to ensure that children do have access to safe playing grounds.

Weinidog, mae'r Coleg Brenhinol Pediatreg ac Iechyd Plant yn argymell mwy o barthau 20 mya o amgylch mannau gwyrdd fel y gall plant gerdded, beicio a chwarae'n ddiogel, yn ogystal â gallu cyrraedd y mannau hynny’n fwy diogel. Rwy'n arbennig o bryderus ynglŷn â'r diffyg mynediad i fannau gwyrdd ar gyfer plant sy'n byw mewn ardaloedd mwy difreintiedig. Mae arnom angen cynllun gweithredu i sicrhau bod gan blant fynediad i feysydd chwarae diogel.

Absolutely. The Member makes very important and very valid points. Green spaces are also not just about safety; green spaces help to reduce air and noise pollution as well. I think we are cracking forward with our air quality strategy at the moment, so that's perhaps something we could take up further and consider going forward.  

Yn sicr. Mae'r Aelod yn gwneud pwyntiau pwysig iawn a dilys iawn. Nid yw mannau gwyrdd yn ymwneud â diogelwch yn unig; mae mannau gwyrdd yn cynorthwyo i leihau llygredd aer a llygredd sŵn hefyd. Credaf ein bod yn bwrw ymlaen â'n strategaeth ansawdd aer ar hyn o bryd, felly efallai fod hynny'n rhywbeth y gallem fynd ar ei drywydd a'i ystyried yn y dyfodol.

'Polisi Cynllunio Cymru'
'Planning Policy Wales'

10. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am Bolisi Cynllunio Cymru? OAQ51767

10. Will the Cabinet Secretary provide an update on Planning Policy Wales? OAQ51767

Thank you. On Monday, I launched a public consultation on a completely revised draft 'Planning Policy Wales', which has been aligned to the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 goals and ways of working. I look forward to hearing Members and others' views on the document and the contribution it can make to place making.

Diolch. Ddydd Llun, lansiais ymgynghoriad cyhoeddus ar ddrafft cwbl ddiwygiedig o 'Polisi Cynllunio Cymru', sydd wedi'i alinio â nodau a ffyrdd o weithio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015. Edrychaf ymlaen at glywed barn yr Aelodau er eraill ar y ddogfen a'r cyfraniad y gall ei wneud i'r broses o greu lleoedd.

And I welcome that review alongside the question David Rowlands asked at the beginning. The Cabinet Secretary will be aware of my support for strategic development planning, which is provided within the Planning (Wales) Act 2015, to help move developments away from over-concentrated areas around Cardiff and the M4. Will the Cabinet Secretary therefore support the view that 'Planning Policy Wales' needs to reflect the suitability of strategic development plans over local development plans, and that local authorities' elected representatives within the areas covered by strategic development plans need to work together and show their support for more dispersed sustainable development that is in line with the well-being of future generations Act?  

Ac rwy’n croesawu’r adolygiad hwnnw ochr yn ochr â'r cwestiwn a ofynnodd David Rowlands ar y cychwyn. Bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ymwybodol o fy nghefnogaeth i gynllunio datblygu strategol, a ddarperir yn Neddf Cynllunio (Cymru) 2015, i gynorthwyo i symud datblygiadau o'r ardaloedd gor-grynodedig o amgylch Caerdydd a'r M4. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet, felly, gefnogi'r safbwynt fod angen i 'Polisi Cynllunio Cymru' adlewyrchu addasrwydd cynlluniau datblygu strategol yn hytrach na chynlluniau datblygu lleol, a bod angen i gynrychiolwyr etholedig awdurdodau lleol yn yr ardaloedd sydd wedi’u cynnwys mewn cynlluniau datblygu strategol weithio gyda'i gilydd a dangos eu cefnogaeth i ddatblygu cynaliadwy mwy gwasgaredig sy'n cyd-fynd â Deddf llesiant cenedlaethau’r dyfodol?

Thank you. I know the Member will be aware from our conversations that I'm very keen to see strategic development plans. I wrote to all local authorities back in December, inviting them to look at how they can work together on SDPs. I've had some responses, and around joint development plans also, although not everybody has written back yet. I have also reminded them of the need to increase housing supply, and emphasised that new housing must contribute to the creation of cohesive communities. We don't want to see unacceptable impacts on social, economic or environmental infrastructure.

Diolch. Gwn y bydd yr Aelod yn ymwybodol o'r sgyrsiau rhyngom fy mod yn awyddus iawn i weld cynlluniau datblygu strategol. Ysgrifennais at bob awdurdod lleol ym mis Rhagfyr, yn eu gwahodd i ystyried sut y gallent weithio gyda'i gilydd ar gynlluniau datblygu strategol. Rwyf wedi cael rhai ymatebion, ac ynghylch cynlluniau datblygu ar y cyd hefyd, er nad yw pawb wedi ysgrifennu'n ôl eto. Rwyf hefyd wedi eu hatgoffa o'r angen i gynyddu'r cyflenwad tai, gan bwysleisio bod yn rhaid i dai newydd gyfrannu at y gwaith o greu cymunedau cydlynus. Nid ydym yn dymuno gweld effeithiau annerbyniol ar seilwaith cymdeithasol, economaidd neu amgylcheddol.

Diolch, Llywydd. Firstly, may I apologise both to you and to the Cabinet Secretary for missing my earlier question?

Cabinet Secretary, as the species champion for the greater horseshoe bat, can you assure me that in this consultation on the new planning policy for Wales there will be adequate weight given to protecting endangered species whilst, of course, not stopping necessary planning and the renovation of old buildings? But, we do need to look after our smaller friends; they have no voice—we need to be their voice. 

Diolch, Lywydd. Yn gyntaf, a gaf fi ymddiheuro i chi ac i Ysgrifennydd y Cabinet am fethu fy nghwestiwn cynharach?

Ysgrifennydd y Cabinet, fel hyrwyddwr yr ystlum pedol mwyaf, a allwch roi sicrwydd i mi y bydd yr ymgynghoriad hwn ar y polisi cynllunio newydd i Gymru yn rhoi digon o bwyslais ar amddiffyn rhywogaethau sydd mewn perygl heb atal unrhyw gynllunio angenrheidiol neu waith adnewyddu hen adeiladau? Ond mae angen inni edrych ar ôl ein ffrindiau llai o faint; nid oes ganddynt lais—mae angen inni fod yn llais iddynt.

Yes, absolutely, I agree with that and just to say to the Member that I thank her for her apology; it was actually a question to the Minister for Environment. 

Yn sicr, rwy'n cytuno â hynny, a hoffwn ddiolch i'r Aelod am ei hymddiheuriad; mewn gwirionedd, cwestiwn i Weinidog yr amgylchedd ydoedd.

Mae 'Polisi Cynllunio Cymru' yn ei ffurf drafft yn nodi bod y cysyniad o ddatblygu cynaliadwy wedi ei ehangu, wrth gwrs, o dan y Ddeddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol, a'i bod hi'n ofynnol i wella'r pedair agwedd ar lesiant—economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol. Ac, yn ogystal, mae'r Ddeddf wedi dod â saith nod llesiant ymlaen i helpu sicrhau bod cyrff cyhoeddus yn gweithio tuag at yr un weledigaeth o Gymru gynaliadwy. Mae'r iaith Gymraeg yn un o'r saith nod llesiant o dan y Ddeddf, a hefyd yn rhan o'r agwedd ddiwylliannol o lesiant. Pam felly nad ydy polisi cynllunio drafft y Llywodraeth yn cryfhau cyfrifoldebau awdurdodau cynllunio lleol wrth iddyn nhw ystyried y Gymraeg fel rhan o'u penderfyniadau cynllunio?

'Planning Policy Wales' in its draft form noted the concept of sustainable development has been broadened, of course, under the well-being of future generations Act, and there is now a requirement to improve the four aspects of well-being—economic, environmental, social and cultural. There are also seven well-being goals that the Act has brought forward to help to ensure that public bodies are working towards the same vision of a sustainable Wales. The Welsh language is one of those seven well-being goals under the Act, and is also part of the cultural aspect of well-being. Why, then, doesn’t the draft planning policy of the Welsh Government strengthen the responsibilities of local planning authorities as they consider the Welsh language as part of their planning decision making?

14:15

Well, the Member will be aware that we looked at the technical advice note that was specifically in relation to the Welsh language and strengthened it, but I'm very happy to take on any comments that she has on it—if you feel it wasn't strengthened in a way that you think is appropriate—as we go through this planning policy consultation.

Wel, bydd yr Aelod yn ymwybodol ein bod wedi edrych ar y nodyn cyngor technegol a oedd yn ymwneud yn benodol â'r iaith Gymraeg ac wedi ei gryfhau, ond rwy'n fwy na pharod i wrando ar unrhyw sylwadau sydd ganddi yn ei gylch—os teimlwch na chafodd ei atgyfnerthu mewn ffordd briodol yn eich tyb chi—wrth inni gynnal yr ymgynghoriad hwn ar bolisi cynllunio.

Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet.

Thank you, Cabinet Secretary.

2. Cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid
2. Questions to the Cabinet Secretary for Finance

Y cwestiynau nesaf, felly, i'r Ysgrifennydd Cabinet dros Gyllid, a'r cwestiwn cyntaf—Russell George.

The next questions are to the Cabinet Secretary for Finance, and the first question is from Russell George.

Swyddfeydd Llywodraeth Cymru
Welsh Government Offices

1. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am ddyfodol swyddfeydd Llywodraeth Cymru sydd wedi'u lleoli y tu allan i Gaerdydd? OAQ51738

1. Will the Cabinet Secretary make a statement on the future of Welsh Government offices located outside of Cardiff? OAQ51738

The Government’s location strategy maintains our commitment to a Welsh Government presence across Wales while ensuring that we optimise the efficiency of our estate and reduce our operating costs and environmental impacts.

Mae strategaeth leoli'r Llywodraeth yn cynnal ein hymrwymiad i bresenoldeb Llywodraeth Cymru ledled Cymru, gan sicrhau ein bod yn optimeiddio effeithlonrwydd ein hystâd ac yn lleihau ein costau gweithredu a'n heffaith amgylcheddol.

Thank you, Cabinet Secretary. The Welsh Government have always had offices, since its creation, in my constituency, and there has been some concern in the past that Welsh Government plans to scale back on its commitment to basing Welsh Government staff in Newtown. In 2015, the then Permanent Secretary, Sir Derek Jones, confirmed to me that the Welsh Government is committed to a long-term presence in Newtown, beyond March 2020. Now, there have been some developments since, and the building that was previously owned at that time has been sold. Are you able to provide an assurance that this is still the case?

Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Ers ei chreu, mae swyddfeydd wedi bod gan Lywodraeth Cymru yn fy etholaeth i, ac mae rhywfaint o bryder wedi bod yn y gorffennol fod Llywodraeth Cymru yn bwriadu mynd yn groes i'w hymrwymiad i leoli staff Llywodraeth Cymru yn y Drenewydd. Yn 2015, cadarnhaodd yr Ysgrifennydd Parhaol ar y pryd, Syr Derek Jones, fod Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i bresenoldeb hirdymor yn y Drenewydd, y tu hwnt i Mawrth 2020. Nawr, mae rhai datblygiadau wedi bod ers hynny, ac mae'r adeilad a oedd yn eiddo i Lywodraeth Cymru ar y pryd wedi'i werthu. A allwch roi sicrwydd i mi fod hyn yn wir o hyd?

What I have to tell the Member is this, that, at times when budgets are under very significant pressure, we have to continually review the estate that the Welsh Government occupies. We occupied 75 properties in 2010, and we occupy 28 properties now, and that has released significant savings, which allows us to invest in public services. We remain committed, however, to a well-dispersed, interconnected and accessible presence for the Welsh Government right across Wales.

Yr hyn sydd gennyf i'w ddweud wrth yr Aelod yw bod yn rhaid i ni, mewn cyfnod lle mae cyllidebau o dan bwysau sylweddol iawn, adolygu ystâd Llywodraeth Cymru yn barhaus. Roedd gennym 75 eiddo yn 2010, ac mae gennym 28 eiddo bellach, ac mae hynny wedi rhyddhau arbedion sylweddol, sy'n ein galluogi i fuddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus. Rydym yn parhau i fod yn ymrwymedig, fodd bynnag, i sicrhau bod gan Lywodraeth Cymru bresenoldeb gwasgaredig, rhyng-gysylltiedig a hygyrch ledled Cymru.

Mae swyddfeydd Llywodraeth Cymru yng Nghaernarfon ar werth, efo’r staff yn symud oddi yno cyn hir i swyddfeydd fydd ar les. Mae Caernarfon wedi gweld colli llawer mwy o staff Llywodraeth Cymru na’r cyfartaledd cenedlaethol dros y blynyddoedd. Beth nad ydw i’n ei ddeall ydy sut mae lleihau staff mewn ardal fel Caernarfon yn cyfrannu at nod cynllun gweithredu economaidd y Llywodraeth, sef model o ddatblygu economaidd, ac rydw i’n dyfynnu, 'sy’n canolbwyntio ar ranbarthau er mwyn mynd i’r afael ag anghydraddoldeb rhanbarthol o ran cyfoeth a chyfleoedd ledled Cymru.' Yr wythnos yma eto, mae Plaid Cymru wedi cyhoeddi tystiolaeth bod rhanbarth y de-ddwyrain yn cael tair gwaith cymaint o fuddsoddiad cyfalaf y pen gan Lywodraeth Cymru o'i gymharu â rhai rhanbarthau eraill—tystiolaeth yn seiliedig ar wybodaeth gan eich Llywodraeth chi.

The Welsh Government offices in Caernarfon are for sale, with the staff moving from the site to a leased site. Caernarfon has seen the loss of far more Welsh Government staff than the national average over the years. What I don't understand is how reducing the number of staff in an area such as Caernarfon is contributing to the economic development plans of the Government, a model of economic development, and I quote, 'which focuses on regions in order to tackle regional inequalities in terms of wealth and opportunities across Wales.' This week again, Plaid Cymru has published evidence that the south-east region is given three times as much capital investment per capita by the Welsh Government compared to some other regions—and that's evidence based on information gathered from your own Government.

Llywydd, the Member continues, absolutely properly, to champion the cause of Caernarfon in relation to the Welsh Government's presence there. I'm able to offer her a guarantee that the current changes in Welsh Government presence in Caernarfon is not a move from Caernarfon. It is simply a relocation to alternative new accommodation in the town at Caernarfon dock, and the Welsh Government intends to continue its commitment to its presence in the town.

Lywydd, mae'r Aelod yn gwbl iawn i barhau i ddadlau achos Caernarfon mewn perthynas â phresenoldeb Llywodraeth Cymru yno. Gallaf roi sicrwydd iddi nad yw'r newidiadau presennol o ran presenoldeb Llywodraeth Cymru yng Nghaernarfon yn gyfystyr â symud o Gaernarfon. Mae'n golygu symud i eiddo newydd arall yn y dref yn noc Caernarfon, ac mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu parhau â'i hymrwymiad i'w phresenoldeb yn y dref.

Perthynas Cymru gyda'r UE yn y Dyfodol
Wales's Future Relationship with the EU

2. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am drafodaethau rhynglywodraethol diweddar am berthynas Cymru gyda'r UE yn y dyfodol? OAQ51758

2. Will the Cabinet Secretary provide an update on recent intergovernmental discussions about Wales's future relationship with the EU? OAQ51758

I thank the Member for the question. Recent meetings of the Joint Ministerial Committee on European Union negotiations have been more constructive than hitherto. The machinery remains, however, defective in both design and delivery. Further steps are needed to ensure that Welsh interests are taken into account in shaping any future relationship with the European Union.

Diolch i'r Aelod am ei chwestiwn. Mae cyfarfodydd diweddar y Cyd-bwyllgor Gweinidogion ar negodiadau’r Undeb Ewropeaidd wedi bod yn fwy adeiladol nag o'r blaen. Fodd bynnag, mae'r mecanweithiau'n ddiffygiol o hyd o ran eu cynllun a’u cyflawniad. Mae angen cymryd camau pellach i sicrhau bod buddiannau Cymru yn cael eu hystyried wrth lunio unrhyw berthynas gyda'r Undeb Ewropeaidd yn y dyfodol.

Thank you, Cabinet Secretary. Perhaps I should more usefully have asked about the internal workings of the UK Government, because as far as I can see they can't agree amongst themselves at the moment on the nature of our future relationship with the EU, so it's really hard to see how they can talk sensibly to the devolved nations about it. We've heard several times, Cabinet Secretary, that the clock is now ticking on the EU negotiations, and I fear that time is now against us if we're to deliver the best deal for Wales and the UK. Given that the Joint Ministerial Committee has not met since December and is not providing a mechanism for the serious engagement that is required on these issues, and in light of the recently published national, regional and sector analyses, which I'm hoping to get over and see at some time this afternoon, do you agree that it is imperative that the UK Government now get their act together if the devolved nations are to have a proper opportunity to plan for the consequences of these negotiations with the European Union?

Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Efallai y byddai wedi bod yn fwy defnyddiol i mi ofyn am weithgarwch mewnol Llywodraeth y DU, oherwydd hyd y gwelaf, ni allant gytuno ymysg eu hunain ar hyn o bryd ar natur ein perthynas gyda'r UE yn y dyfodol, felly mae'n anodd iawn gweld sut y gallant siarad yn gall gyda'r gwledydd datganoledig ynglŷn â hynny. Rydym wedi clywed sawl tro, Ysgrifennydd y Cabinet, fod y cloc yn tician bellach mewn perthynas â thrafodaethau'r UE, ac mae arnaf ofn fod amser yn ein herbyn bellach os ydym yn dymuno sicrhau'r fargen orau ar gyfer Cymru a'r DU. O gofio nad yw Cyd-bwyllgor y Gweinidogion wedi cyfarfod ers mis Rhagfyr, ac nad ydynt yn darparu mecanwaith ar gyfer yr ymgysylltu difrifol sydd ei angen mewn perthynas â'r materion hyn, ac yn sgil y dadansoddiadau cenedlaethol, rhanbarthol a sectorol a gyhoeddwyd yn ddiweddar, ac rwy'n gobeithio cael golwg arnynt ryw dro y prynhawn yma, a ydych yn cytuno ei bod yn hanfodol fod Llywodraeth y DU yn cael siâp ar bethau fel y gall y gwledydd datganoledig gael cyfle priodol i gynllunio ar gyfer canlyniadau'r negodiadau hyn gyda'r Undeb Ewropeaidd?

14:20

Llywydd, I entirely agree with the Member that the really challenging issues that are there in negotiating the UK's future beyond the European Union are not helped by the inability of the UK Government to organise itself in a purposeful and reliable way. When the JMC on European negotiations next meets, it will have its fifth chair in the 15 months in which it has been in operation. It is no wonder that we have not met since December when we have yet another change in personnel at the head of that body. So, dealing with the UK Government is immensely frustrating in the way that they struggle to provide a coherent single voice that represents their views on these things, and then to provide practical leadership of the sort that will be needed as the UK leaves the European Union. The Welsh Government continues to take every opportunity that we can, nonetheless, to play a constructive part in every forum to which we are invited and at every encounter that we have with the UK Government.

Lywydd, rwy'n cytuno'n llwyr â'r Aelod nad yw'r materion heriol iawn sydd dan sylw wrth drafod dyfodol y DU y tu hwnt i'r Undeb Ewropeaidd yn elwa o gwbl o anallu Llywodraeth y DU i drefnu ei hun mewn ffordd bwrpasol a dibynadwy. Pan fydd y Cyd-bwyllgor Gweinidogion ar negodiadau'r UE yn cyfarfod y tro nesaf, bydd yn cael ei gadeirio gan ei bumed cadeirydd yn y 15 mis ers ei sefydlu. Nid yw'n syndod nad ydym wedi cyfarfod ers mis Rhagfyr pan ydym wedi cael newid arall yn y personél ar lefel uchaf y corff hwnnw. Felly, mae ymdrin â Llywodraeth y DU yn peri llawer o rwystredigaeth o ran y ffordd y maent yn cael trafferth darparu un llais cydlynol sy'n cynrychioli eu barn ynglŷn â'r pethau hyn, ac yna darparu'r math o arweiniad ymarferol y bydd ei angen wrth i'r DU adael yr Undeb Ewropeaidd. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fanteisio ar bob cyfle posibl, serch hynny, i chwarae rhan adeiladol ym mhob fforwm y cawn wahoddiad iddo ac ym mhob ymwneud rhyngom a Llywodraeth y DU.

One thing we know, Cabinet Secretary, is that the footprint of diplomatic activity across the European Union will change from the Foreign and Commonwealth Office, and they are resourcing their footprint to a greater degree. Obviously, it's vital that that new footprint does recognise the devolved context that the United Kingdom operates under, and I'd be grateful to understand what interaction his department has had with the Foreign and Commonwealth Office to make sure that Wales's representative role within that new footprint of representation, diplomatically, is recognised and is as strong as possible?

Un peth a wyddom, Ysgrifennydd y Cabinet, yw y bydd ôl troed gweithgarwch diplomyddol ar draws yr Undeb Ewropeaidd yn newid o'r Swyddfa Dramor a Chymanwlad, ac maent yn darparu mwy o adnoddau i’w gweithgaredd. Yn amlwg, mae'n hanfodol fod yr ôl troed newydd hwnnw yn cydnabod y cyd-destun datganoledig y mae'r Deyrnas Unedig yn gweithredu ynddo, a hoffwn ddeall pa ryngweithio a wnaeth ei adran gyda'r Swyddfa Dramor a Chymanwlad i sicrhau bod rôl gynrychioliadol Cymru o fewn yr ôl troed newydd yn cael ei chydnabod yn ddiplomyddol ac mor gryf â phosibl?

Llywydd, the Foreign and Commonwealth Office is represented from time to time at the JMC on European negotiations, and is normally represented at the JMC on Europe. That does provide us with an opportunity to discuss directly with UK Ministers the way in which diplomatic representation will be organised the other side of Brexit. We take every opportunity we have to impress on those representatives the need for a UK presence to be genuinely representative of the whole of the United Kingdom, and regularly make offers of assistance to the UK Government to make sure that, when it is speaking on behalf of the United Kingdom, it is well informed about Welsh interests and opportunities that there will be there for Wales in the new post-Brexit era. 

Lywydd, mae'r Swyddfa Dramor a Chymanwlad yn cael ei chynrychioli o bryd i'w gilydd ar y Cyd-bwyllgor Gweinidogion ar y negodiadau Ewropeaidd, ac fel arfer caiff ei chynrychioli ar y Cyd-bwyllgor Gweinidogion ar Ewrop. Mae hynny'n rhoi cyfle inni drafod y ffordd y bydd cynrychiolaeth ddiplomyddol yn cael ei threfnu ar ôl Brexit yn uniongyrchol gyda Gweinidogion y DU. Rydym yn manteisio ar bob cyfle a gawn i sicrhau bod y cynrychiolwyr hynny’n ymwybodol o’r angen i bresenoldeb y DU fod yn wirioneddol gynrychioladol o'r Deyrnas Unedig gyfan, ac yn cynnig cymorth rheolaidd i Lywodraeth y DU er mwyn sicrhau, wrth iddi siarad ar ran y Deyrnas Unedig, ei bod yn ymwybodol o fuddiannau Cymru a'r cyfleoedd a fydd ar gael i Gymru ar ôl Brexit.

There have been indications from the UK Government that it may be prepared to reverse its approach to the Brexit Bill after legitimate concerns were raised about a Westminster power grab that would undermine devolution and pose a constitutional crisis. Now, this mooted u-turn from the Westminster Government is welcomed by Plaid Cymru. However, we see time and time again that Westminster cannot be trusted to deliver on its promises. Can you confirm if you've had any indications of such a policy reversal and, furthermore, can you tell us how you intend to hold them to their word, and if you have a plan B should they renege on their promises?

Mae Llywodraeth y DU wedi nodi y gallai fod yn barod i wrthdroi ei hymagwedd at y Bil Brexit wedi i bryderon dilys gael eu codi ynglŷn â San Steffan yn cipio pŵer, gan danseilio'r broses ddatganoli ac achosi argyfwng cyfansoddiadol. Nawr, mae Plaid Cymru yn croesawu'r tro pedol hwn a grybwyllwyd gan Lywodraeth San Steffan. Fodd bynnag, gwelwn dro ar ôl tro na ellir ymddiried yn San Steffan i gadw ei haddewidion. A allwch gadarnhau pa un a ydych wedi clywed unrhyw sôn am wrthdroi polisi o’r fath, ac ymhellach, a allwch ddweud wrthym sut y bwriadwch sicrhau eu bod yn cadw at eu gair, ac a oes gennych gynllun wrth gefn pe baent yn torri eu haddewidion?

I entirely agree with Leanne Wood that we must have more than warm words from the UK Government on this matter. We have to make sure that they act on the promises that they have made, and she is quite right to say that they have made very explicit promises in this area. The Secretary of State for Scotland said on the floor of the House of Commons that the UK Government would come forward with amendments to put right the problems in the withdrawal Bill at Report Stage in the House of Commons, and that did not happen. We have had further repetitions of that promise, however, on paper and orally, that this will now happen at the House of Lords.

The Welsh Government will pursue a twin-track approach here. We will work with our colleagues in the Scottish Government where we have opportunities inside the discussions with UK Government to press them to come forward with an amendment that we could support and that could lead to a legislative consent motion being laid in front of the National Assembly. But we are yet to see any text that would give us comfort that that is to be produced, and, while it isn't available to us, we will pursue amendments at the House of Lords. It was very good to see Lord Dafydd Wigley at a briefing session that the Welsh and Scottish Governments jointly ran in the House of Lords two weeks ago. There was a considerable interest, Llywydd, amongst peers of all parties and crossbenchers, in the case that we were jointly able to make about the defective nature of the withdrawal Bill and why it will need to be amended. If we can't get an agreed amendment with the UK Government, we will pursue our own amendment in the House of Lords, and we will seek to defeat the Government so that we can amend the Bill in the way that is necessary.

Cytunaf yn llwyr â Leanne Wood fod yn rhaid inni gael mwy na geiriau cadarnhaol gan Lywodraeth y DU ar y mater hwn. Mae'n rhaid inni sicrhau eu bod yn cadw at yr addewidion a wnaethant, ac mae'n llygad ei lle wrth ddweud eu bod wedi gwneud addewidion clir iawn yn hyn o beth. Dywedodd Ysgrifennydd Gwladol yr Alban ar lawr Tŷ'r Cyffredin y byddai Llywodraeth y DU yn cyflwyno gwelliannau i unioni'r problemau yn y Bil ymadael yn ystod y Cyfnod Adrodd yn Nhŷ'r Cyffredin, ac ni ddigwyddodd hynny. Mae’r addewid wedi cael ei ailadrodd, fodd bynnag, ar bapur ac ar lafar, y bydd hyn yn digwydd bellach yn Nhŷ'r Arglwyddi.

Bydd Llywodraeth Cymru yn mabwysiadu ymagwedd ddeuol yn hyn o beth. Byddwn yn gweithio gyda'n cymheiriaid yn Llywodraeth yr Alban, lle mae gennym gyfleoedd o fewn y trafodaethau gyda Llywodraeth y DU i bwyso arnynt i gyflwyno gwelliant y gallem ei gefnogi, ac a allai arwain at gyflwyno cynnig cydsyniad deddfwriaethol gerbron y Cynulliad Cenedlaethol. Ond nid ydym wedi gweld unrhyw destun eto a fyddai'n rhoi sicrwydd inni y byddai hynny'n digwydd, a thra nad yw ar gael i ni, byddwn yn mynd ar drywydd gwelliannau yn Nhŷ'r Arglwyddi. Roedd yn braf iawn gweld yr Arglwydd Dafydd Wigley mewn sesiwn friffio a gynhaliwyd gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth yr Alban ar y cyd yn Nhŷ'r Arglwyddi bythefnos yn ôl. Roedd cryn ddiddordeb, Lywydd, ymhlith arglwyddi o bob plaid ac aelodau’r meinciau croes, yn yr achos a wnaethom ar y cyd ynghylch natur ddiffygiol y Bil ymadael a pham y bydd angen ei ddiwygio. Os na allwn gytuno ar welliant gyda Llywodraeth y DU, byddwn yn mynd ar drywydd ein gwelliant ein hunain yn Nhŷ'r Arglwyddi, a byddwn yn ceisio trechu'r Llywodraeth fel y gallwn ddiwygio'r Bil yn y modd angenrheidiol.

14:25

Cabinet Secretary, inter-governmental discussions are obviously vital if we're going to get the best deal for Wales, particularly to industry. You will know that my home constituency is home to Deeside enterprise zone, and is the home of many companies, including Airbus and Toyota. My constituents rely on many companies like this, and those like Tata Steel, for their livelihoods and their children's livelihoods. Having worked on the Deeside industrial estate myself, I know how important it is too. Can the Cabinet Secretary reassure me that all efforts are being made by this Government to ensure that the UK Government delivers the best deal for my area and the industries that we rely on?

Ysgrifennydd y Cabinet, mae trafodaethau rhynglywodraethol yn amlwg yn hanfodol os ydym yn dymuno sicrhau'r fargen orau i Gymru, yn arbennig ar gyfer diwydiant. Fe fyddwch yn gwybod bod fy etholaeth i’n gartref i ardal fenter Glannau Dyfrdwy, ac yn gartref i lawer o gwmnïau, gan gynnwys Airbus a Toyota. Mae fy etholwyr yn dibynnu ar nifer o gwmnïau fel hyn, a rhai fel Tata Steel, am eu bywoliaeth a bywoliaeth eu plant. Gan fy mod wedi gweithio ar ystâd ddiwydiannol Glannau Dyfrdwy, rwyf innau’n gwybod pa mor bwysig yw hyn hefyd. A all Ysgrifennydd y Cabinet roi sicrwydd i mi fod y Llywodraeth hon yn gwneud pob ymdrech i wneud yn siŵr fod Llywodraeth y DU yn sicrhau'r fargen orau ar gyfer fy ardal a'r diwydiannau rydym yn dibynnu arnynt?

Can I thank the Member for that supplementary question—the first, I'm sure, of many in which he will represent the vital interests of his constituency? And he's absolutely right to point to the fact that Deeside has a whole series of major industries that rely on our membership of the European Union for their success and current way of operating. So, we press, as we always do upon the UK Government, the vital need for full and unfettered access to the single market, so that Airbus, for example, which relies on the ability to move goods across the European Union in a tariff-free way, is not impeded in its ability in the future and does not lead, as a result, to questions being raised about whether investment in Wales is the best place for that company to see its future. Not only does Airbus rely on the free movement of goods, but it relies heavily on the free movement of people—the ability of people who operate across the footprint of that company to move in and out of Wales in pursuit of the company's business. We make these points regularly and specifically to UK Ministers, and it's very good to have the support of the Member this afternoon in the efforts that we make to do so.

A gaf fi ddiolch i'r Aelod am ei gwestiwn atodol—y cyntaf, rwy'n siŵr, o lawer y bydd yn eu gofyn i gynrychioli buddiannau hanfodol ei etholaeth? Ac mae'n llygad ei le yn tynnu sylw at y ffaith bod gan Lannau Dyfrdwy gyfres o ddiwydiannau mawr sy'n dibynnu ar ein haelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd am eu llwyddiant a'u ffordd bresennol o weithredu. Felly, rydym yn pwysleisio, fel y gwnawn bob amser ar Lywodraeth y DU, yr angen hanfodol i gael mynediad llawn a dilyffethair at y farchnad sengl, fel nad yw Airbus, er enghraifft, sy'n dibynnu ar y gallu i symud nwyddau ledled yr Undeb Ewropeaidd mewn modd di-dariff, yn cael eu rhwystro yn eu gallu i wneud hyn yn y dyfodol ac fel nad yw'n arwain at gwestiynau ynglŷn ag ai Cymru yw'r lle gorau ar gyfer y cwmni hwnnw yn y dyfodol. Nid yn unig y mae Airbus yn dibynnu ar allu i symud nwyddau’n rhydd, mae'n dibynnu ar allu pobl i symud yn rhydd hefyd—gallu pobl sy'n gweithredu ar draws ôl troed y cwmni hwnnw i symud i mewn ac allan o Gymru ar berwyl busnes y cwmni. Rydym yn gwneud y pwyntiau hyn yn rheolaidd ac yn benodol i Weinidogion y DU, ac mae’n braf iawn cael cefnogaeth yr Aelod y prynhawn yma gyda'n hymdrechion i wneud hynny.

Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from Party Spokespeople

Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd Plaid Cymru, Adam Price.

Questions now from the party spokespeople. Plaid Cymru spokesperson, Adam Price.

Diolch, Llywydd. Yn ôl 'Datganiad polisi caffael Cymru', mae caffael cyhoeddus, pan caiff ei ddefnyddio'n effeithiol,

'yn arf strategol i ddarparu budd economaidd i bobl Cymru.'

Nid oes syndod, felly, bod y Llywodraeth, fel rŷch chi'n nodi yn eich strategaeth economaidd 'Ffyniant i Bawb' a gyhoeddwyd yn ddiweddar, yn ymdrechu i gynyddu lefel pryniant Cymreig gan y sector cyhoeddus er mwyn creu swyddi a helpu busnesau yng Nghymru. Felly, a gaf i ofyn a ydy'r canran o bryniant Cymreig gan y sector cyhoeddus yr ŷch chi yn uniongyrchol yn gyfrifol amdano yn mynd lan neu lawr?

Thank you, Llywydd. According to the 'Wales procurement policy statement', public procurement, when used effectively, is

'a strategic tool to deliver economic benefit to the people of Wales.'

It’s no surprise, therefore, that the Government, as you note in your economic strategy ‘Prosperity for All’, published just recently, is endeavouring to increase the level of Welsh purchasing in the public sector in order to create jobs and help businesses in Wales. So, may I ask whether the percentage of Welsh purchasing in the public sector that you’re directly responsible for is increasing or decreasing?

Wel, ar y cyfan, mae'n mynd lan, Llywydd.

Well, in general, it’s increasing, Llywydd.

Wel, fe allaf i ddweud wrth yr Ysgrifennydd Cabinet ei fod e'n mynd lawr. Yn 2015-16, yn y flwyddyn ariannol honno, roedd 41 y cant o bryniant y gwasanaeth iechyd yn cael ei wneud yng Nghymru, yn ôl eich ystadegau chi, ond, erbyn y flwyddyn ganlynol, roedd y canran yma wedi disgyn i 39 y cant. Mewn ymateb i ymchwiliad gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn ddiweddar, fe ddywedodd Llywodraeth Cymru eich bod yn ceisio arwain trwy esiampl. Ond, ers 2015-16, mae canran y pryniant Cymreig gan Lywodraeth Cymru eu hunain wedi disgyn o 44 y cant i 41 y cant yn y flwyddyn honno—yn y flwyddyn fwyaf cyfredol. Felly, a ydy Llywodraeth Cymru yn gallu gosod targed penodol ar gyfer lefel pryniant Cymreig gan Lywodraeth Cymru a'r gwasanaeth iechyd, a'i wneud e, er enghraifft, yn gydradd â llywodraeth leol, sy'n llwyddo i gyrraedd lefel o 59 y cant o wariant yn aros yng Nghymru? Pe byddech chi'n gwneud hynny, mi fyddai hynny yn arwain, yn syth bin, at £400 miliwn ychwanegol o wariant yn cael ei wneud trwy fusnesau yng Nghymru.

Well, I can tell the Cabinet Secretary that’s not the case and it’s going down. In 2015-16, in that financial year, 41 per cent of health service procurement was made in Wales, according to your statistics, but, by the following year, the percentage had fallen to 39 per cent. In response to an inquiry by the Public Accounts Committee recently, the Welsh Government stated that you were trying to lead by example. But, since 2015-16, the percentage of Welsh purchasing by the Welsh Government itself has fallen from 44 per cent to 41 per cent in that year—the most recent year. So, can the Welsh Government set a specific target for the level of Welsh procurement by the Welsh Government and the health service, and put it, for example, on an equal level with local government, which is succeeding in reaching a level of 59 per cent of expenditure remaining in Wales? If you were to do that, that would lead, immediately, to an additional £400 million of expenditure through businesses in Wales.

14:30

Let me say this to the Member, Llywydd: there's no difference at all between us in an ambition to see the percentage of public procurement spend in Wales that goes to Welsh companies grow and to grow across the different opportunities that there are there. We are reviewing the future of procurement policy in Wales, particularly in the light of Brexit, to see whether there will be more opportunities to do that in the future. I'm perfectly happy to ask the group of people who are charged with that responsibility, and the stakeholder group that is assisting them, to take a view on whether targets would assist in that process. They have a part to play, potentially, but they can be distorting, we know, as well. So, I'd want to make sure that the idea was thoroughly considered. If the conclusion were that it is a useful way of improving the position, then that is exactly what we are trying to do, so I would, of course, take that advice very seriously.

Gadewch i mi ddweud hyn wrth yr Aelod, Lywydd: nid oes unrhyw wahaniaeth o gwbl rhyngom o ran ein huchelgais i weld canran y gwariant ar gaffael cyhoeddus yng Nghymru sy'n mynd i gwmnïau Cymreig yn tyfu ac yn tyfu ar draws y gwahanol gyfleoedd sydd yno. Rydym yn adolygu dyfodol y polisi caffael yng Nghymru, yn enwedig yng ngoleuni Brexit, i weld a fydd mwy o gyfleoedd i wneud hynny yn y dyfodol. Rwy'n fwy na pharod i ofyn i'r grŵp o bobl sy'n gyfrifol am hynny, a'r grŵp rhanddeiliaid sy'n eu cynorthwyo, i edrych a fyddai targedau yn gymorth yn y broses honno. Mae ganddynt ran i'w chwarae, o bosibl, ond gwyddom eu bod yn gallu ystumio pethau hefyd. Felly, buaswn eisiau gwneud yn siŵr fod y syniad wedi cael ei ystyried yn drwyadl. Pe baent yn dod i'r casgliad ei bod yn ffordd ddefnyddiol o wella'r sefyllfa, yna dyna'n union rydym yn ceisio'i wneud, felly buaswn, wrth gwrs, yn ystyried y cyngor hwnnw'n ddifrifol iawn.

Wel, buaswn i'n awgrymu y byddai'n fuddiol o leiaf i gael targed, a bod y lefel yn mynd lan; nid mynd i lawr fel y mae ar hyn o bryd.

Gadewch i ni droi at gwestiwn arall yr oedd Siân Gwenllian wedi cyfeirio ato fe, sef y lefel o fuddsoddiad rhanbarthol. Yn 'Ffyniant i Bawb', mae'r Llywodraeth yn amlinellu eich dyhead i sicrhau bod pob rhan o Gymru'n elwa o fuddsoddiad a thwf economaidd, ond mae'r ffigyrau a gyhoeddwyd yn ddiweddar gennych chi yn dangos bod gwariant y pen, o ran cyfalaf ac isadeiledd, er enghraifft, y flwyddyn nesaf yn ne-ddwyrain Cymru yn mynd i fod yn ddwywaith yn fwy na gogledd Cymru a thair gwaith yn fwy y pen na'r gorllewin a'r canolbarth. Mae'r anghyfartaledd yna yn gwbl warthus. Mae'n hollol groes, a dweud y gwir, i'r strategaeth honedig, 'Ffyniant i Bawb'. Efallai y dylid ailenwi'r strategaeth hwnnw yng ngwyneb y wybodaeth yma. A ydy'r Llywodraeth yn fodlon ymrwymo i sicrhau bod llythyr cylch gorchwyl comisiwn seilwaith cenedlaethol Cymru yn cynnwys ymrwymiad i sicrhau buddsoddiad mwy gwastad gan Lywodraeth Cymru ar draws Cymru?

Well, I would suggest that it would be at least beneficial to have a target so that the level increases, rather than decreases, as is happening at the moment.

Let's turn to another question that Siân Gwenllian alluded to, namely the level of regional investment. In 'Prosperity for All', the Government outlines its aspiration to ensure that every part of Wales benefits from investment and economic growth, but the figures published recently by yourselves demonstrate that spending per capita on infrastructure, for example, next year in south-east Wales is going to be twice as much as it is in north Wales and three times as much per capita as mid and west Wales. This inequality is disgraceful. It is entirely contrary to the claimed strategy of 'Prosperity for All'. Perhaps that should be renamed in light of this information. Now, would the Government commit to ensuring that the remit letter of the national infrastructure commission for Wales includes a commitment to ensuring more equal investment by the Welsh Government across Wales?

Llywydd, geography is not the determining principle of our capital programme. The determining principle is best value for the investments that we make, and best-value investments happen right across Wales and the proportions of capital spend in different parts of Wales change over time, as different projects come to the fore. No part of Wales is left out of our capital programme and we will continue to invest right across Wales, but not on the basis of geography, not on the basis of saying that everybody must have the same level of investment, because different parts of Wales have different sorts of needs, and these will change over time, and it is much more important to align capital spend with need and best value than it is with a simplistic appeal to geography.

Lywydd, nid daearyddiaeth yw’r egwyddor sy’n pennu ein rhaglen gyfalaf. Yr egwyddor sy’n pennu yw'r gwerth gorau am y buddsoddiadau rydym yn eu gwneud, ac mae buddsoddiadau gwerth gorau yn digwydd ledled Cymru ac mae'r cyfrannau o wariant cyfalaf mewn gwahanol rannau o Gymru yn newid dros amser, wrth i brosiectau gwahanol ddod i'r amlwg. Nid oes un rhan o Gymru yn cael ei gadael allan o'n rhaglen gyfalaf a byddwn yn parhau i fuddsoddi ar draws Cymru, ond nid ar sail ddaearyddol, nid ar y sail ein bod yn dweud bod yn rhaid i bawb gael yr un lefel o fuddsoddiad, oherwydd mae gan wahanol rannau o Gymru wahanol fathau o anghenion, a bydd y rhain yn newid dros amser, ac mae'n llawer pwysicach ein bod yn cydlynu gwariant cyfalaf yn ôl yr angen a gwerth gorau na'n bod yn glynu’n syml at ddaearyddiaeth.

Llefarydd y Ceidwadwyr, Nick Ramsay.

Conservative spokesperson, Nick Ramsay.

Diolch, Llywydd. I refer the Cabinet Secretary to the questions already asked by the previous Member. That's the problem with coming second, isn't it, but there we are—not politically, that is, I mean in the order today.

Cabinet Secretary, procurement is clearly on the lips of most Assembly Members in the wake of the collapse of Carillion, and that clearly affected services and projects across the UK, but also, to a lesser extent, in Wales. The outsourcing firm Capita have also announced that they are in some financial difficulty. What assessment have you made of the Welsh Government's dealings with Capita in terms of the extent of the contracts with them and your assessment of the risk posed by those agreements?

Diolch, Lywydd. Cyfeiriaf Ysgrifennydd y Cabinet at y cwestiynau a ofynnwyd eisoes gan yr Aelod blaenorol. Dyna'r broblem gyda dod yn ail, ynte, ond dyna ni—nid yn wleidyddol, hynny yw, yn y drefn heddiw rwy’n ei feddwl.

Ysgrifennydd y Cabinet, mae caffael yn amlwg ar wefusau'r rhan fwyaf o Aelodau'r Cynulliad yn sgil cwymp Carillion, ac fe gafodd hwnnw effaith amlwg ar brosiectau a gwasanaethau ledled y DU, ond hefyd, i raddau llai, yng Nghymru. Mae Capita, y cwmni contractio gwaith allanol, hefyd wedi cyhoeddi eu bod yn cael anhawster yn ariannol. Pa asesiad rydych wedi'i wneud o ymwneud Llywodraeth Cymru â Capita mewn perthynas â graddau'r contractau gyda hwy a'ch asesiad o'r risg a achosir gan y cytundebau hynny?

Llywydd, we work carefully with the UK Government in relation both to Carillion and Capita. The UK Government confirmed that they're not standing up a team with Capita in the way that they did with Carillion, but that they continue to monitor Capita very closely, and the Cabinet Office are heavily engaged with Capita in addressing some of the underlying issues that that company faces. We have produced an overview of spend and services delivered by Capita in Wales, and we've shared that with the Cabinet Office in order that the efforts that the UK Government are making in this area can be fully informed about the needs of Wales.

Lywydd, rydym yn gweithio'n ofalus gyda Llywodraeth y DU mewn perthynas â Carillion a Capita. Mae Llywodraeth y DU wedi cadarnhau nad ydynt yn sefydlu tîm gyda Capita yn y ffordd a wnaethant gyda Carillion, ond eu bod yn parhau i fonitro Capita yn agos iawn, ac mae Swyddfa'r Cabinet yn ymgysylltu'n agos â Capita i fynd i'r afael â rhai o'r problemau sylfaenol y mae'r cwmni yn eu hwynebu. Rydym wedi llunio trosolwg o wariant a'r gwasanaethau a ddarperir gan Capita yng Nghymru, ac rydym wedi rhannu hynny gyda Swyddfa'r Cabinet fel bod modd i’r ymdrechion y mae Llywodraeth y DU yn eu gwneud yn y maes gael eu llywio'n llawn o gwmpas anghenion Cymru.

14:35

Thank you, Cabinet Secretary. I asked a number of written questions to the Welsh Government—some to yourself, some to the economy and transport Secretary. And, as I understand it, the Welsh Government has signed five contracts with Capita for the delivery of services in Wales. I further understand that there hasn't been any substantive discussions with Capita within the last six months. Do you think it would be wise for the Welsh Government to engage a little bit more with Capita at this point? I appreciate there's a UK dimension to this as well—but just to make sure that risk is mitigated as much as possible.

Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwyf wedi gofyn nifer o gwestiynau ysgrifenedig i Lywodraeth Cymru—rhai i chi, rhai i Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth. Ac yn ôl yr hyn a ddeallaf, mae Llywodraeth Cymru wedi llofnodi pum contract gyda Capita ar gyfer darparu gwasanaethau yng Nghymru. Deallaf hefyd nad oes unrhyw drafodaethau sylweddol wedi bod gyda Capita o fewn y chwe mis diwethaf. A ydych yn credu y byddai'n ddoeth i Lywodraeth Cymru ymgysylltu ychydig mwy gyda Capita ar hyn o bryd? Rwy'n derbyn bod dimensiwn DU i hyn hefyd—ond er mwyn gwneud yn siŵr fod y risg yn cael ei lliniaru gymaint â phosibl.

I can assure the Member that action is happening within the Welsh Government to make sure that any exposure in Wales to Capita is fully understood, and that where discussions directly with the company would be helpful in managing through the position that they face, then we would certainly be open to do that. Capita is not in the same position as Carillion, as far as we are aware, and it's important that we conduct our relationships with them in a way that doesn't give rise to undue alarm that wouldn't be merited by the facts.

Gallaf sicrhau'r Aelod fod Llywodraeth Cymru yn gweithredu i wneud yn siŵr fod unrhyw gysylltiad yng Nghymru â Capita yn cael ei ddeall yn llawn, a lle byddai trafodaethau uniongyrchol gyda'r cwmni yn ddefnyddiol i reoli'r sefyllfa y maent yn ei hwynebu, byddem yn sicr yn agored i hynny. Nid yw Capita yn yr un sefyllfa â Carillion, cyn belled ag y gwyddom, ac mae'n bwysig ein bod yn cynnal ein perthynas â hwy mewn ffordd nad yw'n arwain at ofnau diangen heb ffeithiau’n sail iddynt.

I appreciate the Cabinet Secretary for his answer to that. In asking the question, I'm aware that there are big differences, but nonetheless these areas, I think, do need to be scrutinised. Adam Price has already mentioned the Wales Audit Office criticism of recent procurement procedures. Their remit is here, clearly, but there have been faults with procurement procedures across the UK as well. I think in answer to your earlier question to Adam you mentioned the ongoing review. Could you provide us any more details about that review, the extent of it, when you expect it to report, and potential alterations that could be made, so that we do make sure that the Welsh Government procurement procedures are as watertight as possible?

Rwy'n gwerthfawrogi ateb Ysgrifennydd y Cabinet i'r cwestiwn hwnnw. Wrth ofyn y cwestiwn, rwy'n ymwybodol fod yna wahaniaethau mawr, ond eto'i gyd rwy'n credu bod angen craffu ar y meysydd hynny. Mae Adam Price eisoes wedi crybwyll beirniadaeth Swyddfa Archwilio Cymru o weithdrefnau caffael diweddar. Mae eu cylch gwaith yma, yn amlwg, ond mae diffygion wedi bod gyda gweithdrefnau caffael ar draws y DU yn ogystal. Rwy'n credu eich bod wedi sôn am yr adolygiad parhaus mewn ateb i gwestiwn cynharach gan Adam. A allech roi mwy o fanylion i ni am yr adolygiad hwnnw, cyrhaeddiad yr adolygiad hwnnw, pa bryd rydych yn disgwyl i’r adroddiad gael ei gyflwyno, a newidiadau posibl y gellid eu gwneud, fel y gallwn sicrhau bod gweithdrefnau caffael Llywodraeth Cymru mor gadarn â phosibl?

Well, Llywydd, the review is well under way. I expect it to conclude during this calendar year, as well as the work that is being carried out inside the Welsh Government on the review. It will be overseen by a stakeholder group, which will have a significant impact on it, and that stakeholder group will include those organisations that are the major users of the National Procurement Service. But I also fully expect that the review will take into account the Wales Audit Office reports into public procurement and the National Procurement Service, and I welcome as well the Public Accounts Committee's inquiry into procurement in Wales. And I, again, expect that the conclusions that that inquiry comes to will be part of the material that the review will draw on in coming to its conclusions.

Wel, Lywydd, mae'r adolygiad yn mynd rhagddo ers peth amser. Rwy’n disgwyl iddo ddod i ben yn ystod y flwyddyn galendr hon, yn ogystal â'r gwaith a wneir ar yr adolygiad o fewn Llywodraeth Cymru. Bydd yn cael ei oruchwylio gan grŵp rhanddeiliaid, a fydd yn cael effaith sylweddol arno, a bydd y grŵp rhanddeiliaid hwnnw'n cynnwys y sefydliadau sy’n brif ddefnyddwyr y Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol. Ond rwyf hefyd yn disgwyl y bydd yr adolygiad yn ystyried adroddiadau Swyddfa Archwilio Cymru ar gaffael cyhoeddus a'r Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol, ac rwyf hefyd yn croesawu ymchwiliad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus i gaffael yng Nghymru. Ac unwaith eto, rwy'n disgwyl y bydd casgliadau'r ymchwiliad hwnnw yn rhan o'r deunydd y bydd yr adolygiad yn ei ystyried wrth ddod i'w gasgliadau.

Llefarydd UKIP, Neil Hamilton.

UKIP spokesperson, Neil Hamilton.

I fully endorse what the Cabinet Secretary earlier on said in criticism of the UK Government and the confusion that seems to reign in the Cabinet on its Brexit policy, largely due to the activities of diehard remainers like the Chancellor of the Exchequer, who seems to be regularly trying to undermine the whole process. But, of course, the Welsh Government could assist in getting the best possible outcome from these Brexit negotiations if it was prepared to recognise that the best way to avoid a 'no deal' is to prepare for it, and to make it clear that we can cope with the consequences. The Cabinet Secretary will be well aware of the report of the external affairs committee published recently, which made a number of recommendations. In particular, it said that Wales needs

'a stronger steer from the Welsh Government about how they should be preparing for Brexit'

and that sectors and organisations are looking to the Welsh Government for leadership, and it's imperative they're able to start making their own plans for life outside the EU. This has been expressed in as non-partisan a way as possible. And I'm trying to do that myself in this question—to encourage and urge the Welsh Government to take an optimistic view of the outcome beyond Brexit. Even if there is no deal, there are opportunities there, as well as challenges, and those should be pointed up rather than constantly harping upon about the negatives. 

Rwy'n llawn gymeradwyo'r hyn a ddywedodd Ysgrifennydd y Cabinet yn gynharach wrth feirniadu Llywodraeth y DU a'r dryswch sydd i’w weld yn y Cabinet mewn perthynas â'i bolisi Brexit, yn bennaf oherwydd gweithgareddau rhai a ymgyrchodd yn gadarn dros aros yn yr UE fel Canghellor y Trysorlys sy'n ymddangos fel pe bai’n ceisio tanseilio'r broses gyfan yn rheolaidd. Ond wrth gwrs, gallai Llywodraeth Cymru helpu i gael y canlyniad gorau posibl o'r trafodaethau Brexit hyn pe bai'n barod i gydnabod mai'r ffordd orau o osgoi 'dim bargen' yw drwy baratoi ar ei gyfer, a'i gwneud yn glir ein bod yn gallu ymdopi â'r canlyniadau. Bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ymwybodol iawn o adroddiad y pwyllgor materion allanol a gyhoeddwyd yn ddiweddar, sy'n gwneud nifer o argymhellion. Yn benodol, dywedodd fod ar Gymru angen

arweiniad cryfach gan Lywodraeth Cymru o ran sut y dylent fod yn paratoi ar gyfer Brexit

a bod sectorau a sefydliadau yn troi at Lywodraeth Cymru am arweiniad, ac mae’n hanfodol eu bod yn gallu dechrau gwneud eu cynlluniau eu hunain ar gyfer bywyd y tu allan i'r UE. Mae hyn wedi cael ei fynegi yn y ffordd fwyaf amhleidiol sy’n bosibl. Ac rwy'n ceisio gwneud hynny fy hun yn y cwestiwn hwn—annog a phwyso ar Lywodraeth Cymru i fabwysiadu safbwynt optimistaidd ynghylch y canlyniad y tu hwnt i Brexit. Hyd yn oed os na cheir bargen, bydd cyfleoedd yno, yn ogystal â heriau, a dylem roi sylw i'r rheini yn hytrach na rhygnu am y pethau negyddol byth a beunydd.

Well, Llywydd, even in trying to respond to the tone in which that question was raised, I can't avoid saying to the Member that I fundamentally disagree with what he has said. A 'no deal' outcome from Brexit will be catastrophic for Wales, and there is no preparation for no deal. And one of the reasons that I always say that is that it's really important to resist the notion that no deal is just simply one other eventuality that you can prepare for. The normalisation of no deal is in nobody's best interest here in Wales. So, the Welsh Government will continue to prepare for all the different possible outcomes of negotiation. Whenever I speak to UK Ministers, they absolutely emphasise to me that no deal is not what they are seeking to bring about, and I fully support them in that ambition. 

Wel, Lywydd, hyd yn oed wrth geisio ymateb i gywair y cwestiwn hwnnw, ni allaf osgoi dweud wrth yr Aelod fy mod yn anghytuno'n llwyr â'r hyn a ddywedodd. Bydd canlyniad 'dim bargen' yn dilyn Brexit yn drychinebus i Gymru, ac nid oes unrhyw baratoi ar gyfer 'dim bargen'. Ac un o'r rhesymau pam fy mod bob amser yn dweud hynny yw oherwydd ei bod hi’n bwysig iawn ymwrthod â'r syniad bod 'dim bargen' yn ddim ond un digwyddiad arall y gallwch baratoi ar ei gyfer. Nid yw normaleiddio 'dim bargen' o fudd i neb yma yng Nghymru. Felly, bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i baratoi ar gyfer yr holl ganlyniadau gwahanol posibl a all ddeillio o negodi. Bob tro rwy'n siarad â Gweinidogion y DU, maent yn pwysleisio’n bendant nad 'dim bargen' yw’r hyn y maent yn ei geisio, ac rwy'n eu cefnogi'n llawn yn yr uchelgais hwnnw.

14:40

Well, the Cabinet Secretary knows that the British Government is doing its best to achieve a deal with the EU. The only people who are playing hard to get in this are the European Commission themselves. This is an essential part of Monsieur Barnier's negotiating strategy, and the kind of response that the Cabinet Secretary has just given to me is music to the ears of Michel Barnier. That's exactly what he's looking for people in this country to say—to indicate that, therefore, the pressure will be on to do what the EU wants rather than what the British Government wants. Yes, of course, we want a free trade deal with the EU; we would be mad not to and everybody with any common sense is pressing towards that. But constantly saying, 'What the EU wants out of this' is not going to help us in our negotiating position. So, I urge the Cabinet Secretary, yet again, on behalf of the Welsh Government, not just to concentrate on the negatives that will happen if there is no deal, because if there is no deal, that won't be because of the efforts of the British Government, it will be because the EU has put its own political priorities before economic common sense.

Wel, mae Ysgrifennydd y Cabinet yn gwybod bod Llywodraeth Prydain yn gwneud ei gorau i sicrhau bargen gyda'r UE. Yr unig bobl sy'n chwarae gêm galed yn hyn i gyd yw'r Comisiwn Ewropeaidd eu hunain. Mae hyn yn rhan hanfodol o strategaeth negodi Monsieur Barnier, a byddai Michel Barnier wrth ei fodd yn clywed yr ymateb y mae Ysgrifennydd y Cabinet newydd ei roi i mi. Dyna'n union y mae eisiau i bobl y wlad hon ei ddweud—i ddangos, felly, y bydd y pwysau ar wneud yr hyn y mae'r UE ei eisiau yn hytrach na'r hyn y mae Llywodraeth Prydain ei eisiau. Wrth gwrs ein bod eisiau bargen masnach rydd gyda'r UE; byddem yn wallgof pe na byddem eisiau hynny ac mae pawb sydd ag unrhyw synnwyr cyffredin yn pwyso am hynny. Ond ni fydd dweud 'Beth y mae'r UE ei eisiau o hyn' o hyd yn helpu ein safbwynt negodi. Felly, rwy'n annog Ysgrifennydd y Cabinet, unwaith eto, ar ran Llywodraeth Cymru, nid yn unig i ganolbwyntio ar y pethau negyddol a fydd yn digwydd os na fydd unrhyw fargen, oherwydd os na fydd bargen, ni fydd hynny o ganlyniad i ymdrechion Llywodraeth Prydain, bydd hynny oherwydd bod yr UE wedi rhoi ei flaenoriaethau gwleidyddol ei hun o flaen synnwyr cyffredin economaidd.

Llywydd, I've lost count of the number of times in the Chamber that I've heard the Member assure us that a deal would be the easiest thing in the world to bring off because German car manufacturers and everybody else in the European Union would be so desperate to do a deal that it would be brought off with hardly any effort at all. I find it very difficult to square his views in that regard with his suggestion this afternoon that somehow the Commission is hell-bent on not reaching a deal. We won't get a deal if we regard the Commission and the European Union as somehow our enemies in all of this. There is a shared interest in getting a deal, and getting the best deal, and the Welsh Government has set out what we believe the best deal would be. And simply assuming that we are pitched against one another, in which a good outcome for one is a bad outcome for the other, is not, I believe, the way in which the best interests of Wales will be secured. 

Lywydd, rwyf wedi colli cyfrif ar y nifer o weithiau rwyf wedi clywed yr Aelod yn rhoi sicrwydd i ni yn y Siambr y byddai'n hawdd cael bargen oherwydd y byddai gweithgynhyrchwyr ceir yr Almaen a phawb arall yn yr Undeb Ewropeaidd mor daer i gael bargen fel y byddai'n bosibl cael un heb lawer o ymdrech o gwbl. Rwy'n ei gweld yn anodd iawn cysoni ei safbwyntiau yn y cyswllt hwnnw â'i awgrym y prynhawn yma fod y Comisiwn yn benderfynol, rywsut, o beidio â tharo bargen. Ni fyddwn yn cael bargen os ydym yn ystyried y Comisiwn a'r Undeb Ewropeaidd fel gelynion yn hyn oll. Mae gennym ddiddordeb ar y cyd mewn cael bargen, a chael y fargen orau, ac mae Llywodraeth Cymru wedi nodi beth y credwn fyddai'r fargen orau. Ac nid yw rhagdybio’n syml ein bod yn brwydro yn erbyn ein gilydd, lle bydd canlyniad da i un yn ganlyniad gwael i’r llall, yn ffordd o sicrhau’r manteision gorau i Gymru yn fy marn i.

The Cabinet Secretary knows that I don't see this as a zero-sum game where Britain benefits at the expense of the EU. I've always made it clear that a free trade deal is in the interests of both parties, and actually, is much more in the interests of the EU, in a sense, than it is to the UK because we have a massive deficit of about £80 billion a year in trade with the EU. And as regards German car manufacturers, we have a deficit on trade of €36 billion with Germany. Of course, it's massively in the interest of German car manufacturers for us to do a deal with them, because we buy one in seven of all the passenger cars that are manufactured in Germany. But if the Cabinet Secretary persists in saying 'Oh, well, we need to give in to everything that the EU demands of us in order to get a free trade deal', that is the best way to ensure that we don't get one. 

Mae Ysgrifennydd y Cabinet yn gwybod nad wyf yn gweld hyn fel gêm swm sero lle mae Prydain yn elwa ar draul yr UE. Rwyf bob amser wedi dweud yn glir fod bargen masnach rydd er budd y ddwy ochr, ac mewn gwirionedd, yn llawer mwy o fudd i'r UE, ar un ystyr, nag i’r DU oherwydd bod gennym ddiffyg masnach anferth o tua £80 biliwn y flwyddyn gyda'r UE. Ac o ran gweithgynhyrchwyr ceir yr Almaen, mae gennym ddiffyg masnach o €36 biliwn gyda'r Almaen. Wrth gwrs, mae'n sicr er budd cynhyrchwyr ceir yr Almaen ein bod yn taro bargen gyda hwy, oherwydd rydym yn prynu un o bob saith o'r holl geir a gynhyrchir yn yr Almaen. Ond os yw Ysgrifennydd y Cabinet yn mynnu dweud 'O, wel, mae angen i ni ildio popeth y mae'r UE ei eisiau gennym er mwyn cael bargen masnach rydd', dyna'r ffordd orau i sicrhau nad ydym yn cael un.

Well, I reject the language of giving in and the approach that the Member suggests. The Welsh Government has articulated the sort of deal that we believe is in the best interests of people and businesses in Wales: a deal in which we have full and unfettered access to the single market, in which we will remain in a customs union, in which Welsh businesses, Welsh public services and Welsh research institutions are able to go on recruiting people who we've been lucky enough to attract to come and make their futures here in Wales, in which Welsh citizens continue to enjoy the protections that they have gained through the European Union, as citizens, as workers, as consumers, and in human rights too. There is a positive view of the sort of deal that we need with the European Union, which we believe, the other side of the European Union, would allow Welsh businesses and Welsh jobs to go on thriving. That's the sort of language that I think best assists us in trying to make an influence on the UK Government and on the Commission in the conduct of these very, very important negotiations. 

Wel, rwy'n gwrthod iaith ildio popeth a'r dull y mae’r Aelod yn ei awgrymu. Mae Llywodraeth Cymru wedi mynegi'r math o fargen rydym yn credu ei bod er budd gorau pobl a busnesau Cymru: bargen lle mae gennym fynediad llawn a dilyffethair at y farchnad sengl, lle byddwn yn parhau mewn undeb dollau, lle bydd busnesau Cymru, gwasanaethau cyhoeddus Cymru a sefydliadau ymchwil Cymreig yn gallu parhau i recriwtio pobl rydym wedi bod yn ddigon ffodus i'w denu i wneud eu dyfodol yma yng Nghymru, lle bydd dinasyddion Cymru yn parhau i fwynhau'r amddiffyniadau y maent wedi'u cael drwy'r Undeb Ewropeaidd, fel dinasyddion, fel gweithwyr, fel defnyddwyr, ac ym maes hawliau dynol hefyd. Mae yna farn gadarnhaol ynghylch y math o fargen rydym ei hangen gyda'r Undeb Ewropeaidd, un y credwn y byddai'n caniatáu i fusnesau Cymru a swyddi Cymru barhau i ffynnu ar ôl gadael yr Undeb Ewropeaidd. Rwy'n credu mai dyna'r math o iaith sydd o fwyaf o gymorth i ni wrth geisio dylanwadu ar Lywodraeth y DU ac ar y Comisiwn wrth i’r negodiadau tra phwysig hyn gael eu cynnal.

Isadeiledd Trydan yn Ynys Môn
Electricity Infrastructure in Ynys Môn

3. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am rôl Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn y broses o ddatblygu isadeiledd trydan yn Ynys Môn? OAQ51763

3. Will the Cabinet Secretary make a statement on the role of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 in developing electricity infrastructure in Ynys Môn? OAQ51763

Diolch yn fawr i'r Aelod am y cwestiwn. Mae’r Ddeddf hon yn sicrhau bod cyrff cyhoeddus yng Nghymru yn ystyried ein llesiant hirdymor. Bydd 'Polisi Cynllunio Cymru' yn cael ei adolygu yn sgil y Ddeddf. Bydd yn ystyriaeth berthnasol ar gyfer penderfyniadau gan yr Ysgrifennydd Gwladol mewn perthynas â materion seilwaith trydan.

May I thank the Member very much for the question? This Act ensures that public bodies in Wales take account of our long-term well-being. 'Planning Policy Wales' is to be revised in light of the Act. It will be a material consideration for decisions made by the Secretary of State in electricity infrastructure matters.

14:45

Diolch am yr ateb. Rydych chi'n cyfeirio at gyrff cyhoeddus yng Nghymru a'r dyletswyddau sydd arnyn nhw, ond, wrth gwrs, mae yna gyrff eraill yn gyhoeddus, yn lled gyhoeddus, neu â chysylltiadau cyhoeddus sy'n gweithredu yng Nghymru ac sy'n cael impact go iawn arnom ni. Mae'r Grid Cenedlaethol yn bwriadu codi cysylltiad trydan newydd ar draws Ynys Môn efo'r gost yn brif, os nad yr unig, ffactor, rydw i'n meddwl, mewn penderfynu sut gysylltiad i'w gael, a beth maen nhw am wneud, felly, ydy mynd am yr opsiwn rhataf, sef peilonau uwchben y ddaear yn hytrach na mynd o dan y ddaear neu o dan y môr, sef beth rydym ni yn Ynys Môn yn gofyn amdano fo. Rŵan, dyna—mynd dan y môr neu dan y tir—fyddai'n gwarchod buddiannau Ynys Môn rŵan, a chenedlaethau'r dyfodol yn Ynys Môn, ac mae gennym ni Ddeddf cenedlaethau'r dyfodol yma yng Nghymru. Rŵan, chi ydy'r Ysgrifennydd Cabinet sydd â chyfrifoldeb dros weithrediad y Ddeddf honno. A ydych chi'n barod i roi ymrwymiad i weithio efo fi ac eraill fel ymgyrchwyr yn erbyn peilonau i wthio ar y grid, ar Ofgem, ar Lywodraeth Prydain—a fydd yn gwneud y penderfyniad yn y pen draw—i sicrhau bod y cynllun cysylltu yma ddim ond yn gallu digwydd yn unol ag egwyddorion y darn pwysig yna o ddeddfwriaeth sydd wedi cael ei basio yn y lle yma? 

Thank you for that response. You refer to public bodies in Wales and the duties placed upon them, but, of course, there are other bodies that are public, or quasi-public, or have links to the public sector and operate in Wales and have a real impact on us. The National Grid intends to build a new electricity connection across Anglesey with the cost beingthe main, if not the only, factor in deciding what kind of connection that will be. What they intend to do, therefore, is to go for the cheapest possible option, which is pylons above ground rather than undergrounding, or placing cables underwater, which is what we in Anglesey would want to see. Going underwater or underground would safeguard the interests of Ynys Môn now and for future generations, and we do have a Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 here in Wales. Now, you're the Cabinet Secretary with responsibility for the implementation of that Act. Are you willing to give a commitment that you will work with me and others as campaigners against pylons to urge the National Grid, Ofgem and the UK Government, who will ultimately make the decision, to ensure that this connection plan can only happen in accordance with the principles of this important piece of legislation passed in this place?

Wel, diolch yn fawr i Rhun ap Iorwerth am beth ddywedodd e. Rydw i'n gwybod am y gwaith y mae e wedi'i wneud yng nghyd-destun yr ynys ar y pwnc yma. Rydym ni fel Llywodraeth yn gweithio'n agosach gyda'r cyngor lleol ar y pethau mae ef wedi cyfeirio atyn nhw. Nawr, roeddwn i'n falch i weld y datganiad gyda'r National Grid. So, maen nhw wedi gwneud datganiad ar well-being ble maen nhw'n dweud, yng nghyd-destun y Ddeddf,

Thank you very much, Rhun ap Iorwerth, for what you said. I know of the work that you have done in the context of the island on this issue. We as a Government are working more closely with the local councils on the issues that he has alluded to. Now, I was pleased to see the statement from the National Grid. So, they have made a statement on well-being, where they state, in the context of the Act,

'While these do not specifically place requirements on the National Grid or the development of new transmission lines, National Grid believes that the aims of the Act are important and deserve consideration.' 

So, there is some recognition there by the National Grid of the impact of the Act. The Act is binding as far as the local council is concerned. The Secretary of State will be influenced by it. I hear, of course, what the Member says about undergrounding and overgrounding, and the Welsh Government's starting position is that undergrounding is the preferred option, but there will be discussions that will be needed, and the local authority and Welsh Government will be involved in them as we seek to maximise the benefits for the island while mitigating the impacts of these developments.

Er nad yw'r rhain yn cyflwyno gofynion penodol ar y Grid Cenedlaethol neu ddatblygiad llinellau trosglwyddo newydd, mae'r Grid Cenedlaethol yn credu bod amcanion y Ddeddf yn bwysig ac yn haeddu ystyriaeth.

Felly, mae'r Grid Cenedlaethol yn cydnabod effaith y Ddeddf i raddau. Mae'r Ddeddf yn rhwymol o ran y cyngor lleol. Bydd yr Ysgrifennydd Gwladol yn cael ei ddylanwadu ganddi. Rwy'n clywed, wrth gwrs, yr hyn a ddywed yr Aelod am danddaearu a gosod peilonau uwchben y ddaear, a thanddaearu yw dewis cyntaf Llywodraeth Cymru, ond bydd angen cynnal trafodaethau, a bydd yr awdurdod lleol a Llywodraeth Cymru yn rhan ohonynt wrth i ni geisio sicrhau cymaint o fanteision â phosibl i’r ynys tra'n lliniaru effeithiau'r datblygiadau hyn.

Last Thursday, the Economy, Infrastructure and Skills Committee visited the Anglesey enterprise zone board and we met representatives of the board—Anglesey council, Menter Môn, third sector, businesses and education—and they told us how important the significant electricity transmission infrastructure is not only to the development of Wylfa Newydd, the new nuclear power station, but to the Holyhead port expansion, proposals for new offshore tidal power, and so on. What engagement, therefore, are you having with the board of Anglesey enterprise zone to take advice on sustainable electricity transport infrastructure in the future, and how will you ensure that those communication channels remain open in the future following this morning's announcement that Anglesey's enterprise zone board is to be merged with that of Snowdonia?

Ddydd Iau diwethaf, ymwelodd Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau â bwrdd ardal fenter Ynys Môn a chyfarfuom â chynrychiolwyr y bwrdd—cyngor Ynys Môn, Menter Môn, y trydydd sector, busnesau ac addysg—a dywedasant wrthym pa mor bwysig yw'r seilwaith trosglwyddo trydan sylweddol, nid yn unig i ddatblygu'r Wylfa Newydd, yr orsaf bŵer niwclear newydd, ond i ehangu porthladd Caergybi, argymhellion ar gyfer gwaith newydd i gynhyrchu ynni'r llanw ar y môr, ac yn y blaen. Pa ymgysylltiad rydych yn ei gael, felly, â bwrdd ardal fenter Ynys Môn i gael cyngor ar seilwaith trafnidiaeth trydan cynaliadwy yn y dyfodol, a sut y byddwch yn sicrhau bod y sianeli cyfathrebu hynny'n aros ar agor yn y dyfodol yn dilyn y cyhoeddiad y bore yma y bydd bwrdd ardal fenter Ynys Môn yn cael ei uno ag un Eryri?

Well, Llywydd, these matters are, essentially, for my colleague Ken Skates, rather than for me as finance Minister, but I agree with what the Member said about the need for an efficient and reliable electricity infrastructure, not simply for the Wylfa Newydd development, but for the broader agenda that is there for Anglesey as an energy island. I can give him an assurance that officials of the Welsh Government are in very regular contact with the essential interests in the island on this matter and I'll make sure that his question to me is drawn to the attention of the Cabinet Secretary for Economy and Transport.

Wel, Lywydd, yn y bôn, materion ar gyfer fy nghyd-Aelod, Ken Skates, yw'r rhain yn hytrach na materion i mi fel Gweinidog cyllid, ond cytunaf gyda'r hyn a ddywedodd yr Aelod ynglŷn â'r angen am seilwaith trydan effeithlon a dibynadwy, nid yn unig ar gyfer datblygiad y Wylfa Newydd, ond ar gyfer agenda ehangach Ynys Môn fel ynys ynni. Gallaf ei sicrhau bod swyddogion Llywodraeth Cymru mewn cysylltiad rheolaidd â'r buddiannau hanfodol ar yr ynys mewn perthynas â'r mater hwn a byddaf yn sicrhau fy mod yn tynnu sylw Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth at ei gwestiwn.

Cronfa Pontio'r UE
The EU Transition Fund

4. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet egluro telerau ac amodau cronfa pontio'r UE o £50 miliwn? OAQ51762

4. Will the Cabinet Secretary clarify the terms and conditions for the £50 million EU transition fund? OAQ51762

14:50

We are developing the detailed operation of the EU transition fund in partnership with Welsh businesses, public services and other key organisations, to help them prepare for Brexit. Discussions of potential terms and conditions of the fund formed a major agenda item at last week’s meeting of the European advisory group.

Rydym yn datblygu gweithrediad manwl cronfa bontio’r UE mewn partneriaeth â busnesau yng Nghymru, gwasanaethau cyhoeddus a sefydliadau allweddol eraill, i'w helpu i baratoi ar gyfer Brexit. Roedd trafodaethau ynghylch telerau ac amodau posibl y gronfa yn eitem bwysig ar yr agenda yr wythnos diwethaf yng nghyfarfod y grŵp cynghori ar Ewrop.

Well, I welcome that response, Cabinet Secretary. I also welcome the Welsh Government's proactive engagement in securing Wales's future, not just with the announcement of the £50 million EU transition fund, but also the regional investment and trade issues plans. I'm also very pleased to be part of the External Affairs and Additional Legislation Committee, which provides constructive scrutiny of the Welsh and UK Governments in the Brexit negotiations. But I have to say, last week, I asked, in my capacity as a member of that committee, to have sight of the so-called leaked document on the impact of Brexit on the economy. We were asked to go to a separate UK Government building, not on the Assembly estate, and book an appointment from a selection of very limited and specific time slots in order to enter a guarded reading room. I understand that the Brexit committees in the Houses of Parliament have full access to this report. This cannot be right. Extensions to this week are neither acceptable nor convenient. I'm squeezing in a time tomorrow, which is going to be extremely inconvenient. The report should be made public not just for us, but for our constituents and our stakeholders.

But what's more important is what the report says, and I do understand that this official analysis by the UK Government shows that Wales would suffer a 9.5 per cent hit to gross domestic product if the UK leaves the EU without an exit deal. Furthermore, the study also reveals that Wales would see a 5.5 per cent reduction in GDP even if the UK leaves with a free trade deal, and that there would still be a 1.5 per cent reduction if the country stayed in the single market. The predicted losses are understood to cover a 15-year period. So, given these low-growth scenarios and also current uncertainties about the terms of a transition period, has this had an impact on your planning and arrangements for the Welsh Government EU transition fund?

Wel, rwy'n croesawu'r ymateb hwnnw, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwyf hefyd yn croesawu ymgysylltiad rhagweithiol Llywodraeth Cymru i sicrhau dyfodol Cymru, nid yn unig gyda chyhoeddi cronfa bontio yr UE sy’n werth £50 miliwn, ond hefyd y buddsoddiad rhanbarthol a'r cynlluniau materion masnach. Rwyf hefyd yn falch iawn o fod yn rhan o'r Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol, sy'n darparu gwaith craffu adeiladol ar Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn ystod trafodaethau Brexit. Ond mae'n rhaid i mi ddweud, yr wythnos ddiwethaf, gofynnais, yn rhinwedd fy swydd fel aelod o'r pwyllgor hwnnw, am gael gweld y ddogfen, yr honnir iddi gael ei datgelu'n answyddogol, ar effaith Brexit ar yr economi. Gofynnwyd i ni fynd i adeilad Llywodraeth y DU ar wahân, nid ar ystâd y Cynulliad, a gwneud apwyntiad o ddetholiad o slotiau amser cyfyngedig a phenodol iawn er mwyn mynd i ystafell ddarllen wedi'i gwarchod. Deallaf fod gan y pwyllgorau Brexit yn y Senedd fynediad llawn at yr adroddiad hwn. Ni all hyn fod yn iawn. Nid yw estyniadau y tu hwnt i'r wythnos hon yn dderbyniol nac yn gyfleus. Rwy'n gwneud amser ar gyfer hyn yfory, ac mae’n mynd i fod yn eithriadol o anghyfleus. Dylid gwneud yr adroddiad yn gyhoeddus, nid yn unig ar ein cyfer ni, ond ar gyfer ein hetholwyr a'n rhanddeiliaid.

Ond yr hyn sy'n fwy pwysig yw'r hyn a ddywed yr adroddiad, ac rwy'n deall bod y dadansoddiad swyddogol hwn gan Lywodraeth y DU yn dangos y byddai Cymru'n dioddef gostyngiad o 9.5 y cant i gynnyrch domestig gros pe bai'r DU yn gadael yr UE heb fargen. At hynny, mae'r astudiaeth hefyd yn dangos y byddai Cymru yn dioddef gostyngiad o 5.5 y cant yn y cynnyrch domestig gros hyd yn oed pe bai'r DU yn gadael yr UE gyda bargen masnach rydd, ac y byddai gostyngiad o 1.5 y cant pe bai'r wlad yn aros yn y farchnad sengl. Deellir y bydd y colledion disgwyliedig yn para am gyfnod o 15 mlynedd. Felly, o ystyried y senarios twf isel hyn, yn ogystal â'r ansicrwydd cyfredol mewn perthynas â thelerau'r cyfnod pontio, a yw hyn wedi effeithio ar eich cynlluniau a'ch trefniadau ar gyfer cronfa bontio yr UE Llywodraeth Cymru?

I thank the Member for what she's had to say. We had earlier questions this afternoon, Llywydd, about the way in which the UK Government organises itself around the Brexit matter. The sorry story of access for Members to the so-called leaked reports would have disgraced Clochemerle, let alone a UK Government. I share the view of Anna Soubry, myself. [Interruption.] I share the view of Anna Soubry—that Conservative Member of Parliament who described the UK Government's performance on this issue as farcical. It treats the Parliament and this Assembly, and the Scottish Parliament, as though we belonged in the nineteenth century. We are taken to locked rooms to look at documents that we can't even take notes on, while members of the public are reading it on the internet. It's entirely farcical and it's disrespectful, and it does not add to confidence that the UK Government is capable of discharging these responsibilities.

Diolch i'r Aelod am yr hyn a ddywedodd. Cawsom gwestiynau cynharach y prynhawn yma, Lywydd, am y ffordd y mae Llywodraeth y DU yn trefnu ei hun mewn perthynas â mater Brexit. Byddai'r stori druenus am fynediad i’r Aelodau at adroddiadau yr honnir iddynt gael eu datgelu'n answyddogol wedi cywilyddio Clochemerle, heb sôn am Lywodraeth y DU. Rhannaf farn Anna Soubry, fy hun. [Torri ar draws.] Rhannaf farn Anna Soubry—yr Aelod Seneddol Ceidwadol a ddywedodd fod perfformiad Llywodraeth y DU mewn perthynas â'r mater hwn yn chwerthinllyd. Mae'n trin y Senedd hon a'r Cynulliad hwn, a Senedd yr Alban, fel pe baem yn perthyn i'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Rydym yn cael ein hebrwng i ystafelloedd cloëdig i edrych ar ddogfennau nad ydym yn cael gwneud nodiadau arnynt hyd yn oed, er bod aelodau o'r cyhoedd yn eu darllen ar y rhyngrwyd. Mae'n gwbl chwerthinllyd ac mae'n amharchus, ac nid yw'n ychwanegu at yr hyder fod Llywodraeth y DU yn gallu cyflawni'r cyfrifoldebau hyn.

Llywydd, may I apologise for the discourtesy of having missed a question in the previous session?

I'm not sure whether the Cabinet Secretary has been with David Melding and Jane Hutt to read these reports, but he may also be able to tell us whether the report about leaks or otherwise on the reshuffle will be published, given his new commitment to openness and transparency in public life. Can I also ask him, when he considers these reports from the UK Government, will he consider that the forecasters who have written these extraordinary large estimates of potential output loss are, in the main, the same ones who said there would be an immediate recession if we voted on 23 June to leave, and there would be 0.5 million job losses across the UK when, actually, there have been 0.5 million new jobs?

Lywydd, a gaf fi ymddiheuro am yr anghwrteisi o fod wedi methu cwestiwn yn y sesiwn flaenorol?

Nid wyf yn siŵr a yw Ysgrifennydd y Cabinet wedi bod gyda David Melding a Jane Hutt yn darllen yr adroddiadau hyn, ond efallai y gall ddweud wrthym hefyd a fydd yr adroddiad ar ddatgelu answyddogol neu fel arall ar yr ad-drefnu yn cael ei gyhoeddi, o ystyried ei ymrwymiad newydd i fod yn agored a thryloyw mewn bywyd cyhoeddus. A gaf fi hefyd ofyn iddo, pan fydd yn ystyried yr adroddiadau hyn gan Lywodraeth y DU, a fydd yn ystyried y ffaith mai'r daroganwyr sydd wedi ysgrifennu'r amcangyfrifon eithriadol o fawr hyn o golledion allbwn posibl, yw'r un rhai at ei gilydd a ddywedodd y byddai dirwasgiad ar unwaith pe baem yn pleidleisio i adael ar 23 Mehefin, ac y byddai 0.5 miliwn o swyddi’n cael eu colli ledled y DU, er mai’r hyn a ddigwyddodd mewn gwirionedd oedd bod 0.5 miliwn o swyddi newydd wedi cael eu creu?

Well, I'll make two points, Llywydd. The first is that the people who made these estimates are the people that the UK Government chose to make these estimates. They're not some group of people who simply set themselves up for the purpose. They are the people that your Government decided were the best-placed people to give them this advice. Of course, when they come up with advice that doesn't suit you, you think the easiest thing to do is to rubbish the people who provided it.

The second point I would make to the Member is this: that the trade policy that the Welsh Government published recently also contains estimates of the impact on the Welsh economy of different ways in which we might leave the European Union, and there is a remarkable coincidence between the figures that the people who have advised us in producing that report came to and those the people who advised the UK Government came to too. Just because we don't like the figures, I don't think we can simply dismiss them because they don't suit the view of the world that we happen to take. 

Wel, rwyf am wneud dau bwynt, Lywydd. Y cyntaf yw bod y bobl sydd wedi gwneud yr amcangyfrifon hyn yn bobl a gafodd eu dewis gan Llywodraeth y DU i wneud yr amcangyfrifon hyn. Nid grŵp o bobl ydynt sydd wedi dewis eu hunain at y diben hwn. Mae eich Llywodraeth wedi penderfynu mai hwy yw'r bobl orau i roi'r cyngor hwn iddynt. Wrth gwrs, pan fyddant yn rhoi cyngor nad ydych yn ei hoffi, rydych yn credu mai'r peth hawsaf i'w wneud yw lladd ar y bobl sy'n ei ddarparu.

Yr ail bwynt y buaswn yn ei wneud i'r Aelod yw hwn: mae'r polisi masnach a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn ddiweddar hefyd yn cynnwys amcangyfrifon o'r effaith y byddai gwahanol ffyrdd o adael yr Undeb Ewropeaidd yn ei chael ar economi Cymru, ac mae cyd-daro rhyfeddol rhwng ffigurau'r bobl sydd wedi ein cynghori ar gyfer cynhyrchu'r adroddiad hwnnw a ffigurau'r bobl a oedd yn cynghori Llywodraeth y DU. Nid wyf yn credu y gallwn ddiystyru'r ffigurau am nad ydym yn eu hoffi ac am nad ydynt yn cyd-fynd â'n safbwynt ni.

14:55
Treth Gwarediadau Tirlenwi
The Landfill Disposals Tax

5. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am weithredu'r dreth gwarediadau tirlenwi? OAQ51740

5. Will the Cabinet Secretary provide an update on the implementation of the landfill disposals tax? OAQ51740

I thank the Member for the question. Agreement has been reached with the UK Government that landfill disposals tax will go live on 1 April this year. A number of landfill sites have already applied to register with the Welsh Revenue Authority, and feedback on the registration process and the guidance produced by the authority has been positive.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Daethpwyd i gytundeb gyda Llywodraeth y DU y bydd y dreth gwarediadau tirlenwi yn cael ei gweithredu ar 1 Ebrill eleni. Mae nifer o safleoedd tirlenwi eisoes wedi gwneud cais i gofrestru gydag Awdurdod Cyllid Cymru, ac mae'r adborth ar y broses gofrestru a'r canllawiau a gynhyrchwyd gan yr awdurdod wedi bod yn gadarnhaol.

Thank you for that answer. There does seem to be a real opportunity here to use this as a really good scheme that will hopefully go some way to offsetting some of the potential negative impacts on communities that live within a five-mile radius of landfill sites. But there doesn't seem to be an awful lot of information available beyond the fact that the WCVA, the Welsh Council for Voluntary Action, will be administering it. So, is it your intention, or the intention of the WCVA, to let communities and organisations know how they can actually first of all understand the scheme and then apply for any assistance that those communities can benefit from, in accordance with this landfill tax?

Diolch i chi am yr ateb hwnnw. Ymddengys bod cyfle gwirioneddol yma i ddefnyddio hyn fel cynllun da iawn a fydd, gobeithio, yn gwrthbwyso i ryw raddau rhai o'r effeithiau negyddol posibl ar gymunedau sy'n byw o fewn pum milltir i safleoedd tirlenwi. Ond nid yw'n ymddangos bod llawer iawn o wybodaeth ar gael ar wahân i'r ffaith mai Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru fydd yn ei weinyddu. Felly, a ydych yn bwriadu, neu a yw Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru yn bwriadu, rhoi gwybod i gymunedau a sefydliadau sut y gallant, yn gyntaf oll, ddeall y cynllun ac yna gwneud cais am unrhyw gymorth y gall y cymunedau hynny elwa arno, yn unol â'r dreth dirlenwi hon?

Can I thank the Member for drawing attention for the communities scheme in the landfill disposals tax? It is a very important part of the way we are doing things in Wales, and members of the Finance Committee took a particularly keen interest in it. The fact that we have a five-mile zone that now includes waste transfer stations, as well as landfill sites, was one of the changes that was made to the scheme. Our colleague Mike Hedges was particularly influential in advocating that, and Joyce Watson will be particularly glad, I know, to know that that means that there are now 16 waste transfer stations in her region, where communities will be able to benefit from the scheme who previously had no benefit from it at all. The WCVA has been selected as the body that will oversee the scheme. We expect the first applications to it to come in in the late spring of this year, and there will be a period between now and then in which a fresh burst of publicity about the scheme and the three essential purposes for which it is available are drawn to the attention of groups that might wish to make such an application. 

A gaf fi ddiolch i'r Aelod am dynnu sylw at y cynllun cymunedau yn y dreth gwarediadau tirlenwi? Mae'n rhan bwysig iawn o'r ffordd rydym yn gwneud pethau yng Nghymru, ac roedd gan aelodau'r Pwyllgor Cyllid ddiddordeb arbennig ynddo. Y ffaith bod gennym barth pum milltir sydd bellach yn cynnwys gorsafoedd trosglwyddo gwastraff yn ogystal â safleoedd tirlenwi oedd un o'r newidiadau a wnaed i'r cynllun. Roedd ein cyd-Aelod, Mike Hedges, yn arbennig o ddylanwadol yn dadlau o blaid hynny, a gwn y bydd Joyce Watson yn arbennig o falch o wybod bod hynny'n golygu bod 16 o orsafoedd trosglwyddo gwastraff yn ei rhanbarth hi bellach, lle bydd cymunedau nad oedd yn gallu elwa o'r cynllun o gwbl yn flaenorol yn gallu elwa ohono bellach. Dewiswyd Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru fel y corff a fydd yn goruchwylio'r cynllun. Rydym yn disgwyl y bydd y ceisiadau cyntaf yn cyrraedd yn hwyr yn y gwanwyn eleni, a bydd cyfnod rhwng yn awr a hynny pan fyddwn yn rhoi cyhoeddusrwydd o’r newydd i'r cynllun ac yn tynnu sylw grwpiau, a fyddai, o bosibl, yn dymuno gwneud cais o'r fath, at y tri diben hanfodol.

Cabinet Secretary, what are the chances that the rates will actually diverge between Wales and England? Or, do you feel that the problem of the border is always going to be insuperable in terms of having a more nuanced and specific policy in Wales to meet our own needs?

Ysgrifennydd y Cabinet, pa mor debygol yw hi y bydd y cyfraddau’n amrywio rhwng Cymru a Lloegr mewn gwirionedd? Neu a ydych yn teimlo y bydd problem y ffin bob amser yn anorchfygol o ran cael polisi mwy manwl a phenodol yng Nghymru i ddiwallu ein hanghenion ein hunain?

Well, David Melding is absolutely right that the border is a very significant issue in landfill disposals tax. Waste tourism, which some of us became familiar with during the passage of the Bill, is a genuine risk, and it is why I said, in setting rates and bands for this tax, that we would not diverge from rates and bands across our border for at least the first two years. We have already diverged, however, in setting a 150 per cent band for unauthorised disposals, and that doesn't exist across our border. So, there is already some—and I think very useful—differentiation here. We will look to see the way in which the tax operates over the first two years of its life because we will now, for the very first time, have precise evidence about the way that landfill disposal occurs in Wales. There will then be an opportunity to see whether some purposeful divergence is possible. I've said all the way along, and I'll say it again: I'm not a believer in divergence for the sake of it. If it suits us and does things in a better way for us in Wales, we will, but we will wait to have the evidence before we make such a decision.

Wel, mae David Melding yn hollol gywir fod y ffin yn fater arwyddocaol iawn mewn perthynas â'r dreth gwarediadau tirlenwi. Mae twristiaeth wastraff, rhywbeth y daeth rhai ohonom yn gyfarwydd ag ef yn ystod taith y Bil, yn risg wirioneddol, a dyna pam rwyf wedi dweud, wrth bennu'r cyfraddau a'r bandiau ar gyfer y dreth hon, na fyddem yn amrywio oddi wrth y cyfraddau a'r bandiau dros y ffin am y ddwy flynedd gyntaf o leiaf. Rydym eisoes wedi amrywio, fodd bynnag, drwy bennu band 150 y cant ar gyfer gwarediadau heb awdurdod, ac nid yw hwnnw'n bodoli dros y ffin. Felly, mae rhywfaint o wahaniaethu yma eisoes ac rwy'n credu ei fod yn ddefnyddiol iawn. Byddwn yn edrych i weld sut y mae'r dreth yn gweithredu yn ystod ei dwy flynedd gyntaf oherwydd bydd gennym yn awr, am y tro cyntaf, dystiolaeth fanwl am y ffordd y mae gwarediadau tirlenwi'n digwydd yng Nghymru. Wedyn, bydd cyfle i weld a oes modd cael rhywfaint o amrywio pwrpasol. Rwyf wedi dweud ers y cychwyn, ac rwyf am ei ddweud eto: nid wyf yn credu mewn amrywio er mwyn amrywio. Os yw'n addas i ni ac yn gwneud pethau mewn ffordd well i ni yng Nghymru, byddwn yn gwneud hynny, ond byddwn yn aros i gael y dystiolaeth cyn gwneud penderfyniad o'r fath.

Ffordd Liniaru'r M4
The M4 Relief Road

6. Faint o gyllid ychwanegol sydd ei angen i dalu am ffordd liniaru'r M4? OAQ51757

6. How much additional funding is required to cover the costs of the M4 relief road? OAQ51757

Llywydd, no additional funding will be required for the budget period in which capital plans have been set out, and no money will be allocated until the outcome of the local public inquiry.

Lywydd, ni fydd angen unrhyw gyllid ychwanegol ar gyfer cyfnod y gyllideb y mae'r cynlluniau cyfalaf wedi'u nodi ynddynt, ac ni fydd unrhyw arian yn cael ei ddyrannu hyd nes y cawn ganlyniad yr ymchwiliad cyhoeddus lleol.

15:00

The Cardiff capital region has laid out in ‘Powering the Welsh Economy’ that an integrated transport system aligned with land-use planning could be a catalyst for economic change across the region.

‘At the heart of this aspiration is the Metro vision for a modern high quality multimodal, integrated public transport network; offering rapid, frequent and reliable services; linking communities together and supporting economic development; to create a dynamic, sustainable and liveable city region.’

I quote that because there is absolutely no mention of the M4 relief road contributing to that vision. My concerns are that, with the continual rising estimate of the cost of the M4 relief road, were it to go ahead, how much of the Welsh Government’s overall capital borrowing limit would be gobbled up by this project? And what, if anything, would be left for developing the metro?

Mae prifddinas-ranbarth Caerdydd wedi nodi yn 'Sbarduno Economi Cymru' y gallai system drafnidiaeth integredig wedi'i chydlynu â chynlluniau defnydd tir fod yn gatalydd ar gyfer newid economaidd ar draws y rhanbarth.

'Wrth wraidd y dyhead hwn y mae’r weledigaeth ar gyfer Metro sy’n darparu rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus modern, integredig, o ansawdd uchel yn cysylltu sawl dull teithio; sy’n cynnig gwasanaethau cyflym, aml a dibynadwy; sy’n cysylltu cymunedau â’i gilydd ac yn cefnogi datblygiad economaidd; i greu dinas-ranbarth deinamig, cynaliadwy a braf i fyw ynddo.'

Rwy'n dyfynnu hyn oherwydd nad oes unrhyw sôn o gwbl fod ffordd liniaru'r M4 yn cyfrannu at y weledigaeth honno. Rwy'n pryderu, gyda’r amcangyfrif o gost ffordd liniaru'r M4 yn cynyddu o hyd, pe bai'r gwaith yn mynd rhagddo, faint o derfyn benthyca cyfalaf cyffredinol Llywodraeth Cymru a fyddai'n cael ei lyncu gan y prosiect hwn? A beth, os unrhyw beth, fyddai ar ôl ar gyfer datblygu'r metro?

Well, Llywydd, I don’t, myself, find it surprising that the M4 relief road is not referred to in the Cardiff capital deal document, because funding the metro is actually a specific and major component of that deal, and the funding that underpins it is already set aside for metro development.

Let me be clear on the position as far as capital borrowing is concerned. The Welsh Government was offered early access to borrowing, with that borrowing predicated on it being available for the M4. In the event, as I explained to the Finance Committee this morning, I’ve not needed to use borrowing for capital costs for the M4. In this financial year, I’ve been able to cover them using conventional capital. All of that was overtaken by the fiscal framework, which was signed in December 2016. The Welsh Government will be able to borrow £125 million in 2018-19, and that will rise to £150 million thereafter, up to a total of £1 billion. But that borrowing is not hypothecated to the M4. Finance Secretaries at the time will need to take a decision on the balance to be struck between conventional capital and borrowing for the M4, should that go ahead, which is dependent, as we’ve said, on the outcome of the local public inquiry.

Wel, Lywydd, yn bersonol, nid wyf yn synnu nad oes cyfeiriad at ffordd liniaru'r M4 yn nogfen prifddinas-ranbarth Caerdydd, oherwydd mae ariannu'r metro yn elfen bwysig a phenodol o'r fargen honno mewn gwirionedd, ac mae'r arian sy'n sail iddi eisoes wedi cael ei neilltuo ar gyfer datblygu'r metro.

Gadewch i mi wneud y safbwynt yn glir o ran benthyca cyfalaf. Cafodd Llywodraeth Cymru gynnig mynediad cynnar at fenthyca, gyda'r benthyciad hwnnw’n amodol ar sicrhau ei fod ar gael ar gyfer yr M4. Fel y digwyddodd, ac fel yr eglurais wrth y Pwyllgor Cyllid y bore yma, nid wyf wedi bod angen defnyddio benthyciad ar gyfer costau cyfalaf yr M4. Yn y flwyddyn ariannol hon, rwyf wedi gallu talu'r costau drwy ddefnyddio cyfalaf confensiynol. Cafodd hynny i gyd ei oddiweddyd gan y fframwaith cyllidol, a lofnodwyd ym mis Rhagfyr 2016. Bydd Llywodraeth Cymru yn gallu benthyg £125 miliwn yn 2018-19, a bydd hwnnw'n codi i £150 miliwn ar ôl hynny, hyd at gyfanswm o £1 biliwn. Ond nid yw'r benthyciad hwnnw wedi'i neilltuo ar gyfer yr M4. Bydd angen i Ysgrifenyddion Cyllid wneud penderfyniad bryd hynny ynghylch y cydbwysedd i’w daro rhwng cyfalaf confensiynol a benthyca ar gyfer yr M4, os yw'n digwydd, ac mae hynny'n ddibynnol, fel y dywedais, ar ganlyniad yr ymchwiliad cyhoeddus lleol.

Cabinet Secretary, the traffic analytics firm INRIX estimates that the traffic jams on our roads last year cost the Welsh economy almost £278 million, which is a striking figure. Congestion cost Cardiff £134 million, Swansea £62 million, and Newport £44 million. Will the Cabinet Secretary confirm that this cost to the Welsh economy will be taken into account when deciding the future of the proposed M4 relief road in the Newport area? Thank you.

Ysgrifennydd y Cabinet, mae'r cwmni dadansoddi traffig INRIX yn amcangyfrif bod y tagfeydd traffig ar ein ffyrdd y llynedd wedi costio bron i £278 miliwn i economi Cymru, sy'n ffigur trawiadol. Mae tagfeydd yn costio £134 miliwn i Gaerdydd, £62 miliwn i Abertawe, a £44 miliwn i Gasnewydd. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet gadarnhau y bydd y gost hon i economi Cymru yn cael ei hystyried wrth benderfynu ar ddyfodol ffordd liniaru arfaethedig yr M4 yn ardal Casnewydd? Diolch.

Making sure that there is transport infrastructure that allows people and business to be moved effectively across Wales is, of course, important to our future, and that's at the heart of the public inquiry. Does the answer always have to be building more roads? Well, of course it doesn't have to be. That's why we are investing in the metro, to which Jenny Rathbone made reference. So, the issue, of course, is one that we recognise. The solutions to it will be many and various.

Mae sicrhau bod seilwaith trafnidiaeth sy'n caniatáu i bobl a busnesau symud yn effeithiol ledled Cymru yn bwysig i'n dyfodol, wrth gwrs, ac dyna sydd wrth wraidd yr ymchwiliad cyhoeddus. Ai'r ateb o reidrwydd bob amser yw adeiladu mwy o ffyrdd? Wel, nid o reidrwydd wrth gwrs. Dyna pam rydym yn buddsoddi yn y metro, y cyfeiriodd Jenny Rathbone ato. Felly, mae'r mater, wrth gwrs, yn un rydym yn ei gydnabod. Bydd yr atebion iddo yn lluosog ac yn amrywiol.

Bargen Ddinesig Bae Abertawe
Swansea Bay City Deal

7. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd bargen ddinesig Bae Abertawe? OAQ51756

7. Will the Cabinet Secretary provide an update on the progress of the Swansea Bay city deal? OAQ51756

The city region continues to work with the Welsh and UK Governments to move the deal into the next phase. That is a delivery phase, and that will unlock Government funding.

Mae'r ddinas-ranbarth yn parhau i weithio gyda Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU i symud y fargen i'r cam nesaf. Cam cyflenwi yw hwnnw, a bydd yn datgloi arian y Llywodraeth.

Cabinet Secretary, I am a great supporter of the city deal, and I believe that the real benefit will not just be in the 11 projects that have been selected to go forward, but in the economic climate that that infrastructure will create, and the multiple small projects and alternative projects that can come off the back of it.

In Pembrokeshire, the Pembroke Dock marine has been put forward as the key project. Now, Cabinet Secretary, the city deal input is some £28 million, with £24 million coming from other public funds, and another £24 million from the private sector. But could you please confirm to me which organisations will be responsible for paying the interest element of those loans?

Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n cefnogi'r fargen ddinesig yn frwd, ac rwy'n credu y bydd budd gwirioneddol, nid yn unig yn yr 11 o brosiectau sydd wedi'u dewis i’w datblygu, ond yn yr hinsawdd economaidd y bydd y seilwaith yn ei chreu, a'r llu o brosiectau bach a phrosiectau amgen a all ddeillio ohoni.

Yn Sir Benfro, mae prosiect morol Doc Penfro wedi cael ei gynnig fel prosiect allweddol. Nawr, Ysgrifennydd y Cabinet, mae mewnbwn y fargen ddinesig oddeutu £28 miliwn, gyda £24 miliwn yn dod o gronfeydd cyhoeddus eraill, a £24 miliwn arall o'r sector preifat. Ond os gwelwch yn dda, a wnewch chi gadarnhau i mi pa sefydliadau a fydd yn gyfrifol am dalu llog y benthyciadau hynny?

Well, the loan aspect, if I'm understanding the Member's question correctly, will be borne by the local authority, because prudential borrowing was always part of the contribution that local authorities were to make to the deal. When the deal was struck, and the financials of it were very carefully scrutinised both by the Welsh Government and by the UK Government, the ability of local authorities to support the contribution that they are committed to making to the deal was carefully examined. I remain, as I know she does, very keen to move into the phase where the money that I have set aside, and the money I know the UK Government has set aside, can be released, both to support the Pembroke Dock marine project, but also the other 10 projects that are in the deal. Local authorities must make sure that they are in a position to deliver on the funding aspect to which they made a commitment when the deal was signed. 

Wel, os wyf yn deall cwestiwn yr Aelod yn gywir, bydd y benthyciad yn cael ei dalu gan yr awdurdod lleol, oherwydd roedd benthyca darbodus bob amser yn rhan o'r cyfraniad roedd awdurdodau lleol yn mynd i’w wneud i'r fargen. Ar ôl cytuno’r fargen, ac ar ôl i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU graffu ar yr wybodaeth ariannol yn ofalus iawn, cafodd gallu awdurdodau lleol i gefnogi'r cyfraniad y maent wedi ymrwymo i'w wneud i'r fargen ei archwilio'n ofalus. Rwy’n dal i fod yn awyddus iawn, fel hithau, rwy’n gwybod, i symud ymlaen i'r cam lle y gellir rhyddhau'r arian rwyf wedi'i neilltuo, a'r arian y gwn fod Llywodraeth y DU wedi'i neilltuo, i gefnogi prosiect morol Doc Penfro, ond hefyd y 10 prosiect arall sydd yn y fargen. Mae'n rhaid i awdurdodau lleol wneud yn siŵr eu bod mewn sefyllfa i gyflawni'r ymrwymiad a wnaethant mewn perthynas â chyllid pan lofnodwyd y cytundeb.

15:05

Yn naturiol, fel rŷch chi'n gwybod, fel rhan o'r fargen ddinesig, mae buddsoddiad y sector gyhoeddus, wrth gwrs, yn allweddol er mwyn sicrhau bod y seilwaith angenrheidiol ar gael, a bod y prosiectau unigol, fel rydym ni wedi clywed, yn cael y cyfle gorau i lwyddo. Ar ôl dweud hynny, mae pawb yn ymwybodol bod buddsoddiad y sector breifat yn mynd i fod yn hollbwysig i lwyddiant y fargen ddinesig. Heb hyn, bydd y peth yn methu yn gyfan gwbl.

Felly, yn dilyn eich trafodaethau mwyaf diweddar, a allaf i ofyn pa mor ffyddiog ydych chi ar hyn o bryd fod y fargen ddinesig yn mynd i ddelifro'r buddsoddiad preifat angenrheidiol, a beth ydych chi'n gwneud fel Llywodraeth i gefnogi'r cynghorau lleol yma i gyrraedd y nod?

Naturally, as you know, as part of the city deal, investment in the public sector is crucial, of course, in order to ensure that the necessary infrastructure is in place and that the individual projects, as we’ve heard, have the best opportunity to succeed. Having said that, everyone is aware that private sector investment will also be crucial to the success of the city deal. Without it, it will fail entirely.

So, given your most recent discussions, can I ask you how confident you are at the moment that the city deal is going to deliver the necessary private investment, and what are you doing as a Government to support these local authorities to achieve their aims?

Llywydd, un o'r pethau a oedd ar wyneb y fargen ddinesig ym mae Abertawe oedd y cyfraniad sy'n mynd i ddod o'r sector breifat, a'r rôl roedd y sector breifat yn ei roi pan oedd y fargen yn cael ei chynllunio. Nawr, rydw i'n edrych ymlaen at apwyntiad y cadeirydd i'r economic strategy board, sy'n allweddol i'r fargen. Bydd y cadeirydd yna yn dod o'r sector breifat. So, mae yn hollol bwysig yn y fargen i dynnu mewn beth mae'r awdurdodau lleol yn gallu ei roi, beth rŷm ni'n gallu ei roi fel Llywodraeth, ond hefyd i ddefnyddio'r egni a phethau ar y tir y mae'r sector breifat yn gallu eu rhoi i'r fargen hefyd. Rydw i'n hyderus bod y diddordeb yna, a'n bod ni'n gallu defnyddio hynny i gael bargen sy'n mynd i lwyddo i bob rhan o dde-orllewin Cymru.

Llywydd, one of the things that were on the face of the city deal for Swansea bay was a contribution coming from the private sector and the role that the private sector would play when the deal was designed and planned. Now, I am looking forward to the appointment of the chair of the economic strategy board, which will be key to the deal, and that chair will come from the private sector. So, it is totally vital in the deal to draw together what the local authorities can contribute, what we can contribute as a Government, but also to use the energy and the tangible things that the private sector can contribute to the deal. And I am confident that there is an interest from the private sector, and we can use that to get a deal that will succeed for every part of the south-west of Wales.

The one thing I'd like to tell the Cabinet Secretary is that there's massive cross-party support from people living in the Swansea bay city region to make Swansea bay city region a success. What I'm asking is: will the Cabinet Secretary confirm that all the money initially budgeted by the Welsh Government for the Swansea bay city deal is still available for the Swansea bay city deal?

Yr un peth yr hoffwn ei ddweud wrth Ysgrifennydd y Cabinet yw bod cefnogaeth drawsbleidiol aruthrol ymhlith pobl sy'n byw yn ninas-ranbarth bae Abertawe i wneud dinas-ranbarth bae Abertawe yn llwyddiant. Yr hyn rwy'n ei ofyn yw: a wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet gadarnhau bod yr holl arian a neilltuwyd gan Lywodraeth Cymru yn wreiddiol ar gyfer bargen ddinesig bae Abertawe yn parhau i fod ar gael ar gyfer bargen ddinesig bae Abertawe?

I'm very happy to confirm to the Member that the £125.4 million that we put on the table to get the deal to its conclusion is still available. I am very committed, and as I said to Angela Burns, to do everything we can to assist the deal to move into the next phase so that money that is available can be put to work to support the commitment that I know is there amongst the local population to make this deal a success.

Rwy'n hapus iawn i roi sicrwydd i'r Aelod fod y £125.4 miliwn a roesom ar y bwrdd i gwblhau’r fargen yn dal i fod ar gael. Rwy'n ymrwymedig iawn, fel y dywedais wrth Angela Burns, i wneud popeth a allwn i helpu'r fargen i symud i'r cam nesaf fel y gellir rhoi'r arian sydd ar gael ar waith i gefnogi'r ymrwymiad y gwn ei fod yno ymhlith y boblogaeth leol i sicrhau bod y fargen hon yn llwyddiant.

Pwerau Benthyca
Borrowing Powers

8. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad am bwerau benthyca newydd Llywodraeth Cymru? OAQ51753

8. Will the Cabinet Secretary make a statement on the Welsh Government's new borrowing powers? OAQ51753

I thank the Member for that question. The new fiscal framework secures £1 billion-worth of capital borrowing powers, as I've set out before the Finance Committee and in this Chamber. My intention is always to maximise the use of the least expensive forms of capital before proceeding to more complex and expensive kinds of investment.

Diolch i'r Aelod am y cwestiwn hwnnw. Mae'r fframwaith cyllidol newydd yn sicrhau gwerth £1 biliwn o bwerau benthyca cyfalaf, fel rwyf wedi'i nodi gerbron y Pwyllgor Cyllid ac yn y Siambr hon. Fy mwriad bob tro yw manteisio i'r eithaf ar y mathau rhataf o gyfalaf cyn bwrw ymlaen i ddefnyddio mathau mwy cymhleth a chostus o fuddsoddiad.

Thank you. Cabinet Secretary, I'm sure you'll join me in welcoming the new borrowing powers of, as you say, up to £1 billion, under the Wales Act 2017, coming into effect in just a matter of weeks. Now, of course it is vital that these moneys and powers are used to drive the Welsh economy forward, and in north Wales in particular, this means making journey times faster and more reliable, especially in regard to the upgrading of the A55. Can you advise me as to what assurances you plan to give the forthcoming national infrastructure commission in terms of your commitments to using the extra borrowing powers to ensure that access to such finance is taken into account as part of this long-term and much-needed infrastructure planning here in Wales?

Diolch, Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n siŵr y byddwch yn ymuno â mi i groesawu'r pwerau benthyca newydd sydd, fel y dywedwch, yn werth hyd at £1 biliwn, dan Ddeddf Cymru 2017, a fydd yn dod i rym mewn mater o wythnosau. Nawr, mae'n hanfodol wrth gwrs fod yr arian a'r pwerau hyn yn cael eu defnyddio i hybu economi Cymru, ac yng ngogledd Cymru yn enwedig, mae hyn yn golygu sicrhau bod amseroedd teithio'n gyflymach ac yn fwy dibynadwy, yn enwedig o ran uwchraddio'r A55. A allwch fy nghynghori ynglŷn â pha sicrwydd rydych yn bwriadu ei roi i'r comisiwn seilwaith cenedlaethol arfaethedig o ran eich ymrwymiadau i ddefnyddio'r pwerau benthyca ychwanegol i sicrhau bod mynediad at arian o'r fath yn cael ei ystyried fel rhan o'r cynlluniau seilwaith hirdymor a mawr eu hangen hyn yng Nghymru?

15:10

I do share the Member's welcome for the borrowing powers that we will have. As I'm sure she would point out to me, borrowed money has to be repaid. Therefore, it's a careful balancing act required in investing today and being confident that we are able to pay back the money that we've borrowed in the future. But I regard that, as I think she was just suggesting, as an investment in the future of our country and its economic success. I've listened many times to her making the case for investment in transport matters in north Wales. I know that she will have welcomed the £250 million that this Government is committed to using to address congestion in the Deeside corridor, and there are other steps that my colleague the Cabinet Secretary for economy and investment is making to make sure that A55 continues to be a highway that drives prosperity right across north Wales. 

Rwy’n rhannu croeso'r Aelod i’r pwerau benthyca a fydd gennym. Fel y byddai hi’n ei nodi, mae’n rhaid ad-dalu arian a fenthycwyd. Felly, mae angen sicrhau cydbwysedd gofalus wrth fuddsoddi heddiw a bod yn hyderus y gallwn ad-dalu'r arian rydym wedi'i fenthyca yn y dyfodol. Ond rwy'n ei ystyried, fel yr oedd hi'n ei awgrymu rwy'n credu, yn fuddsoddiad yn nyfodol ein gwlad a'i llwyddiant economaidd. Rwyf wedi gwrando arni droeon yn dadlau dros fuddsoddi mewn materion trafnidiaeth yng ngogledd Cymru. Gwn y bydd hi wedi croesawu'r £250 miliwn y mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i'w ddefnyddio i fynd i'r afael â thagfeydd ar goridor Glannau Dyfrdwy, ac mae camau eraill y mae fy nghyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr economi a buddsoddi, yn eu cymryd i wneud yn siŵr fod yr A55 yn parhau i fod yn briffordd sy'n sbarduno ffyniant ar draws gogledd Cymru.

Borrowing, as you just said, Cabinet Secretary, always comes with a cost, but we are currently at historically very low interest rates and so now is an incredibly good time to borrow, especially if you can get borrowing at fixed rates from the Public Works Loan Board. Has the Welsh Government considered using borrowing for our hospital renewal programme to cut the cost for health in running some of the buildings they've got?

Mae benthyca, fel rydych newydd ei ddweud, Ysgrifennydd y Cabinet, bob amser yn dod gyda chost, ond rydym ar hyn o bryd ar gyfraddau llog isel iawn ac felly mae yn awr yn amser anhygoel o dda i fenthyca, yn enwedig os gallwch fenthyca ar gyfraddau sefydlog gan y Bwrdd Benthyciadau Gwaith Cyhoeddus. A yw Llywodraeth Cymru wedi ystyried benthyca ar gyfer ein rhaglen adnewyddu ysbytai i dorri costau ym maes iechyd ar gyfer cynnal rhai o'r adeiladau sydd ganddynt?

Well, Llywydd, one of the things that's apparent from the questions we've had this afternoon is the understanding that the borrowing we're able to now draw down is available for a whole range of potential purposes here in Wales. I know that my Cabinet colleagues will be coming to me, all of them, with worthwhile schemes that they will want to take forward to invest in—essential infrastructure and public services and health. The ability to create buildings of the future that run more efficiently will, I'm sure, be on the list of proposals that the Cabinet Secretary for health will want to propose to me.

Wel, Lywydd, un o'r pethau sy'n amlwg o'r cwestiynau rydym wedi'u cael y prynhawn yma yw'r ddealltwriaeth fod y benthyca rydym yn gallu ei wneud yn awr ar gael ar gyfer amrywiaeth o ddibenion posibl yma yng Nghymru. Gwn y bydd fy nghyd-Aelodau Cabinet yn dod ataf, bob un ohonynt, gyda chynlluniau gwerth chweil y maent eisiau bwrw ymlaen â hwy a buddsoddi ynddynt—seilwaith hanfodol a gwasanaethau cyhoeddus ac iechyd. Bydd y gallu i greu adeiladau yn y dyfodol sy’n gweithredu’n fwy effeithlon, rwy'n siŵr, ar y rhestr o argymhellion y bydd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd eisiau ei chynnig i mi.

Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. 

Thank you, Cabinet Secretary.

3. Cwestiynau Amserol
3. Topical Questions

Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau amserol, ac i ofyn y cwestiwn, Simon Thomas.

The next item is the topical questions, and to ask the question, Simon Thomas. 

Gwasanaethau plant ym Mhowys
Children's services in Powys

1. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ddatganiad ynglŷn â gwasanaethau plant ym Mhowys yn sgil adroddiad gan Fwrdd Diogelu Rhanbarthol Canolbarth a Gorllewin Cymru am farwolaeth plentyn o dan ofal y Cyngor Sir? 142

1. Will the Cabinet Secretary make a statement on children's services in Powys in the wake of a report by the Mid and West Wales Safeguarding Board regarding the death of a child in the care of the County Council? 142

Diolch, Simon. This young person's life was lost in the most tragic of circumstances and I think the publication of the review will be a difficult time for his family. They and we would expect Powys to expedite the necessary improvements to ensure that the very best care and support is always provided.

Diolch, Simon. Cafodd bywyd y person ifanc hwn ei golli o dan yr amgylchiadau mwyaf trychinebus ac rwy'n credu y bydd cyhoeddi'r adolygiad yn amser anodd i'w deulu. Fel hwy, rydym yn disgwyl y bydd Powys yn cyflymu'r gwelliannau angenrheidiol er mwyn sicrhau bod y gofal a'r cymorth gorau'n cael eu darparu bob amser.

I thank the Minister for his reply, and obviously all of us would want to send our condolences to the foster parents and anyone else affected in this concern. It's clear from reading the child practice review report that the child had actually expressed very strong anxieties and uncertainties about his pathway, and one of the most fundamental and very disturbing things to read in the report is this breakdown in communications between a child, his foster carers and the authorities, who simply weren't listening.

If I can ask two questions of the Minister? Earlier this morning, he produced a written statement on children's services in Powys, which talked about carrying on working with the county council. I want to understand whether he has taken this review report into account in issuing that written statement, as many people in Powys feel that this is another sign that things have broken down so fundamentally there that actually there needs to be more direct intervention than the Minister has been prepared to give so far, and I know I've discussed this with him in the past. 

The second element that I'd like to ask him about is that it becomes clear from reading the report that the national practice guidance that he has as the national Government, 'When I am Ready', which talks very clearly about allowing eligible teenagers to remain in care beyond the age of 18 if they're not ready to leave care, and talks very clearly about putting them at the centre of care plans—that good practice guidance simply wasn't followed in this case; no due care was taken to it. So, what assurances can he give the people in Powys now and the wider community that this guidance, which we trumpeted as being one of the world-beating kind of guidance for children in care, is actually being followed in all parts of Wales, particularly in Powys? How can he give those assurances going forward?

Diolch i'r Gweinidog am ei ateb, ac yn amlwg byddai pob un ohonom eisiau anfon ein cydymdeimlad at y rhieni maeth ac unrhyw un arall a gafodd eu heffeithio gan hyn. Mae'n amlwg o ddarllen adroddiad yr adolygiad ymarfer plant fod y plentyn wedi mynegi pryderon ac ansicrwydd mawr iawn ynglŷn â’i lwybr, ac un o'r pethau mwyaf sylfaenol ac annymunol i'w darllen yn yr adroddiad yw'r methiant i gyfathrebu rhwng plentyn, ei ofalwyr maeth a'r awdurdodau, nad oeddent, yn syml iawn, yn gwrando.

Os caf ofyn dau gwestiwn i'r Gweinidog. Yn gynharach y bore yma, cynhyrchodd ddatganiad ysgrifenedig ar wasanaethau plant ym Mhowys, a soniai am barhau i weithio gyda'r cyngor sir. Hoffwn ddeall a yw wedi ystyried adroddiad yr adolygiad wrth gyhoeddi'r datganiad ysgrifenedig hwnnw, gan fod llawer o bobl ym Mhowys yn teimlo bod hwn yn arwydd arall fod pethau wedi dirywio i'r fath raddau yno fel bod angen ymyrraeth fwy uniongyrchol nag y mae'r Gweinidog wedi bod yn barod i'w wneud hyd yn hyn mewn gwirionedd, a gwn fy mod wedi trafod hyn gydag ef yn y gorffennol.

Yr ail elfen yr hoffwn ei holi amdani yw'r ffaith ei bod yn amlwg o ddarllen yr adroddiad fod y canllawiau ymarfer cenedlaethol sydd ganddo fel y Llywodraeth genedlaethol, 'Pan Fydda i'n Barod', sy'n sôn yn glir iawn am ganiatáu i rai pobl gymwys yn eu harddegau aros mewn gofal y tu hwnt i 18 oed os nad ydynt yn barod i adael gofal, ac sy'n sôn yn glir am eu rhoi yng nghanol cynlluniau gofal—ni chafodd y canllawiau arfer da eu dilyn yn yr achos hwn; ni roddwyd unrhyw ofal dyledus. Felly, pa sicrwydd y gall ei roi i bobl Powys yn awr ac i'r gymuned ehangach fod y canllawiau hyn, y cyhoeddwyd gennym eu bod ymysg canllawiau gorau’r byd ar gyfer plant mewn gofal, yn cael eu dilyn ym mhob rhan o Gymru mewn gwirionedd, yn enwedig ym Mhowys? Sut y gall roi sicrwydd o'r fath yn y dyfodol?

15:15

Can I thank Simon both for bringing this to our attention today, but also for the pertinent questions he's raised in his and others' continued focus on these very important matters? Let me deal with each of the points that he has raised. First of all, I just want to thank the young man's parents for their assiduity in pushing for this child practice review. There were different ways of taking this forward; they were insistent on a child practice review. And this extended child practice review is a good opportunity not simply to reflect, but to make sure that the lessons that are within this, some of which he touched upon, are actually now, and they are, built within the improvement that we are already looking for Powys, in concert with others supporting them, to actually deliver, and to deliver not only in short order, but in the medium and long term as well, so that they're binding. 

He referred to the aspect, the fact, that the voices of children and young people themselves, how they important they are generally, and we have that as a matter of principle within our statutory framework, and yet here it was missing. That's a key point that comes out within this review and report, and we would expect Powys as part of its improvement plan—it's already in there—but to take forward the lessons from this in line with their improvement plan, and to make sure that is binding so that the voice of young people is listened to. The voice of the child is key to this. The Chair of the committee sitting next to me has reiterated this in her committee's work before, and so on. We need to make sure that this is implemented on the ground at every interface with front-line professionals. 

Simon referred to the approach of 'When I'm Ready'—exactly that point—so that the concerns and the aspirations of young people are listened to, particularly at that moment of transition planning, and here it is made clear in the report that that was not the case. And tragically, we know that if that had been listened to, then perhaps this tragic scenario could have been avoided.

There is indeed a statement that has been issued in the name of my colleague the Cabinet Secretary for Local Government and Public Services and my name today. It's the latest in a sequence of statements following on from improvement plans and action plans. The statement today updates Assembly Members, and I would urge Members to look at the next phase of support to Powys County Council, and the establishment of an improvement and assurance board to oversee and co-ordinate the delivery of improvement in Powys County Council. This doesn't take away from the work that's already going on within social services. What this actually does is build upon that. In urging Members to look at it, it goes wider into the corporate sphere of leadership and the culture of Powys to make sure that these are binding changes, and not only the review and report today, which goes hand in hand with the improvement plans that are already in place, but that wider corporate leadership that needs to be driven through, with support within Powys, and needs to really bind, so that we minimise the possibility of this sort of eventuality ever happening again. So, I draw attention to that statement. 

I've also asked my officials to ensure that the learning from this child practice review informs the ongoing work of my ministerial advisory group, chaired by David Melding, our colleague, on improving outcomes for children, and also to advise the ongoing work of Social Care Wales and the work of the other safeguarding children boards in Wales. Too often, we say we have to learn the lessons from this. Well, some of these lessons had already been learnt—we put in place the right frameworks, and so on—we now need to make sure that it's implemented without failure right across the board.

A gaf fi ddiolch i Simon am dynnu sylw at y mater hwn heddiw, ond hefyd am y cwestiynau perthnasol y mae wedi'u codi yn ei ffocws parhaus, a ffocws parhaus eraill, ar y materion pwysig iawn hyn? Gadewch i mi ymdrin â phob un o'r pwyntiau a gododd. Yn gyntaf oll, hoffwn ddiolch i rieni'r gŵr ifanc am eu diwydrwydd yn pwyso am yr adolygiad ymarfer plant hwn. Roedd gwahanol ffyrdd o fwrw ymlaen â hyn; roeddent yn benderfynol o gael adolygiad ymarfer plant. Ac mae'r adolygiad ymarfer plant estynedig hwn yn gyfle da, nid yn unig i fyfyrio, ond i wneud yn siŵr fod y gwersi o'i fewn, ac mae wedi cyffwrdd â rhai ohonynt, wedi eu cynnwys yn awr o fewn y gwelliannau rydym eisoes yn ceisio eu sicrhau ym Mhowys, ar y cyd ag eraill sy'n eu cefnogi, er mwyn cyflawni mewn gwirionedd, ac nid cyflawni yn y tymor byr yn unig, ond yn y tymor canolig a'r tymor hir hefyd, fel eu bod yn rhwymol.

Cyfeiriodd at yr agwedd, y ffaith, fod lleisiau plant a phobl ifanc eu hunain, pa mor bwysig ydynt yn gyffredinol, ac mae hwnnw'n fater o egwyddor o fewn ein fframwaith statudol, ac eto roedd ar goll yn y fan hon. Mae hwnnw'n bwynt allweddol sy'n cael ei amlygu yn yr adolygiad a'r adroddiad hwn, a byddem yn disgwyl i Bowys fel rhan o'i chynllun gwella—mae eisoes yno—ddysgu gwersi o hyn yn unol â'u cynllun gwella, a gwneud yn siŵr fod hwnnw'n rhwymol fel bod lleisiau pobl ifanc yn cael eu clywed. Mae llais y plentyn yn allweddol i hyn. Mae Cadeirydd y pwyllgor sy'n eistedd wrth fy ymyl wedi ailadrodd hyn yng ngwaith ei phwyllgor o'r blaen, ac yn y blaen. Mae angen i ni wneud yn siŵr fod hyn yn cael ei weithredu ar lawr gwlad ym mhob ymwneud â gweithwyr proffesiynol rheng flaen.

Roedd Simon yn cyfeirio at ddull 'Pan Fydda i'n Barod'—yr union bwynt hwnnw—fel bod pryderon a dyheadau pobl ifanc yn cael eu clywed, yn enwedig ar adeg gwneud cynlluniau pontio, a dangosir yn glir yn yr adroddiad nad oedd hynny'n wir. Ac yn drasig, gwyddom, pe bai pobl wedi gwrando ar hynny, efallai y gellid bod wedi osgoi'r sefyllfa drasig hon.

Yn wir, mae yna ddatganiad a gyhoeddwyd heddiw yn fy enw i ac enw fy nghyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus. Dyma'r diweddaraf mewn cyfres o ddatganiadau yn dilyn cynlluniau gwella a chynlluniau gweithredu. Mae'r datganiad heddiw yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau’r Cynulliad, a buaswn yn annog yr Aelodau i edrych ar y cam nesaf o gymorth i Gyngor Sir Powys, a sefydlu bwrdd gwella a sicrwydd i oruchwylio a chydlynu'r gwaith gwella yng Nghyngor Sir Powys. Nid yw hyn yn tynnu oddi wrth y gwaith sydd eisoes yn mynd rhagddo o fewn y gwasanaethau cymdeithasol. Yr hyn a wna mewn gwirionedd yw adeiladu ar hynny. Wrth annog yr Aelodau i edrych arno, mae'n mynd yn ehangach i mewn i faes corfforaethol arweinyddiaeth a diwylliant Powys i wneud yn siŵr fod y rhain yn newidiadau sy'n rhwymo, ac nid yn unig yr adolygiad a'r adroddiad heddiw, sy'n mynd law yn llaw â chynlluniau gwella sydd eisoes ar waith, ond yr arweinyddiaeth gorfforaethol ehangach sydd angen ei hysgogi, gyda chymorth o fewn Powys, ac sydd angen rhwymo o ddifrif, fel ein bod yn lleihau'r posibilrwydd y bydd y math hwn o ddigwyddiad yn digwydd eto. Felly, rwy'n tynnu sylw at y datganiad hwnnw.

Rwyf hefyd wedi gofyn i fy swyddogion sicrhau bod yr hyn sydd wedi'i ddysgu o'r adolygiad ymarfer plant hwn yn llywio gwaith parhaus grŵp cynghori'r Gweinidog, dan gadeiryddiaeth David Melding, ein cyd-Aelod, ar wella canlyniadau i blant, yn ogystal â chynghori gwaith parhaus Gofal Cymdeithasol Cymru a gwaith y byrddau diogelu plant eraill yng Nghymru. Yn rhy aml, rydym yn dweud bod yn rhaid i ni ddysgu gwersi o hyn. Wel, roedd rhai o'r gwersi hyn wedi'u dysgu eisoes—rhoesom y fframweithiau cywir ar waith, ac yn y blaen—yn awr, mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr eu bod yn cael eu gweithredu'n ddi-ffael ym mhob man.

Minister, the tragic case that's been outlined today, of course, clearly goes back to 2015 and predates the critical care standards inspection report into children's services that was issued last October. Will the work of the current children's services improvement board take into account the findings of this report, and what lessons do you think have been learnt in the wider context? And can I also ask, in light of this report, do you think that there is a need for further assistance to the local authority?

Weinidog, mae'r achos trasig sydd wedi cael ei amlinellu heddiw, wrth gwrs, yn amlwg yn mynd yn ôl i 2015, cyn adroddiad yr arolwg safonau gofal critigol o wasanaethau plant a gyhoeddwyd fis Hydref diwethaf. A fydd gwaith y bwrdd gwella gwasanaethau plant cyfredol yn ystyried canfyddiadau'r adroddiad hwn, a pha wersi y credwch eu bod wedi cael eu dysgu yn y cyd-destun ehangach? Ac a gaf fi ofyn hefyd, yng ngoleuni'r adroddiad hwn, a ydych yn credu bod yr awdurdod lleol angen rhagor o gymorth?

On the latter point—thank you for those queries—indeed, if I could refer the Member to the quite extensive statement that we've made jointly today, because it signals the higher level of engagement that we now have directly with Powys on a corporate level, on a cultural level and on a leadership level, which goes beyond the sphere of purely social services. I thank my colleague for the very intimate way that our officials have engaged in this matter, trying to actually help Powys to help itself and turn this around. There's been a great deal of peer support from other authorities already, not only within social services, but now within the wider corporate sphere as well.

In terms of how this feeds into the ongoing work, well, yes, absolutely. I'm pleased to say that in line with the previous statements that we've made and the warning notices that we've issued, and the actions that we have demanded of Powys, whilst putting support to them as well, which they have readily now taken, this does form part of the ongoing work. So, all of the action plans that are identified within here—. If you look at the four key areas that have come out of this report: transition planning, including the knowledge of the 'When I'm Ready' approach and the legal framework for children, when the local authority does not share parental responsibility—that's part of it; the escalation and challenge, which includes the development of quality assurance mechanisms and performance information—that's part of the ongoing improvement work; the corporate parenting, including the development of quality assurance mechanisms to monitor the effectiveness of the resolving professional difference policy, the use of multi-agency performance, tracking good outcomes for children—that's part of the improvement plan; and finally, the fourth key point, the key point of participation and the voice of the child. This includes a review of the effectiveness of regionally commissioned advocacy and assurances from the regional safeguarding board, CYSUR, and from partners about how the voice of the child influences their ability to ensure good outcomes for children. So, all of this dovetails very much with the improvement plan that is already in place.

As I say, the announcement today—the joint statement from me and my Cabinet Secretary colleague—shows the higher level now of engagement with Powys to make sure that, not only in social services but right across Powys, this change in leadership and culture and ownership is there.

Ar y pwynt olaf—diolch am yr ymholiadau hynny—yn wir, os gallaf gyfeirio'r Aelod at y datganiad eithaf helaeth a wnaethom ar y cyd heddiw, oherwydd mae'n dangos y lefel uwch o ymgysylltiad sydd gennym yn awr yn uniongyrchol gyda Phowys ar lefel gorfforaethol, ar lefel ddiwylliannol ac ar lefel arweiniol, sy'n mynd y tu hwnt i wasanaethau cymdeithasol yn unig. Diolch i fy nghyd-Aelod am y ffordd bersonol iawn y mae ein swyddogion wedi mynd i'r afael â'r mater hwn, gan geisio helpu Powys i helpu ei hun a newid y sefyllfa. Cafwyd llawer iawn o gefnogaeth gan awdurdodau eraill eisoes, nid yn unig o fewn y gwasanaethau cymdeithasol, ond o fewn y maes corfforaethol ehangach hefyd.

O ran sut y mae hyn yn bwydo i mewn i'r gwaith parhaus, wel, ydy, yn sicr. Yn unol â’r datganiadau blaenorol a wnaethom a'r hysbysiadau rhybuddio a gyhoeddwyd gennym, a'r camau gweithredu rydym wedi’u mynnu gan Bowys, tra'n rhoi cymorth iddynt yn ogystal, cymorth y maent wedi ei gymryd yn barod, rwy’n falch o ddweud fod hyn yn rhan o'r gwaith parhaus. Felly, mae'r holl gynlluniau gweithredu a nodir yma—. Os edrychwch ar y pedwar maes allweddol sydd wedi deillio o'r adroddiad hwn: cynlluniau pontio, gan gynnwys gwybodaeth am ddull 'Pan Fydda i'n Barod' a'r fframwaith cyfreithiol ar gyfer plant, pan nad yw'r awdurdod lleol yn rhannu cyfrifoldeb rhieni—mae hynny'n rhan ohono; yr uwchgyfeirio a'r her, sy'n cynnwys datblygu mecanweithiau sicrwydd ansawdd a gwybodaeth am berfformiad—mae hynny'n rhan o'r gwaith gwella parhaus; rhianta corfforaethol, gan gynnwys datblygu mecanweithiau sicrwydd ansawdd i fonitro effeithiolrwydd y polisi datrys gwahaniaethau proffesiynol, y defnydd o berfformiad amlasiantaethol, olrhain canlyniadau da i blant—mae hynny'n rhan o'r cynllun gwella; ac yn olaf, y pedwerydd pwynt allweddol, sef y pwynt allweddol ynghylch cyfranogiad a llais y plentyn. Mae hyn yn cynnwys adolygiad o effeithiolrwydd eiriolaeth a gomisiynwyd yn rhanbarthol a sicrwydd gan y bwrdd diogelu rhanbarthol, CYSUR, a chan bartneriaid ynglŷn â sut y mae llais y plentyn yn dylanwadu ar eu gallu i sicrhau canlyniadau da i blant. Felly, mae hyn i gyd yn cydweddu'n fawr iawn â'r cynllun gwella sydd eisoes ar waith.

Fel rwy’n dweud, mae'r cyhoeddiad heddiw—y datganiad ar y cyd gennyf fi a fy nghyd-Aelod Cabinet—yn dangos y lefel uwch o ymgysylltiad â Phowys yn awr i sicrhau’r newid hwn mewn arweinyddiaeth a diwylliant a pherchnogaeth, nid yn unig yn y gwasanaethau cymdeithasol, ond ar draws Powys.

15:20

Can I support Simon Thomas in what he said earlier on and also support the Minister in what he has just said about helping Powys to help itself? I know from discussions with him that, if that doesn't bear fruit in due course, he will take more draconian action. I wonder whether he'd agree with me that one of the most troubling features of this case as it appears in the child practice review report is that, as it says,

'the most significant challenge appeared to be the simplest, namely that of good communication and coordinated planning, based on a thorough understanding of Child A’s daily lived experiences and the significant impact of serious early childhood trauma.'

This seems to be a failure of partnership working, principally, and it's rather troubling that we have all these professionals who are apparently unable to communicate effectively with each other. In this particular case, child A was very eloquent in telling them what his needs were, and the difficulty was that the professionals were not able to communicate that between themselves. Nobody underestimates the difficulty of the job that these professionals have, so one doesn't want to undermine their confidence or esteem in themselves, but nonetheless there are very significant lessons here that must be learned by all those in the chain of authority leading to this dreadful outcome.

So, I wonder whether the Minister can tell us today in rather more detail how this improvement in communication within the authority and between the different professionals involved is going to be effected.

A gaf fi gefnogi Simon Thomas yn yr hyn a ddywedodd yn gynharach a chefnogi'r Gweinidog hefyd yn yr hyn y mae newydd ei ddweud ynglŷn â helpu Powys i helpu ei hun? Gwn o drafodaethau gydag ef, os nad yw hynny'n dwyn ffrwyth ymhen amser, y bydd yn rhoi camau llymach ar waith. Tybed a fyddai'n cytuno â mi mai un o nodweddion mwyaf gofidus yr achos hwn fel y mae'n ymddangos yn adroddiad yr adolygiad ymarfer plant yw ei fod yn dweud hyn,

ymddangosai mai’r her fwyaf arwyddocaol oedd y symlaf, sef cyfathrebu da a chynllunio cydlynol, yn seiliedig ar ddealltwriaeth drylwyr o brofiadau byw bob dydd Plentyn A ac effaith sylweddol trawma difrifol plentyndod cynnar.

Ymddengys mai methiant i weithio mewn partneriaeth oedd hyn yn bennaf, ac mae'n peri gofid braidd fod gennym yr holl weithwyr proffesiynol hyn sy'n methu cyfathrebu’n effeithiol â’i gilydd, yn ôl pob golwg. Yn yr achos penodol hwn, roedd plentyn A yn huawdl iawn yn dweud wrthynt beth oedd ei anghenion, a’r anhawster oedd nad oedd y gweithwyr proffesiynol yn gallu cyfathrebu hynny ymysg ei gilydd. Nid oes neb yn bychanu anhawster y gwaith y mae’r gweithwyr proffesiynol hyn yn ei wneud, felly nid wyf am danseilio eu hyder neu eu hunan-barch, ond mae gwersi pwysig iawn sy'n rhaid eu dysgu gan bawb yn y gadwyn o awdurdod a arweiniodd at y canlyniad ofnadwy hwn.

Felly, tybed a all y Gweinidog ddweud wrthym heddiw yn fwy manwl sut y mae'r gwelliant hwn mewn cyfathrebu o fewn yr awdurdod a rhwng gweithwyr proffesiynol gwahanol yn mynd i gael ei gyflawni.

Yes, indeed. Thank you, Neil. You're right in drawing attention to some of the key parts of the report that say, for example, that professionals need to feel confident—to feel confident—when working with parents who are perceived as challenging and to be more empathetic in working with families, that all professionals need to have up-to-date knowledge of new guidance and legislation, and be able to think creatively about planning with and for children in their care and so on.

This is about good practice, and there is individual good practice within Powys. The problem is this aspect that we have seen where it's not simply the leadership within a department, it's leadership at all levels, the sharing of best practice and the dissemination of best practice, and that professional approach. Now, it is turning round. That's why we reissued a warning notice.

We noted the improvement on 15 January that had been made already, including the appointment of new leadership, on an interim level, to certain key positions. But there is more to be done, and that's why we haven't lifted the warning notice, we've extended it and highlighted the key milestones in a month, in three months, in six months and beyond. We are keeping our support firmly there, our encouragement to do better firmly there, and we are seeing the improvement. I think, if anything would give solace to the family and those people who knew this young person today, it would be that this is translated now into that continual improvement within Powys.

It's worth reflecting that the purpose of a child practice review isn't to point the finger of blame. It's to actually say, 'This is where you can positively make a difference and improve, and we expect that to happen.' So, we and CYSUR, and all the other agencies and the peer support that's already in place, will be working with them to make sure that these improvements are bolted in and that we give those front-line professionals both the confidence and the knowledge they need to do their jobs well, creatively and safely, looking after our young people, giving our young people the right opportunities and the right choices, and not locking them out of the conversation. That's what the learning from this tells us, and that's why it needs to be embedded into the existing improvement plan that is ongoing, which we have some confidence is being delivered, but there is a long way to go still.

Gwnaf, yn wir. Diolch, Neil. Rydych yn iawn i dynnu sylw at rai o rannau allweddol yr adroddiad sy'n dweud, er enghraifft, fod angen i weithwyr proffesiynol deimlo'n hyderus—teimlo'n hyderus—wrth weithio gyda rhieni sy'n cael eu hystyried yn heriol a dangos mwy o empathi wrth weithio gyda theuluoedd, fod angen i bob gweithiwr proffesiynol fod â’r wybodaeth ddiweddaraf am ganllawiau a deddfwriaeth newydd, a gallu meddwl yn greadigol am gynllunio gyda ac ar gyfer plant yn eu gofal ac yn y blaen.

Mae hyn yn ymwneud ag arferion da, ac mae arferion da unigol ym Mhowys. Y broblem yw'r elfen hon rydym wedi’i gweld lle nad yw’n ymwneud yn syml ag arweinyddiaeth o fewn adran, mae’n ymwneud ag arweinyddiaeth ar bob lefel, rhannu arferion gorau a lledaenu arferion gorau, a'r dull proffesiynol hwnnw. Mae’r sefyllfa’n newid bellach. Dyna pam yr ailgyhoeddwyd yr hysbysiad rhybuddio.

Nodwyd y gwelliant a oedd wedi cael ei wneud eisoes ar 15 Ionawr, gan gynnwys penodi arweinyddiaeth newydd, ar lefel dros dro, i rai swyddi allweddol. Ond mae mwy i'w wneud, a dyna pam nad ydym wedi diddymu’r hysbysiad rhybuddio, rydym wedi’i ymestyn ac wedi tynnu sylw at y cerrig milltir allweddol mewn mis, mewn tri mis, mewn chwe mis a thu hwnt. Mae ein cefnogaeth yn parhau i fod yn gadarn, ein hanogaeth i wneud yn well yn parhau i fod yn gadarn, ac rydym yn gweld y gwelliant. Pe bai unrhyw beth yn rhoi cysur i'r teulu a'r bobl a oedd yn adnabod y person ifanc hwn heddiw, rwy’n credu mai’r ffaith bod yr achos hwn wedi sbarduno gwelliant parhaus ym Mhowys fyddai hynny.

Mae'n werth ystyried nad diben adolygiad ymarfer plant yw bwrw bai. Y diben mewn gwirionedd yw dweud, 'Dyma lle y gallwch chi wneud gwahaniaeth cadarnhaol a gwella, ac rydym yn disgwyl i hynny ddigwydd.' Felly, byddwn ni a CYSUR, a'r holl asiantaethau eraill a'r gefnogaeth gan gymheiriaid sydd eisoes ar waith, yn gweithio gyda hwy i sicrhau bod y gwelliannau hyn yn cael eu hymgorffori a’n bod yn darparu'r hyder a'r wybodaeth y mae gweithwyr proffesiynol rheng flaen eu hangen i wneud eu gwaith yn dda, yn greadigol ac yn ddiogel, gan ofalu am ein pobl ifanc, gan roi’r cyfleoedd a'r dewisiadau cywir i'n pobl ifanc, ac nid eu gadael allan o'r sgwrs. Dyna y mae’r gwersi a ddysgwyd o hyn yn ei ddweud wrthym, a dyna pam y mae angen ei ymgorffori yn y cynllun gwella sydd ar y gweill ar hyn o bryd, ac er ein bod yn weddol hyderus ei fod yn cael ei gyflawni, mae ffordd bell i fynd o hyd.

15:25

The first thing I want to do is to send my condolences to anyone who has been affected by what is a real tragedy. But the tragedy, it seems to me, in all of this—Neil Hamilton did talk about the chain of events and conversations, and I agree with him, because what it should have been was a circle. We had this extended chain of individuals speaking separately, when they should have been clearly joined up. I don't know about other people, but I do know about myself: I'm absolutely fed up of talking about case reviews where things have gone wrong from a lack of joined-up thinking—these key words that don't ever deliver any change. And yet we will learn from it. Well, will we? That's the question I'm posing here today, because it's really, really upsetting to read about the anguish that this young person went through, who expressed that to certain individuals, but nobody along the line actively intervened in the best interests of this child.

I know in the past—and I'm sincerely hoping things have changed—when I've written to Powys council because I was concerned about a family, and asked them to act, they said that I had to write my concerns to the cabinet member. Whoever heard of such a thing? I wrote back in the strongest of terms, saying, 'Just forget that one, and try and take some action.' I still had to write back six months later, asking for a reply. So, whilst we might have lots of faith here, mine has been stretched to the ultimate, and it would have been about this time. I see others nodding their heads saying they've had the same experience.

So, my question here is that we really need to go in and make sure that not only do Powys learn these lessons, but that everybody else learns them too, so that we don't have to read about young, vulnerable individuals who are terrified of going into the world on their own, who didn't actually have to go into the world on their own, because there was a system in place that would have supported them, and that was called, 'When I'm Ready'. I really think we ought to do something about this now. I'm really fed up with sitting here listening to the failures, time and time again.

Y peth cyntaf rwyf eisiau ei wneud yw cydymdeimlo ag unrhyw un sydd wedi cael ei effeithio gan y trychineb hwn. Ond ymddengys i mi mai’r trychineb yn hyn oll—siaradodd Neil Hamilton am y gadwyn o ddigwyddiadau a sgyrsiau, ac rwy'n cytuno ag ef, oherwydd dylai fod wedi bod yn gylch. Roedd gennym gadwyn estynedig o unigolion yn siarad ar wahân, pan ddylent yn amlwg fod wedi’u cysylltu. Nid wyf yn gwybod am bobl eraill, ond rwy'n gwybod amdanaf fi fy hun: rwyf wedi cael llond bol ar siarad am adolygiadau achos lle mae pethau wedi mynd o chwith o ganlyniad i ddiffyg meddwl cydgysylltiedig—y geiriau allweddol hyn nad ydynt byth yn cyflawni unrhyw newid. Ac eto, fe fyddwn yn dysgu ohono. Wel, a fyddwn ni? Dyna'r cwestiwn rwy’n ei ofyn yma heddiw, oherwydd mae'n hynod boenus i ddarllen am ofid y person ifanc hwn, ac er iddo fynegi’r gofid hwnnw wrth rai unigolion, ni wnaeth neb erioed ymyrryd yn weithredol er lles gorau'r plentyn.

Rwy’n gwybod, yn y gorffennol—ac rwy'n llawn obeithio bod pethau wedi newid—pan ysgrifennais at gyngor Powys am fy mod yn poeni am deulu, ac wedi gofyn iddynt weithredu, dywedwyd wrthyf y byddai’n rhaid i mi ysgrifennu at yr aelod cabinet yn nodi fy mhryderon. Pwy yn y byd a glywodd y fath beth? Ysgrifennais yn ôl yn y modd cryfaf, gan ddweud, ‘Anghofiwch am hynny, a cheisiwch wneud rhywbeth.' Roedd yn rhaid i mi ysgrifennu’n ôl chwe mis yn ddiweddarach i ofyn am ateb. Felly, er y gall fod gennym lawer o ffydd yma, mae fy ffydd i wedi cael ei ymestyn i'r pen, a byddai wedi bod o gwmpas yr adeg hon. Rwy'n gweld eraill yn nodio i ddweud eu bod wedi cael yr un profiad.

Felly, fy nghwestiwn yma yw bod yn rhaid i ni fynd i mewn a sicrhau bod Powys yn dysgu'r gwersi hyn, a bod pawb arall yn eu dysgu hefyd, fel nad oes raid i ni ddarllen am unigolion ifanc, agored i niwed sy'n ofni camu i'r byd mawr ar eu pen eu hunain, nad oedd yn rhaid iddynt gamu i'r byd mawr ar eu pen eu hunain, oherwydd bod yna system ar waith a fyddai wedi eu cefnogi, system o’r enw, 'Pan Fydda i'n Barod'. Rwy’n credu y dylem wneud rhywbeth ynglŷn â hyn yn awr mewn gwirionedd. Rwyf wedi cael llond bol ar eistedd yma’n gwrando ar y methiannau, dro ar ôl tro.

 

15:30

Joyce, thank you very much. I think any Minister who stands in a position like this and says, 'We will be able to rule this out, any eventuality like this ever happening again', would be an unwise Minister. But it is within our power, both through the messages that we've just heard, through the frameworks that we've set in place—and do bear in mind that, within Wales, we're in some ways ahead of the game here, because of the way that we've approached safeguarding with the national board, with the regional boards, that framework of safeguarding, with some of the initiatives that have been talked about that actually should have been embedded here, should have been delivered on the ground. Listening to young people is what we do, it's what the—. It's the framework that we've put in place.

But I think the anxieties of Assembly Members within the Chamber today, I hope, will have been heard in Powys, but I would also like them to hear not only good front-line staff, but also the changes that they've been putting in place over recent months because of the willingness of this Assembly and this Government to hold their toes to the fire, both encouraging, but also saying that there is a backstop position here if things do not improve—that they will improve, and we are seeing them happening on the ground now within Powys.

Your point is well made, though, as well, that the lessons from this child practice review, as for any child practice review, should not be simply for Powys, they should be right across the piece, and that is what will go out. That is the message from here. This child practice review will be disseminated not simply across that region, but, through the national safeguarding board, across the whole of Wales as well. We do need to keep the focus on excellence within this service, listening to young people, providing them with what they deserve and what they need and listening to them to do so. It has failed on this point. It is a tragedy that it has failed, and I think the voices of Assembly Members today in saying that we have to do everything to avoid this happening again that is within our power and encourage those who work on the front line to have the confidence and the skills and the knowledge to make the right decisions and to engage with young people—I think that has come across very strongly indeed this afternoon.

Joyce, diolch yn fawr iawn. Rwy'n meddwl y byddai unrhyw Weinidog sy'n sefyll yn y fan hon ac yn dweud, 'Gallwn ddiystyru y bydd unrhyw beth fel hyn yn digwydd eto', yn Weinidog annoeth. Ond mae yn ein gallu, drwy'r negeseuon rydym newydd eu clywed, drwy'r fframweithiau rydym wedi'u gosod—a chofiwch ein bod yng Nghymru ar y blaen mewn rhai ffyrdd yma, oherwydd y modd rydym wedi mynd ati i ddiogelu gyda'r bwrdd cenedlaethol, gyda'r byrddau rhanbarthol, y fframwaith hwnnw o ddiogelu, gyda rhai o'r mentrau y soniwyd amdanynt a ddylai fod wedi'u hymgorffori yma mewn gwirionedd, a ddylai fod wedi'u cyflawni ar lawr gwlad. Gwrando ar bobl ifanc yw'r hyn a wnawn, dyna y mae—. Dyna'r fframwaith a roesom ar waith.

Ond rwy'n gobeithio y bydd pryderon Aelodau'r Cynulliad yn y Siambr heddiw, wedi eu clywed ym Mhowys, ond hoffwn hefyd iddynt glywed nid yn unig staff rheng flaen da, ond hefyd y newidiadau y maent wedi bod yn eu rhoi ar waith dros y misoedd diwethaf oherwydd parodrwydd y Cynulliad hwn a'r Llywodraeth hon i ymateb i'r her, gan annog, ond hefyd gan ddweud bod yna fesur wrth gefn yma os nad yw pethau'n gwella—y byddant yn gwella, ac rydym yn eu gweld yn digwydd ar lawr gwlad ym Mhowys yn awr.

Mae eich pwynt yn un da hefyd na ddylai'r gwersi o'r adolygiad ymarfer plant hwn, fel ar gyfer unrhyw adolygiad ymarfer plant, fod ar gyfer Powys yn unig, y dylent fod ar gyfer pawb, a dyna beth fydd yn mynd allan. Dyna'r neges o'r fan hon. Bydd yr adolygiad ymarfer plant hwn yn cael ei ledaenu nid yn unig ar draws y rhanbarth hwnnw, ond drwy'r bwrdd diogelu cenedlaethol, ar draws Cymru yn ogystal. Mae angen inni gadw'r ffocws ar ragoriaeth o fewn y gwasanaeth hwn, gwrando ar bobl ifanc, rhoi'r hyn y maent yn ei haeddu iddynt a'r hyn y maent ei angen a gwrando arnynt er mwyn gwneud hynny. Mae wedi methu ar y pwynt hwn. Mae'n drasiedi ei fod wedi methu, ac rwy'n meddwl bod lleisiau Aelodau'r Cynulliad heddiw yn dweud bod rhaid inni wneud popeth a allwn i arbed hyn rhag digwydd eto a'i fod o fewn ein pŵer ac annog y rheini sy'n gweithio ar y rheng flaen i gael yr hyder a'r sgiliau a'r wybodaeth i wneud y penderfyniadau cywir ac i ymgysylltu â phobl ifanc—credaf fod hynny wedi cael ei gyfleu'n gryf iawn y prynhawn yma.

Diolch i'r Gweinidog.

I thank the Minister.

4. Datganiadau 90 Eiliad
4. 90-second Statements

Yr eitem nesaf, felly, yw'r datganiadau 90 eiliad. Llyr Gruffydd.

The next item, therefore, is the 90-second statements. Llyr Gruffydd.

Rŷm ni'n gwybod bod y diwydiant papurau newydd yn gyffredinol yn crebachu'r dyddiau yma, a bod yna bryder am ddyfodol sawl teitl a bod llawer o bwyslais ar greu gwefannau newyddion hyperleol. Wel, mae yna ddwy ardal yng Nghymru sy'n dal i weld gwerth yn eu papurau lleol wythnosol, a’r rhain yn dangos bod newyddion print hyperleol yn dal i oroesi, ac, yn wir, yn dal i ffynnu. Mae’r Corwen Times a phapur Y Cyfnod, sy’n gwasanaethu ardaloedd Edeirnion a Meirionnydd, wedi dechrau ar gyfnod newydd yn eu hanes yr wythnos diwethaf—hanes sy'n mynd yn ôl i sefydlu Y Cyfnod ym 1934 ac wedyn y Corwen Times a'r Meirioneth Express, yn ôl beth rydw i’n ei ddeall, yn dod i’r amlwg yn y 1950au.

Nawr, mi ddiflannodd teitl y Meirioneth Express yn 2013, wrth i’r tri phapur ddod i ben am gyfnod byr, ond, diolch i waith Mari Williams o Lanuwchllyn y daeth i’r adwy bryd hynny, fe atgyfodwyd y Corwen Times ac Y Cyfnod. Mae hithau, erbyn hyn, newydd drosglwyddo’r awenau i Siân Teleri, merch leol sydd yn gweld angen ond hefyd cyfle i ddatblygu’r papurau ymhellach.

Nid oes amheuaeth fod y Corwen Times ac Y Cyfnod yn cynnig gwasanaeth o bwys yn yr ardaloedd y maen nhw’n mynd i'w gwasanaethu, gyda miloedd o bobl yn eu darllen nhw’n wythnosol, ac yn cael eu cynhyrchu, gyda llaw, heb unrhyw gefnogaeth ariannol gyhoeddus.

Felly, wrth i ni weld y diwydiant newyddion print ar draws Cymru yn crebachu, roeddwn i am gymryd y cyfle i longyfarch Siân Teleri a thîm y Corwen Times ac Y Cyfnod am sicrhau dyfodol i bapur sydd wedi profi ac yn dal i brofi ei fod yn ganolog i’w cymunedau. Rydw i’n siŵr ein bod ni i gyd am ddymuno’r gorau am ddyfodol llewyrchus i’r ddau bapur hynny.

We know that the newspaper industry generally is contracting these days and that there is concern about the future of many titles and that much of the emphasis is on creating hyperlocal websites. But there are two areas in Wales that still see the value in their local weekly newspapers, and it shows that hyperlocal newsprint still survives and still thrives. Corwen Times and Y Cyfnod, which serve areas of Edeyrnion and Meirionnydd, have started a new period in ther history last week—a history that goes back to the the establishment of Y Cyfnod in 1934 and Corwen Times and Merioneth Express, as I understand it, emerging in the 1950s.

The Merioneth Express disappeared in 2013 as the three papers came to an end for a brief period, but, thanks to the work of Mari Williams of Llanuwchllyn, who stepped into the breach at that point, Corwen Times and Y Cyfnod were reborn, and she has just transferred the reins to Siân Teleri, a local woman who has identified the need, but also the opportunity, to develop these papers further.

There's no doubt that Corwen Times and Y Cyfnod offer an important service in the areas that they serve, with thousands of people reading them on a weekly basis and they are being produced, by the way, without any public financial support.

Therefore, as we see the newsprint industry across Wales shrinking, I wanted to take this opportunity to congratulate Siân Teleri and the team of Corwen Times and Y Cyfnod for securing a future for a newspaper that has been, and is still, central in their communities, and I’m sure that we would all wish them all the best for a prosperous future.

Diolch, Llywydd. AMs from all parties came together today at an event organised by the Wales Environment Link. This was held in support of the Show the Love campaign. 

We know the risks posed by climate change to the world around us. It’s affected the behaviour, abundance and distribution of all manner of flora, fauna and fungi around the world, but also here in Wales. But it is not too late for us to make a real difference and protect Wales, and the rest of the world, from climate change, observing and understanding the warning signs and taking remedial action. Show the Love gives us the chance to think about the places, species and habitats we love and want to protect. It helps us celebrate the significant progress we've already made, whilst also affording us an opportunity to consider the next steps we can take to build a clean, secure and sustainable future. Those of us who are species champions have been given green hearts to wear as symbols of the campaign—a very fitting emblem on Valentine's Day of all days. Thank you to the Royal Society for the Protection of Birds supporters who crafted them. I will wear mine with pride as species champion for the nightjar and also as a reminder both of the impact of climate change and the role that I, and all of us, can play in tackling it.

Diolch, Lywydd. Daeth ACau o bob plaid ynghyd heddiw mewn digwyddiad a drefnwyd gan Cyswllt Amgylchedd Cymru. Fe'i cynhaliwyd i gefnogi ymgyrch Dangoswch y Cariad.

Rydym yn gwybod am risgiau newid hinsawdd i'r byd o'n cwmpas. Mae wedi effeithio ar ymddygiad, helaethrwydd a dosbarthiad pob math o fflora, ffawna a ffyngau ledled y byd, ond hefyd yma yng Nghymru. Ond nid yw'n rhy hwyr inni wneud gwahaniaeth gwirioneddol a gwarchod Cymru, a gweddill y byd, rhag newid yn yr hinsawdd, gan arsylwi a deall yr arwyddion a rhoi camau unioni ar waith. Mae Dangoswch y Cariad yn rhoi cyfle inni feddwl am y lleoedd, y rhywogaethau a'r cynefinoedd rydym yn eu caru ac yn dymuno'u diogelu. Mae'n ein helpu i ddathlu'r cynnydd sylweddol a wnaethom eisoes, gan roi cyfle inni hefyd ystyried y camau nesaf y gallwn eu cymryd i adeiladu dyfodol glân, diogel a chynaliadwy. Mae'r rheini ohonom sy'n hyrwyddwyr rhywogaethau wedi cael calonnau gwyrdd i'w gwisgo fel symbolau'r ymgyrch—arwyddlun addas iawn ar ddydd Sant Ffolant o bob diwrnod. Diolch i'r Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar am eu llunio. Byddaf yn gwisgo fy un i gyda balchder fel hyrwyddwr rhywogaeth y troellwr mawr a hefyd i'n hatgoffa o effaith newid yn yr hinsawdd a'r rôl y gallaf fi a phob un ohonom ei chwarae i fynd i'r afael â hynny.

15:35

Arthur Joseph Gould was known as 'the prince of the three quarters', and Wales's first rugby superstar. Gould was nicknamed 'Monkey' for his love of climbing trees as a child, played rugby for his hometown, Newport Rugby Football Club. His first full game was at Rodney Parade on 20 October 1882. In that game, he ignored his captain's repeated instruction to kick, and scored two tries. He went on to become a complete footballer, running 100 yards in 10.2 seconds, and successfully being able to kick off both feet. Gould's career spanned 16 seasons. He played for Newport during the 'invincible' season of 1892, and played 27 times for Wales. He captained the national side 19 times, including the Triple Crown win in 1893. Arthur was so popular in Newport that fans were determined to honour him by presenting him with the deeds of the house he was living in—Thornbury, on Llanthewy Road. They were presented to him in commemoration of his brilliant successes as an all-round athlete, in recognition of his valuable service to rugby football and of his extraordinary prowess as a player. Last week, following a crowdfunding appeal, a blue plaque was installed on Thornbury. This will ensure that Arthur 'Monkey' Gould will forever be remembered in his beloved home of Newport, and is a testament to 'the prince of the three quarters'.

Câi Arthur Joseph Gould ei adnabod fel 'tywysog y tri chwarteri', a seren rygbi cyntaf Cymru. Cafodd Gould y llysenw 'Monkey' oherwydd ei hoffter o ddringo coed fel plentyn, a chwaraeai rygbi dros Glwb Rygbi Casnewydd, ei dref enedigol. Chwaraeodd ei gêm lawn gyntaf yn Rodney Parade ar 20 Hydref 1882. Yn y gêm honno, anwybyddodd sawl cyfarwyddyd gan ei gapten i gicio, a sgoriodd ddau gais. Aeth yn ei flaen i fod yn bêl-droediwr cyflawn, gan redeg 100 llath mewn 10.2 eiliad, a llwyddo i gicio â'r ddwy droed. Estynnodd gyrfa Gould dros 16 tymor. Chwaraeodd i Gasnewydd yn ystod tymor 'anorchfygol' 1892, a chwaraeodd 27 o weithiau dros Gymru. Ef oedd capten y tîm cenedlaethol 19 gwaith, gan gynnwys pan enillwyd y Goron Driphlyg yn 1893. Roedd Arthur mor boblogaidd yng Nghasnewydd fel bod y cefnogwyr yn benderfynol o'i anrhydeddu drwy gyflwyno gweithredoedd y tŷ roedd yn byw ynddo iddo—Thornbury ar Ffordd Llanthewy. Cawsant eu cyflwyno iddo i goffáu ei lwyddiannau gwych fel athletwr amryddawn, i gydnabod ei wasanaeth gwerthfawr i rygbi a'i fedr anghyffredin fel chwaraewr. Yr wythnos diwethaf, yn dilyn apêl ariannu torfol, gosodwyd plac glas ar Thornbury. Bydd hyn yn sicrhau y bydd Arthur 'Monkey' Gould yn cael ei gofio yn ei gartref yng Nghasnewydd a oedd mor annwyl iddo, ac mae'n dyst i 'dywysog y tri chwarteri'.

Cynigion i ethol Aelod i bwyllgorau
Motions to elect a Member to committees

Yr eitem nesaf, felly, yw'r cynigion i ethol Aelod i bwyllgorau. Yn unol â Rheolau Sefydlog 12.24 a 12.40, rwy'n cynnig bod y cynigion i ethol Aelod i bwyllgorau yn cael eu grwpio ar gyfer eu trafod a'u pleidleisio, ac rydw i'n galw ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynigion yn ffurfiol.

The next item, therefore, is motions to elect a Member to committees. In accordance with Standing Orders 12.24 and 12.40, I propose that the motions to elect a Member to committees are grouped for debate and voting. I call on a member of the Business Committee to formally move.

Cynnig NDM6659 Elin Jones

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru, yn unol â Rheol Sefydlog 17.14, yn ethol Jack Sargeant (Llafur) yn aelod o’r Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol yn lle Dawn Bowden (Llafur).

Cynnig NDM6660 Elin Jones

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru, yn unol â Rheol Sefydlog 17.14, yn ethol Jack Sargeant (Llafur) yn aelod o’r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn lle Mick Antoniw (Llafur).

Cynnig NDM6661 Elin Jones

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru, yn unol â Rheol Sefydlog 17.14, yn ethol Jack Sargeant (Llafur) yn aelod o’r Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu yn lle of Lee Waters (Llafur).

Motion NDM6659 Elin Jones

To propose that the National Assembly for Wales, in accordance with Standing Order 17.14, elects Jack Sargeant (Labour) as a Member of the External Affairs and Additional Legislation Committee in place of Dawn Bowden (Labour).

Motion NDM6660 Elin Jones

To propose that the National Assembly for Wales, in accordance with Standing Order 17.14, elects Jack Sargeant (Labour) as a Member of the Equality, Local Government and Communities Committee in place of Mick Antoniw (Labour).

Motion NDM6661 Elin Jones (Ceredigion)

To propose that the National Assembly for Wales, in accordance with Standing Order 17.14, elects Jack Sargeant (Labour) as a Member of the Culture, Welsh Language and Communications Committee in place of Lee Waters (Labour).

Cynigiwyd y cynigion.

Motions moved.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynigion? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynigion, yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

The proposal is to agree the motion. Does any Member object? The motions are therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36.

Derbyniwyd y cynigion yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Motions agreed in accordance with Standing Order 12.36.

5. Dadl Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Ffyrdd sydd heb eu mabwysiadu
5. Member Debate under Standing Order 11.21(iv): Unadopted roads

Mae hynny'n dod â ni at yr eitem nesaf, sef dadl Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv), ac rydw i'n galw ar Dai Lloyd i wneud y cynnig.

That brings us to our next item, which is a Member debate under Standing Order 11.21(iv), and I call on Dai Lloyd to move the motion.

Cynnig NDM6635 Dai Lloyd, David Melding, Nick Ramsay, Mike Hedges

Cefnogwyd gan Vikki Howells

Cynnig bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

1. Yn nodi nifer y ffyrdd yng Nghymru sydd heb eu mabwysiadu, ac felly nad ydynt yn cael eu cynnal gan yr awdurdod lleol perthnasol.

2. Yn nodi bod nifer o ddatblygwyr heb adeiladu ffyrdd ar ystadau newydd i safonau mabwysiadwy.

3. Yn cydnabod bod gwendidau yn y broses o brynu tai nad yw bob amser yn sicrhau bod gan brynwyr symiau dargadw ariannol digonol yn eu lle i ddod â'r ffyrdd hyn at safon mabwysiadwy'r awdurdod lleol.

4. Yn cydnabod bod y prynwyr tai hynny yn aml yn wynebu gorfod buddsoddi symiau sylweddol o arian er mwyn dod â ffyrdd at safon mabwysiadwy'r awdurdod lleol.

5. Yn nodi bod nifer o'r ffyrdd hyn yn parhau i fod heb eu mabwysiadu ac mewn cyflwr gwael, am nifer o flynyddoedd, weithiau yn fytholbarhaus.

6. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i sefydlu tasglu, i gynnwys awdurdodau lleol, y proffesiwn cyfreithiol, datblygwyr a rhanddeiliaid allweddol eraill, gyda golwg ar ddatblygu gwelliannau i'r broses o brynu tai a mabwysiadu ffyrdd.

7. Yn ceisio datblygu rhaglen Cymru gyfan i sicrhau gostyngiad yn nifer y ffyrdd sydd heb eu mabwysiadu yng Nghymru.

Motion NDM6635 Dai Lloyd, David Melding, Nick Ramsay, Mike Hedges

Supported by Vikki Howells

To propose that the National Assembly for Wales:

1. Notes the number of roads in Wales which are unadopted, and are therefore not maintained by the relevant local authority.

2. Notes that a number of developers have not built roads on new estates to adoptable standards.

3. Recognises that there are weaknesses in the house-buying process, which does not always ensure that buyers have sufficient financial retentions in place to bring these roads up to the local authority's adoptable standard.

4. Recognises that house buyers are often faced with having to invest significant sums of money in order to bring roads up to the local authority's adoptable standard.

5. Notes that many of these roads remain unadopted and in a bad state of repair, for a number of years, sometimes in perpetuity.

6. Calls on the Welsh Government to establish a taskforce, to include local authorities, the legal profession, developers and other key stakeholders, with a view to developing improvements to the house buying and road adoption process.

7. Seeks to develop a Wales-wide programme to deliver a reduction in the number of unadopted roads in Wales.

Cynigiwyd y cynnig.

Motion moved.

Diolch yn fawr, Llywydd, ac rydw i'n falch o agor y ddadl yma ar ffyrdd sydd heb eu mabwysiadu.

Nawr, yn dilyn fy etholiad i Gyngor Sir Abertawe yn 1998, un o'r darnau cyntaf o waith achos y gwnes i eu derbyn oedd un yn ymwneud â heol oedd heb ei mabwysiadu, ym mhentref Waunarlwydd. Roedd y ffordd dan sylw yn llawn tyllau, yn anwastad, yn peri risg iechyd a diogelwch i'r rheini a oedd yn ei defnyddio, ac, yn y pen draw, yn tynnu oddi wrth harddwch yr ardal leol. Roedd y ffordd heb ei mabwysiadu ers degawdau, a byddai cerddwyr a cherbydau yn wynebu amser anodd wrth iddynt geisio symud ar ei hyd. Roedd y trigolion lleol ac ymwelwyr yn gwbl anfodlon, ac, 20 mlynedd yn ddiweddarach, mae'r ffordd yn parhau heb ei mabwysiadu, ac maent yn parhau i fod yn anfodlon.

Nid yw'r ffordd yn Waunarlwydd, wrth gwrs, yn enghraifft unigryw. Trwy Gymru gyfan, ym mhob etholaeth, gwelwn enghraifft ar ôl enghraifft o'r ffyrdd hyn. Mae rhai o